ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
ĐẠI HỌC SƢ PHẠM THÁI NGUYÊN

PHẠM THỊ CHÂM

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TÀI LIỆU CÓ HƢỚNG DẪN
THEO MÔĐUN CHƢƠNG "ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT
ĐIỂM", VẬT LÍ LỚP 10 - BAN CƠ BẢN GÓP PHẦN BỒI
DƢỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Vật lý
Mã số: 60.14.01.11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Lê Thị Thu Hiền

66,77,78,79,90,93,94
1-65,67-76,80-89,91-92,95-136
Thái Nguyên - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, kết quả nêu trong luận văn là hoàn toàn trung thực chƣa từng đƣợc công
bố trong một công trình khoa học nào.

Tác giả

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


MỤC LỤC
Trang
Trang bìa phụ ............................................................................................................... i
Lời cam đoan ............................................................................................................... ii
Lời cảm ơn ................................................................................................................. iii
Mục lục....................................................................................................................... iv
Danh mục các bảng, .................................................................................................... v
Danh mục các hình ..................................................................................................... vi

MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN......................................... 5
1.1. Hoạt động học và quá trình tự học ......................................................... 5
1.1.1. Hoạt động học và bản chất của hoạt động học. .............................. 5
1.1.2. Quá trình tự học .............................................................................. 7
1.1.3. Vai trò của tự học trong hoạt động học tập ................................... 11
1.2. Năng lực tự học của học sinh trung học phổ thông ............................. 12
1.2.1. Hệ thống các kĩ năng, quy trình tự học ......................................... 12
1.2.2. Vai trò của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy tự học cho
học sinh ................................................................................................... 16
1.2.3. Đặc trƣng về năng lực tự học môn Vật lý của học sinh trung học
phổ thông ................................................................................................. 24
1.2.4. Bồi dƣỡng năng lực tự học môn Vật lí cho học sinh trung học phổ thông.. 26
1.3. Xây dựng và sử dụng tài liệu tự học có hƣớng dẫn theo môđun môn
Vật lí ........................................................................................................... 31
1.3.1. Biên soạn tài liệu theo hƣớng bồi dƣỡng năng lực tự học môn Vật
lí cho học sinh ......................................................................................... 31
1.3.2. Phƣơng pháp tự học có hƣớng dẫn theo môđun ........................... 35

2.2.1. Nguyên tắc chung của việc thiết kế tài liệu tự học có hƣớng dẫn
theo môđun .............................................................................................. 56
2.2.2.Thiết kế tài liệu tự học có hƣớng dẫn theo mô đun một số bài
chƣơng Động lực học chất điểm – vật lý 10 cơ bản ............................... 57

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


2.3. Sử dụng tài liệu tự học có hƣớng dẫn theo mô đun chƣơng "Động lực
học chất điểm" Vật lí 10 cơ bản .................................................................. 82
2.3.1. Đối với học sinh ............................................................................ 82
2.3.2. Đối với giáo viên ........................................................................... 85
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2................................................................................ 85
Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ................................................... 87
3.1. Mục đích thực nghiệm ......................................................................... 87
3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm ......................................................................... 87
3.3. Đối tƣơng, thời gian và phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm .............. 88
3.3.1. Đối tƣợng của thực nghiệm sƣ phạm ............................................ 88
3.3.2. Thời gian thực nghiệm sƣ phạm ................................................... 88
3.3.3. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm.............................................. 88
3.4. Chọn mẫu thực nghiệm sƣ phạm ......................................................... 90
3.5. Nội dung thực nghiệm sƣ phạm ........................................................... 91
3.6. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm ............................................................. 92
3.6.1. Đánh giá về mặt định tính ............................................................. 92
3.6.2. Đánh giá về mặt định lƣợng .......................................................... 93
3.6.3. Kết quả điều tra GV và HS về năng lực tự học của HS với tài liệu
hƣớng dẫn theo môđun chƣơng "Động lực học chất điểm" .................... 98
KẾT LUẬN CHƢƠNG 3.............................................................................. 100


Sơ đồ 1.1: .Sơ đồ mối liên hệ của đối tƣợng và chủ thể của hoạt động ............ 5
Hình 1.2. Sơ đồ quy trình tự học ..................................................................... 14
Sơ đồ 1.3. Tự học có hƣớng dẫn theo môđun ................................................. 36
Hình 3.1: Biểu đồ tần số điểm kiểm tra chất lƣợng ........................................ 91
Hình 3.2. Biểu đồ phân bố tần số điểm kiểm tra sau khi đã thực nghiệm ...... 94
Hình 3.3. Sơ đồ phân bố tần suất điểm kiểm tra sau khi TN ......................... 95
Biểu đồ 3.4. Đồ thị biểu diễn đƣờng tần suất luỹ tích hội tụ lùi của nhóm lớp
TN và ĐC sau khi thực nghiệm....................................................................... 95

