BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

THÁI VĂN TÀI

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ HIỆU TRƯỞNG
TRƯỜNG TIỂU HỌC TỈNH ĐẮK LẮK
TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Hà Nội - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

THÁI VĂN TÀI

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ HIỆU TRƯỞNG
TRƯỜNG TIỂU HỌC TỈNH ĐẮK LẮK
TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 9 14 01 14
Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS. TS. Trần Hữu Hoan
2. PGS.TS. Nguyễn Xuân Thức

Hà Nội - 2018

tỉnh Đắk Lắk, đã tâ ̣n tình cung cấ p thông tin, thực hiện các phiếu khảo sát, cung cấp
các tài liệu, số liê ̣u để tôi nghiên cứu, hoàn thành luâ ̣n án này.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo điều kiện
thuận lợi, giúp đỡ, động viên, khuyến khích tôi hoàn thành luận án./.
Hà Nội, ngày ...... tháng ...... năm 2018
Tác giả luận án

Thái Văn Tài


iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Chữ viết đầy đủ

CBQL

Cán bộ quản lý

CNH,HDH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

CSVC&TBTH

Cơ sở vật chất và thiết bị trường học

CTGDPT


LLCT

Lý luận chính trị

NTN

Nhóm thử nghiệm

Nxb

Nhà xuất bản

QLGD

Quản lý giáo dục

TCCN

Trung cấp chuyên nghiệp

THCS

Trung học cơ sở

THPT

Trung học phổ thông

UBND

1.2.2. Cán bộ quản lý, cán bộ quản lý giáo dục ....................................................................
18
1.2.3. Hiệu trưởng, đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học ..................................................
19
1.3. Giáo dục Tiểu học trong bối cảnh đổi mới giáo dục ....................................20
1.3.1. Giáo dục tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân ................................................
20
1.3.2. Đổi mới giáo dục Tiểu học ..........................................................................................
22
1.4. Hiệu trưởng trường Tiểu học trong bối cảnh đối mới giáo dục .................26
1.4.1. Vị trí và vai trò của Hiệu trưởng trường Tiểu học .....................................................
26
1.4.2. Nhiệm vụ, quyền hạn của Hiệu trưởng trường Tiểu học ..........................................
27
1.4.3. Yêu cầu đối với Hiệu trưởng trường Tiểu học theo Chuẩn Hiệu trưởng ................
28
1.4.4. Yêu cầu của đổi mới giáo dục đối với Hiệu trưởng trường Tiểu học ......................
30
1.4.5. Yêu cầu của đổi mới giáo dục đặt ra đối với công tác phát triển đội
ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học ............................................................................41
1.5. Phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học trong bối cảnh đổi
mới giáo dục ............................................................................................................44
1.5.1. Vận dụng mô hình lý thuyết Leonard Nadler trong phát triển đội ngũ
Hiệu trưởng trường Tiểu học ...................................................................................44
1.5.2. Phân cấp quản lý nhà nước về gáo dục đối với giáo dục Tiểu học ...............46


v

1.5.3. Nội dung phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học trong bối cảnh

75
2.3. Thực trạng đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học tỉnh Đắk Lắk .......................
77
2.3.1. Số lượng .........................................................................................................................
77
2.3.2. Cơ cấu và trình độ .........................................................................................................
78
2.3.3. Chất lượng đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học .....................................................
81
2.4. Thực trạng phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học tỉnh
Đắk Lắk ...................................................................................................................93
2.4.1. Xây dựng quy hoạch phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học.............................
93
2.4.2. Tuyển chọn, bổ nhiệm, sử dụng đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học ...........................
96
2.4.3. Tổ chức bồi dưỡng đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học .......................................
99
2.4.4. Tổ chức đánh giá đô ̣i ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học ..........................................
102
2.4.5. Xây dựng môi trường làm việc, tạo động lực làm việc cho đội ngũ
Hiệu trưởng trường Tiểu học ...................................................................................
105
2.4.6. Thực trạng phân công bố trí sử dụng và thực hiện chế độ chính sách
đối với Hiệu trưởng trường Tiểu học .......................................................................
107


