BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA NGOẠI NGỮ - SƢ PHẠM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

THIẾT KẾ VÀ THỬ NGHIỆM PHƢƠNG PHÁP
DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ TRONG VIỆC GIẢNG DẠY
MÔN CÔNG NGHỆ 10 TẠI TRƢỜNG THPT
VÕ THỊ SÁU QUẬN BÌNH THẠNH - TP.HCM

Họ và tên sinh viên :
Ngành học:
Niên khóa :

NGUYỄN THỊ KIM TUYỂN
SƢ PHẠM KỸ THUẬT NÔNG NGHIỆP
2007 – 2011

Tp.HCM, tháng 5/2011


THIẾT KẾ VÀ THỬ NGHIỆM PHƢƠNG PHÁP
DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ TRONG VIỆC GIẢNG DẠY
MÔN CÔNG NGHỆ 10 TẠI TRƢỜNG THPT
VÕ THỊ SÁU QUẬN BÌNH THẠNH - TP.HCM

Tác giả

NGUYỄN THỊ KIM TUYỂN



i


TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Đề tài: “Thiết kế thử nghiệm phƣơng pháp dạy học nêu vấn đề trong việc
giảng dạy môn công nghệ 10 tại trƣờng THPT Võ Thị Sáu, quận Bình Thạnh TP.HCM” đƣợc thực hiện từ tháng 08/2010 đến tháng 05/ 2011đã đạt kết quả nhƣ
sau:
Ngƣời nghiên cứu đã thiết kế 06 bài trong sách giáo khoa môn công nghệ 10
theo phƣơng pháp dạy học nêu vấn đề.
Song song với việt thiết kế, ngƣời nghiên cứu tiến hành thử nghiệm 03 bài
trong các bài đã thiết kế tại trƣờng THPT Võ Thị Sáu quận Bình Thạnh – TP.HCM.
Thời gian, địa điểm, đối tƣợng và các bài thực nghiệm cụ thể nhƣ sau:
 Bài thử nghiệm 1:
Thời gian: 14/03/2011
Địa điểm: phòng học lớp 10A12 trƣờng THPT Võ Thị Sáu
Đối tƣợng: lớp 10A12
Bài thử nghiệm: bài 40 “Mục đích, ý nghĩa của công tác bảo quản, chế
biến nông lâm, thủy sản”.
 Bài thử nghiệm 2:
Thời gian: 18/03/2011
Địa điểm: phòng học lớp 10A7 trƣờng THPT Võ Thị Sáu
Đối tƣợng: lớp 10A7
Bài thử nghiệm: bài 41 “Bảo quản hạt, củ làm giống”.
 Bài thử nghiệm 3:
Thời gian: 25/03/2011

ii



1.10 Phƣơng pháp nghiên cứu................................................................................. 4
1.10.1 Phƣơng pháp tham khảo tài liệu ............................................................... 5
1.10.2 Phƣơng pháp phân tích dữ liệu ................................................................. 5
1.10.3 Phƣơng pháp quan sát ............................................................................... 6
1.10.4 Phƣơng pháp thực nghiệm. ...................................................................... 6
1.11 Cấu trúc luận văn ........................................................................................... 6
1.12 Kế hoạch nghiên cứu ....................................................................................... 8
Chƣơng 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN ..................................................................................... 9
2.1 Quan niệm về dạy học ngày nay ....................................................................... 9
2.1.1 Khái niệm về quá trình dạy hoc (QTDH): .................................................. 9
2.1.2 Những cơ sở để xác định bản chất của quá trình dạy học: ....................... 10
iv


