A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Bối cảnh của sáng kiến:
Để đáp ứng được thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước trong thế
kỷ 21 đòi hỏi phải có những con ngưòi phát triển toàn diện về: (trí lực, tâm lực và
thể lực). Chính vì vậy năm học 2016 - 2017 là một trong những năm học thực hiện
các cuộc vận động lớn của ngành và tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW
ngày 04/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện
Giáo dục và Đào tạo. Để đáp ứng được mục tiêu đó đòi hỏi người giáo viên phải
sáng tạo, mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy học, tìm biện pháp có hiệu quả nhất
giúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức. Muốn làm được điều đó thì người đóng
vai trò vô cùng quan trọng trong việc thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy
nhằm nâng cao chất lượng dạy và học.
Ở bậc Tiểu học, Tiếng Việt là môn học chính, nó bao gồm nhiều phân môn
như: Học vần, Tập viết, Tập đọc, Chính tả, Luyện từ và câu, Tập làm văn, Kể
chuyện. Mỗi môn học đều có mục đích, nhiệm vụ và phương pháp giảng dạy riêng,
phân môn Tập làm văn là một phân môn quan trọng không thể thiếu được vì nó là
công cụ để học sinh khám phá thế giới xung quanh, khơi dậy, phát triển khả năng
tư duy, óc sáng tạo của học sinh. Tuy nhiên qua thực tế giảng dạy, nghiên cứu,
kiểm tra, dự giờ thăm lớp, phỏng vấn giáo viên và học sinh tôi thấy chất lượng dạy
và học với phân môn Tập làm văn chưa đạt hiệu quả.
2. Lí do chọn sáng kiến:
Trong chương trình Tiếng việt ở Tiều học thì phân môn Tập làm văn có một
vị trí hết sức đặc biệt. Tập làm văn nhằm giúp học sinh có một năng lực mới: năng
lực sản sinh văn bản. Nhờ có năng lực này học sinh sử dụng Tiếng Việt làm công
cụ tư duy, giao tiếp, học tập.
Tập làm văn đòi hỏi học sinh huy động vốn kiến thức nhiều mặt từ các hiểu
biết về cuộc sống đến các tri thức về văn học, khoa học thường thức. Trong quá
trình học tập phân môn Tập làm văn học sinh phải sử dụng nhiều loại kỹ năng như
dùng từ đặt câu đến kĩ năng dựng đoạn viết bài. Các kĩ năng này được rèn luyện ở
nhiều phân môn khác của Tiếng Việt.
Mỗi bài Tập làm văn đều theo một đề tài cụ thể đòi hỏi học sinh phải có sức

văn của học sinh. Nghĩa là chúng ta đang hướng tới những bài văn hay của học
sinh trong khi việc dạy của thầy, cô giáo lại chưa đạt được yêu cầu hướng dẫn, dìu
dắt người học từng bước. Chấm bài thì dễ dàng tìm ra sai sót nhưng làm sao cho
học sinh khỏi sai sót thì nhiều khi phần lớn chúng ta lại không chỉ ra được một
cách đầy đủ đúng hướng cho học sinh.
Với những lý do trên, tôi chọn và viết đề tài “ Một số biện pháp giúp học
sinh lớp 5C Trường Tiểu học Mường Và học tập có hiệu quả dạng văn tả cảnh
trong phân môn Tập làm văn lớp 5 ”.
3. Đối tượng nghiên cứu:
- Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5C Trường Tiểu học Mường Và học
tập có hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5 ”.
4. Phạm vi nghiên cứu:
Nhằm đi sâu vào một vấn đề và chỉ dừng ở mức độ sáng kiến nên tôi chỉ giới
hạn đề tài trong phạm vi nghiên cứu việc dạy học kiểu bài tả cảnh cho học sinh lớp
5.
Sáng kiến được nghiên cứu và áp dụng từ tháng 9/2016 (năm học 20162017) đến tháng 3/2017 (năm học 2016-2017). Và sẽ tiếp tục khảo sát thực tế; áp
dụng cho học sinh khối 5 trong 2 năm học tiếp theo.
5. Mục đích chọn sáng kiến:
Giúp học sinh lớp 5:
- Rèn kĩ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý.
- Rèn kĩ năng dùng từ, đặt câu, viết đoạn, liên kết đoạn, diễn đạt lưu loát,
mạch lạc.
2


- Rèn kĩ năng viết văn giàu hình ảnh, cảm xúc.
- Bồi dưỡng tình cảm yêu mến, gắn bó, biết trân trọng những gì xung quanh
các em
- Có tiền đề tốt để học viết văn miêu tả lớp 5 và các lớp trên.
Giúp giáo viên:

kĩ năng của Chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học theo Chuẩn kiến thức,
kĩ năng của từng môn học (ban hành kèm theo quyết định số 16 của Bộ GD-ĐT) và
phù hợp trình độ của từng học sinh trong lớp mà “Hướng dẫn 896” của Bộ GD-ĐT
đã đề ra. Dựa trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu về các phương pháp dạy học Tập
làm văn ở Tiểu học. Dựa vào các loại sách tham khảo, sách tiếng Việt 5, sách GV
3


tiếng Việt 5. Bản thân tôi dựa sự đúc kết kinh nghiệm qua thời gian giảng dạy và
tình hình thực tế của học sinh lớp 5C.
B. PHẦN NỘI DUNG
I. Thực trạng
Năm học 2016 - 2017, tôi được phân công phụ trách lớp 5C tại khu lẻ Bản
Tông với 22 học sinh dân tộc Thái các em biết rất ít tiếng phổ thông. Hầu hết 22
học sinh của lớp tôi chủ nhiệm còn rất hạn chế khi làm bài Tập làm văn. Sau khi
nghiên cứu sách giáo khoa Tiếng Việt 5, tôi nhận thấy học sinh lớp 4 đã được học
văn miêu tả về đồ vật, cây cối, con vật. Nhưng qua khảo sát chất lượng đầu năm
học này, đã có 9 học sinh chưa Hoàn thành bài Tập làm văn.
- Phần lớn học sinh trong lớp tôi chủ nhiệm không thích học phân môn Tập
làm văn vì môn này khó nó đòi hỏi sự sáng tạo và năng khiếu của các em.
- Đa số học sinh tỏ ra lúng túng khi làm bài, do vốn từ ngữ cũng như tiếng
phổ thông của các em còn nhiều hạn chế, nên khi viết văn thường bị lặp lại từ, câu
văn lủng củng, thiếu hình ảnh, cảm xúc .
- Bài viết của học sinh chưa đầy đủ bố cục, còn mắc nhiều lỗi chính tả phụ
âm đầu l/đ và các dấu thanh sắc, thanh ngã.
- Nhiều em không nắm được cấu trúc ngữ pháp nên sử dụng dấu câu tùy
tiện.
- Đa số các em mới chỉ biết miêu tả các câu văn ở mức độ đơn giản, chưa
biết quan sát tinh tế, chưa biết dùng hình ảnh so sánh, nhân hoá, chưa làm nổi bật
được chi tiết cụ thể khi viết bài.

