37
60

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ NHÀN

XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ VÀ KHẢO SÁT VIỆC
SỬ DỤNG KHÁNG SINH CHO TRẺ EM CỦA BÀ
MẸ CÓ CON DƯỚI 5 TUỔI TẠI XÃ TÂN KỲ HUYỆN TỨ KỲ- TỈNH HẢI DƯƠNG NĂM 2017

LUẬN VĂN THẠC SĨ DƯỢC HỌC

HÀ NỘI 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ NHÀN
XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ VÀ KHẢO SÁT VIỆC SỬ

DỤNG KHÁNG SINH CHO TRẺ EM CỦA BÀ MẸ
CÓ CON DƯỚI 5 TUỔI TẠI XÃ TÂN KỲ - HUYỆN

và giúp đỡ tôi hoàn thành nghiên cứu này.
Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình và bạn bè luôn động viên tôi trong
suốt thời gian qua!
Hà Nội ngày 26 tháng 3 năm 2018
Học viên

Nguyễn Thị Nhàn


MỤC LỤC
Chương 1. TỔNG QUAN .....................................................................................3
1.1. Kháng sinh ......................................................................................................3
1.1.1. Khái niệm và nguyên tắc sử dụng .................................................................3
1.1.2. Một số quy định liên quan đến việc sử dụng kháng sinh tại Việt Nam ........4
1.1.3.Tình hình sử dụng kháng sinh ........................................................................4
1.1.4. Tình hình kháng kháng sinh ..........................................................................7
1.2. Sơ lược về bộ câu hỏi ....................................................................................13
1.2.1. Khái niệm, vai trò, cấu trúc, yêu cầu của bộ câu hỏi nghiên cứu ...............13
1.2.2.Thang đo và tạo thang đo .............................................................................14
1.3. Một số nét về địa bàn nghiên cứu ...............................................................18
1.3.1. Một vài nét về địa bàn tỉnh Hải Dương và việc sử dụng thuốc và kháng
sinh tại Hải Dương ................................................................................................18
1.3.2. Một vài nét về xã Tân Kỳ, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương .........................19
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................20
2.1. Đối tượng nghiên cứu...................................................................................20
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu..................................................................................20
2.1.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu ...............................................................20
2.2. Phương pháp nghiên cứu.............................................................................20
2.2.1. Xác định biến số nghiên cứu .......................................................................20
2.2.2. Mô hình thiết kế nghiên cứu .......................................................................23

4.3. Hạn chế của nghiên cứu .................................................................................72
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ...............................................................................73
KẾT LUẬN ...........................................................................................................73
KIẾN NGHỊ ..........................................................................................................75


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết

Viết đầy đủ

tắt
ANSORP

CA

Giải thích

Asian Network for Surveillance

Chương trình nghiên cứu quốc

of Resistant Pathogens study.

gia về kháng kháng sinh

Cronbach’s Alpha

Hệ số kiểm định Cronbach’s
alpha


THPT

Trung học phổ thông

WHO

World Health Organization

Tổ chức y tế thế giới

OR

odd ratio

Tỷ suất chênh

SDKS

Sử dụng kháng sinh

SE

Standard error of mean

Sai số chuẩn trung bình


DANH MỤC BẢNG


Hình 2.1. Khung lý thuyết các nhân tố ảnh hưởng tới thực trạng SDKS cho trẻ 32
Hình 3.2. Mô tả các nhân tố ảnh hưởng tới thực trạng SDKS cho trẻ .................39


