B GIO DC V O TO
I HC HU

H Lấ QUNH CHU




XAẽC ậNH GIAẽ TRậ NNG LặĩNG TRAO
ỉI
COẽ HIU CHẩNH NIT (MEN), Tẩ L
TIU HOẽA HệI TRAèNG CAẽC CHT DINH
DặẻNG CUA MĩT S LOAI THặẽC N
VAè ặẽNG DUNG TRONG THIT LP KHỉU
PHệN NUI GAè THậT

LUN N TIN S NễNG NGHIP


HU - 2014
B GIO DC V O TO
I HC HU

H Lấ QUNH CHU



XAẽC ậNH GIAẽ TRậ NNG LặĩNG TRAO
ỉI
COẽ HIU CHẩNH NIT (MEN), Tẩ L
TIU HOẽA HệI TRAèNG CAẽC CHT DINH

LỜI CẢM ƠN
Luận án Tiến sĩ này được thực hiện tại Trường Đại học Nông Lâm, Đại học
Huế dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS. Hồ Trung Thông và PGS. TS. Đàm
Văn Tiện. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các Thầy về định hướng khoa học,
liên tục quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình thực hiện luận án này.
Tôi xin chân thành cám ơn GS. Velmurugu Ravindran và Th.S. Don Thomas
(Viện Thú y, Khoa học động vật và Y sinh học, Đại học Massey, New Zealand) đã
đóng góp ý kiến về phương pháp nghiên cứu và hỗ trợ nhiều tài liệu tham khảo. Lời
cám ơn chân thành xin gửi đến PGS. TS. Vũ Chí Cương, PGS. Tanaka Ueru đã
động viên và hỗ trợ tài chính cho nghiên cứu này. Xin chân thành cám ơn GS. Vũ
Duy Giảng đã khích lệ hướng nghiên cứu và PGS. TS. Nguyễn Minh Hoàn đã giúp
đỡ xây dựng phương trình hồi quy ước tính giá trị năng lượng trao đổi trong các loại
thức ăn.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo Trường Đại học Nông Lâm, các Thầy
Cô giáo và các bạn đồng nghiệp trong Khoa Chăn nuôi – Thú y đã tạo điều kiện
giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành chương trình nghiên cứu của
mình. Xin gửi lời cám ơn đến các em sinh viên Chăn nuôi - Thú y, Sư phạm Kỹ
thuật Nông lâm thực tập tốt nghiệp từ 2009 – 2012 và các học viên cao học (Thái
Thị Thúy, Nguyễn Văn Hoàng, Trương Thị Hồng Nhân, Hoàng Trung Thành, Trần
Thị Lan Hương và Diệp Thị Lệ Chi) đã tham gia, giúp đỡ tôi trong suốt 5 năm
nghiên cứu.
Cuối cùng là sự biết ơn tới Ba Mẹ, gia đình và những người bạn thân thiết vì
đã liên tục động viên để duy trì nghị lực, sự cảm thông, chia sẻ về thời gian, sức khỏe
và các khía cạnh của cuộc sống trong cả quá trình học tập và hoàn thành luận án.
Tác giả luận án

Hồ Lê Quỳnh Châu

 


cầm ............................................................................................................................24

 

iii


1.3.2. Các phương pháp đánh giá tỉ lệ tiêu hóa.........................................................31
1.4. Ứng dụng các giá trị amino acid tiêu hóa trong thiết lập khẩu phần .................... 44
1.5. Kết quả đánh giá giá trị MEN và tỉ lệ tiêu hóa các chất dinh dưỡng trong một số loại
thức ăn cho gia cầm ở Việt Nam .................................................................................... 45
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU..............................46
2.1. Đối tượng nghiên cứu............................................................................................. 46
2.2. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................................47
2.2.1 Các nghiên cứu tiền đề......................................................................................47
2.2.2. Các thí nghiệm chính .......................................................................................53
2.3. Xử lý thống kê ........................................................................................................ 68
Chương 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN ................................................................69
3.1. Thí nghiệm 1. Ảnh hưởng của phương pháp nghiên cứu (trực tiếp và gián tiếp)
đến kết quả xác định giá trị MEN của thức ăn thí nghiệm............................................ 69
3.2. Thí nghiệm 2. Ảnh hưởng của độ tuổi gà đến kết quả xác định giá trị MEN của
thức ăn thí nghiệm......................................................................................................... 74
3.3. Thí nghiệm 3. Xác định giá trị năng lượng trao đổi có hiệu chỉnh nitơ và tỉ lệ tiêu
hóa các chất dinh dưỡng tổng số trong các loại thức ăn cho gà................................... 77
3.3.1. Giá trị năng lượng trao đổi có hiệu chỉnh nitơ của các thức ăn thí nghiệm..............77
3.3.2. Tỉ lệ tiêu hóa các chất dinh dưỡng tổng số của các thức ăn thí nghiệm..............87
3.4. Thí nghiệm 4. Xác định tỉ lệ tiêu hóa hồi tràng tiêu chuẩn của các amino acid
trong các loại thức ăn cho gà......................................................................................... 93
3.4.1. Hàm lượng amino acid nội sinh cơ bản ..........................................................93
3.4.2. Tỉ lệ tiêu hóa hồi tràng amino acid trong các thức ăn thí nghiệm ..................94


