BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

HUỲNH VĂN LÂU

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀ SÁNG TẠO CHO HỌC SINH
THÔNG QUA BÀI TẬP PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ
LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

ChuyênDemo
ngành:
Lý luận- và
phƣơng pháp
Version
Select.Pdf
SDKdạy học bộ môn Hóa học
Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS. TS. NGUYỄN XUÂN TRƢỜNG

Thừa Thiên Huế, năm 2016

i


LỜI CAM ĐOAN

Demo
Version
- Select.Pdf
SDKCô giáo trong Tổ Phương pháp
Tôi chân
thành
gửi lời cảm
ơn tới các Thầy
giảng dạy Hoá và toàn thể các Thầy Cô giáo của Khoa Hoá Trường Đại học Sư
phạm - Đại học Huế; Ban Giám hiệu và các Thầy Cô giáo trong Tổ Hoá học, các
em học sinh trường THPT Nguyễn Đình Chiểu - Huế và các em HS trường THPT
Hà Trung- Huế đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn này.
Xin trân trọng cảm ơn!
Huế, tháng 9 năm 2016
Tác giả luận văn

Huỳnh Văn Lâu

iii


MỤC LỤC
PHỤ BÌA .......................................................................................................................... i
LỜI CAM ĐOAN............................................................................................................ ii
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................................ iii
MỤC LỤC ....................................................................................................................... 1
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT .......................................................... 4
DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................................. 5
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ ............................................................................. 6
MỞ ĐẦU ......................................................................................................................... 7

sáng tạo của học sinh ................................................................................................ 25
1.2.6. Tình trạng sử dụng bài tập hóa học để phát triển năng lực giải quyết vấn đề
và sáng tạo cho học sinh hiện nay ............................................................................ 27
1.3. Đổi mới phƣơng pháp dạy học ............................................................................... 29
1.3.1. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực ......................... 29
1.3.2. Một số phương pháp dạy học tích cực ............................................................ 30
1.4. Kiểm tra đánh giá trình độ phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của
học sinh .......................................................................................................................... 31
1.4.1. Công cụ đánh giá trình độ phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
của học sinh thông qua phiếu hỏi, bài kiểm tra ........................................................ 31
1.4.2. Bản chất của việc kiểm tra đánh giá ............................................................... 32
1.4.3. Đổi mới phương thức kiểm tra đánh giá ......................................................... 33
TIỂU KẾT CHƢƠNG 1................................................................................................ 35

Version
- Select.Pdf
SDKNĂNG LỰC GIẢI QUYẾT
CHƢƠNG 2:Demo
MỘT SỐ
BIỆN PHÁP
PHÁT TRIỂN
VẤN ĐỀ VÀ SÁNG TẠO CHO HỌC SINH THÔNG QUA BÀI TẬP HÓA HỌC
HỮU CƠ LỚP 12 .......................................................................................................... 36
2.1. Một số biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh...
................................................................................................................................... 36
2.1.1. Rèn luyện các thao tác giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh ............... 36
2.1.2. Rèn luyện cách xây dựng bài tập mới ............................................................. 38
2.2. Lựa chọn và xây dựng hệ thống bài tập phần hữu cơ – hóa học lớp 12 nhằm phát
triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh ............................................ 40
2.2.1. Chương 1: Este - Lipit ..................................................................................... 40

78
1. Kết luận ...................................................................................................................... 78
2. Kiến nghị.................................................................................................................... 78
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................ 79
PHỤ LỤC ...................................................................................................................... P1
PHỤ LỤC 1: HỆ THỐNG BT CHƢƠNG 1: ESTE – LIPIT ..................................... P1
PHỤ LỤC 2: HỆ THỐNG BT CHƢƠNG 2: CACBOHIĐRAT .............................. P12
PHỤ LỤC 3: HỆ THỐNG BT CHƢƠNG 3: AMIN-AMINO AXIT-PROTEIN ... P22
PHỤ LỤC 4: HỆ THỐNG BT CHƢƠNG 4: POLIME-VẬT LIỆU POLIME ....... P30
PHỤ LỤC 5: SƠ ĐỒ TƢ DUY BÀI GLUCOZƠ .................................................... P39
PHỤ LỤC 6: PHIẾU THĂM DÕ CHO THẦY CÔ .................................................. P40
PHỤ LỤC 7: PHIẾU THĂM DÕ CHO HỌC SINH ................................................. P42
PHỤ LỤC 8: HƢỚNG DẪN CHẤM BÀI KIỂM TRA ............................................ P43

3


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt
Viết đầy đủ
BT
Bài tập
BTHH
Bài tập hóa học
CTPT
Công thức phân tử
CTCT
Công thức cấu tạo
ĐC

Tƣ duy sáng tạo
THPT
Trung học phổ thông
THCS
Trung học cơ sở
TL
Tự luận
TN
Thực nghiệm
TNKQ
Trắc nghiệm khách quan
TNSP
Thực nghiệm sƣ phạm

4


DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1. Ý kiến GV về cách sử dụng BT trong DHHH ..........................................27
Bảng 1.2. Ý kiến HS về việc phát triển năng lực GQVĐ&ST trong DHHH ...........28
Bảng 3.1. Thông tin các lớp ĐC và TN ....................................................................62
Bảng 3.2. Bảng thống kê điểm bài kiểm tra số 1 ......................................................64
Bảng 3.3. Phân loại kết quả học tập của HS (%) bài kiểm tra số 1 ..........................65
Bảng 3.4. Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 1
trƣờng Nguyễn Đình Chiểu .......................................................................................66
Bảng 3.5. Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 1
trƣờng Hà Trung ........................................................................................................68
Bảng 3.6. Bảng thống kê điểm bài kiểm tra số 2 ......................................................69
Bảng 3.7. Phân loại kết quả học tập của HS (%) bài kiểm tra số 2 ..........................69