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

Viết tắt

Viết đầy đủ

ĐC:

Đối chứng

GD:

Giáo dục

GV:


THPT:

Trung học phổ thông

TN:

Thực nghiệm

TNSP:

Thực nghiệm sƣ phạm

ĐHSP:

Đại học sƣ phạm

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


MỞ ĐẦU
1. Lý do chän ®Ò tµi
- Trong lịch sử giáo dục, vấn đề tự học đƣợc quan tâm từ rất sớm. Ý
tƣởng dạy học coi trọng ngƣời học, chú ý đến TH đã có từ thời cổ đại, tuỳ
theo từng giai đoạn lịch sử và mức độ phát triển của xã hội mà ý tƣởng này đã
phát triển và trở thành quan điểm dạy học tích cực. Bồi dƣỡng năng lực tự học
cho học sinh là điều rất quan trọng và cần thiết trong điều kiện hiện nay.
Trong thời đại khoa học, kỹ thuật phát triển nhanh chóng, nhà trƣờng dẫu tốt

Nói tới phƣơng pháp học thì cốt lõi là phƣơng pháp TH, đó là cầu nối
giữa học tập và nghiên cứu khoa học. Nếu rèn luyện cho ngƣời học có đƣợc
kỹ năng, phƣơng pháp, thói quen TH, biết ứng dụng những điều đã học vào
tình huống mới, biết tự lực phát hiện và giải quyết những vấn đề gặp phải thì
sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy tiềm năng vốn có của mỗi ngƣời.
- Môđun dạy học là một đơn vị chƣơng trình dạy học đƣợc cấu trúc một
cách đặc biệt nhằm phục vụ cho ngƣời học. Nó chứa đựng cả mục tiêu, nội
dung, phƣơng pháp dạy học và công cụ đánh giá kết quả học tập, gắn bó chặt
chẽ với nhau thành một thể hoàn chỉnh. Môđun dạy học có nhiều cấp độ:
môđun lớn gồm các môđun thứ cấp và môđun thứ cấp gồm các môđun nhỏ.
Trong quá trình dạy học môn Vật lí hƣớng đến dạy tự học ở trƣờng Trung học
phổ thông, HS sẽ thuận lợi hơn khi tự học với tài liệu có hƣớng dẫn theo
môđun. Mỗi môđun dạy học là một phƣơng tiện tự học hiệu quả vì nó tƣơng
ứng với một chủ đề dạy học xác định, đƣợc phân chia thành từng phần nhỏ
với mục tiêu theo chuẩn kiến thức, kỹ năng cụ thể và các test đánh giá tƣơng
ứng. Trong một bài học, sau khi học xong môđun nhỏ này HS sẽ học sang
môđun nhỏ tiếp theo và cứ nhƣ thế HS sẽ hoàn thành nhiệm vụ học tập và
chiếm lĩnh đƣợc tri thức. Do tính độc lập tƣơng đối về nội dung dạy học, GV
có thể “lắp ghép”, “tháo gỡ” các môđun để xây dựng những chƣơng trình dạy
học đa dạng, phong phú, đáp ứng yêu cầu dạy học kiểu phân hoá, cá thể hoá,
còn HS dƣới sự hƣớng dẫn của GV có thể tự học theo nhịp độ cá nhân phù
hợp với bản thân mình.
Xuất phát từ những vấn đề trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: "Xây
dựng và sử dụng tài liệu tự học có hướng dẫn theo mô đun phần động lực
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