ĐẶT VẤN ĐỀ
Hiện nay, tình trạng kháng kháng sinh đang xảy ra khắp nơi trên thế giới,
làm ảnh hưởng đến việc điều trị các bệnh truyền nhiễm và phá hoại nhiều tiến bộ
khác trong y tế và y học. Nó đại diện cho một trong những mối đe dọa lớn nhất đối
với sức khoẻ toàn cầu hiện nay và có thể ảnh hưởng đến bất kỳ người nào, ở mọi
lứa tuổi [44]. Trong đó, trẻ em là đối tượng đặc biệt dễ bị lạm dụng kháng sinh [50].
Việc lạm dụng kháng sinh cho trẻ có liên quan đến kiến thức về kháng sinh và thực
hành sử dụng kháng sinh của người mẹ [51], [55]. Các nghiên cứu từ các quốc gia
Mỹ, Châu Á và Châu Âu cho thấy từ 22% đến 70% bố mẹ có quan niệm sai về vai
trò của kháng sinh và sử dụng kháng sinh thế nào là phù hợp cho trẻ [25], [33]. Đặc
biệt là việc sử dụng kháng sinh cho trẻ không có toa của bác sĩ [26], [36], [42].
Tại Việt Nam, việc tự ý sử dụng kháng sinh cho trẻ không cần thăm khám và
kê đơn của bác sĩ diễn ra khá phổ biến. Theo báo cáo kết quả điều tra y tế quốc gia
năm 2001 - 2002 cho thấy trẻ em dưới 5 tuổi bị ốm trong vòng bốn tuần tại hộ gia
đình là trên 50%, tỷ lệ không sử dụng dịch vụ y tế cho trẻ là 3%, tự mua thuốc điều
trị chiếm tới 66,5% số đợt ốm của trẻ [5]. Trong cuộc khảo sát tình hình sử dụng
kháng sinh trong điều trị viêm phổi ở trẻ em tại khoa nhi bệnh viện Bạch Mai năm
2006 cho thấy 63% bệnh nhi đã dùng KS trước khi vào viện, trong đó 29,3% dùng
kháng sinh cho trẻ không có đơn của thầy thuốc [1]. Năm 2012, một cuộc khảo sát
khác về tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở
trẻ em tại bệnh viện đa khoa Trung ương Thái Nguyên cho kết quả như sau 71,0%
bệnh nhân nhi đã sử dụng KS trước khi đến viện, trong đó 28,0% gia đình tự mua
KS cho trẻ không có đơn thuốc. Lạm dụng kháng sinh cũng là một trong những
nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng và lan truyền các chủng vi khuẩn kháng kháng
sinh trong cộng đồng [18].
Nghiên cứu vê sử dụng kháng sinh cho trẻ của cha/mẹ/người chăm sóc trẻ đã


1.1.1. Khái niệm và nguyên tắc sử dụng
Khái niệm kháng sinh
Kháng sinh là những chất có nguồn gốc vi sinh vật, được bán tổng hợp hoặc
tổng hợp hóa học. Với liều thấp có vai trò kìm hãm hoặc tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh [6].
Tự sử dụng kháng sinh
Tự sử dụng kháng sinh là việc người sử dụng (người mẹ) tự ý sử dụng
và/hoặc sử dụng kháng sinh mà không có đơn của bác sĩ [23].
Sự kháng kháng sinh của vi khuẩn
Vi khuẩn được coi là kháng một loại kháng sinh nào đó nếu sự phát triển của
nó không bị ngừng lại khi kháng sinh đó đã được dùng ở nồng độ tối đa mà bệnh
nhân đó còn dung nạp thuốc [6].
Nguyên tắc sử dụng kháng sinh
Chỉ sử dụng kháng sinh khi có nhiễm khuẩn
Các kháng sinh thường chỉ có vai trò với các vi khuẩn (trừ một số ít có vai
trò trên vi khuẩn đơn bào, nấm, virus). Chính vì thế phải xác định xem cơ thể có
nhiễm vi khuẩn hay không thì mới dùng kháng sinh [6], [7].
Lựa chọn kháng sinh hợp lý
Để lựa chọn kháng sinh đúng, hợp lý cần dựa vào phổ vai trò, tính chất dược
động học, vị trí nhiễm khuẩn và tình trạng người bệnh [6], [7].
Sử dụng kháng sinh đúng liều, đúng cách và đủ thời gian
- Để lựa chọn liều phù hợp cần phải dựa vào mức độ nhiễm khuẩn, tuổi tác
và thể trạng bệnh nhân.
- Dùng kháng sinh phải dùng ngay liều điều trị mà không cần tăng dần liều,
điều trị liên tục, không ngắt quãng, không giảm liều từ từ để tránh kháng thuốc [6], [7].
Phối hợp kháng sinh hợp lý
Mục đích của việc phối hợp kháng sinh là nới rộng phổ vai trò, tăng hiệu quả
điều trị và giảm kháng thuốc. Muốn phối hợp kháng sinh hợp lý, cần hiểu rõ đặc