Đồ thị 3.4. Đƣờng lũy tích biểu diễn kết quả bài kiểm tra số 1 trƣờng Hà Trung ....68
Đồ thị 3.5. Kết quả kiểm tra bài số 2 trƣờng Nguyễn Đình Chiểu ...........................69
Đồ thị 3.6. Kết quả kiểm tra bài số 2 trƣờng Hà Trung ............................................70

Demolũy
Version
Select.Pdf
SDK
Đồ thị 3.7. Đƣờng
tích biểu-diễn
kết quả bài
kiểm tra số 2 trƣờng Nguyễn Đình
Chiểu .........................................................................................................................71
Đồ thị 3.8. Đƣờng lũy tích biểu diễn kết quả bài kiểm tra số 2 trƣờng Hà Trung ....72

6


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nghị quyết của Quốc hội số 88/2014/QH/13 đã nêu rõ: “Mục tiêu giáo dục
phổ thông là tập trong phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất năng lực
(NL) công dân, phát hiện và bồi dƣỡng năng khiếu, định hƣớng nghề nghiệp cho
học sinh (HS). Nâng cao chất lƣợng toàn diện, chú trọng giáo dục lý tƣởng, truyền
thống văn hóa, lịch sử, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, NL và kỹ năng thực
hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học,
khuyến khích học tập suốt đời”.
Thực hiện Nghị quyết của Quốc hội, Ngành giáo dục đang tích cực, khẩn
trƣơng thực hiện đổi mới triệt để, toàn diện. Trong đó mục tiêu giáo dục hƣớng đến
sự phát triển hài hòa, phát triển phẩm chất và NL ngƣời học. Chƣơng trình giáo dục

mục tiêu đào tạo, trong việc hình thành phƣơng pháp chung của việc tự học hợp lí,
trong việc rèn luyện kĩ năng tự lực sáng tạo, phát triển tƣ duy. Song phƣơng pháp
này chƣa thực sự đƣợc chú trọng đúng mức, làm giảm vai trò và tác dụng của việc
sử dụng BT để phát triển NL nhận thức và tƣ duy cho HS trong quá trình DHHH.
Việc nghiên cứu các vấn đề về BTHH từ trƣớc đến nay đã có một số công
trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nƣớc quan tâm đến nhƣ Apkin G.L,
Xereda. I.P. nghiên cứu về phƣơng pháp giải toán. Ở trong nƣớc có GS. TS
Nguyễn Ngọc Quang nghiên cứu lí luận về bài toán; PGS. TS Nguyễn Xuân
Trƣờng, PGS. TS Lê Xuân Thọ, TS Cao Cự Giác, PGS. TS Đào Hữu Vinh và
nhiều tác giả khác đều quan tâm đến nội dung và phƣơng pháp giải toán... Tuy
nhiên, xu hƣớng hiện nay của lí luận dạy học là đặc biệt chú trọng đến hoạt động và
vai trò của HS trong quá trình dạy học, đòi hỏi HS phải làm việc tích cực, tự lực. Vì
vậy, cần phải nghiên cứu BTHH trên cơ sở hoạt động tƣ duy của HS, từ đó đề ra
cách hƣớng dẫn HS tự lực giải BT, thông qua đó mà tƣ duy của họ phát triển. Trong
các công trình nghiên cứu trƣớc đây, chƣa tìm thấy công trình nào nghiên cứu một

Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
cách hệ thống
phƣơng
pháp luận
làm cơ sở cho
việc phát triển NL GQVĐ&ST cho
HS.
Xuất phát từ thực tế trên và điều kiện nghiên cứu của bản thân, tác giả chọn
đề tài: “Phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh thông qua
bài tập phần hóa học hữu cơ lớp 12 Trung học phổ thông” làm luận văn thạc sĩ
của mình.

Version
- Select.Pdf SDK
4.1. Khách thể
nghiên
cứu
Quá trình DHHH ở trƣờng THPT.
4.2. Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động GQVĐ&ST của HS trong quá trình tìm kiếm lời giải và hoạt
động của giáo viên (GV) trong việc hƣớng dẫn HS giải BT.
5. Giả thuyết khoa học
Nếu có hệ thống BTHH với nội dung kiến thức phong phú, sâu sắc và GV
biết khai thác triệt để các BT đó để rèn luyện tƣ duy và trí thông minh cho HS thì
NL GQVĐ&ST của HS sẽ phát triển.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
6.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu về việc phát triển NL nhận thức, rèn luyện NL GQVĐ&ST
cho HS.
- Nghiên cứu về tác dụng và cách sử dụng BT trong DHHH.

9


6.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Điều tra thực trạng NL nhận thức và khả năng tƣ duy của HS trong quá
trình giải BT hoá học.
- Tình hình sử dụng BT của GV trong DHHH ở THPT hiện nay.
- TNSP để đánh giá hiệu quả của các biện pháp và hệ thống BT đã đề xuất.
6.3. Phương pháp xử lý thông tin
- Định tính, định lƣợng, thống kê và phân tích thống kê.
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài