TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
****************

HOÀNG THỊ NHUNG

PHÁT TRIỂN KHẢ NĂNG SÁNG TẠO CHO
TRẺ 5 – 6 TUỔI TRƢỜNG MẦM NON PHÚC
THĂNG, THỊ XÃ PHÚC YÊN TỈNH VĨNH PHÚC
THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG CHẮP GHÉP
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp tổ chức hoạt động tạo hình

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
Th.S VŨ LONG GIANG

HÀ NỘI, 2014


LỜI CAM ĐOAN
Khóa luận là kết quả cố gắng của bản thân tôi trong quá trình học tập và
nghiên cứu ở trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2. Tôi xin cam đoan kết quả
nghiên cứu đề tài “Phát triển khả năng sáng tạo cho trẻ 5 – 6 tuổi tại trường
mầm non Phúc Thắng, thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc thông qua hoạt động
chắp ghép” không có sự trùng lặp với bất kì một đề tài nào khác. Nếu sai tôi
xin chịu trách nhiệm hoàn toàn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2014
Sinh viên
Hoàng Thị Nhung


CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG SÁNG TẠO CỦA TRẺ
5-6 TUỔI TRƢỜNG MẦM NON PHÚC THẮNG THỊ XÃ PHÚC
YÊN, TỈNH VĨNH PHÚC QUA HOẠT ĐỘNG CHẮP GHÉP................ 20
2.1. HOẠT ĐỘNG CHẮP GHÉP CỦA TRẺ 5-6 TUỔI TRƢỜNG
MẦM NON PHÚC THẮNG ........................................................................ 20
2.1.1. Thực trạng cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên trường Phúc Thắng .......20
2.1.2. Thực trạng tổ chức hoạt động chắp ghép .......................................... 21
2.1.2.1 Chương trình tổ chức hoạt động chắp ghép ............................... 21
2.1.2.2. Điều tra thực trạng nhận thức giáo viên về phát triển khả
năng sáng tạo cho trẻ 5 – 6 tuổi qua hoạt động chắp ghép ............................ 26
2.1.2.3. Nghiên cứu về thực trạng khả năng sáng tạo của trẻ 5 – 6
tuổi qua chất lượng sản phẩm chắp ghép ....................................................... 29
2.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG

.................................. 30

CHƢƠNG 3. NGUYÊN NHÂN THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
NÂNG CAO

KHẢ NĂNG SÁNG TẠO CỦA TRẺ 5-6 TUỔI

TRƢỜNG MẦM NON PHÚC THẮNG QUA HOẠT ĐỘNG CHẮP
GHÉP.............................................................................................................. 32
3.1. NGUYÊN NHÂN THỰC TRẠNG ....................................................... 32
3.2. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN KHẢ NĂNG
SÁNG TẠO CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI QUA HOẠT ĐỘNG CHẮP
GHÉP.............................................................................................................. 33
3.2.1. Cơ sở định hướng cho việc đề xuất................................................... 33
3.2.2. Các giải pháp phát triển khả năng sáng tạo cho trẻ 5-6 tuổi

non nớt ấy là cả sự tưởng tượng kì diệu, tự do tìm kiếm, thử nghiệm và nhờ
đó thỏa mãn nhu cầu khám phá chưa biết, nhu cầu tạo ra cái đẹp đang không
ngừng nảy nở và phát triển ở trẻ. Chính vì vậy, hoạt động tạo hình nói chung
và hoạt động chắp ghép nói riêng là mảnh đất màu mỡ để ươm mầm và nảy
nở những mầm mống đầu tiên của sự sáng tạo, phát triển tình yêu với cái đẹp,
thể hiện sự sáng tạo, trí tưởng tượng phong phú của trẻ
Việc tổ chức hoạt động tạo hình ở các trường mầm non cần được quan
tâm. Đặc biệt là sự phát triển khả năng sáng tạo của trẻ thông qua hoạt động
chắp ghép. Chương trình giáo dục mầm non hiện nay ở hầu hết các tỉnh đã áp
dụng chương trình đổi mới, nhưng hoạt động tạo hình trong đó có hoạt động
chắp ghép vẫn chưa thực sự quan tâm đúng mức, chưa theo hướng đổi mới.
Trẻ vẫn hoạt động một cách thụ động đó chính là rào cản cho sự phát triển
khả năng sáng tạo của trẻ. Đồng thời, ở các trường mầm non cơ sở vật chất
hạn chế. Các biện pháp phát triển khả năng sáng tạo cho trẻ thông qua hoạt
động chắp ghép lâu nay đang được sử dụng còn mang tính áp đặt, dập khuôn
theo mẫu sao chép chưa phát huy hết khả năng sáng tạo và sự linh hoạt của
người giáo viên khi tổ chức hoạt động tạo hình. Chính vì vậy mà hiệu của quá


