Áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh bậc THCS

PHẦN 1
ĐẶT VẤN ĐỀ
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
1.1. Lý do khách quan.
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình
giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ
chỗ quan tâm đến việc học sinh (HS) học được cái gì đến chỗ quan tâm đến HS
vận dụng được cái gì qua việc học. Để đảm bảo điều đó, nhất định phải thực
hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học (PPDH) theo lối “truyền
thụ một chiều” sang cách dạy học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng,
hình thành năng lực và phẩm chất. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013
về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công
nghiệp hóa, trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng chủ nghĩa xã hội và
hội nhập quốc tế đã được hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã khẳng định “…
Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng
nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang
phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý
luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và
giáo dục xã hội”
Định hướng đổi mới PPDH đã được pháp chế hoá trong Luật Giáo dục
2005 tại khoản 2 Điều 28 quy định "Phương pháp giáo dục phải phát huy tính
tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; phù hợp với đặc
điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học khả năng làm
việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động
đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS".
Về mặt sư phạm, cách thể hiện nội dung của sách giáo khoa (SGK) mới
Người thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh


dẫn HS phương pháp học.
Việc tổ chức thực hiện sử dụng đồ dùng dạy học (ĐDDH) khi lên lớp tại
các trường THCS còn gặp nhiều khó khăn, bất cập. Một phần do cơ sở vật chất
(CSVC) của nhiều trường chưa đủ để trưng bày ĐDDH cho GV dễ truy xuất
khi lên lớp; một phần do khả năng sử dụng ĐDDH của GV chưa thích ứng
được nên những tiết dạy thường là "dạy chay", chất lượng chưa cao hoặc GV
Người Thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh

- 2-

Trường TH&THCS Ba Chùa


Áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh bậc THCS

chưa thể sử dụng ĐDDH để đổi mới phương pháp giảng dạy mặc dù ĐDDH
được cấp theo chương trình thay SGK không ít. Việc ứng dụng công nghệ
thông tin (CNTT) nhằm đổi mới PPDH còn nhiều hạn chế.
Xuất phát từ những lý do trên đây, bản thân tôi là Tổ trưởng chuyên môn của
một trường THCS đã nghiên cứu, chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm "Áp dụng
một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học theo định hướng
phát triển năng lực học sinh bậc THCS" với mong muốn góp phần tìm ra
những biện pháp cơ bản đổi mới PPDH trong điều kiện có thể của các trường
THCS trong tỉnh nói chung và trường TH&THCS Ba Chùa nói riêng, nhằm trao
đổi kinh nghiệm với GV trực tiếp giảng dạy nâng cao chất lượng dạy học.
2. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Tìm hiểu cơ sở lý luận liên quan đến đổi mới PPDH và công tác đổi
mới PPDH ở trường phổ thông.
- Phân tích thực trạng công tác thực hiện đổi mới PPDH tại trường

Chùa, huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi.
- Phương pháp thống kê nhằm phân tích thực trạng đổi mới PPDH tại
trường TH&THCS Ba Chùa, huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi.
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Người Thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh

- 4-

Trường TH&THCS Ba Chùa


Áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh bậc THCS

PHẦN 2
NỘI DUNG
1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Định hướng đổi mới PPDH:
Đổi mới PPDH là quá trình thay đổi các thành tố trong PPDH nhằm chú
trọng đến sự phát triển năng lực của HS. Đổi mới PPDH là đưa các PPDH mới
vào nhà trường, trên cơ sở phát huy mặt tích cực của các PPDH truyền thống để
nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao chất lượng đào tạo, nhằm góp phần thực
hiện tốt mục tiêu giáo dục đào tạo trong giai đoạn CNH-HĐH đất nước; phát
huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học trong hoạt động
học tập để tự phát hiện vấn đề, tự giải quyết các vấn đề trong học tập, trong
cuộc sống. Đổi mới PPDH không chỉ bó hẹp trong hoạt động của GV và HS
trong các giờ lên lớp mà bao hàm cả đổi mới phương pháp trình bày nội dung,
tài liệu dạy học, đổi mới cách sắp xếp nội dung dạy học cụ thể nhằm tích cực
hóa hoạt động của GV và HS trong quá trình hoạt động dạy học.