dạy và các bức tranh do chúng em tìm về hoặc vẽ.
(Bài của hs Lèo Văn Hùng Lớp 5c)
* Bài làm không đi đúng trọng tâm, kể lan man
Ví dụ: Tả ngôi nhà gia đình em đang sinh sống.
Ngôi nhà em ở là nhà sàn ba gian. Nhà lợp mái tôn. Tường ván gỗ. Nhà em
có nuôi rất nhiều vật nuôi như lợn, con trâu, chó, mèo, gà, vịt. Vườn nhà em trồng
rất nhiều cây như cây nhãn, cây me, cây ổi, cây tre, cây xoài. Nhà em có hai cái ao.
Bố em làm trưởng bản, chăm làm việc nhà nữa nên rất vất vả. Em thấy cảnh ngôi
nhà em thật đẹp và đầm ấm.
(Bài làm của hs Lò Văn Hoàng lớp 5c)
* Bài làm của học sinh không biết xây dựng đoạn văn phát triển ý theo một
logic hợp lý, diễn đạt còn chưa phù hợp.
Ví dụ: Tả một đêm trăng đẹp.
Hôm nay là một đêm trăng tròn. Em cùng bạn đi chơi ở sân. Cảnh trăng đẹp
hôm nay giống như hôm nọ, trên trời cũng có nhiều ông sao sáng lấp lánh. Bây giờ
thì chúng em vừa đi chơi vừa nhìn trăng. Ông trăng tròn như to cái đĩa to. Cảnh vật
hôm nay rất vui. Chúng em vừa đi vừa cùng hát một bài, ông trăng cũng đi cùng
chúng em.
(Bài làm của hs Vì Thị Pâng lớp 5c)
*Bài làm không nắm được trình tự miêu tả, diễn đạt, dùng từ chưa phù hợp.
Buổi sáng cánh đồng ở bản em rất nhiều hạt sương. Đến gần em nhìn thấy rõ
những ruộng lúa xanh tốt. Bây giờ lúa đang lớn, cây lúa cao xanh lá nhọn, sa như
là lưỡi dao. Trông xa, lúa nhấp nhô như sóng lượn quanh. Sắp đến mùa hè ruộng
lúa chín vàng rực. Đến nhìn gần, những cây lúa nặng xuống vì những bông lúa
nhiều hạt chín. Các cô bác trong bản dậy sớm nhanh đi ra đồng gặt lúa mang về.
Chim sẻ thấy lúa đã chín thì bay đi bay lại từng đàn.
(Bài làm của hs Cà Thị Hiển lớp 5c)
5



HTT

HT

CHT

SL

TL

SL

TL

SL

TL

2

9%

11

50%

9

41%


biết trân trọng những gì xung quanh các em.
- Học sinh có tiền đề tốt để học viết văn miêu tả lớp 5 và các lớp trên.
1.2. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
- Xuất phát từ thực trạng và nguyên nhân trên, đồng thời thấy rõ vai trò,
nhiệm vụ của một giáo viên đang đứng trên bục giảng, tôi mạnh dạn đưa ra các giải
pháp sau đây:
Trước tiên tôi dành thời gian nghiên cứu, nắm vững nội dung, chương trình
và phương pháp dạy Tập làm văn:
* Các bước tiến hành:
- Nghiên cứu sách giáo viên, các tài liệu tham khảo liên quan đến việc dạy
và học văn tả cảnh lớp 5.
- Dạy học bằng các phương pháp và hình thức phù hợp nhằm phát huy tính
tích cực học tập môn Tập làm văn của học sinh.
- Sử dụng đồ dùng dạy học có hiệu quả ( Tranh ảnh, vật thật ).
- Quan tâm đến các đối tượng học sinh trong lớp - đặc biệt là các đối tượng
học sinh yếu (chưa hoàn thành); trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ khi các em gặp lúng
túng trong giờ học.
- Kết hợp với các môn học khác cung cấp thêm vốn từ cho học sinh.
7


- Bản thân tôi luôn tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm qua sách báo, qua đồng
nghiệp để cải tiến, đầu tư cho mỗi bài dạy.
- Ở lớp 5, để viết bài văn tả cảnh, tôi tổ chức cho học sinh trải qua các khâu
cơ bản là:
+ Tìm hiểu cấu tạo của bài văn tả cảnh.
+ Phân tích các bài văn mẫu.
+ Quan sát, lập dàn ý chi tiết.
+ Viết từng đoạn văn
+ Viết thành bài văn hoàn chỉnh.