Chữ viết đầy đủ bằng tiếng Việt

Năng lượng tiêu hoá biểu kiến
Xơ không hòa tan trong môi
trường acid
AIA
Khoáng không tan trong acid
AID
Tỉ lệ tiêu hóa hồi tràng biểu kiến
AME
Năng lượng trao đổi biểu kiến
AMEN hay Năng lượng trao đổi biểu kiến có
hiệu chỉnh nitơ
MEN
AOAC
Hiệp hội các nhà hóa phân tích
chính thống
Ash
Khoáng tổng số
ATD
Tỉ lệ tiêu hóa toàn phần biểu
kiến
CF
Xơ thô
CP
Protein thô/protein tổng số
cs.
Cộng sự
DCP


Chữ viết đầy đủ bằng tiếng Anh

Apparent digestible energy
Acid detergent fiber
Acid insoluble ash
Apparent ileal digestibility
Apparent metabolizable energy
Nitrogen-corrected apparent
metabolizable energy
Association of Official Analytical
Chemists
Total ash
Apparent total tract digestibility
Crude fiber
Crude protein
Dicalcium phosphate
Distillers dried grains
solubles
Digestible energy
Dry matter

with

Ether extract
Enzyme Linked Immunosorbent
Assay
Feed conversion ratio
Fecal energy
Fecal energy of feed


 

Chữ viết đầy đủ bằng tiếng Việt

Khẩu phần đối chứng
Khẩu phần thí nghiệm
Năng lượng trao đổi
Xơ không hòa tan trong môi
trường chất tẩy trung tính
Năng lượng thuần
Năng lượng thuần cho sản xuất
Năng lượng thuần cho tiết sữa
Năng lượng thuần cho duy trì
Dẫn xuất không nitơ
Quang phổ cận hồng ngoại
Hội đồng nghiên cứu quốc gia
Polysaccharide phi tinh bột
Nguyên trạng
Chất hữu cơ
Hội các nhà dinh dưỡng động
vật Phillipines
Sai số chuẩn
Tỉ lệ tiêu hóa hồi tràng tiêu
chuẩn
Trung bình
Trích dẫn theo
Năng lượng trao đổi đúng
Năng lượng trong nước tiểu
Năng lượng nước tiểu có nguồn


DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 1.1. Sản lượng các loại thịt chính trên thế giới giai đoạn 2009-2013................5
Bảng 1.2. Tổng sản lượng thịt gà broiler thế giới từ 2009 đến tháng 4/2013.............6
Bảng 1.3. Tổng sản lượng thịt gà tây thế giới giai đoạn 2008-2012...........................7
Bảng 1.4. Tổng sản lượng trứng gia cầm thế giới giai đoạn 2000-2010 ....................7
Bảng 1.5. Số lượng đàn gia cầm và sản lượng thịt gia cầm ở Việt Nam giai đoạn
2000-2010 ...................................................................................................................8
Bảng 2.1. Thành phần nguyên liệu và giá trị dinh dưỡng của khẩu phần.................48
Bảng 2.2. Bố trí thí nghiệm........................................................................................52
Bảng 2.3. Thành phần các chất dinh dưỡng tổng số trong các thức ăn thí
nghiệm......................................................................................................................53
Bảng 2.4. Thành phần nguyên liệu và giá trị dinh dưỡng của KPCS .......................55
Bảng 2.5. Hàm lượng amino acid tổng số trong các thức ăn thí nghiệm..................61
Bảng 2.6. Thành phần nguyên liệu của các khẩu phần sử dụng trong thí nghiệm xác
định tỉ lệ tiêu hóa hồi tràng biểu kiến amino acid.....................................................62
Bảng 2.7. Thành phần nguyên liệu và giá trị dinh dưỡng của các nhóm khẩu phần
thí nghiệm..................................................................................................................65
Bảng 3.1. Kết quả xác định giá trị ME và MEN trong thức ăn bằng phương pháp
trực tiếp .....................................................................................................................70
Bảng 3.2. Kết quả xác định giá trị ME và MEN trong thức ăn bằng phương pháp
gián tiếp .....................................................................................................................70
Bảng 3.3. So sánh giá trị MEN được xác định bằng phương pháp trực tiếp và gián
tiếp ở 2 giai đoạn tuổi................................................................................................72
Bảng 3.4. Ảnh hưởng của độ tuổi gà đến lượng nitơ tích lũy...................................74
Bảng 3.5. Giá trị năng lượng trao đổi trong thức ăn theo các độ tuổi của gà ...........75
Bảng 3.6. So sánh giá trị ME và MEN của khẩu phần thí nghiệm ............................75
Bảng 3.7. Giá trị năng lượng trao đổi có hiệu chỉnh nitơ (MEN) của ngô ................78
Bảng 3.8. Giá trị năng lượng trao đổi có hiệu chỉnh nitơ (MEN) của cám gạo.........79

