Trường TH&THCS Lý Thường Kiệt

CHUYÊN ĐỀ
“ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG CHƯƠNG
TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 9 TẠI TRƯỜNG TH&THCS LÝ THƯỜNG KIỆT”

I. Đặt vấn đề
Hiện nay, phương pháp dạy học (PPDH) truyền thống vẫn còn rất phổ biến trong quá
trình dạy học của giáo viên. Về cơ bản, PPDH này lấy hoạt động của người thầy là trung tâm
theo lối truyền thụ kiến thức. Bên cạnh ưu điểm, PPDH này cũng có nhiều hạn chế, đó là học
sinh thụ động tiếp thu kiến thức, giờ dạy dễ đơn điệu, buồn tẻ, kiến thức thiên về lý luận, ít chú
ý đến kỹ năng thực hành của người học; do đó kỹ năng hành dụng vào đời sống thực tế bị hạn
chế.
Để khắc phục hạn chế, thế giới đưa ra nhiều phương pháp dạy học mới và dạy học tích
hợp là một xu thế được nhiều quốc gia trên thế giới và Việt Nam triển khai thực hiện, nhất là
trong bối cảnh nước ta đang đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Thực hiện dạy học
tích hợp, các quá trình học tập không bị cô lập với cuộc sống hàng ngày, các kiến thức gắn liền
với kinh nghiệm sống của học sinh và được liên hệ với các tình huống cụ thể, có ý nghĩa đối
với học sinh. Khi đó học sinh được dạy sử dụng kiến thức trong những tình huống cụ thể và
việc giảng dạy các kiến thức không chỉ là lý thuyết mà còn phục vụ thiết thực cho cuộc sống
con người, để làm người lao động, công dân tốt,… Mặt khác, các kiến thức sẽ không bị lạc hậu
do thường xuyên cập nhật với cuộc sống.
Trên cơ sở đó cùng với việc áp dụng vào thực tế giảng dạy tại đơn vị, sau đây tôi xin đại
diện tổ Ngữ văn Trường TH&THCS Lý Thường Kiệt xin được trình bày chuyên đề “Áp dụng
dạy học tích hợp liên môn trong Ngữ văn 9 tại Trường TH&THCS Lý Thường Kiệt.”

II. Thực trạng
1. Thuận lợi
a. Về phía giáo viên:
- Được BGH nhà trường rất quan tâm chỉ đạo, được tạo điều kiện để áp dụng vào thực tế
Người viết: Nguyễn Đức Dũng

- Bên cạnh những học sinh có ý thức học tốt vẫn còn học sinh chưa có ý thức học tập, có
những học sinh không nắm vững kiến thức các môn khác hoặc khả năng vận dung chưa tốt nên
chưa giải quyết được vấn đề trong bài học.
- Một số HS có hoàn cảnh gia đình khó khăn, các em phải dành thời gian cho công việc
Người viết: Nguyễn Đức Dũng

Trang 2


Trường TH&THCS Lý Thường Kiệt

gia đình nên phần nào ảnh hưởng đến việc áp dụng dạy học tích hợp liên môn, đặc biệt là ở
những bài có giao việc về nhà…

III. Giải pháp
1. Khái niệm “Dạy học tích hợp liên môn”
Trước hết, cần hiểu thế nào là “dạy học tích hợp.” Theo “Từ điển Giáo dục học” trong
“Tài liệu tập huấn dạy học tích hợp ở trường THCS và trường THPT” của NXB Đại học Sư
phạm thì dạy học tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập
cùng một lĩnh vực hoặc hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học. Tích
hợp có các mức độ sau:
- Tích hợp trong nội bộ môn học (tích hợp ngang, tích hợp dọc);
- Tích hợp đa môn;
- Tích hợp liên môn;
- Tích hợp xuyên môn.
Theo quan điểm của Xavier Rogier thì tích hợp liên môn là phối hợp sự đóng góp của
nhiều môn để nghiên cứu và giải quyết một tình huống.
Theo quan điểm của Susan M Drake thì tích hợp liên môn là các môn học được liên hợp
với nhau và giữa chúng có cùng chủ đề, vấn đề, những khái niệm lớn và những ý tưởng lớn
là chung.

+ Bước 3. Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành; dự
kiến các hoạt động học sẽ tổ chức cho học sinh để xác định các năng lực và phẩm chất chủ yếu
có thể góp phần hình thành/phát triến từ bài học.
+ Bước 4. Xác định và mô tả mức độ yêu cầu (nhận biết, thông hiếu, vận dụng, vận dụng
cao).
+ Bước 5. Biên soạn các câu hỏi/ bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả ở mục
4 để sử dụng trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh giá, luyện tập
theo chủ đê bài học.
+ Bước 6. Thiết kế tiến trình dạy học bài học thành các hoạt động học theo tiến trình sư
phạm của phương pháp dạy học tích cực đế tổ chức cho học sinh thực hiện ở trên lớp và ở nhà.
Trên cơ sở nội dung các chủ đề tích hợp liên môn đã xây dựng, GV tiến hành tổ chức dạy
học theo qui trình gồm 3 bước:
+ Bước 1: Xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề: Sử dụng nội dung chủ đề đã xây dựng,
kết hợp với một số phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực của HS.
Người viết: Nguyễn Đức Dũng