3

1.1.3.1.

Tình hình sử dụng kháng sinh tại một số quốc gia trên thế giới

4


Trong cuộc điều tra đánh giá trên 12 quốc gia của WHO về kháng kháng sinh cho
thấy việc sử dụng kháng sinh của 12 quốc gia được chọn để đánh giá là rất phổ biến,
65% số người trả lời trên 12 quốc gia được đưa vào báo cáo điều tra đã sử dụng kháng
sinh trong vòng sáu tháng trước khi cuộc điều tra bắt đầu, trong đó có hơn một phần ba
(35%) đã dùng kháng sinh trong tháng trước đó [44].
Ở một số quốc gia trên thế giới việc tự sử dụng kháng sinh của người dân
trong điều trị mà không có đơn của bác sĩ vẫn là một vẫn đề mà rất đáng lo ngại.
Một cuộc khảo sát “Liệu tự sử dụng thuốc kháng sinh có xảy ra ở Châu Âu” kết quả
cho thấy kháng sinh đã được 28% số người trả lời sử dụng trong 6 tháng trước khi
khảo sát. Trong số những người sử dụng kháng sinh, 41% đã mua thuốc kháng sinh
mà không có toa thuốc và các bệnh thường được người dân sử dụng kháng sinh là
cảm lạnh thông thường (45%), ho (17%). Nhóm nghiên cứu nhận định “Sự không
cần thiết và vô lý trong việc tự sử dụng kháng sinh dường như là phổ biến ở miền
Nam Tây Ban Nha đặc biệt những người nhập cư đến từ Phần Lan” [56].
Một cuộc khảo sát khác tại các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất cho thấy
46% người tham gia khảo sát cho biết họ tự sử dụng kháng sinh không cần tư vấn
của nhân viên y tế, 28% người tham gia lưu trữ kháng sinh ở nhà. Những loại
kháng sinh này chủ yếu được mua từ các hiệu thuốc của cộng đồng mà không có
đơn thuốc [18]. Một nghiên cứu khác ở Su – Đăng cho thấy 73,9% dân số nghiên
cứu đã sử dụng kháng sinh mà không cần kê toa hoặc tư vấn y tế trong vòng một
tháng trước thời gian nghiên cứu [23].
Trong cuộc khảo sát việc sử dụng kháng sinh không theo quy định cho trẻ em
trong một cộng đồng đô thị ở Mông Cổ cho thấy 42,3% người chăm sóc trẻ tham

các nhà thuốc tư nhân mà không có đơn [35], 67% tham khảo tư vấn dược sỹ trước khi
sử dụng và 11% tự quyết định về việc dùng thuốc. Đối với trẻ khi bị bệnh các bà mẹ
thường tự kê đơn [9].
Có thể nói rằng, càng lạm dụng kháng sinh, các chủng vi khuẩn kháng thuốc
càng có cơ hội phát triển và lây lan. Kháng sinh bị lạm dụng cả trong cộng đồng do
người dùng tự chẩn đoán và điều trị [9].
Qua các nghiên cứu trên ta thấy rằng thuốc kháng sinh là một loại thuốc
được sử dụng phổ biến ở một số quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam. Thuốc
kháng sinh là loại thuốc phải kê đơn và bán theo đơn [8], và khi sử dụng phải tuân
thủ theo nguyên tắc sử dụng [13]. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh của người
dân một số quốc gia trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng còn rất nhiều bất
cập đó là: Tình trạng tự sử dụng thuốc kháng sinh không có đơn của bác sĩ diễn ra
khá phổ biến tại các quốc gia được nghiên cứu [24], [55]. Sử dụng kháng sinh để
điều trị những bệnh do virút gây ra [51], [55] sử dụng thuốc kháng sinh không đủ

