ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
–––––––––––––––––––––––

MA VĨNH TƢỜNG

TỔ CHỨC DẠY HỌC TIẾNG VIỆT LỚP 1 CHO
HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ VÙNG KHÓ KHĂN
CỦA TỈNH CAO BẰNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN – 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
–––––––––––––––––––––––

MA VĨNH TƢỜNG

TỔ CHỨC DẠY HỌC TIẾNG VIỆT LỚP 1 CHO
HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ VÙNG KHÓ KHĂN
CỦA TỈNH CAO BẰNG
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh
Cao Bằng, lãnh đạo Phòng Giáo dục Tiểu học tỉnh Cao Bằng, các phòng Giáo
dục và Đào tạo: Bảo Lâm, Bảo Lạc, Hà Quảng cùng bạn bè, người thân đã tạo
điều kiện cả về thời gian, vật chất, tinh thần cho tác giả trong suốt quá trình học
tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản
thân em đã luôn cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm
khuyết. Kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của các Thầy, các Cô và các bạn
đồng nghiệp.
Em xin trân trọng cảm ơn!
Cao Bằng, ngày 12 tháng 3 năm 2014
Tác giả

Ma Vĩnh Tƣờng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

ii

/>

MỤC LỤC
Lời cam đoan ........................................................................................................ i
Lời cảm ơn ........................................................................................................... ii
Mục lục ............................................................................................................... iii
Danh mục các chữ viết tắt .................................................................................. iv
Danh mục các bảng .............................................................................................. v
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 2

: .......................................... 18
................................ 19
1.4. Tổ chức dạy học môn Tiếng việt lớp 1 cho học sinh dân tộc thiểu số
vùng khó khăn.................................................................................................... 20
1.4.1. Mục tiêu của tổ chức dạy học môn Tiếng Việt lớp 1 cho học sinh dân
tộc thiểu số vùng khó khăn ................................................................................ 20
1.4.2. Những vấn đề cơ bản về tổ chức dạy học môn Tiếng việt lớp 1 cho
học sinh dân tộc thiểu số vùng khó khăn ........................................................... 21
1.4.3. Vai trò của Hiệu trưởng trường tiểu học trong tổ chức dạy học môn
Tiếng việt lớp 1 cho học sinh dân tộc thiểu số vùng khó khăn ......................... 26
Kết luận chương 1.............................................................................................. 28
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT
LỚP 1 CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ VÙNG KHÓ KHĂN
TỈNH CAO BẰNG........................................................................................... 30
2.1. Tình hình phát triển giáo dục tiểu học vùng khó khăn của tỉnh Cao Bằng ...... 30
2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng ....................................................................... 31
2.2.1. Mục đích khảo sát .................................................................................... 31
2.2.2. Nội dung khảo sát .................................................................................... 31
2.2.3. Địa bàn và quy mô khảo sát .................................................................... 32
2.2.4. Đối tượng khảo sát................................................................................... 32
2.2.5. Phương pháp khảo sát .............................................................................. 32
2.3. Kết quả khảo sát ......................................................................................... 32
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

iv

/>

2.3.1. Thực trạng dạy học môn Tiếng Việt lớp 1 cho học sinh dân tộc thiểu
số vùng khó khăn tỉnh Cao Bằng ....................................................................... 32

/>

bài học và mục tiêu tăng cường tiếng Việt cho học sinh dân tộc ...................... 62
3.2.1.3. Chỉ đạo giáo viên phối hợp, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các
phương pháp dạy học Tiếng Việt với tư cách ngôn ngữ 2 ................................ 64
.. 68
trợ nhằm tăng cường tiếng Việt cho học sinh lớp 1 dân tộc thiểu số ................ 69
........... 69
3.2.2. Chỉ đạo giáo viên nâng cao chất lượng dạy học phân môn Tập đọc
lớp 1 ................................................................................................................... 70
3.2.2.1.Chỉ đạo giáo viên quán triệt mục tiêu chung của bài học và mục tiêu
tăng cường tiếng Việt của bài tập đọc ............................................................... 70
3.2.2.2.Hướng dẫn giáo viên điều chỉnh ngữ liệu, bài tập thực hành............... 71

