LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành khoá luận này, với tình cảm chân thành tôi xin trân trọng
cảm ơn Trường Đại học Quảng Bình, giảng viên khoa Âm nhạc - Mĩ thuật,
giảng viên khoa Sư phạm Tiểu học - Mầm non đã tận tình khích lệ, giúp đỡ
tôi trong quá trình nghiên cứu. Xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn động viên
và ủng hộ tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành khoá
luận.
Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến giảng viên - Thạc sĩ Trần Công
Thoan đã hướng dẫn để tôi hoàn thành khoá luận này.
Quá trình nghiên cứu của bản thân, một số nội dung của khoá luận cũng
có thể không tránh khỏi một số thiếu sót, còn một số vấn đề chưa được sáng
tỏ rất mong nhận được ý kiến đóng góp của quý thầy, cô giáo và các bạn sinh
viên để đề tài được hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Đồng Hới, tháng 5 năm 2018

1


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi,
các số liệu và kết quả nghiên cứu trong khoá luận là trung thực và chưa từng
được công bố trong bất cứ công trình nào. Những thông tin tham khảo trong
khoá luận đều được trích dẫn nguồn cụ thể sử dụng.
Sinh viên thực hiện

Cao Thị Cẩm Nhung

2



1.2. Cơ sở thực tiễn ........................................................................................ 16
1.3. Tìm hiểu môn mĩ thuật ở Trường tiểu học Quảng Lưu ..................... 18
1.3.1. Tổng quan mục tiêu, nhiệm vụ, chương trình môn mĩ thuật ở
trường tiểu học. ............................................................................................. 18
1.3.2. Dạy học môn mĩ thuật tại Trường tiểu học Quảng Lưu hiện nay. . 20
CHƯƠNG 2.................................................................................................... 23
TÌM HIỂU CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG
DẠY HỌC MĨ THUẬT Ở TIỂU HỌC. ...................................................... 23
2.1. Một số quan điểm về phương pháp dạy học tích cực môn mĩ thuật ở
Tiểu học. ......................................................................................................... 23
2.2. Phương pháp tổ chức các hoạt động tích cực trong dạy học. ............ 24
2.3. Các phương pháp dạy – học tích cực đối với môn mĩ thuật. ............. 26
2.3.1. Phương pháp quan sát ........................................................................ 26
2.3.2. Phương pháp trực quan ..................................................................... 27
2.3.3. Phương pháp gợi mở ........................................................................... 28
2.3.4. Phương pháp vấn đáp. ........................................................................ 28
2.3.5. Phương pháp phát vấn ....................................................................... 30
2.3.6. Phương pháp luyện tập, thực hành ................................................... 30
2.3.7. Phương pháp dạy - học tích hợp ........................................................ 32
2.3.8. Phương pháp làm việc theo nhóm ..................................................... 33
2.3.9. Phương pháp sử dụng trò chơi .......................................................... 35
CHƯƠNG 3.................................................................................................... 37
PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG TÍCH CỰC TRONG
DẠY HỌC MĨ THUẬT Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẢNG LƯU .......... 37
3.1. Phát huy tính tích cực học tập của học sinh ở Trường tiểu học Quảng
Lưu.................................................................................................................. 37

4



Bộ giáo dục và đào tạo

ĐDDH

Đồ dùng dạy học

CHT

Chưa hoàn thành

GV

Giáo viên

HT

Hoàn thành

HTT

Hoàn thành tốt

HS

Học sinh

SGK

Sách giáo khoa


cho các em có ý thức học tập tốt tạo ra không khí thoải mái khi học thì sẽ đạt
được hiệu quả tốt nhất.
Để khơi dậy cho học sinh khả năng trong giờ học mĩ thuật đề tài đòi hỏi
người giáo viên cần phải thực sự say mê giảng dạy và tạo được cho học sinh
sự lôi cuốn, đam mê trong giờ học mĩ thuật mà cụ thể là việc tìm ra phương
pháp tổ chức các hoạt động tích cực trong dạy học nhằm giúp học sinh phát
huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của bản thân. Đó là lý do tôi nghiên cứu
đề tài: “Phương pháp tổ chức các hoạt động tích cực trong dạy học mĩ thuật
ở Tiểu học”.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.
Đề tài này hướng tới sự phát triển toàn diện về mặt thẩm mĩ cho các em,
giúp các em hứng thú học tập tốt môn mĩ thuật. Cụ thể là:

7


- Nâng cao chất lượng dạy học môn mĩ thuật ở Tiểu học.
- Tích cực hoá hoạt động của học sinh Tiểu học trong mĩ thuật.
- Tạo hứng thú học tập, giúp học sinh yêu thích và học tốt môn mĩ thuật.
- Giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập thuận lợi, dễ dàng, hiệu quả.
- Từ đó hình thành ở các em tính thẩm mỹ, hướng tới cái đẹp.
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu.
- Khách thể: Giáo viên và học sinh Trường tiểu học Quảng Lưu - Quảng
Trạch - Quảng Bình.
- Đối tượng nghiên cứu: Các phương pháp dạy học nói chung và phương
pháp tổ chức các hoạt động tích cực trong dạy học mĩ thuật.
4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu tập trung chủ yếu là:
- Tìm hiểu quá trình dạy và học bộ môn mĩ thật ở Tiểu học.
- Tìm hiểu những vấn đề cơ bản thường gặp, những tình huống, ưu điểm,

7. Đóng góp của đề tài
Đề tài “Phương pháp tổ chức các hoạt động tích cực trong dạy học mĩ
thuật ở Tiểu học” sẽ góp phần làm cho mối quan hệ giữa dạy và học, giữa
thầy và trò ngày càng gắn bó và hiệu quả hơn. Từ đó nâng cao chất lượng dạy
học đồng thời tạo hứng thú học tập, giúp học sinh yêu thích và học tốt môn mĩ
thuật.
8. Thời gian nghiên cứu
Từ tháng 10 năm 2017 đến tháng 4 năm 2018
Đề tài đi vào nghiên cứu, tìm hiểu những định hướng và các phương
pháp dạy học tích cực trong môn mĩ thuật hiện nay từ đó tìm ra các phương
pháp tổ chức các hoạt động tích cực trong dạy học mĩ thuật ở Tiểu học. Trong
đó:
Từ tháng 10/2017 đến tháng 4/2018, cụ thể là:
- Tháng 10/2017: Chuẩn bị đối tượng, nội dung nghiên cứu.

9


- Tháng 11/2017: Nghiên cứu lí luận.
- Tháng 12/2017: Khảo sát thực trạng việc tổ chức dạy học môn mỹ thuật
ở trường tiểu học Quảng Lưu.
- Tháng 1/2018: Tìm hiểu, nghiên cứu các phương pháp dạy học tích cực
trong dạy học mĩ thuật hiện nay.
- Tháng 2/2018 - 4/2018: Nghiên cứu, đưa ra các phương pháp tổ chức
các hoạt động tích cực trong dạy học mĩ thuật ở tiểu học và tiến hành thực
nghiệm sư phạm tại Trường tiểu học Quảng Lưu - Quảng Trạch - Quảng
Bình.
9. Kết cấu của đề tài
Đề tài được thực hiện ngoài phần mở đầu và phần kết luận thì phần nội
dung của đề tài gồm có 3 chương, đó là:

hết không phải là người cung cấp thông tin mà là người hướng dẫn đắc lực
cho học sinh tự mình học tập tích cực. Họ nên nhường quyền cung cấp tri
thức cho sách vở, tài liệu và cuộc sống. Thay vào đó, họ phải đóng vai trò
người hỗ trợ cho kinh nghiệm học tập của bản thân người học…” [8].
Quá trình nhận thức của học sinh về cơ bản cũng diễn ra theo quy luật nhận