Bảng 3.30. Thành phần dinh dưỡng của thịt gà thí nghiệm (theo trạng thái tươi)..105
Bảng 3.31. Các phương trình hồi quy ước tính giá trị MEN dựa trên thành phần các
chất dinh dưỡng tổng số ..........................................................................................106
Bảng 3.32. Thành phần các chất dinh dưỡng tổng số trong 5 loại thức ăn
kiểm chứng ............................................................................................................109

 

ix


Bảng 3.33. Kết quả xác định giá trị MEN trong 5 loại thức ăn kiểm chứng phương
trình hồi quy bằng thí nghiệm in vivo .....................................................................110
Bảng 3.34. Các phương trình hồi quy ước tính giá trị MEN trong thức ăn .............111

 

x


DANH MỤC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ
Trang
Hình 1.1. Mối quan hệ giữa AME, TME và lượng ăn vào .......................................20
Hình 1.2. Mối quan hệ giữa tỉ lệ tiêu hóa biểu kiến và lượng amino acid ăn vào ....23
Hình 1.3. Các phần amino acid khác nhau ở dịch hồi tràng .....................................23
Sơ đồ 1.1. Cân bằng năng lượng ở gia cầm ..............................................................21

 

xi

thoát xảy ra trong quá trình tiêu hóa, hấp thu và trao đổi chất (tdt [163]). Trong khi

1 


đó, các dữ liệu về giá trị dinh dưỡng của các loại thức ăn cho gia cầm ở Việt Nam
đang được biểu thị ở dạng thành phần dinh dưỡng tổng số, giá trị năng lượng trao
đổi của thức ăn cũng chỉ là kết quả từ các công thức ước tính [6], [11]. Các nghiên
cứu gần đây đã chỉ ra sự sai lệch đáng kể về giá trị năng lượng trao đổi của thức ăn
xác định bằng phương pháp in vivo và phương pháp ước tính [5], [8]. Như vậy, có
thể thấy rằng khả năng ứng dụng vào thực tiễn của cơ sở dữ liệu về giá trị dinh
dưỡng của thức ăn cho gia cầm ở nước ta hiện nay là rất thấp. Chính vì vậy, việc
tiến hành các thí nghiệm in vivo nhằm đánh giá đúng giá trị dinh dưỡng của các loại
thức ăn cho gia cầm ở nước ta là rất cần thiết nhằm xây dựng khẩu phần đáp ứng
vừa đủ nhu cầu dinh dưỡng của vật nuôi, phục vụ tốt hơn cho quá trình sản xuất.
Từ những lý do nêu trên, đề tài nghiên cứu “Xác định giá trị năng lượng
trao đổi có hiệu chỉnh nitơ (MEN), tỉ lệ tiêu hóa hồi tràng các chất dinh dưỡng
của một số loại thức ăn và ứng dụng trong thiết lập khẩu phần nuôi gà thịt” đã
được thực hiện.
2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu
2.1. Mục tiêu nghiên cứu
2.1.1. Mục tiêu chung
Bổ sung và cập nhật dữ liệu về năng lượng trao đổi có hiệu chỉnh nitơ, tỉ lệ
tiêu hóa các chất dinh dưỡng và tỉ lệ tiêu hóa hồi tràng amino acid trong cơ sở dữ
liệu thức ăn cho gia cầm ở Việt Nam từ đó góp phần gia tăng độ chính xác của dữ
liệu và đưa cơ sở dữ liệu thức ăn của Việt Nam đến gần với thực tiễn sản xuất.
2.1.2. Mục tiêu cụ thể
(i) Đánh giá giá trị dinh dưỡng của 18 loại thức ăn cho gà (bao gồm ngô, cám
gạo nguyên dầu, cám gạo trích ly, tấm gạo, gạo lứt, bột sắn, đậu tương nguyên dầu,
khô dầu đậu tương, đậu tương thủy phân, DDGS, bột cá, khô dầu lạc, khô dầu dừa,

