Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học kinh tế quốc dân
--------

--------

Nguyễn ĐOAN TRANG

Tác động của đầu t công
tới tăng trởng kinh tế tại việt nam

Hà Nội - 2018


Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học kinh tế quốc dân
--------

--------

Nguyễn ĐOAN TRANG

Tác động của đầu t công
tới tăng trởng kinh tế tại việt nam
Chuyên ngành: kinh tế đầu t

Mã số: 62310105

Ngời hớng dẫn khoa học:
1. Pgs.ts nguyễn văn phúc
2. GS.TS nguyễn đình phan

hỏi, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới PGS.TS Nguyễn
Văn Phúc và GS.TS Nguyễn Đình Phan, những người đã
luôn tận tình hướng dẫn và khuyến khích trong suốt bốn năm
qua, để em hoàn thành luận án. Em xin gửi lời cảm ơn chân
thành đến các thầy, cô giáo ở khoa Đầu Tư – Trường Đại
học KTQD đã luôn động viên, chia sẻ tài liệu, hỗ trợ công
việc, tạo điều kiện cho em thực hiện nghiên cứu. Cảm ơn
gia đình đã tạo mọi điều kiện cho em được học tập và
nghiên cứu để hoàn thành luận án! Cảm ơn các cơ quan ban
ngành, các đồng nghiệp và bạn bè đã chia sẻ thông tin và
giúp đỡ tôi trong việc thu thập thông tin trong suốt quá
trình nghiên cứu!
Hà Nội, ngày

tháng

năm 2018

Tác giả luận án

Nguyễn Đoan Trang


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG ANH
DANH MỤC CÁC BẢNG


2.1.1. Tổng quan các nghiên cứu phân tích tác động từ phía cầu ............................ 28
2.1.2. Tổng quan các nghiên cứu phân tích tác động từ phía cung .......................... 31
2.1.3. Một số mô hình khác ................................................................................... 40
2.2. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 41
2.2.1. Phương pháp đánh giá tác động của đầu tư công tới tăng trưởng kinh tế.. 41
2.2.2. Mô hình ước lượng mức đầu tư công tối ưu cho Việt Nam........................... 45
2.2.3. Phương pháp xác định các nhân tố ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa đầu tư
công và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam .............................................................. 47
CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ CÔNG VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
Ở VIỆT NAM........................................................................................................... 50
3.1. Thực trạng về tăng truởng kinh tế Việt Nam thời gian qua ......................... 50
3.1.1. Tốc độ tăng trưởng kinh tế .......................................................................... 50
3.1.2. Tốc độ tăng trưởng và cơ cấu kinh tế theo ngành ........................................ 51
3.2. Thực trạng đầu tư công tại Việt Nam............................................................ 52
3.2.1. Các nguồn hình thành vốn đầu tư công tại Việt Nam ................................... 52
3.2.2. Quy mô vốn đầu tư công tại Việt Nam ......................................................... 56
3.2.3. Cơ cấu vốn đầu tư công tại Việt Nam .......................................................... 59
3.2.4. Hiệu quả đầu tư công qua ICOR .................................................................. 64
3.2.5. Quản lý nhà nước về Đầu tư công tại Việt Nam ........................................... 66
3.3. Mối quan hệ giữa đầu tư công và tăng trưởng kinh tế Việt Nam ................ 76
3.3.1. Vai trò của đầu tư công đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam ..................... 76
3.3.2. Vai trò của đầu tư công trong phát triển nguồn vốn con người và tăng năng
suất của nền kinh tế ............................................................................................... 78
3.3.3. Vai trò kích cầu cho nền kinh tế ................................................................... 79
CHƯƠNG 4: TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ CÔNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH
TẾ VIỆT NAM ........................................................................................................ 82
4.1. Tác động của đầu tư công tới tăng trưởng kinh tế Việt Nam...................... 82
4.1.1. Tác động của đầu tư công tới tăng truởng kinh tế Việt Nam từ phía cầu ...... 82
4.1.2. Tác động của đầu tư công tới tăng truởng kinh tế Việt Nam từ phía cung ....... 92