2.1.2.1 Bản chất của quá trình dạy học: ......................................................... 10
2.1.2.2 Quá trình học tập bản chất là quá trình nhận thức của học sinh: ....... 10
2.1.2.3. Động lực của quá trình dạy học: ....................................................... 11
2.1.3 Khái niệm chung về nguyên tắc dạy học: ................................................. 11
2.1.3.1 Các nguyên tắc dạy học: ........................................................................ 12
2.1.3.1 Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính dạy học và tính giáo dục:
........................................................................................................................ 12
2.1.3.2 Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa lí luận và thực tiễn: ............ 12
2.1.3.3 Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa cái cụ thể và cái trừu tƣợng
trong dạy học. ................................................................................................. 13
2.1.4 Hoạt động dạy học tích cực ...................................................................... 13
2.2 Phƣơng pháp dạy học ...................................................................................... 14
2.2.1 Khái niệm về phƣơng pháp:...................................................................... 14
2.2.2 Khái niệm phƣơng pháp dạy học: ............................................................. 15
2.2.3 Phân loại phƣơng pháp dạy học ................................................................ 16
2.2.4 Cơ sở lựa chọn phƣơng pháp dạy học ...................................................... 17

2.3.6.3 Vận dụng ............................................................................................ 41
2.3.6.4 Các đặc trƣng của một vấn đề hay ..................................................... 41
2.3.6.5 Cách tiếp cận vấn đề........................................................................... 42
2.3.7 Ƣu, nhƣợc điểm của phƣơng pháp dạy học nêu vấn đề............................ 43
2.3.7.1 Ƣu điểm: ............................................................................................. 43
2.3.7.2 Nhƣợc điểm ........................................................................................ 44
2.3.8 Phƣơng pháp đàm thoại nêu vấn đề: ......................................................... 44
2.3.9 Phƣơng pháp quan sát nêu vấn đề ............................................................ 46
2.3.10 Tiến trình dạy học theo phƣơng pháp nêu vấn đề .................................. 47
2.3.11 Phƣơng pháp dạy học nêu vấn đề ra đời và đƣợc áp dụng rộng rãi dựa
trên những lập luận sau: ..................................................................................... 47
2.3.12 Chức năng của ngƣời giáo viên trong phƣơng pháp dạy học nêu vấn đề
........................................................................................................................... 49
2.4 Vài nét sơ lƣợc về trƣờng THPT Võ Thị Sáu quận Bình Thạnh - TP.HCM .. 50
Chƣơng 3 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ........................................................... 51
3.1 Phƣơng pháp tham khảo tài liệu: .................................................................... 51
3.2 Phƣơng pháp phân tích dữ liệu ....................................................................... 51
vi


3.3 Phƣơng pháp quan sát ..................................................................................... 52
3.4 Phƣơng pháp thực nghiệm .............................................................................. 53
3.4.1 Đối tƣợng, phạm vi, thời gian dạy thử nghiệm......................................... 54
3.4.2 Cách thiết kế các bài giảng bằng phƣơng pháp dạy học nêu vấn đề áp
dụng vào giảng dạy. ........................................................................................... 54
3.4.3 Cách tổ chức giảng dạy............................................................................. 55
Chƣơng 4 KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH ................................................................... 56
4.1 Một số bài giảng đã thiết kế ............................................................................ 56
4.2 Kết quả thu thập đƣợc từ video quay trong bài giảng. .................................... 62
4.2.1 Kết quả thu thập đƣợc từ video quay trong bài 40 .................................. 63

Quá trình dạy học

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

ĐH

Đại học

TP.HCM

Thành phố Hồ Chí Minh

BM

Bộ môn

KTNN

Kỹ thuật nông nghiệp

SGK

Sách giáo khoa


H 4.6 Nét mặt của HS vui vẻ .................................................................................... 67
H 4.5 HS hăng say phát biểu .................................................................................... 67
H 4.7 HS phát biểu ................................................................................................... 68
H 4.8 HS trình bày .................................................................................................... 68
H 4.9 HS tham gia phát biểu .................................................................................... 69
H 4.10 HS trình bày .................................................................................................. 69
H 4.11 HS tham gia phát biểu .................................................................................. 70
H 4.13 HS đứng lên trình bày ................................................................................... 73
H 4.12 HS phát biểu ................................................................................................. 73
H 4.14 Các bƣớc bảo quản hạt lúa............................................................................ 75
H 4.16 HS lên bảng xắp xếp quy trình ..................................................................... 75
H 4.15 HS phát biểu bài ........................................................................................... 75
H 4.18 HS sắp xếp quy trình .................................................................................... 77
H 4.17 HS phát biểu ................................................................................................. 77
H 4.19 HS lắng nghe ................................................................................................ 80
H 4.20 HS thảo luận ................................................................................................. 81
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Phân loại các PPDH ................................................................................. 16
Bảng 2.2 Bảng so sánh PPDH tích cực và PPDH truyền thống ............................... 25