vi

2.4.7. Tổng hợp thực trạng phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học

121
3.1.2. Định hướng phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học ..................................
123
3.2. Nguyên tắc đề xuất giải pháp .........................................................................
125
3.2.1. Nguyên tắc đảm bảo kế thừa .......................................................................................
125
3.2.2. Nguyên tắc đảm bảo thực tiễn .....................................................................................
126
3.2.3. Nguyên tắc đảm bảo hệ thống .....................................................................................
126
3.2.4. Nguyên tắc đảm bảo hiệu quả và khả thi ....................................................................
127
3.3. Giải pháp phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học tỉnh
Đắk Lắk trong bối cảnh đổi mới giáo dục ...........................................................
127
3.3.1. Tổ chức cụ thể hoá Chuẩn Hiệu trưởng trường Tiểu học để đáp ứng yêu
cầu phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học trong bối cảnh hiện nay .................
127
3.3.2. Tổ chức xây dựng, định kỳ bổ sung điều chỉnh quy hoạch đội ngũ Hiệu
trưởng và quy hoạch phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học theo từng
giai đoạn ...................................................................................................................................
132
3.3.3. Tổ chức thực hiện phân cấp triệt để quản lý nhà nước về giáo dục đối với
cấp Tiểu học theo hướng tạo chủ động cho Phòng GD và ĐT ...........................................
135


vii


3.6.3. Giả thuyết thực nghiệm ................................................................................................
163
3.6.4. Mẫu thực nghiệm và địa bàn thực nghiệm .................................................................
163
3.6.5. Các giai đoạn thực nghiệm...........................................................................................
164
3.6.6. Phương pháp đánh giá thực nghiệm............................................................................
165
3.6.7. Tiêu chí và thang đánh giá thực nghiệm .....................................................................
166
3.6.8. Kết quả thực nghiệm ......................................................................................
168
Kết luận chương 3 .................................................................................................
173
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ....................................................................................
174
1. Kết luận ................................................................................................................
174
2. Khuyến nghị .........................................................................................................
176
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .........................................................................
179
DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ........................................................................
P1
PHỤ LỤC................................................................................................................................
P2


viii

Bảng 2.10. Mẫu khách thể khảo sát thực trạng ........................................................
77
Bảng 2.11. Thống kê đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học tỉnh Đắk Lắk ......................
77
Bảng 2.12. Thực trạng trình độ đào tạo của đội ngũ Hiệu trưởng trường
Tiểu học tỉnh Đắk Lắk..............................................................................................
78
Bảng 2.13. Thực trạng trình độ chính trị của đội ngũ Hiệu trưởng
trường Tiểu học .......................................................................................................
78
Bảng 2.14. Thực trạng trình độ tin học ngoại ngữ của đội ngũ Hiệu trưởng
trường Tiểu học ........................................................................................................
79
Bảng 2.15. Thực trạng độ tuổi của đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học ........................
80
Bảng 2.16. Thâm niên giảng dạy trước khi bổ nhiệm Hiệu trưởng .........................
80
Bảng 2.17. Cơ cấu giới tính, dân tộc, Đảng viên .....................................................
81
Bảng 2.18. Thực trạng phẩm chất chính trị đạo đức nghề nghiệp của đội
ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học tỉnh Đắk Lắk ......................................................
82
Bảng 2.19. Thực trạng năng lực chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm của
Hiệu trưởng trường Tiểu học ...................................................................................
84
Bảng 2.20. Thực trạng năng lực quản lý nhà trường ...............................................
86


ix

Bảng 2.31. Thực trạng các yếu tố thuộc về các cấp quản lý, môi trường
quản lý phát triển Hiệu trưởng trường Tiểu học ......................................................
114
Bảng 3.1. Mẫu khảo nghiệm các giải pháp phát triển đội ngũ Hiệu trưởng
trường tiểu học tỉnh Đắk Lắk ...................................................................................
153
Bảng 3.2. Kết quả khảo nghiệm về nhận thức tính cấp thiết của giải pháp
phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học tỉnh Đắk Lắk ................................
154
Bảng 3.3. Kết quả khảo nghiệm về nhận thức tính khả thi của giải pháp
phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học tỉnh Đắk Lắk ................................
158
Bảng 3.4. Sự tương quan giữa tính cấp thiết và khả thi của biện pháp ...................
160
Bảng 3.5. Mẫu khách thể thực nghiệm giải pháp phát triển đội ngũ Hiệu
trưởng trường Tiểu học tỉnh Đắk Lắk ......................................................................
164
Bảng 3.6. Kết quả khảo sát kỹ năng của Hiệu trưởng trường Tiểu học
trước và sau thực nghiệm .........................................................................................
168
Bảng 3.7. Kết quả khảo sát hiệu quả hoạt động quản lý nhà trường Tiểu
học trước và sau thực nghiệm ..................................................................................
170


x

DANH MỤC CÁC HÌNH
Trang
Hình 1.1. Chuẩn Hiệu trưởng trường Tiểu học [8] ..................................................