6


đợt điều trị, dự trữ kháng sinh để điều trị bệnh tương tự trong tương lai [55] hoặc
đưa kháng sinh của mình cho người thân trong gia đình hoặc bạn bè sử dụng[48],
[55]. Đây chính là những nguyên nhân dẫn đến tình trạng lạm dụng kháng sinh và
kháng kháng sinh [9].
1.1.4. Tình hình kháng kháng sinh
1.1.4.1.

Tình hình kháng kháng sinh trên thế giới

Penicillin là kháng sinh đầu tiên bác sĩ Scotland Alexander Fleming tìm ra năm
1928, sự phát hiện này đã mở ra một kỷ nguyên mới cho nền y học thế giới. Năm
1943, bắt đầu xuất hiện loại vi khuẩn chống lại nó (Staphylococcus aureus). Năm

(92,1%) [52] và 75% phế cầu khuẩn kháng với ít nhất 3 loại kháng sinh trở lên [32].
1.1.5. Một số nghiên cứu về sử dụng kháng sinh cho trẻ em
Bảng 1.1. Một số nghiên cứu về sử dụng kháng sinh cho trẻ em
Tác giả

Đối
tượng

Mẫu

khảo sát
Sotiria G

Cha/ mẹ

5312

Panagakou

Bộ công cụ
khảo sát

Nhân tố đánh giá

Thang đo

(1)Kiến thức về kháng

likert 5 điểm


likert 5 điểm

sinh,(2)Thái độ sử dụng

Miao Yu1,

Người

Genming
Zhao1, [58]
Koh Chee

854

320

Teck [53]
Chan G C [28]

Cha/ mẹ

421

Câu hỏi có/

kháng sinh

không, câu
hỏi mở, câu
hỏi theo

8

(1)Kiến thức và thái độ của


Đối

Tác giả

tượng

Mẫu

khảo sát

Bộ công cụ
khảo sát

Nhân tố đánh giá

Togoobaatar

chăm sóc

theo thang đo

người chăm sóc trẻ trong

[55]



