Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
MỤC LỤC:
NỘI DUNG
TRANG
I. Phần mở đầu:
1. Lý do chọn đề tài.
2
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.
2
3. Đối tượng nghiên cứu.
4
4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu.
4
5. Phương pháp nghiên cứu.
4
II. Phần nội dung:
1.Cơ sở lý luận.
GV: Nguyễn Thị Bích Hảo - Trường THCS Lê Văn Tám - Năm học 2017-2018
1
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
I. Phần mở đầu:
1. Lí do chọn đề tài:
Trong những năm gần đây vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đang là
vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm của toàn xã hội. Thực tế hiện nay cho thấy
nhà trường – nơi được coi là môi trường tốt để giáo dục đạo đức cho học sinh,
nhưng giờ đây ở đâu đó trong một số trường học, đó lại là nơi đang xảy ra những
hiện tượng tiêu cực trong xã hội như: đánh nhau, vô lễ, các tệ nạn xã hội....điều này
khiến nhiều người không chỉ bất ngờ, mà còn thấy thất vọng, và giảm niềm tin vào
môi trường giáo dục.
Thực hiện theo chỉ đạo của Bộ giáo dục và Đào tạo về việc giáo dục kĩ năng
sống cho học sinh trong các trường học, đội ngũ giáo viên đã tích cực đổi mới
phương pháp giảng dạy nhằm đáp ứng tốt nhu cầu của mục tiêu giáo dục đặt ra là
hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh. Giúp các em thích nghi tốt
với xu hướng phát triển của xã hội trong giai đoạn mới. Hiện nay các môn học nói
chung và môn Ngữ văn nói riêng đã và đang thực hiện các chủ đề về hoạt động trải
nghiệm sáng tạo. Thông qua các hoạt động trải nghiệm bản thân học sinh sẽ rút ra
được những kinh nghiệm, hình thành các kĩ năng cần thiết để giúp các em có những
ứng xử phù hợp trong cuộc sống học tập và trong lao động.
Tuy nhiên việc làm này ở một số giáo viên vẫn còn mang tính hình thức làm cho có, đó cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến đạo đức của học sinh
bị xuống cấp.
Với nhiệm vụ là giáo dục học sinh cách làm người, bộ môn Ngữ văn nói
chung, và phần văn bản nói riêng đang giữ một vai trò quan trọng trong việc giáo
tế. Từ những vấn đề trong bài học tôi liên hệ với những vấn đề đang xảy ra trong
đời sống để các em trình bày quan điểm của mình. Từ đó tôi định hướng cho học
sinh có cách giải quyết đúng đắn và tích cực hơn cho phù hợp với thực tế.
Những cách tôi thực hiện chỉ là những kinh nghiệm mang tính cá nhân trong
quá trình giảng dạy. Chính vì vậy không thể tránh được những hạn chế, tôi mong
GV: Nguyễn Thị Bích Hảo - Trường THCS Lê Văn Tám - Năm học 2017-2018
3
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
nhận được nhiều sự đóng góp kinh nghiệm của các đồng chí để đề tài này được
hoàn chỉnh hơn.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài:
Đề tài đưa ra là tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ
môn Ngữ văn THCS nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, năng động, sáng tạo của
học sinh trong giảng dạy. Qua những hoạt động trải nghiệm, các em yêu thích hơn
và có hứng thú hơn với môn học. Từ đó cải thiện chất lượng môn Ngữ văn nói
riêng và kết quả học tập của các em nói chung.
Khi đặt ra đề tài: “Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong
dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS”, tôi muốn các đồng nghiệp chia sẽ cùng
tôi những kinh nghiệm giảng dạy, trao đổi bàn luận để tìm ra biện pháp thiết thực,
khả thi nhất, giúp các em yêu thích môn học và đạt kết quả cao trong học tập. Các
em vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn một cách hiệu quả, đồng thời
giúp các em phát triển nhân cách một cách toàn diện.