Xác định trong phần thân bài gồm có mấy đoạn, mỗi đoạn miêu tả những
gì. (2 đoạn)
Đoạn 1: Những biến đổi về màu sắc của sông Hương từ cuối buổi chiều đến
lúc tối hẳn.
Đoạn 2: Sinh hoạt của xóm Cồn Hến, của dân chài trên sông Hương và cảnh
thành phố khi mới lên đèn.
+ Kết bài: (Huế thức dậy...ban đầu của nó): Huế đi vào cuộc sống buổi tối.
Sau đó giáo viên cho học sinh đọc lại hai bài “Hoàng hôn trên sông Hương”
và bài “ Quang cảnh làng mạc ngày mùa” nêu điểm giống nhau và khác nhau giữa
hai bài:
- Điểm giống nhau:
+ Cả hai bài đều là văn tả cảnh.
+ Có cấu tạo gồm 3 phần: mở bài, thân bài và kết bài.
+ Đều quan sát sự vật tinh tế, cách miêu tả giàu hình ảnh, có những cảm xúc
sâu lắng...
- Những điểm khác nhau:
+ Bài “Quang cảnh làng mạc ngày mùa” chủ yếu miêu tả theo trình tự
không gian: tả từng bộ phận của cảnh như màu trời, màu nắng, màu lúa, màu các
loại cây trong vườn...
+ Bài “Hoàng hôn trên sông Hương” chủ yếu là miêu tả cảnh vật theo trình
tự thời gian.
- Từ việc phân biệt những điểm giống nhau và khác nhau của hai bài văn tả
cảnh đã nêu, giáo viên hướng dẫn học sinh rút ra nhận xét về cấu tạo của bài văn tả
cảnh nói chung như sau:
+ Mở bài: Giới thiệu bao quát về cảnh sẽ tả
+ Thân bài: Tả từng phần của cảnh hoặc sự biến đối của cảnh theo thời gian
hoặc kết hợp cả không gian và thời gian.
+ Kết bài: Nêu lên nhận xét, cảm nghĩ của người viết hoặc kết thúc một cách
tự nhiên.
Khi xác định được như vậy các em sẽ miêu tả đúng trọng tâm không bị lạc

các em cách miêu tả các sự vật ấy như thế nào cho phù hợp.
+ Bên cạnh đó, giáo viên cần nhắc các em quan sát phải đi đôi với việc tìm
từ ngữ để diễn tả đúng và sinh động điều đã quan sát được.
+ Cân nhắc để lựa chọn được một thứ tự sắp xếp các chi tiết sẽ tả mà mình
coi là thích hợp hơn cả.
+ Khi viết bài, giáo viên luôn nhắc học sinh nhớ: Mỗi bài văn cần có bố cục
3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài. Với mỗi bài văn, công việc đầu tiên của tôi là yêu
cầu học sinh tìm hiểu đề bài; học sinh đọc kĩ đề bài nhiều lần rồi trả lời các câu hỏi
về vấn đề chính trong đề bài.
- Đề bài thuộc thể loại gì ? Đề bài yêu cầu tả gì ?
+ Giáo viên gạch chân bằng phấn màu dưới các từ ngữ quan trọng để học
sinh chú ý.
+ Nếu đối tượng miêu tả không thực tế và gần gũi với học sinh (tả cảnh con
sông, tả cảnh ở công viên, …) thì giáo viên cần giới thiệu một số tranh ảnh minh
họa cho học sinh quan sát.
- Khi quan sát cần hướng dẫn học sinh lưu ý những điểm sau:
+ Mỗi cảnh đều được xác định bởi một phạm vi không gian và thời gian nhất
định
10


+ Sau khi xác định được đối tượng miêu tả với một phạm vi không gian và
thời gian cụ thể, các em cần xác định được vị trí để quan sát.
+ Khi xác định được vị trí quan sát rồi, ta nên có cái nhìn bao quát toàn cảnh
đồng thời phải biết phân chia cảnh ra thành từng mảng, từng phần để quan sát.
+ Khi quan sát ta cần phối hợp các giác quan như tai nghe, mũi ngửi, tay sờ,
da cảm nhận và cả cảm xúc của bản thân nữa.
Ví dụ: Qua câu văn sau, các em sẽ thấy tác động của ánh trăng lên các vật:
Ánh trăng phủ lên mọi vật một lớp màng mỏng tanh, lạnh mát và xuyên qua kẽ lá,
đổ loang lổ xuống mặt sông.