110
Biểu đồ 2.11. Thực trạng các yếu tố thuộc về người Hiệu trưởng trường
Tiểu học ảnh hưởng đến công tác phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường
Tiểu học ....................................................................................................................
111
Biểu đồ 2.12. Thực trạng các yếu tố thuộc về các cấp quản lý, môi trường
quản lý phát triển Hiệu trưởng trường Tiểu học ......................................................
113
Biểu đồ 3.1. Mức độ cấp thiết của các giải pháp phát triển đội ngũ Hiệu
trưởng trường Tiểu học ............................................................................................
157
Biểu đồ 3.2. Mức độ khả thi của các biện pháp phát triển đội ngũ Hiệu
trưởng trường Tiểu học ............................................................................................
160
Biểu đồ 3.3. Sự tương quan giữa tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp
phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học tỉnh Đắk Lắk
162
Biểu đồ 3.4. So sánh sự thay đổi kỹ năng quản lý nhà trường của Hiệu
trưởng trường Tiểu học trước và sau thực nghiệm ..................................................
169
Biểu đồ 3.5. Mức độ thay đổi trong hoạt động nhà trường Tiểu học trước và
sau thực nghiệm .......................................................................................................
171


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nghị quyết số 29/NQ-TW, ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Ban Bí thư


tuổi. Hoàn thành chương trình Tiểu học là trình độ tối thiểu bắt buộc phải đạt tới
của mọi người dân, tạo nên mặt bằng dân trí của cả dân tộc. Vì thế quản lý, tổ chức
dạy học và giáo dục ở cấp Tiểu học tốt sẽ không chỉ đặt nền móng cho giáo dục Phổ
thông mà còn đặt nền móng cho toàn bộ sự hình thành nhân cách con người.
Như vậy giáo dục Tiểu học ngày càng khẳng định vị trí của mình trong hệ thống
giáo dục quốc dân là cấp học nền tảng đặt cơ sở ban đầu cho việc hình thành phát
triển toàn diện nhân cách của con người đặt nền móng vững chắc cho giáo dục phổ
thông và toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân.
Hiệu trưởng trường Tiểu học là người "Đại diện chức trách hành chính"; là
người "Quản lý và lãnh đạo tập thể hội đồng sư phạm"; là người "Điều hành nhà
trường theo Điều lệ trường Tiểu học" để thực hiện đầy đủ các chức năng, nhiệm vụ
của nhà trường Tiểu học, một mặt phải tập trung nỗ lực vào rèn luyện ban đầu cho
học sinh và nâng cao chất lượng dạy học, mặt khác phải lắng nghe nhu cầu giáo dục
của cả cộng đồng, để phải đáp ứng những nhu cầu xã hội; sau đó phải huy động các
nguồn nhân tài, vật lực cộng đồng, để làm đầy đủ sứ mệnh của nó trong khuôn khổ
hợp tác nhiều lực lượng. Vì vậy, để thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ của mình,
người Hiệu trưởng phải có đủ kỷ năng, trình độ, bản lĩnh và đầy đủ các yếu tố cần
và đủ trong bối cảnh hội nhập và đổi mới giáo dục; đổi mới chương trình giáo dục
phổ thông Việt Nam hiện nay.
Thực tiễn, Đắk Lắk là tỉnh miền núi thuộc khu vực Tây Nguyên, đời sống
kinh tế của nhân dân còn nhiều khó khăn, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Trong tình hình đó, công tác giáo dục của tỉnh cũng gặp không ít khó khăn, đặc biệt
trong thực trạng nền giáo dục nói chung đang phải thực hiện nhiều chương trình
mục tiêu quốc gia do Chính phủ chỉ đạo (chương trình phổ cập giáo dục các cấp, bậc
học), mặt khác lại phải thực hiện các chương trình đổi mới để theo kịp xu thế phát triển
của thế giới, bên cạnh đó Đắk Lắk là một tỉnh có nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống
(47 dân tộc), tạo ra môi trường đa văn hóa, đa ngôn ngữ trong giao tiếp. Đặc biệt hơn ở
cấp Tiểu học, được xem là vai trò quan trọng: Là nền tảng đầu tiên của bậc học phổ
thông, là cầu nối cơ sở, căn bản của hai bậc học (bậc học Mầm non và bậc học Phổ

Tiểu học trong bối cảnh đổi mới giáo dục và khảo sát đánh giá thực trạng phát triển
đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, luận án sẽ đề xuất
các giải pháp phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học của tỉnh Đăk Lắk
trong bối cảnh đổi mới giáo dục Việt Nam hiện nay.
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu: Đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: Phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học trong
bối cảnh đổi mới giáo dục Việt Nam.