......................................................................................... 72
................ 75
.............................................................. 76
.... 77
3.2.3. Biện pháp tổ chức nâng cao chất lượng dạy học phân môn Kể chuyện
lớp 1 ................................................................................................................... 78
3.2.3.1. Hướng dẫn giáo viên điều chỉnh truyện kể và biên soạn các bài tập
nâng cao hiệu quả dạy học ................................................................................. 78
3.2.3.2. Hướng dẫn giáo viên xác định mục tiêu của bài học phân môn kể
chuyện theo hướng tăng cường tiếng Việt ........................................................ 79

................................................ 80
3.2.3.4. Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên tăng cường rèn luyện các kĩ năng cho
học sinh trong dạy học phân môn kể chuyện .................................................... 83
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

vii

/>

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CBQL

: Cán bộ quản lý

DTTS

: Dân tộc thiểu số

GV

: Giáo viên

HS

: Học sinh

TX

: Thường xuyên

SL


phân môn Kể chuyện ....................................................................................... 42
Bảng 2.12. Thực trạng rèn kỹ năng nói cho học sinh của giáo viên khi dạy học phân
môn Kể chuyện ................................................................................................ 44
Bảng 2.13. Thực trạng việc dạy bài chính tả tập chép của giáo viên khi dạy học
phân môn Chính tả ........................................................................................... 44
Bảng 2.14. Thực trạng dạy bài chính tả nghe, viết ............................................................ 45
Bảng 2.15. Thực trạng lập kế hoạch dạy học môn Tiếng Việt lớp 1 cho học sinh dân
tộc thiểu số vùng khó khăn của tỉnh Cao Bằng ............................................... 52
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

v

/>

Bảng 2.16. Thực trạng việc tổ chức và thực hiện các hoạt động dạy học trên lớp phát huy
được tính năng động sáng tạo của học sinh...................................................55
Bảng 17. Các biện pháp chỉ đạo thực hiện kế hoạch dạy học môn Tiếng Việt lớp 1 cho
học sinh dân tộc thiểu số vùng khó khăn của tỉnh Cao Bằng. ......................56
Bảng 3.1. Kết quả khảo nghiệm tính khả thi, tính hiệu quả của các biện pháp tổ chức dạy
học môn Tiếng Việt lớp 1 cho học sinh dân tộc thiểu số vùng khó khăn tỉnh
Cao Bằng ........................................................................................................99

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

vi

/>

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài

1

/>

tiếp trong đời sống gia đình của mỗi cá nhân, học sinh vẫn sử dụng tiếng mẹ đẻ khi
rời trường, rời lớp. Học sinh thường có những khó khăn tâm lý trong quá trình tiếp
nhận kiến thức, kĩ năng tiếng Việt.
Giáo viên dạy tiếng Việt cho học sinh dân tộc còn một số hạn chế về chuyên
môn và không thành thạo tiếng dân tộc.
Từ những vấn đề trên dẫn đến hiện tượng “ngồi nhầm lớp” của học sinh phổ
thông hiện nay rải rác vẫn tồn tại và đang là vấn đề bức xúc của ngành giáo dục, được
các cấp lãnh đạo, những người làm công tác giáo dục của địa phương và dư luận xã
hội hết sức quan tâm. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài:
“Tổ chức dạy học tiếng Việt Lớp 1 cho học sinh dân tộc thiểu số vùng khó
khăn của tỉnh Cao Bằng” làm đề tài nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng dạy học môn Tiếng Việt ở các
trường tiểu học vùng khó khăn trên địa bàn tỉnh Cao Bằng, đề tài có mục đích đề xuất
các biện pháp tổ chức dạy học của hiệu trưởng nâng cao chất lượng dạy và học môn
Tiếng Việt lớp 1 với đối tượng học sinh dân tộc thiểu số ở các huyện có điều kiện
kinh tế - xã hội khó khăn của tỉnh Cao Bằng nhằm góp phần nâng cao chất lượng và
hiệu quả giáo dục vùng khó khăn của tỉnh Cao Bằng.
3. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu: Quản lý quá trình dạy học Tiếng Việt lớp 1 cho học
sinh dân tộc thiểu số vùng khó khăn
- Đối tượng nghiên cứu là các biện pháp tổ chức của hiệu trưởng đối với dạy
học môn Tiếng Việt lớp 1 cho học sinh dân tộc thiểu số ở vùng khó khăn của tỉnh
Cao Bằng nhằm nâng cao chất lượng dạy học nói chung và chất lượng dạy học tiếng
Việt nói riêng.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu

Kiến thức kĩ năng, Hướng dẫn dạy học cho trẻ có hoàn cảnh khó khăn, nghiên cứu
các phương pháp dạy học mới và cách thức tổ chức quản lý hoạt động dạy học ở
trường tiểu học, khái quát hóa hệ thống lý luận của đề tài.
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Quan sát, theo dõi quá trình dạy học môn Tiếng Việt 1 ở các trường tiểu học
trên địa bàn tỉnh Cao Bằng.
- Điều tra bằng anket về thực trạng việc dạy học môn Tiếng Việt 1 của các
trường tiểu học vùng khó khăn.
- Nghiên cứu việc sơ kết, tổng kết học kỳ của các trường học trên địa bàn tỉnh.
- Phỏng vấn cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh, chính quyền
và các tổ chức đoàn thể địa phương.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

3

/>

- Xin ý kiến chuyên gia góp ý về cách xử lý kết quả điều tra, các biện pháp xây
dựng môi trường học tập thân thiện.
- Thu thập và sử lý số liệu, thông tin.
7.3. Nhóm phương pháp bổ trợ
- Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý kết quả điều tra.
- Lập các biểu bảng, các sơ đồ… để so sánh, đối chiếu số liệu nhằm mục đích
rút ra những nhận xét phục vụ đề tài nghiên cứu.
8. Cấu trúc luận văn
Phần mở đầu: Những vấn đề chung
Phần nội dung: Gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức dạy học môn Tiếng Việt 1 cho học sinh dân
tộc thiểu số ở trường Tiểu học vùng khó khăn
Chương 2: Thực trạng về tổ chức dạy học môn Tiếng Việt lớp 1 cho học sinh

hoá và học kinh nghiệm của người khác với tư cách người tiếp nhận.
Ngoài chủ nghĩa tạo sinh Chomsky ra, những tiến bộ trong nhận thức khoa học
và tâm lí giáo dục của Jean Piaget và Lev Semenovich Vygotsky trong nửa đầu của
thế kỉ đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến lí thuyết dạy tiếng trong những năm 60 và 70.
Khuynh hướng mới ưa chuộng quan điểm nhân văn hơn và tập trung nhằm vào người
học và sự tương tác xã hội, đã nhượng bộ tiến trình tự nhiên (ở Mĩ) và tiến trình giao
tiếp (ở Anh). “Học ngôn ngữ cộng đồng” của nhà tâm lí học Charles Curran và “Tiến
trình tự nhiên” của Terrell và Krashen (trong những năm 80) là những công trình rất
tiêu biểu của khuynh hướng gần đây nhất trong dạy tiếng.” (Ricardo Schytz).
Ở Việt Nam:
Nâng cao chất lượng giáo dục đối với học sinh dân tộc thiểu số từ lâu đã trở
thành vấn đề quan tâm của toàn Đảng, toàn dân, nhằm đào tạo nguồn nhân lực đáp
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

5

/>

ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội của mỗi quốc gia. Để nâng cao chất lượng giáo
dục đại trà và giáo dục mũi nhọn, vai trò của giáo dục cho học sinh dân tộc thiểu số
vùng kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn là vô cùng quan, đây là vấn đề luôn được các
nhà khoa học giáo dục trong và ngoài nước quan tâm.
Trong lịch sử giáo dục, ở mỗi thời kỳ phát triển, dưới những góc độ khác nhau,
đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu, tìm ra các biện pháp, giải pháp quản lý hữu
hiệu để xây dựng được nền giáo dục có chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển của
mỗi quốc gia và của thời đại. Trên cơ sở lý luận của triết học Mác-Lênin và tư tưởng
Hồ Chí Minh, các nhà khoa học giáo dục Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên
cứu khoa học về lý luận quản lý giáo dục và quản lý dạy học trong nhà trường. Các
tác giả tiêu biểu như: Đặng Quốc Bảo, Phạm Minh Hạc, Nguyễn Văn Lê, Hà Thế
Ngữ, Nguyễn Ngọc Quang, Trần Kiểm, Phạm Viết Vượng...