kia. Trong quá trình dạy học, không thể thiếu một trong hai chủ thể là GV và
HS mà đòi hỏi sự hợp tác của cả hai.
Tư tưởng lấy HS làm trung tâm đề cao vai trò tích cực của chủ thể người
học nhưng không coi nhẹ vai trò chỉ đạo của người dạy. Giáo dục nhà trường là
quá trình có mục đích, có kế hoạch, được tiến hành dưới sự chỉ đạo của GV.
Nếu GV biết phát huy nội lực từ phía người học thì sẽ càng nâng cao được chất
lượng, hiệu quả của quá trình dạy học.
1.2. Phương pháp dạy học tích:
1.2.1. Những đặc trưng cơ bản của các phương pháp dạy học tích cực:
1.2.1.1. Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh.
Phương pháp dạy học tích cực dựa trên cơ sở tâm lý học, nhân cách của trẻ
được hình thành thông qua các hoạt động chủ động, thông qua các hành động
có ý thức. Trí thông minh của trẻ phát triển nhờ sự "đối thoại" giữa chủ thể hoạt
động với đối tượng và môi trường. Mối quan hệ giữa học và làm được nhiều tác
giả nói đến : "Suy nghĩ tức là hành động" ( J.Piagiê), "Cách tốt nhất để hiểu là
làm" (Kant), "Học để hành; học và hành phải đi đôi. Học mà không hành thì vô
ích; hành mà không học thì hành không trôi chảy" (Hồ Chí Minh)
Người Thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh

- 6-

Trường TH&THCS Ba Chùa


Áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh bậc THCS

Trong PPDH tích cực, người học - chủ thể của hoạt động học được cuốn
hút vào những hoạt động học tập do GV tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó được
tự lực khám phá những cái mình chưa biết chứ không phải thụ động tiếp thu



Áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh bậc THCS

và nghiên cứu khoa học. Một yếu tố quan trọng bảo đảm thành công trong học
tập và nghiên cứu khoa học là khả năng phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lý
những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn. Nếu rèn luyện cho người học có được
kỹ năng, phương pháp, thói quen tự học biết linh hoạt ứng dụng những điều đã
học vào những tình huống mới, biết tự lực phát hiện và giải quyết những vấn đề
đặt ra thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy tiềm năng vốn có trong mỗi
người. Làm được như vậy thì không những kết quả học tập được nhân lên gấp
bội, sẽ “học một biết mười” như cha ông ta thường nói mà người học còn được
chuẩn bị để tiếp tục tự học khi đã vào đời, dễ dàng thích ứng với cuộc sống lao
động, công tác trong xã hội. Vì những lẽ đó, ngày nay người ta nhấn mạnh hoạt
động học trong quá trình dạy học, cố gắng tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ
động sang học tập chủ động, quan tâm phát triển tự học ngay trong tiết học có
thầy hướng dẫn chứ không phải chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp.
1.2.1.3. Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác.
Trong học tập không phải mọi tri thức, kỹ năng, thái độ đều được hình
thành bằng con đường hoạt động cá nhân thuần túy. Lớp học là môi trường giao
tiếp thầy-trò, trò-trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con
đường đi tới chân lý. Trong kiểu dạy học thông báo, giải thích, minh họa, thông
tin đi từ thầy đến trò, quan hệ giao tiếp chủ yếu là thầy-trò. Trong phương pháp
hợp tác nỗi lên mối quan hệ giao tiếp trò-trò. Thông qua thảo luận, tranh luận
trong tập thể, ý kiến của mỗi cá nhân được điều chỉnh, khẳng định hay bác bỏ,
qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới, bài học vận dụng được vốn
hiểu biết và kinh nghiệm của mỗi cá nhân và của cả lớp. Từ xưa cha ông ta đã
có câu "học thầy không tày học bạn".
Trong giáo dục công việc hợp tác được tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp hoặc