Nguyễn
Quỳnh

Thị Bà mẹ

280

Trang

Bộ câu hỏi

(1)Kiến thức,(2)Thực hành

đóng

sử dụng kháng sinh

Bộ câu hỏi

(1)Kiến thức về kháng

đóng

sinh, (2) Thực hành sử

[16]
Đặng
Minh


(Upper Respiratory Tract Infection -URTI) và nhiễm trùng đường tiết niệu ở trẻ em
tại phòng khám chăm sóc sức khoẻ ban đầu ở Malaysia cho thấy gần 68 % tin rằng
kháng sinh có ích trong điều trị cảm lạnh, 69 % tin rằng kháng sinh có ích trong điều trị
ho và 83,2% trong số họ tin rằng kháng sinh có ích trong điều trị sốt. 29% phụ huynh
nghĩ rằng con mình bị URTI cấp tính cần phải điều trị bằng kháng sinh nhưng không
cần kê toa. Sự tuân thủ trong sử dụng kháng sinh là rất thấp, chỉ có 74% hoàn thành
toàn đợt điều trị, 85% trong số họ dừng lại khi cải thiện triệu chứng. 15% cha mẹ cho
trẻ sử dụng thuốc kháng sinh "còn sót lại", 24% cho trẻ dùng kháng sinh "chia sẻ" từ
người khác, và 5,5% đã mua kháng sinh cho con mình với URTI cấp tính mà không
cần khám bác sĩ. Nghiên cứu này cho thấy rằng cha mẹ thường có kiến thức không đầy
đủ và quan niệm sai về việc sử dụng kháng sinh đối với URTI cấp tính ở trẻ em [28].
Năm 2006, một nghiên cứu khác tại Sip cho thấy rằng 90% phụ huynh khẳng
định bác sĩ nhi khoa là nguồn cung cấp thông tin chính về kháng sinh, tiếp đó truyền
hình (15,3%) và báo (11,6%). 87% phụ huynh cho rằng sốt không phải là bệnh phải
dùng kháng sinh. Mặc dù vậy, có đến 48,4% phụ huynh tin rằng kháng sinh có thể
là giảm các triệu chứng của bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên (ho, chảy mũi, đau
họng) [51].
Người chăm sóc trẻ/cha mẹ có quan điểm nhận thức còn hạn chế về SDKS cho trẻ.
Năm 2010, tại Mông cổ cho thấy thuốc kháng sinh đã được sử dụng cho 71% trẻ trong
giai đoạn 6 tháng trước khi nghiên cứu. Người chăm sóc trẻ ở Ulaanbaatar thường sử
dụng kháng sinh không theo quy định cho trẻ dưới 5 tuổi, khoảng một phần năm (21%)
trong số 503 trẻ em đã dùng thuốc kháng sinh mà không cần toa bác sĩ [55].
Năm 2013, một nghiên cứu khác trên 1111 phụ huynh có con dưới 12 tuổi tại Ảrập- xê- út có kết quả 36 % phụ huynh cho rằng kháng sinh là thích hợp để điều trị

10


bệnh cảm thông thường, gần một nửa phụ huynh cho rằng kháng sinh sẽ giúp trẻ em
nhanh khỏi bệnh cảm lạnh và nguồn thông tin chủ yếu có được từ sách/tài liệu khoa
học (33%), gia đình và/hoặc người quen (16%), từ internet (28%) [22].


Năm 2013, nghiên cứu của Nguyễn Thị Quỳnh Trang trên các bà mẹ có con
dưới 5 tuổi tại xã Đông kết, huyện Khoái Châu, Tỉnh Hưng Yên cho thấy kiến thức
của đối tượng nghiên cứu về SDKS đạt trên mức trung bình là 58,6%, kết quả cho
thấy kiến thức của bà mẹ còn rất nhiều hạn chế. Nghiên cứu cho thấy vẫn có người
dân có nhận thức sai lầm khi cho rằng KS có thể điều trị được ho thông thường và
cảm cúm.97,9% bà mẹ trả lời cho rằng SDKS là phải có đơn, chỉ có 21,4% đối
tượng nghiên cứu cho rằng điều quan trọng khi SDKS đúng cách là sử dụng đúng
liều lượng và thời gian. Phần lớn đối tượng nghiên cứu hiểu được việc sử dụng
thuốc không đúng sẽ dẫn đến không khỏi bệnh (78,9%). Tuy nhiên, tỷ lệ đối tượng
nghiên cứu biết dùng thuốc không đúng sẽ dẫn đến nhờn thuốc (kháng thuốc) chỉ có
21,4%. 96,3% bà mẹ cho rằng trẻ em là đối tượng cần quan tâm nhiều nhất khi sử
dụng kháng sinh. Trong đó tỷ lệ SDKS theo đơn khi trẻ bị ốm chỉ có 20,9%, trong
số bà mẹ SDKS cho trẻ theo đơn thì chỉ có 13,3% tuân thủ đúng liều lượng, thời
gian và cách dùng. Và lý do chính không tuân thủ là do bệnh đã đỡ (77,8%) nên đã
rút ngắn thời gian điều trị. Việc SDKS không đủ số ngày quy định không chỉ xảy ra
với đối tượng SDKS có đơn mà còn rất phổ biến đối với đối tượng SDKS không có
đơn trong cộng đồng. Đối với những người sử dụng thuốc không đơn của bác sĩ thì
chủ yếu là tự mua thuốc về cho trẻ dùng và mua theo hướng dẫn của NBT (69%),
vẫn có 9,5% bà mẹ sử dụng thuốc kháng sinh sẵn có tại nhà cho trẻ. Thời gian mà
các bà mẹ cho trẻ SDKS dưới 3 ngày chiếm tỷ lệ rất cao (60%) [16].
Nghiên cứu tổng quan cho thấy, việc sử dụng kháng sinh cho trẻ một số nước
trên thế giới trong đó có Việt Nam còn rất nhiều bất cập. Đặc biệt, việc tự sử dụng
kháng sinh cho trẻ mà không có đơn của bác sĩ còn diễn ra khá phổ biến. Người ta
ước tính rằng 20-50% việc sử dụng kháng sinh là không phù hợp [41] đặc biệt là
trong điều trị các bệnh do virut gây ra như đau cổ họng, ho, viêm mũi [30]. Tình
trạng lạm dụng / sử dụng sai mục đích này phổ biến ở trẻ em [27], [33] và hiện đang
được coi là một trong những vấn đề chính về sức khoẻ cộng đồng trên toàn thế giới [31].
Các yếu tố dẫn đến lạm dụng kháng sinh ở trẻ em là phức tạp, trong các yếu
tố đó có các yếu tố thuộc về kiến thức và thái độ của bố mẹ, niềm tin của bác sĩ