học chất điểm, vật lí lớp 10 - ban cớ bản góp phần bồi dưỡng năng lực tự

Chƣơng 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Hoạt động học và quá trình tự học
1.1.1. Hoạt động học và bản chất của hoạt động học.
Hoạt động là một khái niệm của tâm lý học hiện đại. Một hoạt động
bao giờ cũng nhằm vào một đối tƣợng nhất định. Hai hoạt động khác nhau
đƣợc phân biệt bởi hai đối tƣợng khác nhau. Và đối tƣợng là động cơ thực
sự của hoạt động.
- Về phía đối tượng: Động cơ đƣợc thể hiện thành các nhu cầu. Các
nhu cầu đó đƣợc sinh thành từ một đối tƣợng ban đầu còn trừu tƣợng, ngày
càng phát triển rõ ràng, cụ thể hơn và đƣợc chốt lại ở hệ thống các mục
đích. Mỗi mục đích, lại phải thoả mãn một loạt các điều kiện (hay còn gọi
các phƣơng tiện). Mối quan hệ biện chứng giữa mục đích và điều kiện đƣợc
coi là nhiệm vụ.
- Về phía chủ thể: Chủ thể dùng sức căng cơ bắp, thần kinh, năng lực,
kinh nghiệm thực tiễn, để thỏa mãn động cơ gọi là hoạt động. Quá trình chiếm
lĩnh từng mục đích gọi là hành động. Mỗi điều kiện để đạt từng mục đích, lại
quy định cách thức hành động gọi là thao tác.
Những điều mô tả trên có thể biểu diễn bởi sơ đồ sau:
Phía đối tƣợng

Phía chủ thể

Động cơ

Hoạt động

Mục đích


nhất định trong các giai đoạn: phát hiện vấn đề; nhận thấy có mâu thuẫn, hình
thành động cơ, tìm tòi và khái quát hóa, ...
- Về hình thức:
Hoạt động học điển hình có thể diễn ra trong thời gian trên lớp, khi GV
thực hiện vai trò chỉ đạo, hƣớng dẫn hoặc trong khi hoạt động độc lập trên lớp
và cả khi làm bài tập ở nhà.
Hoạt động học có mối quan hệ khăng khít, chặt chẽ với hoạt động dạy,
trình tự các bƣớc trong hoạt động học hoàn toàn thống nhất với trình tự các
bƣớc trong hoạt động dạy. Nếu GV vạch ra các nhiệm vụ, hành động học tập
sắp tới của HS bằng các biện pháp thích hợp và kích thích chúng thì HS sẽ tiếp
nhận các nhiệm vụ đó, thực hiện các hành động học tập đề ra; nếu GV kiểm tra
hành động của HS và điều chỉnh hành động dạy của mình thì HS cũng điều
chỉnh hành động học của mình, ...
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


+ Ý thức đƣợc vấn đề (vạch đƣợc nội dung, có biểu tƣợng chung nhất về
sự kiện, nắm đƣợc quá trình hình thành và phát triển của sự kiện đó).
+ Nắm đƣợc vấn đề (vạch đƣợc bản chất bên trong của các hiện tƣợng).
+ Sáng tỏ vấn đề (biết cách tìm ra lối thoát khi gặp khó khăn).
- Về cơ chế của hoạt động học tập:
Tuy cách diễn đạt có khác nhau nhƣng nhìn chung các nhà khoa học đều
khá thống nhất với quan điểm của Piaget [15], đó là coi học tập là một quá
trình kép:
+ Thứ nhất, là quá trình tiếp nhận, đó là sự tiếp thu các thông tin từ môi
trƣờng xung quanh và việc xử lý các thông tin mới đó với các cấu trúc nhận
thức đã đạt đƣợc từ trƣớc.
+ Thứ hai, là quá trình thích nghi, đó là sự thích ứng và biến đổi các cấu

*Các hình thức tự học
Có nhiều hình thức tự học khác nhau :
- Tự học dưới sự hướng dẫn của thầy nhƣ tự học của học sinh, sinh viên,
thực tập sinh, nghiên cứu sinh…
- Tự học không có sự hướng dẫn của thầy : trƣờng hợp này thƣờng liên
quan đến những ngƣời đã trƣởng thành, những nhà khoa học…
- Tự học trong cuộc sống : thƣờng gặp ở các nhà văn, nhà văn hóa, các
nhà kinh tế, nhà chính trị xã hội.
Đối với học sinh tùy thuộc vào cách thức thể hiện mối quan hệ giữa
ngƣời học và tài liệu học tập, giáo viên …có thể có các hình thức tự học cơ
bản sau [12]:
- Tự học hoàn toàn: Là hình thức tự học ở mức độ cao nhất, ngƣời học
không đến trƣờng, không cần sự hƣớng dẫn của giáo viên, tự quyết định việc
lựa chọn mục tiêu, nội dung, đánh giá, tiến trình học tập của cá nhân.
- Tự học qua phương tiện truyền thông: Ngƣời học không trực tiếp với
thầy mà chủ yếu nghe giảng giải qua phƣơng tiện truyền thông, học từ xa.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full