3. Đối tượng nghiên cứu:
Một vài kinh nghiệm tích hợp kĩ năng sống trong dạy học văn bản môn Ngữ
văn trong trường THCS.
ngày 30/12/2008 của Bộ giáo dục và Đào tạo) nêu rõ: Giáo dục và đào tạo có sứ
mạng đào tạo con người phát triển toàn diện góp phần xây dựng nền văn hóa tiên
tiến của đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa, đồng thời tạo lập nền tảng và động
lực cho công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Giáo dục và đào tạo phải góp
phần tạo nên một thế hệ người lao động có tri thức, có đạo đức, có bản lĩnh trung
thực, có tư duy phê phán, sáng tạo, có kĩ năng sống, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ
năng nghề nghiệp để làm việc hiệu quả ở môi trường toàn cầu hóa: vừa hợp tác,
vừa cạnh tranh. Có thể khẳng định rằng giáo dục kĩ năng sống được coi là nhiệm vụ
quan trọng của mục tiêu giáo dục nước nhà. Giáo dục kĩ năng sống còn góp phần
vào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”.
GV: Nguyễn Thị Bích Hảo - Trường THCS Lê Văn Tám - Năm học 2017-2018
5
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
Tổ chức Y tế Thế giới WHO định nghĩa kĩ năng sống là "Khả năng thích
nghi và hành vi tích cực cho phép cá nhân có khả năng đối phó hiệu quả với nhu
cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày". Trong giáo dục tiểu học và giáo
dục trung học, kĩ năng sống có thể là một tập hợp những khả năng được rèn luyện
và đáp ứng các nhu cầu cụ thể của cuộc sống hiện đại hóa; ví dụ cuộc sống bao
gồm quản lý tài chính (cá nhân), chuẩn bị thức ăn, vệ sinh, cách diễn đạt, và kỹ
năng tổ chức…
Cũng theo WHO, kĩ năng sống được chia thành 2 loại là kĩ năng tâm lí xã hội
và kĩ năng cá nhân, lĩnh hội và tư duy, với 10 yếu tố như: tự nhận thức, tư duy sáng
tạo, giải quyết vấn đề, kĩ năng giao tiếp ứng xử với người khác, ứng phó với các
tình huống căng thẳng và cảm xúc, biết cảm thông, tư duy bình luận và phê phán,
cách quyết định, giao tiếp hiệu quả và cách thương thuyết.
gì cho mình?”. Với cách hỏi này của giáo viên học sinh trả lời đúng như suy nghĩ
của giáo viên là đã hoàn thành tốt phần kiểm tra của mình. Chính vì vậy học sinh ít
được tham gia vào những hoạt động trải nghiệm cụ thể. Học sinh khi được giáo
dục kĩ năng sống chỉ dừng lại ở mức độ biết, vì vậy khi gặp những tình huống phát
sinh trong cuộc sống các em thường rất lúng túng.
Mặt khác trình độ nhận thức của học sinh không đồng đều. Một số vấn đề đặt
ra trong bài học còn xa, khó với nhận thức ở lứa tuổi của các em. Vì vậy các em
chưa biết giải quyết thế nào cho thỏa đáng, phù hợp với tình huống đặt ra, nên việc
giáo dục kĩ năng sống còn bị hạn chế.
Đứng trước thực trạng đó đòi hỏi người giáo viên phải có hướng dạy mới. Từ
đó tôi mạnh dạn áp dụng phương pháp này để tạo cho các em có những suy nghĩ
đúng đắn, tích cực khi đưa ra nhận xét về các vấn đề mà bài học muốn đề cập tới.
Biết vận dụng những bài học vào trong thực tiễn cuộc sống, để từ đó sống tích cực
hơn, đúng đắn hơn, biết điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với chuẩn mực
xã hội, cùng chung sống với mọi người, xứng đáng là con ngoan trò giỏi, cháu
ngoan Bác Hồ, không ngừng học tập rèn luyện để trở thành công dân có ích của xã
hội.
3. Nội dung và hình thức của giải pháp:
GV: Nguyễn Thị Bích Hảo - Trường THCS Lê Văn Tám - Năm học 2017-2018
7
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
a. Mục tiêu của giải pháp:
Những giải pháp, biện pháp được nêu trong sáng kiến nhằm giúp học sinh
được trực tiếp tham gia vào các hoạt động khác nhau của nhà trường cũng như
ngoài xã hội với tư cách là chủ thể, qua đó phát triển năng lực thực tiễn và tiềm
năng sáng tạo của mình góp phần hình thành và phát triển nhân cách hài hòa, toàn
HS có thể trả lời: Qua văn bản giúp em hiểu được tình yêu quê hương tha
thiết, trong sáng của nhà thơ. Qua đây nhắc nhở chúng ta tình yêu quê hương đất
nước là tình cảm không thể thiếu được đối với mỗi con người. Mỗi chúng ta cần
trân trọng phát huy tình cảm đó bằng những hành động cụ thể để góp phần xây
dựng quê hương mình ngày càng phát triển. Là học sinh em sẽ thể hiện tình cảm
của mình bằng cách học thật giỏi để góp phần xây dựng quê hương đất nước đẹp
giàu. Em sẽ luôn ghi nhớ quê hương là cái nôi sinh ta ra, và nuôi ta khôn lớn trưởng
thành nên không được quên tình cảm đó.