Chương trình mục tiêu quốc gia

DNDD

Doanh nghiệp dân doanh

DNNN

Doanh nghiệp nhà nước

ĐT XDCB

Đầu tư xây dựng cơ bản

GĐ

Giám đốc

GTSX

Giá trị sản xuất

HĐND

Hội đồng nhân dân

KCN

Khu công nghiệp


Cụm từ
viết tắt

Từ gốc

Giải nghĩa

AEs

Advanced Economies

Các nền kinh tế phát triển

ASEAN

Association of Southest-Asian Nations

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

EMs

Emerging Markets

Các thị trường đang nổi

EMU

European Monetary Union

Liên minh Tiền tệ châu Âu


IMF

International Monetary Fund

Quỹ Tiền tệ Quốc tế

LIDCs

Low Income Development Countries

Các nước đang phát triển thu nhập
thấp

MOSF

Ministry of Strategy and Finance

Bộ Chiến lược và Tài chính Hàn
Quốc

MTEF

Medium-term Expenditure Framework

Khung khổ chi tiêu trung hạn

NGO

Non Government Organization

Đối tác hợp tác Công - Tư

R&D

Research and Development

Nghiên cứu và phát triển

TFP

Total Factor Productivity

Năng suất nhân tố tổng hợp

UNCTAD United Nations Conference on Trade Hội nghị Liên Hợp Quốc về
and Development
Thương mại và Phát triển
VAR

Vector Autoregression

Mô hình tự hồi quy véctơ

VECM

Vector Error Correction Model

Mô hình hiệu chỉnh sai số



Bảng 4.12:

Kết quả ước lượng cho toàn bộ mẫu ........................................................ 94
Kết quả ước lượng cho toàn bộ mẫu ........................................................ 95
Kết quả ước lượng tác động của đầu tư công tới năng suất lao động ........ 97
Mức đầu tư công tối ưu cho Việt Nam .................................................. 100

Bảng 4.13: Bảng tóm tắt các biến độc lập và các biến phụ thuộc của mô hình hồi quy .... 103
Bảng 4.14: Kết quả hồi quy giữa các biến ............................................................... 104


DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ HỘP
Hình 1.1:
Hình 1.2:

Hàng hóa công cộng thuần túy và không thuần túy ................................. 10
Xu hướng biến đổi của đầu tư công tại các nhóm nước và nền kinh tế

Hình 1.3:
Hình 1.4:

trong những thập kỷ qua (% GDP) .......................................................... 17
Xu hướng biến động của đầu tư công tại Việt Nam ................................. 18
Sơ đồ hướng tác động của đầu tư công tới tăng trưởng kinh tế ................ 20

Hình 2.1:
Hình 3.1:
Hình 3.2:
Hình 3.3:


Kết quả kiểm định tính ổn định của mô hình ........................................... 90

Hình 4.4:

Phản ứng của biến đầu tư tư nhân với cú sốc của đầu tư công ................. 91

Hộp 3.1: Bất cập trong phân cấp ngân sách và phân bổ nguồn lực gắn với đầu tư công ... 63


1

MỞ ĐẦU
1. Sự cần thiết của đề tài
Công cuộc đổi mới nền kinh tế Việt Nam được khởi xướng từ Đại hội Đảng
toàn quốc lần thứ VI vào năm 1986. Trải qua 30 năm đổi mới nền kinh tế nước ta đã
có nhiều thay đổi nhanh chóng, Về kinh tế, tổng sản phẩm trong nước tăng trưởng với
nhịp độ hàng năm từ 5,1-9,5% trong giai đoạn từ 1988 đến nay, nền kinh tế từ tình
trạng thu không đủ chi đến nay đã có tích lũy, GDP bình quân đầu người tính theo sức
mua tương đương, giá hiện hành) năm 2015 của Việt Nam là 6.022,2 USD/người.
Cùng với sự thay đổi về kinh tế, hệ thống kết cấu hạ tầng Việt Nam đã không ngừng
thay đổi cả về chất và lượng, đã cơ bản giải quyết sự mất cân đối giữa cung và cầu,
góp phần tích cực thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng nhanh.
Những kết quả trên có được trước hết là sự đóng góp của quá trình đầu tư
công. Đầu tư công vừa có tác dụng định hướng, vừa có tác dụng thu hút các nguồn
vốn khác cùng góp phần đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của các ngành sản
xuất kinh doanh, phát triển các lĩnh vực hoạt động xã hội và nâng cao tiềm lực của
các vùng kinh tế trong cả nước cùng phát triển vì những mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Chương trình đầu tư công thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, và là
đối tượng quan trọng của công tác kế hoạch hoá nền kinh tế quốc dân. Các dự án đầu
tư công được xây dựng trên cơ sở quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước,