4

4. Giả thuyết khoa học
Phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học tỉnh Đắk Lắk trước những
yêu cầu đổi mới giáo dục còn bộc lộ các bất cập trong quy hoạch, đào tạo và bồi
dưỡng, đánh giá, bổ nhiệm, sử dụng và thực hiện chính sách đãi ngộ với cán bộ dẫn
đến chất lượng đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học chưa hợp lý về cơ cấu và chất
lượng còn yếu. Việc tìm ra giải pháp phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu
học theo tiếp cận quản lý nguồn nhân lực, theo hướng chuẩn hóa phù hợp với điều
kiện kinh tế - xã hội và định hướng phát triển giáo dục Tiểu học tỉnh Đắk Lắk sẽ
góp phần nâng cao được chất lượng đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học của tỉnh,
từ đó nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường Tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi
mới giáo dục Việt Nam.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Xây dựng cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học
trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay.
5.2. Khảo sát và đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học
tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn hiện nay.
5.3. Đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học tỉnh Đắk
Lắk theo hướng chuẩn hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

- Địa bàn khảo sát tại 402 trường Tiểu học công lập trong tổng số 424 trường
Tiểu học trên 15 huyện, thị xã, thành phố của tỉnh Đắk Lắk, đại diện cho các vùng
thuận lợi, vùng ít thuận lợi và vùng khó khăn cụ thể:
Vùng thuận lợi: khảo sát 165 trường gồm địa bàn thành phố Buôn Ma Thuật,
thị xã Buôn Hồ, thị trấn của các huyện.
Vùng khó khăn: 112 trường gồm các xã vùng biên giới, các xã được công
nhận là xã đặc biệt khó khăn hoặc xã có thôn buôn đặc biệt khó khăn, các xã có
đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống (tỷ lệ dân tộc thiểu số trên 50%)
Vùng ít thuận lợi: khảo sát 125 trường gồm các xã, địa bàn còn lại.
8. Luận điểm bảo vệ
- Đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học tỉnh Đắk Lắk ngoài phẩm chất và năng
lực nghề nghiệp chung của Chuẩn Hiệu trưởng còn có những phẩm chất và năng lực
nghề nghiệp riêng, có tính đặc thù cho vùng miền núi Tây Nguyên gồm nhiều nét văn
hóa của các dân tộc thiểu số. Với những đặc trưng của địa hình vùng núi, với nhiều
điểm trường được thành lập, phân bố rải rác tại các thôn buôn vùng sâu, vùng xa, cùng
với thành phần dân cư phức tạp, nhiều thành phần dân tộc cùng sinh sống trên cùng
một địa bàn, tạo nên những nét riêng và đặc thù trong quản lý cần được phát hiện, phân
tích, đánh giá và đưa ra những giải pháp phù hợp.
- Phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học tỉnh Đắk Lắk hiện nay còn
có những bất cập: chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới nguồn nhân lực giáo dục,
chưa thực sự mang tính đặc thù phù hợp với tỉnh Đắk Lắk, ảnh hưởng đến chất
lượng đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học và chất lượng giáo dục Tiểu học.
- Thực hiện các giải pháp phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học


6

tỉnh Đắk Lắk theo tiếp cận quản lý nguồn nhân lực, tiếp cận năng lực sẽ khắc phục
được những hạn chế và nâng cao chất lượng đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học.
9. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