ix


LỜI NGỎ
Trong thời đại công nghiệp hóa – hiện đại hóa ngày nay, Giáo dục và Đào
tạo đƣợc xem là quốc sách hàng đầu vì nó đóng vai trò quan trọng trong việc nâng
cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dƣỡng nhân tài cho đất nƣớc.
Ở nƣớc ta, tuy quá trình cải cách Giáo dục – Đào tạo, mục tiêu, chƣơng trình,
nội dung Giáo dục – Đào tạo đã thay đổi nhiều lần cho phù hợp với yều cầu phát
triển kinh tế - xã hội và đã đạt đƣợc những tiến bộ đáng khích lệ nhƣng những thay

xi


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Nguyễn Thị Kim Tuyển

Chƣơng 1
GIỚI THIỆU
1.1 Đặt vấn đề:
Từ những năm cuối thế kỉ XX, nhiều nƣớc đã công bố chiến lƣợc phát triển
kinh tế - xã hội những năm đầu thế kỷ mới, mà hạt nhân của các chiến lƣợc đó là
tiến hành cải cách giáo dục (Hàn Quốc vào năm 1988, Pháp vào năm 1989, Anh và
Mỹ từ năm 1992). Đƣờng lối phát triển nói chung và cải cách giáo dục tập trung vào
các hƣớng chính: Đổi mới mục tiêu giáo dục và hiện đại hóa nội dung dạy học,
phƣơng pháp dạy học (PPDH), trong đó đổi mới PPDH và công nghệ dạy học đƣợc
coi là then chốt.
Cải cách giáo dục Việt Nam đã đƣợc khởi động từ sau đại hội Đảng VII
(1992), sau nhiều lần điều chỉnh mục tiêu, đến năm 2002, Bộ Giáo Dục - Đào Tạo
đã chính thức triển khai Bộ chƣơng trình giáo dục phổ thông mới, đồng thời đã xác
định rõ: Đổi mới PPDH vừa là mục tiêu then chốt, vừa là giải pháp đột phá.
Kết luận của hội nghị Trung Ƣơng Đảng lần thứ 6 Khóa IX (2002) đã nhấn
mạnh: “Tập trung chỉ đạo đổi mới nội dung chƣơng trình, phƣơng pháp giáo dục
theo hƣớng chuẩn hóa, hiện đại hóa, tiếp nhận trình độ tiên tiến khu vực và quốc tế,
tăng cƣờng thực hiện gắn bó với cuộc sống xã hội”.
Luật Giáo dục 2005, tại điều 28 cũng ghi rõ: “PPDH phổ thông phải phát huy
tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với môn học, bồi dƣỡng
phƣơng pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện phải phù hợp với môn
học, bồi dƣỡng PP tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận
dụng kiến thức đào tạo thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú

+ Vấn đề 2: Dạy thử nghiệm một số bài giảng đã thiết kế tại trƣờng THPT, thu
thập dữ liệu và đánh giá kêt quả.
1.4 Câu hỏi nghiên cứu
Khi thực hiện đề tài này, ngƣời nghiên cứu mong muốn trả lời đƣợc câu hỏi
“PPDH nêu vấn đề có mang lại hiệu quả tốt hay không?”
Củ thể là:

Khóa luận tốt nghiệp

- 2-

Nghành SPKTNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Nguyễn Thị Kim Tuyển