11


thức chung của loài người: “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ
tư duy trừu tượng đến thực tiễn”. Vì vậy, trong quá trình dạy học, người
giáo viên cần vận dụng quy luật trên một cách hợp lý nhằm thu được kết quả
mà mục tiêu, nội dung giáo dục yêu cầu.”
Đổi mới cách thực hiện PPDH là vấn đề then chốt của chính sách đổi
mới giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Đổi mới cách thực hiện
phương pháp dạy học sẽ làm thay đổi tận gốc nếp nghĩ, nếp làm của các thế
hệ học trò – chủ nhân tương lai của đất nước. Như vây, đổi mới PPDH sẽ tác
động vào mọi thành tố của quá trình giáo dục và đào tạo. Nó tạo ra sự hiện đại
hoá của quá trình này. Đổi mới cách thực hiện PPDH là đổi mới cái gì? Cái gì
cần làm mới lại? Cái cũ là cái gì? Giá trị của cái cũ còn đến đâu hay không
còn giá trị? Mới là cái gì và giá trị của nó ở chỗ nào? Chúng ta đều biết không
phải cái gì cũ cũng tồi và cái gì mới cũng hoàn hảo. Hiệu quả hay không của
PPDH là do người tiến hành nó như thế nào. Xét bản thân phương pháp thì
không có phương pháp nào là phương pháp tích cực hay thụ động, mà phương
pháp ấy trở nên tồi, thụ động khi người ta không khai thác hết tiềm năng của
nó hoặc sử dụng nó không đúng lúc, đúng chỗ, đúng đối tượng. Cần nhấn
mạnh rằng không có một phương pháp nào tồn tại lại không có ý nghĩa nào
đó. Đổi mới PPDH thực chất không phải là sự thay thế các PPDH cũ bằng
một loạt các PPDH mới. Về mặt bản chất, đổi mới PPDH là đổi mới cách tiến
hành các phương pháp, đổi mới các phương tiện và hình thức triển khai

phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ
năng cơ bản để HS tiếp tục học trung học cơ sở”. Tóm lại, với sự thay đổi của
chương trình tiểu học buộc chúng ta phải đổi mới PPDH để thực hiện được
mục tiêu cấp học đã đề ra.
Mĩ thuật có những phân môn lấy hoạt động thực hành của học sinh là
chủ yếu. Do vậy, trong phương pháp tổ chức dạy học, học sinh là đối tượng
của hoạt động “dạy”, đồng thời là chủ thể của hoạt động “học” được cuốn hút

13


vào các hoạt động học tập do GV tổ chức, hướng dẫn, thông qua đó học sinh
tự khám phá, thể hiện khả năng cảm thụ thẩm mỹ của bản thân, trên cơ sở
hiểu biết kiến thức đó học sinh trao đổi, thảo luận và thể hiện, giải quyết vấn
đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình, từ đó tự trau dồi kiến thức, kỹ năng
mới, không tập theo những khuôn mẫu sẵn có, được tạo điều kiện bộc lộ và
phát huy tiềm năng sáng tạo của mình.
1.1.2. Đặc điểm hứng thú học tập của học sinh tiểu học
Đối tượng của cấp tiểu học là trẻ em từ 6 đến 11 tuổi. Học sinh tiểu học
là một thực thể hồn nhiên, ngây thơ và trong sáng. Ở mỗi trẻ em tiềm tàng khả
năng phát triển về trí tuệ, lao động, rèn luyện và hoạt động xã hội để đạt một
trình độ nhất định về lao động nghề nghiệp, về quan hệ giao lưu và chăm lo
cuộc sống cá nhân, gia đình. Trẻ em ở lứa tuổi tiểu học là thực thể đang hình
thành và phát triển cả về mặt sinh lý, tâm lý, xã hội các em đang từng bước
gia nhập vào xã hội. Trong các phương pháp học tập thì phương pháp tự học
giữ vai trò quan trọng. Nếu rèn cho học sinh có được phương pháp, kỹ năng,
thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho học sinh lòng ham học, ham tìm tòi, sáng
tạo và vì thế kết quả học tập sẽ nhân lên. Học sinh không chỉ tự học ở nhà mà
tự học ngay trên lớp có sự hướng dẫn của giáo viên. Lớp học là môi trường
giao tiếp giữa thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá

học sinh. Trí nhớ có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống và hoạt động
của con người, nhờ có trí nhớ mà con người tích lũy vốn kinh nghiệm đó vận
dụng vào cuộc sống. Đối với học sinh tiểu học có trí nhớ trực quan - hình
tượng phát triển chiếm ưu thế hơn trí nhớ từ ngữ – lôgíc. Tư duy của trẻ em
mới đến trường là tư duy cụ thể, dựa vào những đặc điểm trực quan của đối
tượng và hiện tượng cụ thể. Trong sự phát triển tư duy ở học sinh tiểu học,
tính trực quan cụ thể vẫn còn thể hiện ở các lớp đầu cấp và sau đó chuyển dần
sang tính khái quát ở các lớp cuối cấp. Trong quá trình dạy học và giáo dục,
giáo viên cần nắm chắc đặc điểm này. Vì vậy, trong dạy học, giáo viên cần

15


đảm bảo tính trực quan thể hiện qua dùng người thực, việc thực, qua dạy học
hợp tác hành động để phát triển tư duy cho học sinh. GV cần hướng dẫn học
sinh phát triển khả năng phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa, khái quát hóa,
khả năng phán đoán và suy luận qua hoạt động với thầy, với bạn. Học sinh
tiểu học thường có nhiều nét tính cách tốt như hồn nhiên, ham hiểu biết, lòng
thương người, lòng vị tha. Giáo viên nên tận dụng đặc tính này để giáo dục
học sinh của mình nhưng cần phải đúng, phải chính xác, đi học đúng giờ, làm
việc theo hướng dẫn của giáo viên trong môi trường lớp. Tình cảm là một mặt
rất quan trọng trong đời sống tâm lý, nhân cách của mỗi người. Đối với học
sinh tiểu học, tình cảm có vị trí đặc biệt vì nó là khâu trọng yếu gắn nhận thức
với hoạt động của trẻ em. Tình cảm tích cực sẽ kích thích trẻ em nhận thức và
thúc đẩy trẻ em hoạt động. Tình cảm học sinh tiểu học được hình thành trong
đời sống và trong quá trình học tập của các em. Vì vậy giáo viên dạy học cần
quan tâm xây dựng môi trường học tập nhằm tạo ra xúc cảm, tình cảm tích
cực ở trẻ để kích thích trẻ tích cực trong học tập. Một số HS thể hiện ở tư duy
ngôn ngữ - lôgíc dừng lại ở mức độ trực quan cụ thể và còn bộc lộ ở việc
thiếu cố gắng, thiếu khả năng phê phán và cứng nhắc trong hoạt động nhận

Bên cạnh những thuận lợi như trên thì dạy và học mĩ thuật vẫn còn gặp
phải một số khó khăn như:
Do quan niệm của một số bậc phụ huynh cho rằng đây là môn học phụ
nên thiếu sự quan tâm mua sắm đồ dùng học tập cho học sinh. Điều này ảnh
hưởng đến chất lượng học tập của học sinh gây cho học sinh cảm giác chán
nản, không tự tin làm bài. Bên cạnh đó còn một số học sinh tỏ thái độ thờ ơ
với môn học vì thực tế đời sống dân trí còn nghèo, hầu hết là con em thuần
nông nên điều kiện để học sinh tập trung đầu tư cho học tập của các em còn
hạn chế, điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến tinh thần học tập của các em.
Ngoài ra điều kiện nhà trường còn thiếu thốn như: phòng học chức năng, vật