Muốn lập được dàn ý giáo viên phải hướng dẫn học sinh hai công việc chính
đó là chọn lọc ý và sắp xếp thành dàn ý.
Những điều các em quan sát thu thập được bao gồm cả thô lẫn tinh. Điều
quan trọng khi lập dàn ý là các em biết lựa chọn tinh và loại bỏ thô. Dựa vào đâu
để lựa chọn? giáo viên cần định hướng cho các em đâu là trọng tâm đâu là thứ yếu.
Ví dụ: Khi tả dòng suối thì trọng tâm là tả dòng suối còn cảnh bầu trời, cảnh
vật quanh suối là phụ.
Các em cần biết sắp xếp nội dung theo từng phần dàn ý có thể là theo thứ tự
không gian hoặc thứ thự thời gian.
Với học sinh yếu kém giáo viên có thể cho học sinh lập dàn ý theo mức độ từ
dễ đến khó.
Mức độ 1: Lập dàn ý dựa trên kết quả quan sát và câu hỏi định hướng.
Mức độ 2: Lập dàn ý dựa trên kết quả quan sát.
Ví dụ :
* Quan sát trường em. Từ những điều đã quan sát được, lập dàn ý cho bài
văn miêu tả ngôi trường ( sách Tiếng Việt 5 tập 2B trang 44 ).
- Trước khi hướng dẫn học sinh lập dàn ý, nhắc học sinh một số điểm lưu ý:
+ Có thể tả ngôi trường vào một thời điểm nhất định ( sáng - trưa - chiều;
mùa đông - mùa hè…); Cũng có thể tả ngôi trường với cảnh sắc thay đổi theo thời
gian ( Từ sáng đến chiều; từ mùa xuân đến mùa hè…).
+ Nên tả theo trình tự quan sát sát từ xa đến gần, từ ngoài vào trong … hoặc
ngược lại, tả gần đến xa, từ trong ra ngoài…
+ Ngôi trường nào cũng gắn với các hoạt động của thầy và trò. Tuy nhiên
chỉ nên tả lướt qua hoạt động này để không biến bài văn tả cảnh thành bài văn tả
cảnh sinh hoạt.
+ Sau khi nêu một số điểm lưu ý để học sinh nhớ, giáo viên hướng dẫn học
sinh cách lập dàn bài.
- Giúp học sinh nắm yêu cầu của bài: Tả ngôi trường.
- Nhắc học sinh: Dàn ý cũng cần có đủ 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài.

* Phần mở bài:
Các em có thể mở bài trực tiếp hoặc gián tiếp; có em mở bài chỉ bằng một
câu nhưng cũng có em mở bài bằng cả một đoạn văn. Nhưng không ai được tách
dời nội dung đã xây dựng được. Ở đây, tùy nghệ thuật vào bài của mỗi em mà giáo
viên góp ý, không nên gò bó, áp đặt.
Ví dụ:
Đề bài: Miêu tả một cảnh sông nước (một vùng biển,một dòng sông, một
con suối hay một hồ nước.)
- Có em mở bài thẳng luôn vào đề: “Quê em có một con sông rất đẹp”.
- Có em mở bài rất sinh động: “Mỗi miền quê có một vẻ đẹp riêng. Quê
hương em có dòng suối nhỏ hiền hoà quanh năm nước chảy”.
Nhờ khuyến khích học sinh diễn đạt phần mở bài bằng những cách khác
nhau mà vẫn đảm bảo nội dung chính, các em đã viết được nhiều đoạn văn hay, có
tính nghệ thuật.
Ví dụ: Ở tỉnh Sơn La có rất nhiều cảnh đẹp, nhiều di tích lịch sử được du
khách biết đến. Nhưng có lẽ mỗi người đặt chân đến Sốp Cộp không thể không
ngắm nhìn tháp Mường Và quê em…
* Phần thân bài:
13


- Đa phần các em học sinh rơi vào tình trạng liệt kê các chi tiết của cảnh.
Ví dụ: “Con sông to. Con sông có nhiều thuyền đi lại.” Vì vậy giáo viên cần
lưu ý việc cách mở rộng câu đúng thành câu hay để học sinh vận dụng thì đoạn văn
sẽ hay hơn.
Chẳng hạn: Con sông như một dải lụa đào uốn lượn ôm ấp xóm làng. Hai
bên bờ sông, những lũy tre xanh rì rào trong gió, những ngôi nhà ẩn hiện trong
vòm cây. Những ngày đẹp trời, sông hiền hòa thơ mộng. Mặt nước sông trong
xanh, sóng mơn man vỗ nhẹ vào hai bên bờ cát. Bờ cát thoai thoải mềm lún mát
rượi để hằn lại những vết chân. Sông dịu dàng đắm mình trong những buổi bình