+ Câu hỏi nghiên cứu 1:
PPDH nêu vấn đề có tạo hứng thú cho học sinh hay không?
+ Câu hỏi nghiên cứu 2:
PPDH nêu vấn đề có làm cho học sinh phát triển các kỹ năng phân tích và
giải quyết vấn đề không?
1.5 Mục đích nghiên cứu
Với đề tài: “Thiết kế và thử nghiệm phƣơng pháp dạy học nêu vấn đề trong
việc giảng dạy môn công nghệ 10 tại trƣờng THPT Võ Thị Sáu Quận Bình Thạnh TP.HCM”. Ngƣời nghiên cứu hƣớng đến việc đổi mới PPDH tích cực, nhằm giúp
cho GV và HS trung học phổ thông (THPT) trong việc lựa chọn PPDH và học môn
công nghệ 10 một cách có hiệu quả, từ đó góp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học
cho GV và học sinh THPT.
1.6 Đối tƣợng nghiên cứu

HS và GV dạy môn công nghệ 10 tại trƣờng THPT Võ Thị Sáu Quận Bình
Thạnh - TP. HCM.
Lý do giới hạn: vì đây là đề tài nghiên cứu của một luận văn cử nhân, thực
hiện trong 7 tuần thực tập sƣ phạm nên ngƣời nghiên cứu chỉ có thể thiết kế và thử
nghiệm với số lƣợng nêu trên.
1.9 Hƣớng phát triển của đề tài
Đề tài cần đƣợc tiếp tục phát triển hƣớng đến thiết kế các bài giảng của các
môn học khác nhằm làm tƣ liệu cho những giáo viên, sinh viên sƣ phạm tham khảo
để áp dụng, qua đó góp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học nói chung, dạy học
môn công nghệ nói riêng.
1.10 Phƣơng pháp nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện đề tài, ngƣời nghiên cứu đã sử dụng các phƣơng
pháp sau đây:
+ Phƣơng pháp tham khảo tài liệu.

Khóa luận tốt nghiệp

- 4-

Nghành SPKTNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Nguyễn Thị Kim Tuyển

+ Phƣơng pháp phân tích dữ liệu: bao gồm: phƣơng pháp định tính và
phƣơng pháp định lƣợng. Trong đề tài, ngƣời ghiên cứu chỉ sử dụng phƣơng pháp
định tính.
+ Phƣơng pháp quan sát.

Trong đề tài, ngƣời nghiên cứu chỉ sử dụng phƣơng pháp này để quan sát về
đối tƣợng nghiên cứu. Bởi vì:
Phƣơng pháp quan sát phản ánh và ghi lại trong ý thức của ngƣời nghiên cứu
những biến đổi của đối tƣợng nghiên cứu. Muốn ghi nhận khách quan những giữ
kiện cần phải có phƣơng tiện kỹ thuật (Châu Kim Lang, 2002).
1.10.4 Phƣơng pháp thực nghiệm.
Phƣơng pháp thực nghiệm là một phƣơng pháp chủ động tạo ra hiện tƣợng
nghiên cứu trong những điều kiện đƣợc khống chế nhằm xác định mối quan hệ nhân
quả giữa từng nhân tố tác động đến đối tƣợng (Châu Kim Lang, 2002).
Ngƣời nghiên cứu sử dụng phƣơng pháp này để thu thập dữ liệu phân tích và
kiểm chứng với lý thuyết.
1.11 Cấu trúc luận văn
Giới thiệu cấu trúc luận văn.
Khóa luận thực hiện với 5 chƣơng
Chƣơng 1: GIỚI THIỆU
- Giới thiệu bối cảnh giáo dục từ đó đƣa ra đề tài nghiên cứu.
- Giới thiệu sơ lƣợc đề tài nghiên cứu:
- Giới thiệu cấu trúc của luận văn.
Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN
- Giới thiệu lƣợc khảo nghiên cứu.