và làm cơ sở cho việc thực hiện bước xử lý kết quả tiếp theo. Thông tin thu được từ
bộ câu hỏi, và thông tin được lưu trữ ở đây có thể sử dụng cho mục đích mô tả, so
sánh, giải thích về kiến thức, thái độ hành vi và các đặc trưng nhân khẩu…của đôi
tượng nghiên cứu.

13


Câu trúc bộ câu hỏi nghiên cứu
Một bộ câu hỏi thông thường gồm có 3 phần:
Phần mở đầu: Thường là phần thư giải thích trình bày vắn tắt mục tiêu của
bảng hỏi và mong muốn sự tham gia của người trả lời nhằm tạo ra tâm lý thoải mái
của người hỏi cũng như gợi ý để họ sẵn sàng trả lời những câu hỏi đề ra
Phần nội dung chính: Trình bày những câu hỏi nhằm thu thập thông tin liên
quan đến đối tượng nghiên cứu. Trong phần này, các câu hỏi cần trình bày theo các
nguyên tắc sao cho người trả lời có thể dễ dàng đưa ra các ý kiến của mình về vấn
đề nghiên cứu quan tâm.
Phần kết thúc: Thường là những lời cam kết nhằm làm rõ vấn đề đạo đức liên
quan đến cuộc điều tra, nhưng vẫn giữ được thái độ trân trọng đối với người được
hỏi và cuối cùng là lời cảm ơn [3].
Yêu cầu của một bộ câu hỏi nghiên cứu
-