17


mẫu, phương tiện, đồ dùng trực quan. Vì thế ảnh hưởng đến kết quả giảng dạy
- học tập của giáo viên và học sinh.
Các nguyên nhân, các yếu tố tác động đến chất lượng dạy - học mĩ thuật
là:
Học sinh chưa vận dụng tốt kỹ năng thực hành của mình, không có ý
tưởng cụ thể, lúng túng, chưa đổi mới trong phương pháp học của bản thân.
Với bậc phụ huynh chưa quan tâm đầu tư đúng mức cho con em có được dụng
cụ học đầy đủ đáp ứng cho những môn học năng khiếu. Nguyên nhân chính là
do chưa nhận thức đúng đắn mục đích, vai trò, vị trí của môn mĩ thuật.
1.3. Tìm hiểu môn mĩ thuật ở Trường tiểu học Quảng Lưu
1.3.1. Tổng quan mục tiêu, nhiệm vụ, chương trình môn mĩ thuật ở
trường tiểu học.
Mục tiêu:
Giáo dục thẩm mĩ, tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc, làm quen, cảm
nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên, của đời sống và của cả các sản phẩm mĩ
thuật. Cung cấp cho học sinh những hiểu biết ban đầu về môn mĩ thuật, hình

- Giai đoạn 2: Mĩ thuật (lớp 4, 5).
Là phân môn độc lập, thời lượng cho môn mĩ thuật là 35 tiết/ năm. Ở
giai đoạn này học sinh có sách giáo khoa và vở thực hành, còn giáo viên có
sách hướng dẫn.
Nội dung cơ bản môn mĩ thuật ở trường tiểu học:
Nôi dung môn mĩ thuật từ lớp 1 đến lớp 5 được trình bày cụ thể trong
chương trình từng khối lớp, nhìn chung có những nội dung chính sau:
Vẽ theo mẫu: Hướng dẫn học sinh vẽ từ những nét đơn giản như thẳng,
cong đến những mẫu có cấu trúc phức tạp như vẽ mẫu có hai đồ vật.

19


Vẽ trang trí: Hướng dẫn học sinh vẽ từ bài tập đơn giản như vẽ tiếp hình
có sẵn, vẽ màu vào hình có sẵn đến những bài tập sang tạo về bố cục và hoạ
tiết một cách đơn giản.
Vẽ tranh: Hướng dẫn học sinh thể hiện cảm nhận của mình qua bài vẽ về
những đề tài: sinh hoạt, lễ hội, phong cảnh hoặc vẽ chân dung, tĩnh vật và vẽ
tự do.
Tập nặn tạo dáng: Hướng dẫn học sinh rèn luyện khả năng tạo hình theo
ý thích qua hình khối đơn giản của trái cây, con vật và người.
Thường thức mĩ thuật: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu và cảm nhận một số
tác phẩm nghệ thuật và một số tranh thiếu nhi trong nước và thế giới.
Sách giáo khoa, sách giáo viên môn mĩ thuật:
Sách giáo khoa mĩ thuật lớp 4, 5 cung cấp kiến thức và phương pháp học
giúp học sinh tra cứu, tham khảo và ứng dụng kiến thức vào các bài tập, hình
thành, phát triển các kĩ năng.
Sách giáo viên là tài liệu hướng dẫn tiến trình dạy học, cung cấp thông
tin, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm dùng cho giáo viên, các kiến thức được sắp
xếp có mục đích, mang tính hệ thống.