Trước đây, quan niệm về đánh giá còn phiến diện: GV giữ độc quyền đánh
giá, HS là đối tượng được đánh giá. Trong dạy học theo hướng phát huy vai trò
tích cực chủ động của người học, xem việc rèn luyện phương pháp tự học để
chuẩn bị cho HS khả năng học tập liên tục suốt đời như một mục tiêu giáo dục
thì GV phải hướng dẫn HS phát triển kỹ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh
cách học. Liên quan với điều này, GV phải tạo điều kiện để HS được tham gia
đánh giá lẫn nhau.
Theo PPDH tích cực, việc kiểm tra đánh giá không thể chỉ dừng lại ở yêu
cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kỹ năng đã học mà phải khuyến khích óc
sáng tạo, phát hiện sự chuyển biến thái độ và xu hướng hành vi của HS trước
những vấn đề của đời sống cá nhân; gia đình và cộng đồng, rèn luyện khả năng
Người Thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh

- 9-

Trường TH&THCS Ba Chùa


Áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh bậc THCS

phát hiện và giải quyết những vấn đề nảy sinh trong các tình huống thực tế.
Muốn vậy phải có những phương pháp và kỹ thuật đánh giá thích hợp. Việc
thay đổi khâu đánh giá sẽ có tác dụng thúc đẩy sự đổi mới PPDH.
Với sự trợ giúp của các thiết bị kỹ thuật đang ngày càng phổ biến trong
nhà trường, kiểm tra đánh giá sẽ không còn là một công việc nặng nhọc đối với
GV mà GV lại có nhiều thông tin kịp thời hơn để linh hoạt điều chỉnh hoạt
động dạy và chỉ đạo hoạt động học. Các phương pháp và phương tiện mới sẽ
tạo điều kiện tăng nhịp độ kiểm tra , giúp cho HS có thể thường xuyên tự kiểm
tra.

tiến hành những hoạt động khác nhau phù hợp trình độ khác nhau của họ. Hoặc
ngay trong một bài tập, GV có thể tiến hành dạy học phân hóa nếu bài tập đó
đảm bảo yêu cầu hoạt động cho cả ba nhóm đối tượng học sinh: Bồi dưỡng lấp
lỗ hỏng cho HS yếu kém, trang bị kiến thức chuẩn cho HS trung bình và nâng
cao kiến thức cho HS khá giỏi.
Ví dụ: môn Sinh học 9, bài 53 “Tác động của con người đối với môi
trường”, GV có thể yêu cầu đối với các đối trượng HS như sau:
Bạn An có dịp về quê, đi dạo trên bờ kè sông Trà Bồng tại Thị trấn Châu
Ổ, bạn đã nhận thấy rằng: Dọc theo chiều dài hai bên dòng sông Trà Bồng tại
Thị trấn Châu Ổ là những khu dân cư, chợ, những cơ sở sản xuất nhỏ của người
dân; đôi lúc bạn còn thấy rác thải trên dòng sông này. Vậy:
1. Hiện tượng bạn An quan sát thấy rác thải trên dòng sông này được
gọi là gì? (Nhận biết)
2. Khi môi trường nước ở dòng sông Trà Bồng tại Thị trấn Châu Ổ bị ô
nhiễm, sẽ ảnh hưởng như thế nào đến đời sống con người và các sinh vật sống
trong nước? (Thông hiểu)
3. Em hãy dự đoán những tác nhân gây ô nhiễm môi trường nước ở
dòng sông Trà Bồng tại Thị trấn Châu Ổ (Vận dụng)
4. Em hãy phân tích cơ sở gây ô nhiễm và mức độ ô nhiễm ở dòng sông
Trà Bồng tại Thị trấn Châu Ổ (Vận dụng)
Có thể phân hóa về mặt số lượng (phân hóa số lượng bài tập cùng loại, về
nội dung bài tập, yêu cầu về mặt tính độc lâp...), để làm được điều đó GV phải
nắm chắc nội dung kiến thức của từng bài và có sự đầu tư nghiên cứu cho bài
soạn.
1.2.2..2. Phương pháp vấn đáp tìm tòi: (vấn đáp, phát hiện, đàm thoại
ơrietic).