* Ví dụ 2: Khi dạy văn bản “Tức cảnh Pác Bó” của Hồ Chí Minh ( SGK
Ngữ văn 8- tập II)
Giáo viên yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: Qua văn bản giúp em hiểu được
điều gì về Bác? Em học tập được gì từ Bác?
Học sinh: Qua văn bản giúp em hiểu được tinh thần lạc quan, yêu đời, tình
yêu thiên nhiên thiết tha của Bác. Đặc biệt bài thơ còn cho em thấy tình yêu nước
thiết tha của Bác. Bác đang toàn tâm, toàn ý lo cho sự nghiệp cứu nước của dân tộc.
Bác luôn vượt lên chính mình, vượt lên hoàn cảnh để chiến thắng, để lo cho nước
cho dân.
Qua đây em nhận thức được cuộc sống của chúng ta luôn có những thuận lợi
và khó khăn. Mỗi chúng ta phải sống bằng tinh thần lạc quan, và luôn giữ vững
niềm tin, ý chí, phải có tình yêu với quê hương, đất nước, nhân loại. Có như vậy
thì dù cuộc sống có khó khăn đến đâu chúng ta cũng sẽ vượt qua được. Cũng giống
như Bác được hy sinh vì nước, vì dân là nguyên nhân chính để Bác thấy cuộc đời
mình thật là vui, và có ý nghĩa, giúp Bác vượt qua những khó khăn về vật chất.
GV: Nguyễn Thị Bích Hảo - Trường THCS Lê Văn Tám - Năm học 2017-2018
9
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
GV: Nguyễn Thị Bích Hảo - Trường THCS Lê Văn Tám - Năm học 2017-2018
11
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
Hình 4: Tranh biếm họa về lòng bất hiếu của con với bố mẹ
Giáo viên: Những hình ảnh trên cho em thấy điều gì?
Học sinh: Qua những hình ảnh trên cho ta thấy hoàn cảnh khốn khổ, đáng
thương của những người làm bố làm mẹ cả một đời tần tảo nuôi con nhưng lúc về
già lại bị đối xử tệ bạc. Qua đây cũng cho thấy những đứa con thật là bất hiếu, sống
không có tình người. Mỗi chúng ta không khỏi cầm xót xa và căm phẫn khi được
chứng kiến những hình ảnh này.
Giáo viên: Từ nội dung của văn bản và qua những bức tranh đó em có suy
nghĩ gì?
Học sinh: Hành động của bạn En-ri-cô và những đứa con đối xử với cha mẹ
như trong hình ảnh là những hành động đáng lên án và bị pháp luật trừng trị. Mỗi
chúng ta cần phải hiểu rằng cha mẹ là những người đã sinh ra ta, và hy sinh cả
cuộc đời vì chúng ta. Nếu không có cha mẹ thì không có chúng ta. Bổn phận của
chúng ta là phải phụng dưỡng, biết ơn cha mẹ suốt đời đó mới đúng là đạo lí làm
người, đúng với truyền thống của dân tộc ta. Chúng ta luôn phải ghi nhớ câu nói
GV: Nguyễn Thị Bích Hảo - Trường THCS Lê Văn Tám - Năm học 2017-2018
12
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
Học sinh: Đất nước ta đã được đã được độc lập, chúng ta có lãnh thổ riêng,
điều đó đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định trong “Tuyên Ngôn Độc Lập”,
và được cả thế giới công nhận không thể chối cãi được. Dù kẻ thù vẫn luôn tìm mọi
cách để phá hoại nền hòa bình của chúng ta nhưng chúng ta không chịu khuất phục,
không chịu khoan nhượng. Là chủ nhân tương lai của đất nước chúng em sẽ bảo
vệ nền hòa bình để xứng đáng với sự hy sinh xương máu của cha anh đi trước như
GV: Nguyễn Thị Bích Hảo - Trường THCS Lê Văn Tám - Năm học 2017-2018
14
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
các bạn trẻ đã làm. Chúng em sẽ không khuất phục bất cứ kẻ thù nào, để bảo vệ
toàn vẹn lãnh thổ quê hương Việt Nam
Với cách giáo dục kĩ năng sống cho học sinh bằng những hình ảnh thực tế sẽ
tác động vào nhận thức của các em một cách sâu sắc, cho các em thấy được nội
dung giáo viên muốn truyền đạt qua bài học là gì.