chu đáo, còn thiếu chủ động, sáng tạo trong đổi mới dạy học, thiếu phương
pháp tổ chức dạy học phù hợp với từng đối tượng học sinh. Điều này ảnh
hưởng không nhỏ đến kết quả học tập của học sinh.
Hầu hết học sinh ở trường đều thích học môn mĩ thuật, các em rất thông
minh, nhanh nhẹn, chăm ngoan, đoàn kết, biết giúp đỡ bạn bè trong học tập và
rèn luyện. Đặc biệt học sinh có óc tưởng tượng phong phú, ham hiểu biết,
khám phá và thưởng thức những cái mới, cái đẹp của thiên nhiên, của tác
phẩm mĩ thuật. Các em luôn luôn nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của gia
đình và nhà trường. Đây là điều kiện tốt để giáo viên triển khai các trò chơi
trong dạy học nhằm kích thích sự hứng thú của học sinh. Tuy nhiên, trình độ

21


học sinh không đồng đều nên gặp nhiều khó khăn trong quá trình dạy học. Đồ
dùng học tập giành cho môn Mĩ thuật còn thiếu thốn. Bên cạnh đó, một số HS
thiếu tập trung còn nói chuyện, làm việc riêng trong giờ học mĩ thuật.
Nguyên nhân chính là do GV chưa tạo ra được hứng thú học tập làm cho
HS dễ mệt mỏi, chán nản, giờ học diễn ra căng thẳng, ảnh hưởng đến việc tiếp
thu bài của HS. Do vậy, muốn có giờ học sôi nổi, hiệu quả thì GV phải không
ngừng thay đổi hình thức tổ chức dạy học, lựa chọn kết hợp các PPDH hiệu
quả, đồng thời tìm ra nhiều phương pháp tổ chức các hoạt động dạy học tích
cực hấp dẫn để nâng cao chất lượng giờ dạy. Có như vậy HS mới có hứng thú
học tập và giờ học mới đạt hiệu quả cao.

22


CHƯƠNG 2
TÌM HIỂU CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC

cao. Trong đổi mới phương pháp dạy học phải có sự hợp tác cả của thầy và
trò, sự phối hợp ăn nhịp hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công.
Như vậy, việc dùng thuật ngữ “Dạy và học tích cực” để phân biệt với “Dạy và
học thụ động”.
Theo một số nhà phương pháp học thì phương pháp giảng dạy được gọi
là tích cực nếu hội tụ được các yếu tố sau:
- Thể hiện rõ vai trò của nguồn thông tin và các nguồn lực sẵn có;
- Thể hiện rõ được động cơ học tập của người học khi bắt đầu môn học;
- Thể hiện rõ được bản chất và mức độ kiến thức cần huy động;
- Thể hiện rõ được vai trò của người học, người dạy, vai trò của các mối
tương tác trong quá trình học;
- Thể hiện được kết quả mong đợi của người học.
2.2. Phương pháp tổ chức các hoạt động tích cực trong dạy học.
Con người không chỉ là khách thể mà còn là chủ thể các quan hệ xã hội,
thể hiện ở chỗ tích cực tiếp thu có chọn lọc tất cả những tác động bên ngoài
để sáng tạo và xây dựng nhân cách riêng của mình. Nguồn gốc của tính tích
cực là nhu cầu. Con người sinh ra với một loạt nhu cầu bẩm sinh khác nhau,
thí dụ nhu cầu ăn, uống và sau đó xuất hiện nhu cầu xã hội. Những nhu cầu
này không bao giờ cạn và luôn trở thành động cơ thúc đẩy con người hoạt
động. Khi nhu cầu nhận thức xuất hiện thì nó sẽ thúc đẩy hoạt động học tập.
Bởi vậy, hình thành và phát triển tính tích cực là một trong những nhiệm vụ
chủ yếu của giáo dục.
Tính tích cực học tập biểu hiện qua các cấp độ từ thấp lên cao như:
– Bắt chước: gắng sức a dua mẫu bắt đầu làm của thầy, của bạn.

24


– Tìm tòi: Đứng riêng ra giải quyết sự tình nêu ra, tìm cách giải quyết
khác nhau về một số vấn đề.