Người Thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh

- 11-

làm việc của HS.
Mức 2 : Giáo viên nêu vấn đề, gợi ý để HS tìm ra cách giải quyết vấn đề.
Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề. Giáo viên và HS cùng đánh giá kết
quả.
Mức 3 : Giáo viên cung cấp thông tin tạo tình huống - Học sinh phát hiện
và xác định vấn đề nảy sinh, tự lực đề xuất các giả thuyết và lựa chọn giải pháp
- Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề với sự giúp đỡ của GV khi cần.
Giáo viên và HS cùng đánh giá kết quả.
Mức 4 : Học sinh tự lực phát hiện vấn đề nảy sinh trong hoàn cảnh của
mình hoặc của cộng đồng, lựa chọn vấn đề phải giải quyết. Học sinh giải quyết
vấn đề, tự đánh giá chất lượng và hiệu quả.
Người Thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh

- 13-

Trường TH&THCS Ba Chùa


Áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh bậc THCS

Hiện nay đa số GV đã áp dụng mức 1 và mức 2, còn phải phấn đấu để
ngày càng có nhiều bài học thành công ở mức 3 và mức 4.
* Cấu trúc một bài học (hoặc một phần trong bài học) theo phương pháp
đặt và giải quyết vấn đề :
1- Đặt vấn đề, xây dựng bài toán nhận thức.
- Tạo tình huống có vấn đề.
- Phát hiện và nhận dạng vấn đề nảy sinh.
- Phát biểu vấn đề cần giải quyết.
2- Giải quyết vấn đề đặt ra.

hay không? Vì sao? (năng lực tiên đoán, giải quyết vấn đề)
3. Theo thông tin hiện nay, tỉ lệ % nguồn nước ngọt đang giảm đi đáng
kể. Là một học sinh, em cần thực hiện những biện pháp nào để khắc phục tình
trạng nguồn nước bị nhiễm mặn để tránh sự khan hiếm nguồn nước ngọt như đã
nêu trên? ( năng lực tư duy, tự học)
4. Nếu trong vai trò là một nhà quản lý về tài môi trường, em sẽ đề xuất
những biện pháp gì để đảm bảo sử dụng tài nguyên nước theo hướng bền vững?
( năng lực quan sát, đề xuất, giải quyết vấn đề)
1.2.2.4. Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ.
Lớp học được chia thành nhiều nhóm nhỏ, mỗi nhóm từ 4 đến 6 người.
Tùy theo mục đích yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm được phân chia ngẫu
nhiên hoặc có chủ định, ổn định trong cả tiết học hoặc thay đổi trong từng phần
của tiết học, các nhóm được giao cùng một nhiệm vụ hoặc những nhiệm vụ
khác nhau.
Nhóm tự bầu ra nhóm trưởng. Trong nhóm có thể phân công mỗi nhóm
viên hoàn thành một phần việc. Trong nhóm nhỏ mỗi thành viên phải làm việc
tích cực, không ỷ lại vào một vài người có hiểu biết và năng động hơn. Các
thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau tìm hiểu vấn đề trong không khí thi đua
với các nhóm khác. Kết quả làm việc của các nhóm sẽ đóng góp vào kết quả
học tập chung của cả lớp. Để trình bày kết quả làm việc của nhóm trước lớp,
nhóm có thể cử ra một đại diện hoặc có thể phân công mỗi nhóm viên trình bày
một phần nếu nhiệm vụ học tập khá phức tạp.
* Cấu trúc của một tiết học (hoặc một buổi làm việc) theo nhóm có thể
như sau :
1- Làm việc chung cả lớp.
- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức.
Người Thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh

- 15-


thông tin buộc HS thừa nhận và ghi nhớ máy móc, tăng cường các bài toán
nhận thức để học sinh tập giải, giảm bớt những câu hỏi trả lời sẵn về hiện tượng
nêu ra, thay bằng những hướng dẫn tìm tòi tra cứu, giảm bớt những kết luận áp
đặt, tăng cường các gợi ý để HS tự nghiên cứu, phát triển nội dung bài học.
Người Thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh

- 16-

Trường TH&THCS Ba Chùa


Áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh bậc THCS

- Yêu cầu có những phương tiện, thiết bị dạy học thuận lợi cho HS thực
hiện các công tác độc lập hoặc theo nhóm. Hình thức tổ chức lớp phải dễ dàng
thay đổi linh hoạt phù hợp với dạy học cá thể, dạy học hợp tác.
- Việc kiểm tra, thi cử, đánh giá HS phải chuyển biến mạnh mẽ theo hướng
phát huy trí thông minh sáng tạo của HS khuyến khích vận dụng sáng tạo
những kiến thức đã học vào những tình huống thực tế. Khi nào việc kiểm tra
đánh giá chưa thoát khỏi quỹ đạo học tập thụ động thì chưa thể phát triển học
tập tích cực.
- Hiệu trưởng chịu trách nhiệm về đổi mới PPDH ở trường mình, đặt vấn
đề này ở tầm quan trọng đúng mức, trong sự phối hợp với các hoạt động toàn
diện của nhà trường. Cần chủ động nghiên cứu nắm vững bản chất, đặc điểm
của PPDH tích cực, tìm hiểu những kinh nghiệm vận dụng vào các môn học.
Hiệu trưởng cần có thái độ trân trọng, ủng hộ, khuyến khích mỗi sáng kiến, cải
tiến dù nhỏ của GV nhưng cũng cần biết hướng dẫn, giúp đỡ GV vận dụng
PPDH tích cực thích hợp với môn học, đặc điểm HS, điều kiện dạy và học ở địa
phương, góp phần thúc đẩy phong trào đổi mới PPDH ngày càng rộng rãi,

thành lập trường có ba cấp học, đến năm 2009 tách riêng bộ phận Mầm non.
Hiện nay trường có 197 học sinh, biên chế thành 10 lớp.
Cán bộ quản lý của nhà trường đều có thâm niên công tác trên 10 năm,
trước khi bổ nhiệm đều kinh qua công tác quản lý tổ chuyên môn và đều đạt
GV dạy giỏi các cấp, đây là một điều kiện thuận lợi của nhà trường trong công
tác chỉ đạo đổi mới PPDH.
Đa số GV tuổi đời còn trẻ, năng động, thích ứng nhanh với những thay
đổi, ứng dụng CNTT tốt, kinh nghiệm công tác trên 10 năm chiếm 100% đây là
độ tuổi dần có độ chín về kinh nghiệm chuyên môn và dồi dào sức cống hiến.
Đặc biệt, GV nhà trường 100% đạt trình độ chuẩn về đào tạo. Đây là những
nhân tố quan trọng trong việc thực hiện đổi mới PPDH của nhà trường.
Học sinh dân tộc thiểu số chiếm tỉ lệ 99,5% (196/197), nhà trường tuyển
sinh theo phương thức xét tuyển nên chất lượng đầu vào của HS rất thấp và
không đồng đều.
2.2. Những thuận lợi, khó khăn của nhà trường
2.2.1. Thuận lợi :
- Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, đặc biệt là sự quan tâm chỉ đạo
trực tiếp của Phòng GD&ĐT Ba Tơ triển khai tinh thần công văn hướng dẫn
của Bộ Giáo dục&Đào tạo, đặc biệt là triển khai áp dụng phương pháp “Bàn tay