2

trình tổ chức các biện pháp phát triển khả năng sáng tạo cho trẻ thông qua
hoạt động chắp ghép chưa cao. Qua thời gian học tập và tìm hiểu thực tế ở
trường mầm non Phúc Thắng, thị xã Phúc Yên chúng tôi thấy trường mầm
non Phúc Thắng cũng là một trong số những trường mầm non có cách thức tổ
chức các hoạt động chưa hợp lí, còn nhiều hạn chế và gặp nhiều khó khăn.
Trong đó có hoạt động tạo hình nói chung và các biện pháp phát triển khả
năng sáng tạo thông qua hoạt động chắp ghép nói riêng.
Xuất phát từ những vấn đề trên đồng thời để góp phần nâng cao chất
lượng giáo dục nói chung và chất lượng giảng dạy trong hoạt động tạo hình

4.3 Đề xuất giải pháp và tổ chức nghiên cứu thực nghiệm
Đề xuất một số biện pháp nhằm phát triển sáng tạo của trẻ 5-6 tuổi
thông qua hoạt động chắp ghép.
5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
5.1 Đối tượng nghiên cứu
Các biện pháp phát triển khả năng sáng tạo của trẻ 5-6 tuổi thông qua
hoạt động chắp ghép.
5.2 Phạm vi nghiên cứu
Trường mầm non Phúc Thắng, thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
Tìm hiểu, đọc, phân tích tổng hợp và hệ thống hóa các tài liệu về cơ sở
phương pháp luận, những tài liệu giáo trình tâm lí học, giáo dục học, các công
trình nghiên cứu thực tiễn đã công bố… nhằm làm sáng tỏ cơ sở lí luận liên
quan đến đề tài nghiên cứu.
6.2. Phương pháp quan sát
Quan sát các tiết học thể hiện sự sáng tạo của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua
hoạt động chắp ghép và qua việc quan sát quan sát việc tổ chức của giáo viên


4

trong tổ chức hoạt động chắp ghép theo các tiêu trí đưa ra. Đồng thời thu thập
một số thông tin liên quan đến việc giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu. Những
thông tin thu được sẽ bổ sung cho các phương pháp khác giúp làm rõ hơn vấn
đề nghiên cứu.
6.3. Phương pháp điều tra trực tiếp
Dùng phiếu câu hỏi đối với các giáo viên đứng lớp ở trường mầm non
Phúc Thắng để tìm hiểu thêm thông tin về nhận thức và việc tổ chức, hướng
dẫn, đánh giá trẻ qua sự sáng tạo thông qua hoạt động chắp ghép theo hướng

Chương 1: Cơ sở lý luận
Chương 2: Thực trạng khả năng sáng tạo của trẻ 5 – 6 tuổi qua hoạt động
chắp ghép trường mầm non Phúc Thắng, thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc
Chương 3: Nguyên nhân thực trạng và giả pháp nâng cao khả năng sáng
tạo của trẻ 5 – 6 tuổi trường mầm non Phúc Thắng qua hoạt động chắp ghép