mua tương đương, giá hiện hành) năm 2015 của Việt Nam là 6.022,2 USD, chỉ đứng
thứ 121 trên thế giới. Lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam là các lĩnh
vực thâm dụng lao động, giá trị gia tăng thấp; Tốc độ tăng trưởng kinh tế đang chậm
lại, trong khi mô hình tăng trưởng dựa vào vốn đầu tư đã tới hạn và bộc lộ nhiều bất
cập; (ii) Thứ hai, đầu tư công vẫn chưa thể hiện rõ vai trò dẫn dắt, thúc đẩy đầu tư tư
nhân. Các doanh nghiệp tư nhân trong nước hiện chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ,
năng lực cạnh tranh yếu; và (iii) Thứ ba, một số vụ tiêu cực (tham nhũng, lãng phí)
trong đầu tư công nổi lên trong thời gian qua làm dấy lên những hoài nghi về tác động
của đầu tư công đối với tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.
Về mặt thực nghiệm, trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu đánh giá tác động của
đầu tư công tới tăng trưởng kinh tế, sử dụng các phương pháp khác nhau, nhưng mỗi
nghiên cứu chỉ tập trung phân tích một khía cạnh tác động nhất định của đầu tư công
tới tăng trưởng kinh tế. Các nghiên cứu về đầu tư công tại Việt Nam mới tập trung chủ
yếu và thực trạng đầu tư công, hoặc tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân hoặc
chỉ được xem xét ở một khí cạnh nhất định của đầu tư công.
Do vậy, việc đánh giá lại mối quan hệ giữa đầu tư công và tăng trưởng kinh tế
một cách toàn diện và lượng hóa được các tác động của đầu tư công tới tăng trưởng
kinh tế bằng các phương pháp nghiên cứu đáng tin cậy là cần thiết để xác định những
tác động thực tế mà đầu tư công là mang lại cho tăng trưởng kinh tế của Việt Nam
trong thời gian qua, xác định những yếu tố cản trở sự đóng góp của đầu tư công vào


3

tăng trưởng kinh tế và giải pháp để phát huy tác động tiêu cực/giảm thiểu tác động tiêu
cực của đầu tư công tới tăng trưởng kinh tế.
Trong bối cảnh nhu cầu tái cấu trúc đầu tư công đang trở nên cấp thiết và những
hoài nghi về tác động của đầu tư công tới tăng trưởng kinh tế còn phổ biến, tác giả đã
lựa chọn để tài “Tác động của đầu tư công tới tăng trưởng kinh tế của Việt Nam” để
làm luận án tiến sĩ với mục tiêu làm rõ phương pháp luận và đánh giá tác động của đầu

đầu tư công của Việt Nam và các vấn đề khác để làm nền tảng đánh giá tác động của
đầu tư công tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam;
- Phương pháp thu thập số liệu: Luận án thu thập số liệu thứ cấp về đầu tư và
tăng trưởng kinh tế từ niên giám thống kê các tỉnh, thành phố để sử dụng trong các mô
hình định lượng.