Người Thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh

- 18-

Trường TH&THCS Ba Chùa


Áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh bậc THCS


- 19-

Trường TH&THCS Ba Chùa


Áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh bậc THCS

Về trình độ chuyên môn đào tạo: 100% giáo viên đạt chuẩn trở lên. Đội
ngũ trên là điều kiện thuận lợi để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn.
Về nghiệp vụ sư phạm: Tất cả GV của nhà trường đều đã tham gia các lớp
tập huấn chuyên môn về đổi mới PPDH do Sở Giáo dục, Phòng Giáo dục và
nhà trường tổ chức. Qua thống kê các năm cho thấy các tiết dự giờ đánh giá và
xếp loại chuyên môn cuối năm của GV đạt tỉ lệ khá, giỏi rất cao, đây là một
điều kiện thuận lợi để triển khai đổi mới PPDH. (Xem phụ lục 1).
2.3.2. Về việc soạn bài và chuẩn bị bài.
Qua trực tiếp kiểm tra hồ sơ chuyên môn của GV hàng năm của bản thân
tôi và số liệu kết quả kiểm tra toàn diện, kiểm tra đột xuất đối với số GV đang
giảng dạy có kết quả như sau : Việc soạn giáo án và chuẩn bị bài của GV bộ
môn có kết quả khá, tốt cao. Phần lớn các giáo án đều có sự đầu tư, GV chịu
động não khi chuẩn bị bài. Đây cũng là điều kiện thuận lợi khi GV "có mẫu" và
được hướng dẫn soạn giảng theo phương pháp mới. Tuy nhiên, đối chiếu với
việc hướng dẫn soạn giáo án để tổ chức giảng dạy theo PPDH tích cực thì GV
chưa cập nhật được nhiều. Có kết quả như trên là do việc đánh giá vẫn còn bị
"cũ hoá", chưa nghiêm khắc và có thể nói chưa đồng tay.
2.3.3. Về chất lượng giờ lên lớp.
Chất lượng giờ lên lớp của GV , tỉ lệ giờ dạy khá, giỏi của GV tương đối
cao (xem phụ lục 1). Phần lớn các giờ dạy GV thực hiện đúng đủ các bước lên
lớp, thể hiện được vai trò chủ đạo của người thầy. Tuy nhiên, nếu nghiên cứu
sâu các tiết giảng minh hoạ trong quá trình tập huấn, hội giảng và nghiên cứu

Một số tiết, GV thường sử dụng bảng phụ để dạy. Tuy nhiên, việc sử dụng
bảng phụ có đôi lúc để thể hiện là có sử dụng ĐDDH nhưng không có chất
lượng thực tế.
Giáo viên chưa có thói quen nghiên cứu, chuẩn bị đồ dùng, thiết bị dạy
học chủ yếu thực hiện ở các tiết thao giảng, hội giảng.
2.4. Thực trạng về hoạt động học tập của học sinh
2.4.1. Chất lượng đại trà.
Chất lượng đầu vào của HS rất thấp, kết quả khảo sát chất lượng đầu năm
của khối lớp 6 ở các môn Toán và Ngữ văn hai năm gần đây của nhà trường
trên trung bình tỉ lệ không cao, cụ thể là:
+ Năm học 2013-2014: Môn Toán 53,7%; Môn Ngữ văn 52,6%
+ Năm học 2014-2015: Môn Toán 40,6%; Môn Ngữ văn 42,9%

Người Thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh

- 21-

Trường TH&THCS Ba Chùa


Áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh bậc THCS

Kết qủa học tập của học sinh học kì I năm học 2013-2014 so với học kì I
năm học 2014-2015:
+ Năm học 2013-2014: Xếp loại học lực trên trung bình trở lên
91,3%
+ Học kỳ I năm học 2014-2015: Xếp loại học lực trên trung bình
trở lên 93,6% (Xem phụ lục 2)
Nhìn chung chất lượng đại trà của HS là không cao, tỉ lệ HS học lực yếu