6

NỘI DUNG
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1. TÍNH SÁNG TẠO VÀ KHẢ NĂNG SÁNG TẠO CỦA TRẺ 5 – 6 TUỔI
1.1.1. Đặc điểm tâm – sinh lý của trẻ 5-6 tuổi
1.1.1.1. Đặc điểm sinh lí của trẻ 5-6 tuổi
Độ tuổi 5-6 tuổi là giai đoạn cuối cùng của trẻ lứa tuổi mầm non. Ở độ
tuổi này, những cấu tạo tâm lí đặc trưng của con người được hình thành và
phát triển mạnh mẽ. Những thuộc tính tâm lí cũng như những phẩm chất nhân
cách đang phát triển ở độ tuổi này là điều kiện hết sức quan trọng để tạo ra
một sự chuyển biến mạnh mẽ ở độ tuổi sau. Với sự giáo dục của người lớn
những chức năng tâm lí đó dần được hoàn hiện, tạo cơ sở, tiền đề cho một
nhân cách tố.
Cơ thể của trẻ 5 - 6 tuổi đang phát triển mạnh mẽ tuy nhiên sự tăng trưởng
có phần chậm hơn so với lứa tuổi trước và sự phát triển không đồng đều.
Bé trai

: Lúc 5 tuổi cao 97,5cm
Lúc 6 tuổi cao 106,5cm

Bé gái

tượng phát triển mạnh và chiếm ưu thế đã giúp trẻ giải quyết được bài toán
mà các trẻ thường gặp trong cuộc sống thực tiễn. Ở giai đoạn này còn xuất
hiện tư duy trực quan sơ đồ. Kiểu tư duy này giúp trẻ có điều kiện lĩnh hội tri
thức ở trình độ khái quát từ đó hình thành khả năng nhận thức được bản chất
của sự vật hiện tượng. Đó chính là bước trung gian của sự chuyển tiếp từ tư
duy trực quan hình tượng đến tư duy trực quan trừu tượng (tư duy logic).
- Đặc điểm phát triển tưởng tượng: Trẻ 5-6 tuổi có trí tưởng tượng rất
phong phú. Tưởng tượng có chủ định được hình thành, đặc biệt trong các hoạt
động mang tính sáng tạo: vẽ, xé dán, chắp ghép… Trẻ có thể hành động theo
một ý đồ đã đặt trước. Đặc biệt, trẻ có thể tưởng tượng, sáng tạo dựa vào
những vật không giống nhau.
- Đặc điểm phát triển trí nhớ: Ở trẻ mẫu giáo nói chung, trí nhớ không
chủ định tiếp tục phát triển và chiếm ưu thế, đến 5 tuổi thì trí nhớ có chủ định
và trí nhớ logic bắt đầu phát triển đáng kể. Những gì mà trẻ hiểu, trẻ thích, có
ý nghĩa, có ấn tượng mạnh mẽ với trẻ thường được ghi nhớ bền vững.
- Sự tự ý thức (ý thức bản ngã): Ở trẻ 5-6 tuổi trẻ đã hiểu được mình, đã
trả lời được câu hỏi mình là người như thế nào? Có phẩm chất gì? Tại sao lại


8

thế? Người khác đối sử với mình như thế nào? Mặt khác, trẻ có thể đánh giá sự
thành công, thất bại của mình, đánh giá được ưu điểm, nhược điểm của mình.
1.1.2. Khả năng sáng tạo của trẻ 5 – 6 tuổi
1.1.2.1. Khái niện sáng tạo và khả năng sáng tạo
Hoạt động sáng tạo ảnh hưởng to lớn không chỉ đến tiến bộ khoa học kĩ
thuật mà còn đến toàn bộ xã hội nói chung và dân tộc nào biết nhận ra nhân
cách sáng tạo một cách tốt nhất, biết phát huy phát triển họ và biết tạo ra một
cách tốt nhất cho họ những điều kiện tốt nhất thì dân tộc đó sẽ có những ưu
thế lớn lao. Do đó, tính sáng tạo được coi như một phẩm chất quan trọng