4. Những đóng góp mới của luận án
- Luận án là nghiên cứu đầu tiên ở Việt Nam sử dụng khoáng không tan
trong acid chlohydric (AIA) làm chất chỉ thị trong đánh giá giá trị dinh dưỡng của
thức ăn cho gà.
- Đã đánh giá giá trị dinh dưỡng của 18 loại thức ăn phổ biến cho gà bằng thí
nghiệm trên động vật trong chính điều kiện thực tế ở Việt Nam, bổ sung dữ liệu về

3 


giá trị dinh dưỡng trong thức ăn cho gà và góp phần đưa cơ sở dữ liệu thức ăn đến
gần với thực tiễn sản xuất .
- Đã xác định được 40 phương trình hồi quy ước tính giá trị năng lượng trao
đổi có hiệu chỉnh nitơ (bao gồm 8 phương trình cho ngô, 12 phương trình cho cám
gạo, 12 phương trình cho bột sắn, 2 phương trình cho bột cá và 6 phương trình cho
khô dầu đậu tương) có độ chính xác cao (chênh lệch giữa giá trị MEN ước tính từ
phương trình hồi quy so với giá trị in vivo từ -9,14% đến + 9,45%) từ thành phần
các chất dinh dưỡng tổng số bằng kết quả của các thí nghiệm in vivo trong điều kiện
thực tế ở Việt Nam.

4 


Chương 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Thực trạng của ngành chăn nuôi gà trên thế giới và ở Việt Nam
1.1.1. Tình hình sản xuất của ngành chăn nuôi gà
1.1.1.1. Tình hình sản xuất ngành chăn nuôi gà thế giới
Chăn nuôi gia cầm cũng như thương mại các sản phẩm gia cầm trên thế giới
phát triển mạnh trong những năm qua. Sản lượng thịt gia cầm tăng nhanh hơn sản

100.567
102.968
102.015
105.519
107.412
6,80%

57.180
57.303
57.058
57.257
57.527
0,61%

Thịt gà được tính theo khối lượng thịt đã được sơ chế; Thịt lợn, thịt bò và thịt bê được tính theo
khối lượng thịt xẻ

(Nguồn: [240])
Đến tháng 4 năm 2013, sản lượng thịt gà broiler thế giới là 84,6 triệu tấn,
tăng 1,1 triệu tấn so với sản lượng ước tính sẽ đạt vào tháng 10/2013, trong đó tăng
trưởng chính ở 3 quốc gia là Mỹ, Thái Lan và Nga (bảng 1.2). Xuất khẩu thịt gà
broiler thế giới đạt 10,3 triệu tấn, tăng 262 nghìn tấn so với dự báo, phần lớn là do
sự đóng góp của Mỹ, Thổ Nhĩ Kì và Ukraina [240]. Tổng sản lượng thịt gia cầm
của một số quốc gia và thế giới được trình bày ở bảng 1.2.

5 


Bảng 1.2. Tổng sản lượng thịt gà broiler thế giới từ 2009 đến tháng 4/2013
(ĐVT: triệu tấn)

1.500
1.250
1.200
1.409
13.048
73.612

16.563
12.550
12.312
9.202
2.650
2.822
2.310
1.680
1.430
1.280
1.465
13.629
77.893

16.694
13.200
12.863
9.320
2.900
2.906
2.575
1.770
1.614

1.550
14.575
83.543

4/2013
17.012
14.050
12.835
9.550
3.420
2.975
2.950
2.022
1.700
1.560
1.550
14.986
84.610