4

- Phương pháp thống kê mô tả: Đối với phần phân tích tác động của đầu tư công
tới tăng trưởng kinh tế, ngoài các phương pháp định lượng, luận án cũng sử dụng
phương pháp thống kê mô tả để đánh giá một số tác động không lượng hóa được bằng
mô hình (như tác động của đầu tư công tới tiêu dùng và đầu tư tư nhân từ phía cầu).
- Phương pháp chuyên gia: Phương pháp này được sử dụng rộng rãi trong luận
án để tham vấn các chuyên gia về đầu tư công những vấn đề liên quan đến quản lý đầu
tư công tại Việt Nam, cơ cấu và phân bổ vốn đầu tư công, tác động của các dự án đầu
tư công tới kinh tế xã hội, v.v.. nhằm đưa ra đánh giá trung thực hơn về đầu tư công tại
Việt Nam;
- Phương pháp điều tra khảo sát: Phương pháp này được sử dụng để phỏng vấn
các cơ quan quản lý về đầu tư công tại địa phương (các Sở Kế hoạch và Đầu tư) để
đánh giá thực trạng đầu tư công tại địa phương, tác động của đầu tư công tới tăng
trưởng kinh tế tại địa phương và các nhân tố ảnh hưởng tới mối quan hệ này.
- Phương pháp phân tích định lượng:
Để đánh giá tác động của đầu tư công tới tăng truởng kinh tế, luận án sử dụng
các mô hình, phương pháp kinh tế luợng sau đây:
+ Phương pháp Mô hình Véc tơ hiệu chỉnh sai số (VECM) được sử dụng để
phân tích định lượng tác động của đầu tư công tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam.
Mô hình VECM về mặt cấu trúc là mô hình gồm nhiều phương trình ( hay còn được
gọi là mô hình hệ phương trình) và là một dạng của mô hình tự hồi quy vector VAR
trong trường hợp có ít nhất một quan hệ đồng tích hợp trong mô hình. Phương pháp

Đối tượng nghiên cứu: Tác động của đầu tư công tới tăng trưởng kinh tế.

6. Những đóng góp mới của Luận án
Những đóng góp về học thuật và lý luận
- Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ thêm về bản chất và nội hàm của khái niệm
của đầu tư công;
- Luận án đã tổng quan toàn bộ cơ sở lý luận liên quan đến đầu tư công. Bên
cạnh đó, luận án cũng tổng hợp các lý thuyết và các kết quả nghiên cứu thực nghiệm
liên quan đến đánh giá tác động của đầu tư công trên thế giới cũng như trong nước. Từ
đó, có thể thấy rõ được vai trò quan trọng của đầu tư công đối với phát triển kinh tế.
Những đóng góp mới rút ra từ kết quả nghiên cứu
- Luận án đã lượng hóa được tác động của đầu tư công tới tăng trưởng kinh tế
trong thời kỳ từ năm 1995 đến nay và kết luận đầu tư công có tác động tích cực tới
tăng trưởng kinh tế;
- Luận án đã chỉ ra được đầu tư công tại Việt Nam có cả tác động trực tiếp và tác
động gián tiếp tới tăng trưởng kinh tế, đồng thời lượng hóa được một số tác động này;
- Luận án đã lượng hóa được tỷ lệ đầu tư công/GDP tối ưu của Việt Nam cho
từng năm và từng thời kỳ trong giai đoạn 2001-2015.
- Luận án đã chỉ ra được rằng, việc vay nợ quá mức để tài trợ cho các dự án đầu
tư công trong khi hiệu quả đầu tư công thấp đã dẫn đến các bất ổn vĩ mô và hạn chế
tiềm năng tăng trưởng trong tương lai.
- Luận án đã lượng hóa được mức độ ảnh hưởng của các yếu tố quản lý đầu tư
công, phân bổ vốn đầu tư công, nhu cầu đầu tư công và xã hội hóa nguồn vốn đầu tư
tới Mối quan hệ giữa Đầu tư công và Tăng trưởng kinh tế. Theo đó, những yếu tố tác
động tới mối quan hệ giữa đầu tư công và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam gồm: Quản


6

lý đầu tư công (tác động lớn nhất); Nhu cầu vốn đầu tư công (tác động lớn thứ hai); và