14


- Chính vì thế, giáo viên cần hướng cho học sinh biết cách dùng những hình
ảnh so sánh hợp lí hơn.
Ví dụ: Trước tầm mắt của em cánh đồng rộng mênh mông thẳng cánh cò
bay.
- Ngoài ra, giáo viên nên kết hợp những câu hỏi gợi ý để giúp học sinh bổ
sung, sửa chữa các câu văn, đoạn văn chưa sử dụng biện pháp nghệ thuật.
- Ngoài việc giúp học sinh sử dụng các biện pháp nghệ thuật trong các câu
văn, giáo viên cần giúp học sinh biết bộc lộ cảm xúc trong bài văn. Bởi một bài
văn hay không thể thiếu được cảm xúc của người viết. Cảm xúc không chỉ bộc lộ ở
phần kết bài mà còn cần thể hiện trong từng câu, từng đoạn của bài văn. Điều này
chúng ta cần gợi ý cho các em một cách cụ thể trong từng bài.
Ví dụ: Nhưng trong tôi, hương vị của đồng nội, của hương lúa chín, mãi
mãi không tan biến và hình như chúng đang đọng lại, đọng lại một kỉ niệm một kỉ
niệm đẹp.
Tương tự như vậy, tôi yêu cầu học sinh đưa ra những suy nghĩ, cảm xúc
nhận xét trước một sự vật hay hiện tượng bất kỳ. Bài văn của học sinh tránh được
nhược điểm khô khan, liệt kê sự việc mà thấm đượm cảm xúc của người viết.
* Thực hiện các nội dung trong phần trả bài văn
Mục tiêu của phần này là:
Giúp học sinh biết rút kinh nghiệm về bố cục, trình tự miêu tả, cách diễn đạt,
cách trình bày, lỗi chính tả.
Nhận biết những ưu điểm của bài văn hay và tập viết lại một đoạn trong bài
của mình cho hay.
- Theo tôi tiết này là quan trọng nhất, nên tôi thường thực hiện như sau:
+ Bài viết có đúng thể loại không?
+ Bố cực trình tự miêu tả có hợp lí không
+ Câu viết có rõ ý, có hình ảnh, có cảm xúc không ? Chữ viết có đúng chính

b. Trong khi quan sát, ta chú ý liên tưởng đến các sự vật khác.
c. Hình dung cảnh vật có tâm hồn như con người
d. Phải sử dụng biện pháp liệt kê để kể ra hết bộ phận của cảnh.
e. Lựa chọn được những từ ngữ hay, chính xác, độc đáo để miêu tả sự vật.
* Mục đích của bài tập:
Thông qua bài tập giúp học sinh có được những hiểu biết về cách viết bài
văn tả cảnh thông qua việc giới thiệu:
Cách quan sát cảnh vật, cách liên tưởng, cách lựa chọn hình ảnh, từ ngữ.
* Đáp án mẫu: Học sinh khoanh tròn ý a, b, c, e.Trong quá trình xây dựng
hệ thống bài tập cần dựa trên các nguyên tắc cơ bản sau đây:
Bài tập 2:
Khoanh tròn vào chữ cái trước ý đúng.
Chúng ta có thể viết mở bài gián tiếp cho bài văn tả cảnh bằng cách:
a. Giới thiệu các sự vật khác rồi mới giới thiệu cảnh định tả.
b. Giới thiệu trực tiếp ngay cảnh định tả.
c. Bộc lộ cảm xúc rồi giới thiệu cảnh định tả
d. Dùng đoạn thơ hoạc một đoạn lời bài hát có liên quan để giới thiệu cảnh
định tả.
* Mục đích: Thông qua bài tập giúp học sinh nắm được cách viết mở bài
gián tiếp cho bài văn tả cảnh theo các cách khác nhau.
* Đáp án mẫu: Học sinh khoanh tròn trước các ý a,c,d
16