b3. Trải nghiệm thực tế
Đây là cách giáo viên sẽ cho học sinh trải nghiệm vào những tình huống cụ
thể trong đời sống thông qua hoạt động ngoại khóa. Với cách này giáo viên sẽ phối
hợp với các tổ chức, đoàn thể trong nhà trường tổ chức chương trình ngoại khóa.
Với cách giáo dục này tôi sẽ cho học sinh thực hiện bằng hai cách:
Cách 1: Học sinh sẽ dựng lại các văn bản đã được học bằng những vở kịch
cụ thể: Sau khi học xong một số văn bản giáo viên sẽ phân công cho các nhóm,
thuộc các lớp cùng khối, mỗi lớp dựng lại một văn bản bằng vở kịch. Giáo viên có
thể lưu ý học sinh không cần phải tuân theo nội dung của văn bản hoàn toàn. Với
một số văn bản có thể biến tấu đi một vài chi tiết theo quan điểm của các em để nó
có tính nhân văn hơn, phù hợp hơn với thực tế xã hội ngày nay.
“Người lính”:
Hoạt động 1: Giao nhiệm vụ cho HS chuẩn bị cho chủ đề “ Người lính”
* Thời gian chuẩn bị: 2 tuần
- Phân công nhóm, tìm kiếm thông tin
+ Nhóm 1: Vẽ tranh về đề tài người lính.
+ Nhóm 2: Thực hiện một số tiết mục văn nghệ hát - múa ca ngợi người
lính.
+ Nhóm 3: Tiểu phẩm kịch: “Chiếc lược ngà” (chuyển thể từ tác phẩm cùng
tên của nhà văn Nguyễn Quang Sáng)
+ Nhóm 4: Sưu tầm phim tư liệu: Người lính qua các thời kì và lồng thuyết
minh.
- Xử lí thông tin
GV: Nguyễn Thị Bích Hảo - Trường THCS Lê Văn Tám - Năm học 2017-2018
16
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
- Xây dựng ý tưởng và hoàn thiện sản phẩm
Hoạt động 2: Học sinh báo cáo sản phẩm
Cách thức tiến hành
Học sinh tiến hành “báo cáo” các hoạt động đã chuẩn bị theo kịch bản như
sau:
Kính thưa quý thầy cô giáo!
Thưa toàn thể các bạn học sinh.
Những năm gần đây, hoạt động dạy và học trong nhà trường không ngừng
được đổi mới. Trong quá trình học tập, chúng em không chỉ được thầy cô giảng dạy
những kiến thức bổ ích từ những bài học hàng ngày trên lớp mà bên cạnh đó chúng
em còn được tham gia các hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Đây là một trong những
những mốc son chói lọi trong công cuộc kháng chiến chống lại kẻ thù xâm lược
bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ của nhân dân ta.
2/ Tiếp theo chương trình là phần biểu diễn của các bạn học sinh Nhóm 2 với
tiết mục tốp ca “Lá xanh”, kính mời các thầy cô và các bạn cùng theo dõi.
3/ Hình ảnh đẹp về người lính không chỉ đi vào thơ văn, trong các tác phẩm
âm nhạc mà ngày hôm nay đây chúng em cũng đã thể hiện những cảm nhận riêng
của mình, niềm tự hào về người lính qua một số tác phẩm tranh vẽ do các bạn học
sinh Nhóm 3 thực hiện. Xin mời đại diện nhóm 3.
Kính thưa quý thầy cô giáo!
Thưa toàn thể các bạn học sinh.
4/ Dù trong chiến tranh hay trong thời bình, trong bất cứ hoàn cảnh nào
người chiến sĩ vẫn phải chắc tay súng bảo vệ từng tấc đất của quê hương, chủ
quyền của quốc gia dân tộc. Em đang nói đến hình ảnh những người chiến sĩ đang
ngày đêm làm nhiệm vụ ngoài đảo xa. Tiếp theo chương trình kính mời các thầy
cô giáo và các bạn cùng đến với tiết mục đơn ca “ Nơi đảo xa” do bạn Thanh Hào
thể hiện.