phẩm sáng tạo. Tuy mỗi tác giả phân tích theo hướng khác nhau, mặc dù có
nhiều điểm khác biệt, song hầu hết các tác giả đều nhấn mạnh ý nghĩa của
hoạt động sáng tạo, sản phẩm sáng tạo đối với sự phát triển của con người và
xã hội. Hay nói cách khác sáng tạo là tạo ra cái mới - đó là quá trình con
người vận dụng những kinh nghiệm của bản thân, độc lập đưa ra những ý
tưởng mới lạ hoặc cải tạo và biến đổi những sản phẩm có sẵn để tạo ra những
sản phẩm nhằm phục vụ cho lợi ích chính đáng của bản thân xã hội.
1.1.2.2. Nguồn gốc sáng tạo nghệ thuật của trẻ mầm non
Nhìn chung, sự sáng tạo xuất hiện từ rất sớm, sáng tạo mang tính nghệ
thật của trẻ là phổ biến và đơn giản. Tuy nhiên, có nhiều quan điểm khác
nhau, trong đó nói nhiều đến quan điểm: Coi cội nguồn, cơ sở để hình thành
khả năng sáng tạo xuất hiện từ bên trong (bẩm sinh). Do đó, không thể điều
khiển được, không nên can thiệp. Cơ sở của sự sáng tạo là cuộc sống và nền
văn hóa nghệ thuật xung quanh trẻ, có 2 quan điểm:
- Có thể chỉ là môi trường sư phạm, môi trường nghệ thuật người ta tạo
ra cho trẻ
- Chú trọng những tác động trực tiếp tới trẻ (chú trọng tới những
phương pháp tác động)


10

Tóm lại, trong cơ sở, nguồn gốc của sự hình thành sáng tạo của trẻ em
là sự tổng hợp, hòa quyện của nhiều yếu tố: Cơ sở trò chơi, cơ sở hoạt động
nghệ thuật, hoạt động giao tiếp.
1.1.2.3. Các giai đoạn của hoạt động sáng tạo
Có rất nhều quan điểm bàn về các giai đoạn của hoạt động sáng tạo.
Theo M.A.Block chia quá trình sáng tạo làm 3 giai đoạn
- Giai đoạn xuất hiện ý đồ, ý tưởng, giả thuyết sáng tạo.
- Giai đoạn chứng minh giả thuyết

không giống người lớn, sự sáng tạo chính là khi trẻ bắt đầu tái tạo, bắt chước
mô phỏng một điều gì đó và thường không có tính chủ đích. Sự sáng tạo của
trẻ phụ thuộc vào xúc cảm, vào tình huống và thường kém bền vững.
Sự sáng tạo của trẻ em bao giờ cũng xuất phát từ nhu cầu trước, một
nhu cầu cấp bách tự nhiên và là điều kiện tồn tại của trẻ. Trẻ không bao giờ
sáng tạo cái gì nó chưa biết, không hiểu không hứng thú.
Sáng tạo của trẻ không mang tính chất tổng hợp lĩnh vực trí tuệ, tình
cảm, ý chí và đặc biệt là tưởng tượng sáng tạo. Trẻ có thể sáng tạo đột nhiên,
có cách làm việc tự do, không cần thật nhớ, không cần bắt chước, bất kì chỗ
nào thiếu trí nhớ, những gì trẻ nhớ chỉ còn lại yếu tố rời rạc thì óc tưởng
tượng sẽ móc ghép theo cách riêng. Thế là sáng tạo.
Chúng ta thấy rằng, so với người lớn thì thì tri thức và kinh nghiệm của
trẻ còn ít, trí tưởng tượng nghèo nàn, hứng thú đơn giản hơn. Nhưng do sự dễ
dãi, sự mộc mạc của trí tưởng tượng nên trẻ sống trong thế giới tưởng tượng
và tin vào sản phẩm cả tượng tượng nhiều hơn. Trẻ có thể hiện bất cứ một
tưởng tượng nào của mình thành hình tượng và hành động sinh động.
Khi sáng tác trẻ ít nghiền ngẫm lâu về tác phẩm của mình, phần lớn trẻ
sáng tác liền một mạch. Trẻ giả quyết nhu cầu sáng tạo của mình nhanh chóng
và triệt để những tình cảm tràn ngập trong lòng của nó. Sản phẩm sáng tạo