Bài tập 3: Nối cột A với cột B cho phù hợp
A

B

Kiểu bài mở rộng

- Hình dáng mặt trăng ra sao?
- Cảnh vật mặt đất có gì nổi bật?
* Đáp án:
Trong đêm trăng:
- Bầu trời cao vời vợi, muôn ngàn vì sao lấp lánh.
- Trăng tròn vành vạnh treo lơ lửng như một chiếc đĩa bạc.
- Cảnh vật mặt đất được ánh trăng nhuộm vàng, cây cối in bóng xuống mặt
đất ẩm sương. Gió nồm nam thổi mát rượi mang theo hương sen thơm ngát.
17


Bài tập 2: Dựa vào kết quả quan sát kết hợp với sự liên tưởng của mình em
hãy nối các từ ngữ chỉ sự vật ở cột A với các hình ảnh so sánh liên tưởng ở cột B
Trăng đầu tháng

như chiếc gương phản chiếu mây trời

Những giọt sương trên lá

mảnh như lá dứa

Mặt sông trong xanh

Long lanh như những hạt ngọc

Đáp án:
Học sinh có thể đưa ra đáp án đúng như sau:
- Trăng đầu tháng mảnh như lá lúa
- Những giọt sương trên lá long lanh như những hạt ngọc.
- Mặt sông trong xanh như chiếc gương phản chiếu mây trời.

Đường vào làng đã tấp nập người qua lại. Tôi cùng mẹ ùa vào dòng người đang hối
hả ra đồng.
Bài tập 2: Điền vào chỗ trống để có hình ảnh so sánh
a) .....lơ lửng giữa trời như một chiếc đĩa bạc.
b) Tán bàng xòe ra giống như.....
Đáp án:
a) Mặt trăng lơ lửng giữa trời như một chiếc đĩa bạc.
b) Tán bàng xòe ra giống như một chiếc ô khổng lồ.
Bài tập 3: Điền vào chỗ trống để có hình ảnh nhân hóa.
a) Cánh cổng trường .....khi chỉ còn lại một mình.
b) Vườn trường .....chiếc áo màu xanh biếc.
Đáp án:
a) Cánh cổng trường im lặng, buồn bã khi chỉ còn lại một mình.
b) Vườn trường khoác lên mình chiếc áo màu xanh biếc.
3. Bài tập thay thế từ:
* Mục đích của bài tập:
Rèn cho học sinh kỹ năng huy động từ, lựa chọn thay thế từ, rèn thói quen,
nhu cầu động nào, tăng cường liên tưởng, tưởng tượng để lựa chọn các từ ngữ có
giá trị biểu hiện, biểu cảm cao khi viết văn tả cảnh.
Bài tập 1:
Tìm từ ngữ hình ảnh thay thế cho từ gạch chân để có câu văn sinh động.
a) Buổi sáng, những cánh buồm nâu trên biển đẹp quá.
b) Tiếng gió thổi trong kẽ lá.
Đáp án
a) Buổi sáng, những cánh buồm nâu trên biển trông như những cánh bướm
khổng lồ.
b) Tiếng gió thì thầm trong kẽ lá.
3.1. Bài tập viết câu:
* Mục đích của bài tập:
19

tượng học sinh lớp 5C – Trường Tiểu học Mường Và.
- Thời gian áp dụng: Thử nghiệm trong năm học 2015-2016. Bắt đầu áp dụng
trực tiếp trong năm học 2016-2017.
* Điều kiện và kinh nghiệm áp dụng:

- Trước giờ dạy: Nắm được nội dung, kiến thức bài học, xác định được được
kiến thức trọng tâm cần truyền tải đến học sinh, lựa chọn phương pháp dạy học
phù hợp.

20


- Trong giờ học: Chú ý khai thác áp dụng thêm phương pháp dạy học theo mô
hình trường học VNEN cho học sinh tự chủ động khai thác kiến thức theo hướng
dẫn của giáo viên.
Trong quá trình dạy học trên lớp, bên cạnh những kiến thức cơ bản trong
SGK giáo viên cần quan tâm tạo điều kiện để học sinh phát huy những kinh
nghiệm, vốn sống thực tế của từng em từ đó nâng cao kỹ năng quan sát, ghi chép
cho học sinh .
Đồ dùng dạy học là phần không thể thiếu được trong khi dạy học Tập làm văn.
Đồ dùng có thể là tranh ảnh để học sinh quan sát cũng có thể là quan sát thực tế .
Tích cực cung cấp vốn từ ngữ cho các em bằng cách tích hợp trong tất cả các
phân môn như: Tập đọc, Luyện từ và câu, Kể chuyện, Chính tả…
Kiến thức của học sinh chỉ bền vững khi được rèn luyện, bồi dưỡng thường
xuyên cho các em.
* Phạm vi áp dụng sáng kiến
- Đề tài này có thể áp dụng cho việc giảng dạy tập làm văn Tả cảnh ở lớp 5 ở

tất cả các trường Tiểu học.
IV. Hiệu quả khi áp dụng sáng kiến.