Trang 4


Trường TH&THCS Lý Thường Kiệt

+ Bước 2: Thiết kế tiến trình dạy học: Bao gồm các bước để thực hiện kế hoạch dạy học
+ Bước 3: Thực hiện kế hoạch dạy học các chủ đề theo các tiến trình đã thiết kế. Đánh
giá theo các tiêu chí về năng lực cần hình thành và điều chỉnh cho phù hợp với đối tượng HS và
đặc điểm vùng miền, …

3. Phương pháp dạy học tích hợp liên môn.
Sau khi xác định các kiến thức tích hợp liên môn, giáo viên định hướng phương pháp
giảng dạy nhằm dẫn dắt học sinh, giúp học sinh làm chủ trong quá trình tìm hiểu, phát hiện và
nắm bắt kiến thức cũng như hình thành năng lực giải quyết vấn đề.

duy trì thói quen nghe giảng, ghi chép, học thuộc, rồi sao chép, làm thui chột dần năng lực tư
duy, khả năng tự đọc, tự tìm tòi, xử lí thông tin, tổ chức các kiến thức một cách sáng tạo của
học sinh.
Để dạy học tích hợp liên môn, bên cạnh việc cải tiến các phương pháp truyền thống hiện

nay chúng ta đang vận dụng một số phương pháp hiện đại vào quá trình dạy học như:
phương pháp bàn tay nặn bột, dạy học nêu vấn đề, dạy học dự án, dạy học theo tình
huống, tăng cường ứng dụng CNTT; nhóm các phương pháp kích thích hoạt động và điều
chỉnh ứng xử của học sinh, phương pháp đánh giá học sinh… Các phương pháp này rất phù

hợp với dạy học tích hợp liên môn.[Phụ lục]
IV. Kết quả
Với học sinh: tích cực, chủ động, hứng thú trong việc tìm ra các tri thức mới; hiểu bài, dễ
nhớ và nhớ lâu; học sinh có ý thức học các môn khác hơn; năng lực quan sát, sử dụng ngôn
ngữ, giao tiếp, tư duy sáng tạo tốt hơn
Với giáo viên: nhu cầu tìm hiểu lí luận, phương pháp dạy học hiện đại tăng lên; tích cực tìm
hiểu kiến thức các môn khoa học khác; khả năng sử dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy
học tốt hơn…

V. Bài học kinh nghiệm
- Giáo viên cần đầu tư thời gian nghiên cứu, áp dụng và rút kinh nghiệm việc sử dụng các
phương pháp dạy học hiện đại.
- Nắm được chương trình SGK một số môn tích hợp nhiều kiến thức với Ngữ văn như
lịch sử, địa lí, GDCD…
- Trong quá trình dạy học biết khen thưởng học sinh kịp thời để tạo động lực cho các em
học tập
- Tích hợp liên môn không quá ôm đồm, bảo đảm kiến thức bộ môn.
Người viết: Nguyễn Đức Dũng

Trang 6


Trang 7


Trường TH&THCS Lý Thường Kiệt

Người viết: Nguyễn Đức Dũng

Trang 8


Trường TH&THCS Lý Thường Kiệt

PHỤ LỤC 2
“MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÙ HỢP VỚI TÍCH HỢP LIÊM MÔN”

1. Phương pháp nêu vấn đề (hay còn gọi là giải quyết vấn đề, nhận biết…)
Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là PPDH trong đó GV tạo ra những tình huống có
vấn đề (hoặc điều khiển HS phát hiện vấn đề), hoạc sinh hoạt động tự giác, tích cực, chủ động,
sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được
những mục đích học tập khác. Đặc trưng cơ bản của dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là
"tình huống có vấn đề" vì "Tư duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống có vấn đề" (Rubinstein).
Tình huống có vấn đề (tình huống gợi vấn đề) là một tình huống gợi ra cho HS những
khó khăn về lí luận hay thực hành mà họ thấy cần có khả năng vượt qua, nhưng không phải
ngay tức khắc bằng một thuật giải, mà phải trải qua quá trình tích cực suy nghĩ, hoạt động để
biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có.
Quy trình thực hiện
Bước 1. Nhận biết vấn đề: Trong bước này cần làm xuất hiện tình huống có vấn đề, phân
tích tình huống đặt ra nhằm nhận biết được vấn đề. Mục đích chủ yếu của giai đoạn này là giúp
Người viết: Nguyễn Đức Dũng

sage on the stage to guide on the side” - Alison King, 1993).
Bản chất của phương pháp này là dạy học hợp tác, hướng học sinh đến việc tiếp thu kiến
thức và kỹ năng thông qua quá trình giải quyết một bài tập được gọi là một dự án mô phỏng;
dạy cho học sinh cách tiếp thu và vận dụng kiến thức.
Dự án có thể chỉ giới hạn trong phạm vi lớp học và có độ dài khoảng 1-2 tuần hoặc có thể
Người viết: Nguyễn Đức Dũng

