VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHẠM THỊ THANH THẢO

ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TÙ CÓ THỜI HẠN ĐỐI VỚI
NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI THEO PHÁP LUẬT
HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHẠM THỊ THANH THẢO

ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TÙ CÓ THỜI HẠN ĐỐI VỚI
NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI THEO PHÁP LUẬT
HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60.38.01.04
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC


dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội...................... 30
2.3. Pháp luật hình sự một số nước về áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với
người dưới 18 tuổi phạm tội ................................................................................. 34
Chương 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT
HÌNH SỰ VỀ HÌNH PHẠT TÙ CÓ THỜI HẠN ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18
TUỔI PHẠM TỘI TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ CÁC GIẢI PHÁP
ĐẢM BẢO ÁP DỤNG ĐÚNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ
ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI ................................................. 41
3.1. Thực trạng áp dụng các quy định của pháp luật hình sự về hình phạt tù có thời
hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội tại Thành phố Hồ Chí Minh ................. 41
3.2. Các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng các quy định của pháp luật hình sự với
người dưới 18 tuổi phạm tội ................................................................................. 69
KẾT LUẬN ............................................................................................................ 76
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BLDS

: Bộ luật Dân sự

BLHS

: Bộ luật Hình sự

BLTTHS

: Bộ luật tố tụng hình sự


: Tố tụng hình sự

UBTP

: Ủy ban Thẩm phán

VKS

: Viện kiểm sát

VKSND

: Viện kiểm sát nhân dân

VKSNDTC

: Viện kiểm sát nhân dân tối cao


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 3.1: Thống kê số lượng bị cáo là người dưới 18 tuổi phạm tội bị đưa ra
xét xử sơ thẩm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2013 đến năm 2017
Bảng 3.2: Thống kê số lượng bị cáo là người dưới 18 tuổi phạm tội bị đưa ra
xét xử phúc thẩm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2013 đến năm 2017
Bảng 3.3: Thống kê số lượng cơ cấu áp dụng hình phạt (XXST) đối với
người dưới 18 tuổi phạm tội trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2013 đến
năm 2017
Bảng 3.4: Thống kê số lượng phân loại người dưới 18 tuổi phạm tội theo
nhóm tuổi trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2013 đến năm 2017


1


ở nước ta hiện nay. Do đó phải có sự điều tra, nghiên cứu và tổng kết đầy đủ rõ ràng
về vấn đề này để nhằm mục đích giáo dục, cải tạo người dưới 18 tuổi phạm tội trở
thành người có ích cho xã hội, có ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc
sống xã hội, phòng ngừa họ phạm tội mới đồng thời đảm bảo phòng ngừa chung.
Với những lý do đó tác giả đã lựa chọn đề tài: “Áp dụng hình phạt tù có
thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội theo pháp luật hình sự Việt Nam từ
thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh” là đề tài luận văn thạc sỹ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội là một
vấn đề phức tạp. Trong khoa học pháp lý hình sự đã có nhiều công trình nghiên cứu
về áp dụng hình phạt nói chung và áp dụng hình phạt tù đối với người dưới 18 tuổi
phạm tội nói riêng như: 1) Luận án Tiến sĩ Luật học: Các hình phạt chính trong luật
hình sự Việt Nam, của Nguyễn Sơn; 2) Luận văn thạc sĩ Luật học: Hình phạt tù
trong luật hình sự Việt Nam, những vấn đề lý luận và thực tiễn, của Đào Tú Hoa; 3)
Luận văn thạc sĩ Luật học: Các hình phạt và biện pháp tư pháp áp dụng đối với
người chưa thành niên phạm tội theo luật hình sự Việt Nam (trên cơ sở nghiên cứu
số liệu thực tế trên địa bàn thành phố Hà Nội), của Lưu Ngọc Cảnh... và một số bài
viết được đăng trên các báo và tạp chí khoa học pháp lý về lĩnh vực này có thể kể
đến các công trình sau: 1). GS.TSKH. Lê Cảm, TS. Đỗ Thị Phượng, Tư pháp hình
sự đối với người chưa thành niên: Những khía cạnh pháp lý hình sự, tố tụng hình
sự, tội phạm học và so sánh luật học, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 20, 2004; 2) TS.
Dương Tuyết Miên, Quyết định hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội,
Tạp chí Luật học, số 4/2002; 3) Trịnh Đình Thể, Một số ý kiến về áp dụng hình phạt
tù đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 10/1997;
4) Nguyễn Thanh Trúc, Biện pháp miễn chấp hành có điều kiện thời hạn còn lại của
hình phạt tù đối với người chưa thành niên phạm tội, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp,
số 20/2008; 5) Nguyễn Mai Bộ, Một số ý kiến về chính sách hình sự đối với người

Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh trong những năm gần đây. Từ đó nêu lên
thực trạng áp dụng hình phạt này trong thực tiễn và đưa ra giải pháp nhằm hoàn
thiện pháp luật cũng như nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt này trong thực
tiễn.
3


4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu về áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18
tuổi phạm tội theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành.
4.2. Phạm vi nghiên cứu:
Luận văn chỉ nghiên cứu về áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người
dưới 18 tuổi phạm tội trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ năm
2013 đến năm 2017.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận nghiên cứu:
Luận văn được thực hiện trên cơ sở các nguyên tắc và phương pháp luận của
chủ nghĩa Mác Lênin, trên nền tảng tư tưởng, quan điểm của Đảng, Nhà nước và
Chủ tịch Hồ Chí Minh về con người và sự phát triển của con người. Về bảo vệ,
chăm sóc, giáo dục thanh thiếu niên; về đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung
và đấu tranh phòng chống tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng.
5.2. Phương pháp nghiên cứu:
Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng đồng bộ các phương pháp nghiên cứu
cụ thể là phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp phân tích đối chiếu, phương
pháp so sánh, phương pháp tổng hợp, phương pháp mô tả, giải thích, phương pháp thống
kê... trên cơ sở các bản án sơ thẩm, phúc thẩm và các báo cáo rút kinh nghiệm, kiến nghị
đối với bị cáo là người dưới 18 tuổi phạm tội của cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn
Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2017
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

người dưới 18 tuổi phạm tội

5


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TÙ CÓ THỜI HẠN
ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI
1.1. Khái quát về chính sách xử lý người dưới 18 phạm tội
1.1.1. Khái niệm người dưới 18 tuổi phạm tội
Người dưới 18 tuổi phạm tội là một vấn đề phổ biến ở tất cả các nước trên
thế giới bất kể nước đó có thể chế chính trị như thế nào. Trước khi Bộ luật hình sự
năm 2015 (sửa đổi bổ sung 2017) được ban hành và chính thức có hiệu lực từ ngày
01/01/2018 thì khái niệm người dưới 18 tuổi phạm tội dựa trên khái niệm người
chưa thành niên phạm tội (viết tắt NCTNPT). Vấn đề NCTNPT đang là mối lo ngại
chung cho mọi xã hội và toàn cầu, nhưng hiểu thế nào về NCTN thì mỗi quốc gia
lại có quan niệm khác nhau, điều đó phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - văn
hóa - xã hội, dân trí, phong tục, tập quán của mỗi quốc gia.
Trong pháp luật cũng vậy, mặc dù vấn đề này đã được đề cập tới trong nhiều
văn bản pháp luật quốc tế song ở mỗi văn kiện cũng tồn tại những tên gọi khác
nhau: NCTN, trẻ vị thành niên và trẻ em. Pháp luật ở mỗi quốc gia cũng có những
tiêu chí cụ thể quy định về NCTN khác nhau. Đa số các quốc gia đều quy định trong
hệ thống pháp luật độ tuổi được coi là NCTN.
Công ước Quốc tế về quyền trẻ em được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông
qua ngày 20/11/1989 tại Điều 1 quy định như sau: “Trong phạm vi của Công ước
này, trẻ em có nghĩa là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng với
trẻ em đó quy định tuổi thành niên sớm hơn” [12]. Như vậy, độ tuổi của trẻ em
được pháp luật quốc tế quy định là “người dưới 18 tuổi”.
Bên cạnh, Công ước về quyền trẻ em thì Quy tắc tối thiểu phổ biến của Liên
hợp quốc về việc áp dụng pháp luật đối với NCTN hay còn gọi là Quy tắc Bắc Kinh