*: dự báo

(Nguồn: [240])
Tổng sản lượng thịt gà tây của thế giới chỉ chiếm khoảng 6,6% so với tổng sản
lượng thịt gà broiler. Theo thống kê của USDA (2013), tổng sản lượng thịt gà tây của
thế giới năm 2012 là 5.498 triệu tấn. Phần lớn thịt gà tây được sản xuất ở các nước
Mỹ (2.675 triệu tấn), EU-27 (2.020 triệu tấn), Brasil (510 triệu tấn) [240] (bảng 1.3).
Sản lượng thịt gà tây nhập khẩu cao nhất là ở Mexico với 170 triệu tấn vào năm 2012,
chiếm 46,96% tổng sản lượng thịt gà tây xuất khẩu thế giới. Trong khi đó, Mỹ đứng
đầu về xuất khẩu thịt gà tây với tổng lượng xuất khẩu là 336 triệu tấn vào năm 2012,
chiếm 50,37% tổng lượng thịt gà tây xuất khẩu của thế giới [240].

Nga
Mexico
Nam Phi
Trung Quốc
Tổng

2.796
1.830
465
180
39
15
7
5
5.337

2.535
1.795
466
167
31
11
8
5
5.018

2.527
1.946
485
159

Châu Mỹ
Châu Á
Châu Âu
Châu Đại Dương
Thế giới

2000
1,9
10,4
29,0
9,5
0,2
51,0

2005
2,2
11,7
32,6
9,9
0,2
56,6

2006
2,4
12,3
33,0
10,1
0,2
57,9


63,8

(Nguồn: [61])
1.1.1.2. Tình hình chăn nuôi gà ở Việt Nam
Với đặc thù là một nước đang phát triển, kinh tế đang ngày càng phát triển,
ngành chăn nuôi gia cầm cũng đóng góp một phần không nhỏ vào tổng thu nhập quốc
dân ở Việt Nam. Sau hơn 20 năm đổi mới, ngành chăn nuôi nói chung và chăn nuôi gia
cầm nói riêng đã có những bước phát triển đáng kể. Từ chỗ chăn nuôi nhỏ lẻ ở nông hộ
sang trang trại quy mô lớn, chất lượng con giống và thức ăn cũng tốt hơn nhiều do đó
đã mang lại hiệu quả tương đối cao. Trong những năm gần đây, số lượng đàn gia cầm
của nước ta ngày càng tăng (196,1 - 286,8 triệu con từ 2000-2010) [61]. Tốc độ tăng
đàn trung bình từ năm 2000 - 2003 là 9,94%/năm (bảng 1.5). Giai đoạn 2004-2008,

7 


tổng đàn gia cầm ở nước ta giảm xuống so với năm 2003 do tình hình dịch bệnh diễn
biến phức tạp và ảnh hưởng của dịch cúm gia cầm. Số liệu thống kê ở bảng 1.5 cho
thấy từ năm 2007 đến 2010, số lượng đàn gia cầm lại tăng lên nhanh chóng từ 226,0
triệu con năm 2007 đến 286,8 triệu con vào năm 2010, tốc độ tăng trưởng đạt 7,2% so
với cùng kỳ năm 2009. Bên cạnh đó, số lượng các loại sản phẩm mà ngành gia cầm
mang lại cũng chiếm vị trí không nhỏ (bảng 1.5).
Bảng 1.5. Số lượng đàn gia cầm và sản lượng thịt gia cầm ở Việt Nam
giai đoạn 2000-2010
Năm
2000
2001
2002
2003
2004

358,8
448,2
518,3
531,4

Trứng gia cầm
(nghìn tấn)
185,4
200,5
226,5
242,6
197,0
188,0
198,5
223,0
247,0
390,0
326,1
(Nguồn: [61])

Theo Tổng cục Thống kê (2012), năm 2011 tổng đàn gia cầm cả nước là
322,569 triệu con [10]. Sự phân bố của đàn gia cầm là không đồng đều giữa các
vùng. Đàn gia cầm chủ yếu tập trung ở vùng đồng bằng sông Hồng (83,165 triệu
con); tiếp theo là Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung (68,726 triệu con), đồng
bằng sông Cửu Long (66,361 triệu con), Trung du và miền núi phía Bắc (65,927 triệu
con), vùng Đông Nam Bộ (24,121 triệu con) và Tây Nguyên (14,248 triệu con) [10].
Thời điểm 01/10/2012 đàn gia cầm có 308,5 triệu con, bằng 95,63% so
với 01/10/2011, trong đó đàn gà có 223,7 triệu con, giảm 3,85% [10]. Nguyên
nhân của việc giảm đàn gia cầm chủ yếu là do giá bán thấp trong khi chi phí
đầu vào luôn ở mức cao, và lượng gia cầm nhập vào Việt Nam theo đường