Các câu hỏi trong bộ câu hỏi phải đơn giản, rõ ràng, cho phép thu được các

thông tin khách quan và chính xác.
-

Bộ câu hỏi bao gồm tối thiểu các câu hỏi nhưng có thể thu thập được tối đa


yếu nhất, mà tại đó các đối tượng đo lường được chia thành nhiều lớp khác biệt
nhau và không trùng nhau theo một dấu hiệu nào đó. Thực chất của nó là gán cho
các biểu hiện cùng loại của đối tượng nghiên cứu một con số. Thang đo định danh
thể hiện mối quan hệ ngang nhau giữa các phần phân chia của đối tượng. Mỗi một
phần chia đặc trưng cho một thuộc tính nào đó của đối tượng và có tên gọi. Loại
thang này có nhiệm vụ chia tập hợp đối tượng nghiên cứu thành các nhóm khác
nhau. Trong bộ câu hỏi, mỗi một câu hỏi là một thang đo định danh. Thang đo định danh
là loại thang đo định tính và thường được dùng rất rộng rãi với các khảo sát về các đặc
điểm của đối tượng như: giới tính, khu vực địa lý, nghề nghiệp, tôn giáo...[3], [17].
Thang đo thứ tự/thứ bậc/phân cấp (Ordinal scale) là một hệ thống các lớp
phân chia được tạo nên sau thang định danh. Nó có đầy đủ tính chất của thang định
danh, nhưng trội hơn trong trật tự các lớp phân chia. Thang đo thứ tự phản ánh sự
khác biệt về thuộc tính và cả thứ tự hơn kém. Loại thang đo này cũng được dùng rất
nhiều trong các nghiên cứu xã hội, để đo các tiêu thức mà các biểu hiện có quan hệ
thứ tự như đo thái độ, quan điểm của con người đối với một hiện tượng xã hội nào
đó hoặc thứ tự chất lượng sản phẩm [3].
Thang đo khoảng ( Interval scale) là loại thang đo có khả năng đo lường
một cách chặt chẽ hơn hai loại thang trên, cho phép so sánh mức độ hơn kém về
lượng, cũng như mô tả đối tượng thông qua đơn vị để đo. Tuy nhiên các giá trị số
của thang đo khoảng không có điểm gốc 0. Ví dụ anh/chị đánh giá mức độ thu hút
chú ý của chương trình quảng cáo sản phẩm thuốc đông dược: 1 (rất thu hút), 2 (thu
hút), 3 (bình thường), 4 (không thu hút), 5 (rất không thu hút). Nếu có các điểm A,
B, C, D xếp lần lượt trên thang đo khoảng, và thoả mãn A > B, B > C thì cũng sẽ có
A - B = B - C. Hiệu số giữa hai điểm đứng liền nhau được gọi là tiêu chuẩn đo (hay
đơn vị đo). Nhờ có tiêu chuẩn đo này, nên có thể thực hiện được các phép tính cộng,

15


trừ, tính được các tham số đặc trưng như trung bình, phương sai, tỷ lệ và gọi nó là

nhưng ở 2 thời điểm khác nhau xem kết quả có tương tự nhau không.
- Đo lường bằng dụng cụ tương đương

16


Hiện nay các nghiên cứu hiện tượng xã hội thường kiểm định độ tin cậy của
thang đo bởi hệ số Cronbach’s alpha
Độ tin cậy Cronbach’s alpha
Hệ số alpha của Cronbach là một phép kiểm định về mức độ chặt chẽ mà các
biến trong thang đo tương quan với nhau. Những biến đo lường cùng một khái niệm
tiềm ẩn thì phải có mối liên quan với nhau. Theo qui ước, thang đo có hệ số α từ 0,8
đến gần 1 là tốt, từ 0,7 đến gần 0,8 là sử dụng được, từ 0,6 trở lên là có thể sử dụng
được trong trường hợp khái niệm đang đo lường là mới hoặc là mới đối với người trả
lời trong bối cảnh nghiên cứu. Mặt khác, cần xét thêm hệ số tương quan biến tổng để
loại biến rác (biến có hệ số tương quan biến tổng < 0,3) khỏi thang đo [61].
Giá trị của thang đo
Giá trị của thang đo là khả năng đo lường đúng những gì mà nhà nghiên cứu
cần đo. Muốn đảm bảo giá trị của thang đo cần xác định đúng các đặc tính cần đo
và lựa chọn các cấp độ đo lường thích hợp [3].
Kiểm định giá trị của thang đo
Giá trị của thang đo thường được kiểm định thông qua phương pháp phân
tích nhân tố là EFA.
Phương pháp phân tích nhân tố khám phá EFA (Exploratory Factor
Analysis, gọi tắt là phương pháp EFA) giúp đánh giá hai loại giá trị quan trọng của
thang đo là giá trị hội tụ và giá trị phân biệt. Phương pháp phân tích nhân tố EFA
thuộc nhóm phân tích đa biến phụ thuộc lẫn nhau, nghĩa là không có biến phụ thuộc
và biến độc lập mà nó dựa vào mối tương quan giữa các biến với nhau. EFA dùng
để rút gọn một tập k biến quan sát thành một tập F (F