TL

4

18,2%

15

68,2%

3

13,6%

Học sinh đã viết được một số bài văn hay, cụ thể:
Đề bài: Tả một ngày mới bắt đầu ở quê hương em.
Quê hương em đẹp lắm! Đẹp nhất là những buổi bình minh rực rỡ.
Tiếng gà gáy râm ran, tiếng chuông trâu gõ mõ đánh thức mọi người trở dậy
sau một giấc ngủ dài.
21


Cảnh vật như bừng tỉnh. Tiết trời se se lạnh. Bản làng bồng bềnh trong một
biển hơi sương. Điện các nhà bật sáng, âm thanh rộn ràng. Tiếng vo gạo sàn sạt,
tiếng nước chảy róc rách, tiếng nói chuyện rì rầm, tiếng chân bước thình thịch trên
đường làng.
Phía đằng đông, mặt trời tròn xoe ửng đỏ còn e ấp sau dãy núi, tỏa ánh sáng
hình rẻ quạt nhiều màu sặc sỡ. Trên không trung từng đám mây trắng với những
hình thù kỳ dị nhởn nhơ rong chơi. Khói bếp nhà ai bay lên quyện vào sương mai
tạo lên những dải mềm uốn lượn. Em ngửi thấy mùi thơm nếp mới.

áp dụng để giảng dạy phân môn Tập làm văn ở học kì II và các năm sau, với mong
22


muốn lớn nhất của tôi là giúp học sinh nâng cao chất lượng môn tiếng Việt cấp
Tiểu học.
Tuy nhiên những biện pháp mà tôi đã áp dụng trên, tuỳ đối tượng học sinh
cũng cần có sự vận dụng một cách khéo léo, sáng tạo của giáo viên. Tôi nghĩ rằng
nội dung sáng kiến này không có nhiều điểm mới, đó chỉ là nhiệm vụ hằng ngày
của giáo viên mà thôi. Nhưng đồng thời tôi cũng tin rằng nếu lâu nay ta làm chưa
tốt thì bây giờ ta dốc hết tâm huyết vào, tận tuỵ với học sinh, soạn giảng nghiêm
túc thì chắc chắn sẽ gặt hái được thành công.
3. Những kiến nghị, đề xuất.
1. Đối với BGH nhà trường: Cần mở rộng việc áp dụng sáng kiến đối với
các lớp khối 5 trong trường, nhằm rút kinh nghiệm chung đồng thời nâng cao chất
lượng, hiệu quả giảng dạy phân môn Tập làm văn nói chung và kiểu bài văn tả
cảnh nói riêng.
2. Đối với tổ khối 4+5: Tổ chuyên môn thường xuyên tổ chức các buổi
chuyên đề về cách xây dựng dàn bài tập làm văm miêu tả để giáo viên có thể trao
đổi học hỏi; lẫn nhau; cùng nhau thảo luận đưa ra những biện pháp dạy học tối ưu
nhất.
3. Đối với giáo viên:
- Giáo viên cần lựa chọn mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy học phù hợp
với tiết dạy và một số bài tập kiểu bài Tả cảnh.
- Trong các giờ học cần tăng cường Tiếng Việt cho học sinh.
- Tự học tập bồi dưỡng, thường xuyên tham khảo các tài liệu để hướng dẫn
học sinh cách xây dựng bài văn.
Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân tôi trong việc rèn học sinh lớp 5
học tập có hiệu quả Tập làm văn tả cảnh. Chắc rằng trong quá trình thực hiện vẫn
còn nhiều khiếm khuyết mà bản thân chưa chỉ ra được. Rất mong sự góp ý, giúp đỡ