7

đó có các đề xuất cụ thể hóa chuẩn cho phù hợp với đặc điểm vùng miền và đáp ứng
các yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay, đồng thời tìm các giải pháp
phát triển năng lực của Hiệu trưởng theo Chuẩn.
9.1.4. Tiếp cận quản lý nguồn nhân lực
Đây là một trong tiếp cận chính để nghiên cứu luận án. Dựa trên tiếp cận
này, luận án xác định nội dung phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học bao
gồm: quy hoạch, tuyển dụng, sử dụng, bổ nhiệm, miễn nhiệm; đào tạo bồi dưỡng;
đánh giá và tạo môi trường làm việc cho đội ngũ Hiệu trưởng.
9.1.5. Tiếp cận năng lực
Đây là một trong hai cách tiếp cận chính của luận án. Tiếp cận năng lực để
xác định khung năng lực Hiệu trưởng trường Tiểu học cần có để hoàn thành nhiệm
vụ trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Khung năng lực của Hiệu trưởng trường Tiểu
học được hình thành dựa trên cơ sở cấu trúc năng lực chung của cán bộ quản lý
trường phổ thông, tính đặc thù nghề nghiệp theo hướng phát triển năng lực của
người cán bộ quản lý.
9.2. Phương pháp nghiên cứu
9.2.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Sử dụng các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát hoá các tài
liệu lý luận, tìm hiểu các quan điểm của Đảng, pháp luật và chính sách của Nhà
nước, điều lệ trường Tiểu học và các văn bản quy phạm pháp luật về giáo dục, các
công trình và tài liệu khoa học có liên quan để hệ thống hoá các khái niệm, hình
thành luận điểm lý luận cơ bản, chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ
Hiệu trưởng trường Tiểu học trong bối cảnh đổi mới giáo dục để xây dựng cơ sở lý
luận cho đề tài nghiên cứu.
9.2.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Sử dụng phương pháp quan sát, điều tra bằng phiếu hỏi, xin ý kiến chuyên gia
(bằng phiếu hỏi và phỏng vấn), khảo nghiệm và thử nghiệm nhằm mục đích khảo sát
và đánh giá thực trạng đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học của các trường Tiểu học

Đắk Lắk trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
- Chương 3. Giải pháp phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học tỉnh
Đắk Lắk trong bối cảnh đổi mới giáo dục.


9

Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ HIỆU TRƯỞNG
TRƯỜNG TIỂU HỌC TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực quản lý giáo dục
1.1.1.1. Nghiên cứu ở nước ngoài
Đã có nhiều công trình khoa học của các tác giả nước ngoài nghiên cứu về
quản lý, quản lý nguồn nhân lực.
- Ở Phương Đông, vào khoảng những năm 551 - 223 trước Công Nguyên, tại
Trung Hoa cổ đại đã xuất hiện các tư tưởng quản lý của Khổng Tử nhằm mục đích
đào tạo lớp người cai trị xã hội được xây dựng theo triết lý là đạo nhân. Trên cơ sở
đạo nhân, Khổng Tử và các học trò của Ông đã tiếp cận các yếu tố nhân, lễ, nghĩa,
trí, dũng, tín, lợi và thành vào việc truyền đạo để có được tầng lớp những người
quản lý xã hội chuyên nghiệp như “quân tử” và “kẻ sĩ” [78]. Tư tưởng đó của
Khổng Tử tuy chưa thực sự chuyên sâu phát triển đội ngũ CBQL giáo dục, nhưng
các cống hiến đó của Ông cho nhân loại đã gián tiếp thể hiện phương thức phát triển
đội ngũ nhân lực xã hội nói chung mà có thể vận dụng vào phát triển nhân lực giáo
dục cho đến thế hệ hiện nay.
- Ở Phương Tây, từ khi Chủ nghĩa Mác - Lênin xuất hiện, các nghiên cứu về
quy luật phát triển xã hội như quy luật hình thành cá nhân con người, quy luật phát
triển nhân cách đã khẳng định vai trò của xã hội đối với phát triển giáo dục và tác
dụng của giáo dục với xã hội mà đặc biệt là đội ngũ nhân lực giáo dục. Các công
trình khoa học kinh điển về chính trị, kinh tế và quản lý xã hội của Chủ nghĩa MácLênin đã để lại những tư tưởng quản lý xã hội và vai trò của người đứng đầu một tổ

xã hội. Một trong những công trình đã vận dụng thành công kết quả nghiên cứu của
Leonard Nadler là tác phẩm “Quản lý nguồn nhân lực trong khu vực nhà nước” của
một tác giả người Pháp là Christian Batal [15]. Trong cuốn sách này, C. Batal đã dựa
trên lý thuyết phát triển nguồn nhân lực để đi đến các hoạt động cụ thể của các cơ
quan quản lý nhà nước nhằm phát triển nguồn nhân lực trong các cơ quan và tổ chức
đáp ứng các yêu cầu công vụ.
Tác giả Savin N.V, trong tập 2 cuốn “Giáo dục học” của ông do Nhà xuất
bản Giáo dục Hà Nội dịch và xuất bản bằng tiếng Việt đã tập trung làm làm rõ
Những vấn đề cơ bản của quản lý nhà trường [84]. Một trong những nội dung trọng
tâm của công trình này được tác giả trình bày là phương thức phát triển đội ngũ
CBQL giáo dục. Tác giả đã phân tích rõ mối quan hệ giữa phát triển xã hội và phát