Khóa luận tốt nghiệp

- 6-

Nghành SPKTNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy



SVTH: Nguyễn Thị Kim Tuyển

1.12 Kế hoạch nghiên cứu
STT

Thời gian

Hoạt động

Ngƣời thực hiện

1

19/09/2010

Chọn đề tài

Ngƣời nghiên

Ghi chú

cứu
2

20-29/09/2010

Viết đề cƣơng

Ngƣời nghiên


4/12/2010

bài giảng

cứu

13-30/12/2010

Tổng hợp

Ngƣời nghiên
cứu

7

1/3/2011

Dạy thử nghiệm 2

Ngƣời nghiên

bài

cứu

Thu hình
Quan sát học sinh

Ngƣời nghiên

biểu:
Lê Phƣớc Lộc (2002) định nghĩa về QTDH nhƣ sau: “QTDH là sự phối
hợp thống nhất các hoạt động chỉ đạo của thầy với hoạt động lĩnh hội tự giác,
tích cực, tự lực sáng tạo của trò nhằm đạt đƣợc mục đích dạy học” (trang22).
Theo Trần Thị Tuyết Oanh và các tác giả (2006) đã định nghĩa về quá
trình dƣới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của giáo viên, ngƣời học tự giác, tích
cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức, học tập của mình
nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học (trang 139).
Còn Phan Trọng Ngọ (2005) cũng cho rằng quá trình dạy học là chuỗi
liên tiếp các hoạt động dạy và học, hai hoạt động này đan xen và tƣơng tác với
nhau trong khoảng không gian và thời gian nhất định nhằm thực hiện các nhiệm
vụ dạy và học (trang 89).
Nhƣ vậy, QTDH luôn gắn liền bởi hai hoạt động đó là hoạt động của GV
và hoạt động của HS. Trong đó GV giữ vai trò chủ đạo còn HS thể hiện sự tự
giác, tích cực, tự lực sáng tạo trong học tập nhằm đạt đƣợc mục đích, nhiệm vụ
dạy học. Do đó, cần phải kết hợp thống nhất vai trò chủ đạo của ngƣời thầy với
tính chủ động, tích cực, tƣ duy sáng tạo của HS để quá trình dạy học đạt hiệu
quả.

Khóa luận tốt nghiệp

- 9-

Nghành SPKTNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Nguyễn Thị Kim Tuyển



Nghành SPKTNN


GVHD: TS. Nguyễn Thanh Thủy

SVTH: Nguyễn Thị Kim Tuyển

Quá trình nhận thức của HS không phải tìm ra cái mới mà học sinh nhận
thức đƣợc cái mới đối với bản thân mình, nhận thức đó là ngắn nhất, hợp lí nhất nhờ
sự hƣớng dẫn của ngƣời thầy.
Phƣơng tiện của ngƣời thầy dựa vào kinh nghiệm sách vở, phƣơng tiện của
HS chủ yếu là ghi nhớ một cách đầy đủ, có hệ thống.
2.1.2.3. Động lực của quá trình dạy học:
 Động lực chủ yếu của QTDH:
Mâu thuẫn cơ bản của QTDH là mâu thuẫn giữa nhiệm vụ học tập đƣợc đề ra
trong QTDH và trình độ phát triển hiện có của HS tồn tại trong suốt QTDH. Mâu
thuẫn không ngừng xuất hiện, không ngừng đƣợc giải quyết. Việc giải quyết mâu
thuẫn cơ bản này tạo nên động lực chủ yếu của QTDH.
 Để có động lực cần có những điều kiện sau:
+ Nhận định rõ những yêu cầu của nhiệm vụ học tập, đánh giá đúng trình độ
phát triển trí tuệ hiện có, xuất hiện nhu cầu giải quyết.
+ Phải vừa sức với HS.
+ Mâu thuẫn phải nảy sinh một cách tất yếu trong QTDH, trong quá trình
nhận thức của HS.
2.1.3 Khái niệm chung về nguyên tắc dạy học:
Những nguyên tắc dạy học là các luận điểm cơ bản có tác dụng chỉ đạo toàn
bộ tiến trình dạy học phù hợp với mục đích dạy học nhằm thực hiện tốt nhất các
nhiệm vụ dạy học.


+ Chọn lọc nội dung dạy học, tuỳ tình hình của địa phƣơng có thể đào sâu,
mở rộng, thêm bớt thông tin cần thiết.
+ Coi trọng việc khai thác vốn sống.
+ Thực hiện dạy học bằng thực hành, thí nghiệm, nghiên cứu trực tiếp.
Khóa luận tốt nghiệp

- 12-

Nghành SPKTNN