12

của trẻ có thể không sáng tạo nhưng ưu thế là chúng nảy sinh trong quá trình
sáng tạo của trẻ
Trẻ mầm non nói chung trẻ 5-6 tuổi nói riêng đó là lứa tuổi tràn ngập
cảm xúc, phát triển trí tò mò, trí tưởng tượng bay bổng, khả năng liên tượng
mạnh. Vì vậy đây là giai đoạn tối ưu, là mảnh đất mầu mỡ nhất để gieo
“mầm” sáng tạo.
Trí tưởng tượng và trí nhớ trực quan của trẻ 5-6 tuổi đã dần dần phát

Đây là một dạng hoạt động ứng dụng các kĩ thuật tạo hình, các phương
tiện tạo hình và phối hợp với hoạt động vui giúp trẻ tìm hiểu khám phá, thế
giới xung quanh. Hoạt động chắp ghép mở rộng các cơ hội khả năng cho việc
giáo dục toàn diện và phát triển tính sáng tạo cho trẻ.
Trong quá trình thiết kế chắp ghép, các khả năng hoạt động trí tuệ của trẻ
được huy động tích cực để tìm ra các đặc điểm, tính chất của các hiện tượng và
tạo ra những vật mô phỏng, những hình tượng có kết cấu hợp lí, khoa học. Hoạt
động chắp ghép giúp trẻ học cách độc lập tổ chức hoạt động nhận thức.
Trong hoạt động chắp ghép, trẻ tập thể hiện sự sinh động của mọi vật
cùng các hiện tượng, sự kiện xung quanh bằng các vật thể mang tính nghệ
thuật. Đây là điều kiện vô cùng thuận lợi giúp trẻ thêm gắn bó với cuộc sống,
con người xung quanh, hình thành ở trẻ ý thức, tình cảm xã hội và thói quen
lao động có ích.
* Vật liệu chắp ghép:
- Vật liệu thiên nhiên: Lá, quả, hột, hạt, vỏ sò, đá, sỏi,…
- Vật liệu có sẵn tận dụng từ phế liệu: Vỏ hộp (hộp sữa chua, bao
diêm,…), nắp chai, lọ, bình, len vụn,…
- Vật liệu khác: Keo, hồ, băng dính, bột màu, màu nước,…
1.2.2. Hoạt động chắp ghép của trẻ 5-6 tuổi
Đối với trẻ ở độ tuổi này, rèn cho trẻ kĩ năng quan sát kích thích trẻ tích
cực phân tích các sự vật xung quanh, phát triển nét độc đáo, hấp dẫn các đối


14

tượng. Tập cho trẻ xác định mối quan hệ mọi vật dựa vào cấu trúc chức năng,
đặc điểm của chúng và phân nhóm theo phương thức tạo hình để thể hiện chúng.
Ở lứa tuổi này, trẻ có thể sử dụng linh hoạt các khối theo đặc điểm
công dụng của chúng. Tập tổ chức các hoạt động chắp ghép theo các định
hướng khác nhau:

hoạt động chắp ghép là một trong những hoạt động tích cực để phát triển ở trẻ
các khẳ năng hoạt động trí tuệ.
Khi thực hiện nhiệm vụ chắp ghép, trẻ cần huy động vốn hiểu biết, vốn
biểu tượng đã tích lũy để “chắp ghép”, “chế biến” thành những hình tượng
mới. Các điều kiện và yêu cầu sáng tạo của hoạt động chắp ghép làm cho các
biểu tượng hình thành ở trẻ trong quá trình tri giác sẽ luôn được đổi mới bổ
sung và phong phú hơn. Chính vì vậy, mà hiểu biết của trẻ về thế giới xung
quanh được tăng lên, ngày càng trở nên giàu có hơn.
Quá trình chắp ghép đòi hỏi trẻ luôn tìm hiểu khám phá, phát hiện ra
tính chất của các loại vật liệu cũng như khả năng tạo hình, khả năng tạo ra sức
truyền cảm của chúng. Trong quá trình chắp ghép trẻ được lĩnh hội các kĩ
năng sử dụng các loại dụng cụ, chất liệu như những công cụ lao động của con
người. Đây chính là điều kiện rất thuận lợi cho sự phát triển trí tuệ và nhân cách.
* Đối với việc giáo dục tình cảm, đạo đức, kĩ năng giao tiếp xã hội
Hoạt động chắp ghép của trẻ mầm non thường và có thể được tổ chức
như một hoạt động cùng nhau tạo nên sản phẩm chung. Sự tương tác hợp tác
trong tập thể có ảnh hưởng tích cực tới sự hình thành ở trẻ các phẩm chất đạo
đức như: tính kiên trì, đoàn kết, khả năng làm việc nhóm, thói quen biết
nhường nhịn, giúp đỡ bạn, biết cùng nhau làm việc và điều hòa giữa lợi ích
chung với lợi ích cá nhân. Qua đó, hình thành ở trẻ ý thức lao động, hứng thú,
lòng yêu lao động và thái độ chân trọng thành quả lao động.


16

* Đối với giáo dục thẩm mỹ
Hoạt động chắp ghép là môi trường cho trẻ phát triển về thẩm mỹ. Qua
hoạt động này trẻ có cơ hội để trải nghiệm thể hiện những hiểu biết, ấn tượng
cảm nhận về vẻ đẹp của thế giới xung quanh và sử dụng một cách có hiệu quả
các phương thức thể hiện cái đẹp bằng ngôn ngữ tạo hình.

Tóm lại, hoạt động chắp ghép có vai trò vô cùng to lớn đối với sự phát
triển toàn diện nhân cách cho trẻ. Vì vậy, nhiệm vụ của các nhà giáo dục phải
làm sao để tổ chức hoạt động này một cách hiệu quả, mang lại những giá trị
quý báu cho mần non tương lai.
1.3. HOẠT ĐỘNG CHẮP GHÉP ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KHẢ
NĂNG SÁNG TẠO CỦA TRẺ
Hoạt động chắp ghép là một trong những nội dung giáo dục thẩm mỹ
nhằm phát triển toàn diện cho trẻ mẫu giáo, thông qua đó phát triển cảm giác,
tri giác, phát triển khả năng cảm thụ và khả năng sáng tạo.
Hoạt động chắp ghép là một loại hình hoạt động tổng hợp để trẻ tham
gia tích cực vào nhiều quá trình chức năng tâm lí, sinh lí khác nhau (óc quan
sát, cảm giác, tri giác, trí nhớ, tư duy, tưởng tượng).
Hoạt động chắp ghép càng được tổ chức phong phú bao nhiêu thì trẻ có
cơ hội giao lưu tiếp xúc với thế giớ xung quanh bấy nhiêu. Nhờ đó mà trẻ
củng cố vốn hiểu biết về thế giới xung quanh và tích lũy thêm vốn hiểu biết
phong phú hơn. Tất cả những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo mà trẻ lĩnh hội được
sẽ được vận dụng trên sản phẩm theo trí tưởng tượng của trẻ.
Trẻ 5-6 tuổi các kĩ năng về chắp ghép được củng cố và hoàn thiện và
cung cấp thêm cho trẻ các kĩ năng khác như cắt, gấp tác động gia công vào
sản phẩm. Trẻ biết kết hợp lựa chọn nhiều vật liệu tạo nên sản phẩm và có thể
tạo ra các loại sản phẩm trên mặt phẳng hoặc sản phẩm có hình khối, không
gian ba chiều.


18

Hứng thú và tình cảm khi tham gia vào hoạt động chắp ghép phát triển
mạnh nên tưởng tượng của trẻ có tính sáng tạo rất phong phú. Các khả năng
tư duy ổn định, chú ý có chủ định trẻ nắm được các đặc điểm tiêu biểu sự vật,
hiện tượng, đôi bàn tay trẻ khéo léo hơn vì thế khả năng sáng tạo của trẻ độc