Trang 10


Trường TH&THCS Lý Thường Kiệt

vượt ra ngoài phạm vi lớp học và kéo dài trong suốt khóa học, năm học.
Một trong những đặc điểm quan trọng của phương pháp này là nội dung kiến thức trong
dạy học dự án mang tính chất tổng hợp và liên môn. Tuy nhiên đây là một phương pháp đòi hỏi
cả người dạy và người học mất nhiều thời gian hơn, người học cần có ý thức tự giác…
Để áp dụng phương pháp này, người dạy (hoặc chính học sinh) lên các dự án và được
thực hiện ở nhà theo hình thức cá nhân hoặc nhóm dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Sau thời
gian hoàn thành, các em sẽ báo cáo kết quả và đánh giá trên lớp.
Quy trình thực hiện:
Giai đoạn 1: Xây dựng tiền đề dự án bao gồm: Chọn tên tiền đề dự án, lựa chọn tài
nguyên (tư liệu kiến thức, các thông tin có liên quan,…), tạo nhóm làm việc
Giai đoạn 2: Triển khai dự án: Đây là giai đoạn hiện thực hoá ý tưởng dự án bằng
những hoạt động cụ thể của học sinh nhằm tạo ra các “sản phẩm thực”. Các thành viên trong
từng nhóm thực hiện công việc theo kế hoạch đã đề ra cho nhóm và cá nhân. Giáo viên đóng
vai trò là người điều phối, tư vấn, trợ giúp, khuyến khích, thúc đẩy các hoạt động.
Giai đoạn 3: Hoàn thiện sản phẩm cuối. Đây là giai đoạn để các nhóm hoàn tất công
việc. Trong quá trình làm việc, học sinh thường xuyên duy trì phản hồi, báo cáo tiến độ công
việc với giáo viên. Thông qua đó, giáo viên sẽ cung cấp những thông tin định hướng, tư vấn
hợp lý, giúp học sinh có thể điều chỉnh cách thức làm việc hay suy nghĩ thêm ý tưởng để hoàn

đổi ý kiến.
Giáo viên cũng như học sinh phải chuẩn bị chu đáo cho cuộc tranh luận. Các vấn đề tranh
luận cần phân công cho học sinh chuẩn bị trước. Trong khi tranh luận cần phải đảm bảo tự do tư
tưởng, giáo viên không nên can thiệp thô bạo, vội vã phê phán những quan điểm sai của học
sinh, bắt họ chấp nhận những quan điểm của mình. Trái lại, cần phải tế nhị, chân thành, trầm
tĩnh, biết hài hước nhưng không xúc phạm đến nhân phẩm của họ.
Một số hình thức tranh luận: tranh luận giữa giáo viên với học sinh, tranh luận giữa học
sinh với học sinh.

4. Phương pháp "Khăn trải bàn"
a. Khái niệm: Là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động cá
nhân và hoạt động nhóm nhằm:
- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực
- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS
- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa HS với HS

Người viết: Nguyễn Đức Dũng

Trang 12


Trường TH&THCS Lý Thường Kiệt

b. Cách tiến hành kĩ thuật “Khăn trải bàn”
- Hoạt động theo nhóm (4 người / nhóm) (có thể nhiều người hơn)
- Mỗi người ngồi vào vị trí như hình vẽ minh họa
- Tập trung vào câu hỏi (hoặc chủ đề,...)
- Viết vào ô mang số của bạn câu trả lời hoặc ý kiến của bạn (về chủ đề...). Mỗi cá nhân
làm việc độc lập trong khoảng vài phút
- Kết thúc thời gian làm việc cá nhân, các thành viên chia sẻ, thảo luận và thống nhất các

học sinh có thể tương tác, hỗ trợ cho nhau trực tiếp trên các phần mềm này.
Sau đây là một số ứng dụng dành cho các phần mềm: tạo nhóm học tập trực tiếp với hình
ảnh thực (như live stream của facebook nhưng ở chế độ bí mật), tạo các nhóm học tập để giáo
viên và học sinh tương tác trên massenger facebook, chia sẻ tài liệu và có thể chỉnh sửa trên
google drive, học sinh có thể dễ dàng tìm kiếm thông tin học tập trên các trang web đáng tin
cậy.
Website của các trường học bên cạnh thực hiện chức năng thông tin có thể xây dựng
thêm diễn đàn để học sinh và giáo viên cùng tương tác. Đây là công cụ khá hữu ích nhưng đa số
các trường chưa làm được việc này. Bên cạnh đó giáo viên, các tổ chuyên môn cũng hoàn toàn
có thể xây dựng các blog để phục vụ cho dạy dọc thông qua violet.vn hay blogger (mã nguồn
mở) để cung cấp tài liệu cũng như tương tác với người học.

Người viết: Nguyễn Đức Dũng

Trang 14


Trường TH&THCS Lý Thường Kiệt

Người viết: Nguyễn Đức Dũng

Trang 15