GV: Nguyễn Thị Bích Hảo - Trường THCS Lê Văn Tám - Năm học 2017-2018
18
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
5/ Quay lại với đất nước trong những năm 1960, khi đất nước bị chia cắt,
những người lính ra trận phải bỏ lại sau lưng là mẹ già, con thơ. Thời gian và chiến
tranh không chỉ làm cho họ phải chịu những nỗi đau về thể xác mà còn đưa họ vào
những hoàn cảnh éo le ngang trái, nỗi đau về tâm hồn.
Anh Sáu ra đi chiến đấu khi đứa con chưa đầy một tuổi, 8 năm sau, khi anh
trở về thì bé Thu đã lớn… bao nhiêu trông mong chờ đợi được ôm đứa con yêu vào
lòng nhưng….. bé Thu đã không nhận cha…, câu chuyện đã làm lay động biết bao
20
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
Hình ảnh 9: Học sinh nhóm 3 thực hiện tiểu phẩm kịch “Chiếc lược ngà”
(chuyển thể từ tác phẩm cùng tên của nhà văn Nguyễn Quang Sáng).
Tôi áp dụng cách giáo dục trải nghiệm thực tế khi dạy các văn bản nhật
dụng. Ví dụ khi dạy văn bản “Thông tin về ngày trái đất năm 2000”
Để tiến hành các hoạt động dạy- học tôi tổ chức theo tiến trình sau :
Bước 1. Giáo viên giao nhiệm vụ: (học sinh tiến hành trong hai tuần)
Tôi tiến hành phân nhóm và giao việc cho từng nhóm học sinh như sau:
* Nhóm 1: Tìm hiểu thông tin từ Internet. Gồm các thông tin sau:
- Lịch sử Ngày Trái Đất
- Thực trạng việc sử dụng bao bì ni lông ở Việt Nam và thế giới
* Nhóm 2: Điều tra thực tế sử dụng bao bì ni lông ở địa phương (xã Bình
Hòa– huyện Krông Ana – tỉnh Đăk Lăk) – Yêu cầu các em chụp ảnh những hình
ảnh mà các em cho là quan trọng và cần thiết.
GV: Nguyễn Thị Bích Hảo - Trường THCS Lê Văn Tám - Năm học 2017-2018
21
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
* Nhóm 3: Tra cứu tài liệu, vận dụng các kiến thức liên môn Hóa học, Sinh
học, Vật lí để viết bản tổng hợp về tác hại của bao bì ni lông
* Nhóm 4: Nghiên cứu văn bản, tài liệu, thực tế cuộc sống … để đề xuất giải
23
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
Hình 12: Lớp thảo luận nhóm
Hoạt động 5 : Các nhóm thảo luận về ý nghĩa của bài học và đề xuất ý tưởng
cho hoạt động ứng dụng; tôi đã hướng các em tới hai hoạt động ứng dụng sau:
1. Hoạt động ứng dụng tại gia đình: Vận động những người thân trong gia
đình, làng xóm hạn chế sử dụng bao bì ni lông và hướng tới sử dụng bao bì thay thế
bao bì ni lông, các loại bao bì thân thiện với môi trường.
2. Hoạt động ứng dụng hướng tới cộng đồng: vẽ tranh cổ động, làm tờ rơi,
làm túi bằng giấy báo, lịch treo tường cũ … Tổ chức ngoại khóa phát tờ rơi, bao bì
bằng giấy cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ.
Bước 3: Hoạt động ứng dụng : Tổ chức 01 buổi cổ động “ Một ngày không
sử dụng bao bì ni lông” ở địa phương: Phát tờ rơi, bao bì được làm từ lịch treo
tường và giấy báo cũ cho một số hộ kinh doanh nhỏ lẻ.
GV: Nguyễn Thị Bích Hảo - Trường THCS Lê Văn Tám - Năm học 2017-2018
24
Một vài kinh nghiệm tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học văn bản bộ môn Ngữ văn THCS
Hình 13: Học sinh phát tờ rơi tuyên truyền mọi người hạn chế sử dụng bao bì
nilong
Qua bài học này chúng tôi còn hướng dẫn học sinh cách vận dụng kiến thức
liên môn(các kiến thức từ các em đã học từ các môn học khác như: Hóa học, Vật lí,
Sinh học, Giáo dục công dân để chủ động tích cực, sáng tạo trong việc tiếp nhận
Copyright: Tài liệu đại học ©