11

triển giáo dục; giữa phát triển giáo dục và phát triển nhân lực giáo dục, trong đó đặc
biệt quan trọng là quan điểm phát triển đội ngũ nhân lực CBQL giáo dục có ảnh
hưởng trực tiếp đối với mục tiêu nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục.
1.1.1.2. Nghiên cứu ở trong nước
Trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí
Minh, các nhà khoa học Việt Nam đã tiếp cận nghiên cứu phát triển đội ngũ nguồn
nhân lực chủ yếu dựa trên nền tảng của lý luận phát triển nguồn nhân lực. Một số
công trình tiêu biểu như sách, đề tài KH và CN, bài báo, luận án tiến sĩ có nội dung
nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực như:
- Các cuốn sách viết về học thuyết quản lý, tư tưởng quản lý... đã nêu lên quá
trình xuất hiện và nội dung của các tư tưởng hoặc học thuyết quản lý trong lịch sử
phát triển nhân loại, trong đó có vai trò của các nhà quản lý; đồng thời nêu lên các
yêu cầu đối với người quản lý. Có thể kể tới các cuốn “Giáo trình Quản trị nhân
lực” của các tác giả Nguyễn Văn Điểm - Nguyễn Ngọc Quân [27] do Nxb Đại học
Kinh tế quốc dân xuất bản năm 2012 và “Quản trị nguồn nhân lực”của tác giả Trần

và lý luận phát triển nguồn nhân lực. Các tác giả đều coi nguồn nhân lực giáo dục là
một thành tố cấu thành quá trình giáo dục và có vai trò quan trọng như các thành tố
khác mục đích, nội dung, phương pháp, phương tiện và điều kiện, hình thức tổ chức,
kết quả giáo dục. Một số cuốn sách và bài báo tiêu biểu có nội dung nghiên cứu chính
hoặc liên quan đến quản lý nhân lực giáo dục, phát triển đội ngũ nhân lực giáo dục và
phát triển đội ngũ CBQL các cơ sở giáo dục như: “Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng
cửa thế kỷ XXI”, “Nghiên cứu con người và nguồn nhân lực đi vào công nghiệp hóa,
hiện đại hóa” của Phạm Minh Hạc [35], [36]; “Giáo dục học hiện đại - những nội
dung cơ bản” của Thái Duy Tuyên [88], “Quản lý giáo dục” của các tác giả Bùi
Minh Hiền, Đặng Quốc Bảo và Vũ Ngọc Hải [43]; “Quản lý đội ngũ” của các tác giả
Nguyễn Thị Mỹ Lộc - Nguyễn Quốc Chí [67] đã bàn nhiều đến kỹ năng thực hiện các
hoạt động quản lý đội ngũ trong công tác tổ chức.
1.1.2. Nghiên cứu về phát triển đội ngũ Hiệu trưởng các trường phổ thông
1.1.2.1. Nghiên cứu ở nước ngoài
Từ sự nhận biết vai trò rất quan trọng của người Hiệu trưởng đối với sự tồn
tại, phát triển của một nhà trường và vị trí có ảnh hưởng quyết định đến chất lượng
và hiệu quả các hoạt động của nhà trường; đã có nhiều quốc gia trên thế giới quan
tâm đến việc nâng cao chất lượng hoạt động lãnh đạo và quản lý của Hiệu trưởng.
Chính vì vậy, đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề chất lượng hoạt động lãnh đạo và
quản lý của Hiệu trưởng và nâng cao chất lượng các hoạt động đó nhằm đảm bảo
cho sự thành công và đạt tới mục tiêu chiến lược phát triển của các nhà trường.
- Tác giả Jean Valérien, trong tác phẩm “Quản lý hành chính và sư phạm
trong các nhà trường Tiểu học” (La Gestion administrative et Pédgogique des
écoles) do UNESCO xuất bản năm 1991 [108], đã phân tích về vai trò, chức năng