+ Kết hợp bồi dưỡng (tập huấn) trong hè theo kế hoạch của Phòng GD và
tự bồi dưỡng trong năm học.
+ Bồi dưỡng thông qua tự học , tự nghiên cứu của GV.
+ Bồi dưỡng thông qua sinh hoạt tổ , nhóm chuyên môn.
Tự học, tự nghiên cứu tài liệu là hình thức bồi dưỡng có hiệu quả. Trên cơ
sở tài liệu các cá nhân, nhóm đồng nghiệp có thể kết hợp vào các buổi sinh hoạt
chuyên môn của nhà trường để tiến hành bồi dưỡng.
3.2. Xây dựng và thực hiện nền nếp dạy học.
3.2.1.Việc thực hiện chương trình.
Chương trình dạy học là pháp lệnh của nhà nước, do Bộ GD&ĐT ban
hành đã được qui định, mục tiêu, nội dung và phương pháp của từng môn học
cho từng khối lớp. GV cần thấy rõ sự cấp thiết phải đổi mới PPDH là do yêu
cầu của khách quan, nó có vị trí, vai trò quyết định trong việc nâng cao chất
lượng giáo dục và hướng tới thực hiện các mục tiêu mới do xã hội đặt ra cho
giáo dục. Do đó, mỗi đầu năm học, căn cứ vào những quy định cụ thể về
chuyên môn của trường, GV xây dựng kế hoạch hoạt động cho mình, đó là
những công việc sau:
+ Vào đầu năm học, GV nghiên cứu nắm vững mục tiêu cấp học, nắm
vững yêu cầu và nội dung chương trình SGK, phương pháp giảng dạy bộ môn,
phổ biến những thay đổi về chương trình. Cần bổ sung biện pháp tổ chức phù
hợp để trao đổi, tạo điều kiện giúp đỡ lẫn nhau trong việc áp dụng PPDH mới
ngày càng rộng rãi, thường xuyên và có hiệu quả cao.
+ Giáo viên được phân công đứng lớp phải lập kế hoạch giảng dạy bộ
môn, có đề ra biện pháp, chỉ tiêu cụ thể, đăng ký lịch báo giảng hàng ngày,
hàng tuần.
3.2.2. Công tác soạn bài giảng.
+ Trước tiên phải nói đến là việc xác định mục tiêu của bài học theo chuẩn
kiến thức và kỹ năng: Theo hướng phát huy vai trò chủ thể tích cực chủ động
Người Thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh


thần dạy theo phương pháp mới trong giáo án.
3.2.3. Thực hiện giờ lên lớp.
Giờ lên lớp là phần cơ bản của quá trình dạy học, nó giữ vai trò quyết định
chất lượng dạy và học. Do đó, đòi hỏi người GV phải có biện pháp tạo ra khả
năng và điều kiện tốt cho tiết lên lớp có chất lượng, quan tâm, động viên, khích
lệ HS trong hoạt động nhận thức, đồng thời phải có kế hoạch kiểm tra, đánh giá
Người Thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh

- 24-

Trường TH&THCS Ba Chùa


Áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh bậc THCS

chất lượng giờ dạy một cách cụ thể. Sau giờ dạy, cần rút kinh nghiệm, cụ thể,
thiết thực, có cơ sở khoa học, cơ sở pháp lý vững chắc, theo quan điểm chương
trình và SGK mới.
* Một số hoạt động chính trong giờ lên lớp để đổi mới PPDH
Hoạt động : Kiểm tra kiến thức cũ.
Hoạt động của học sinh
Trợ giúp của giáo viên
- Tái hiện kiến thức trả lời các câu hỏi - Đặt vấn đề, nêu câu hỏi.
của GV (Nắm bản chất, không yêu cầu
thuộc lòng)
- Nhận xét câu trả lời của bạn.

- Gợi ý cách trả lời, nhận xét đánh giá
Hoạt động : Tiếp nhận nhiệm vụ học tập.

- Giảng sơ lược nếu cần thiết.

trong thí nghiệm.
- Làm thí nghiệm, lấy số liệu.

- Làm thí nghiệm biểu diễn.
- Giới thiệu, hướng dẫn cách làm thí
nghiệm, lấy số liệu.
- Chủ động về thời gian

Hoạt động : Xử lý thông tin.
Người Thực hiện: Huỳnh Thị Tố Oanh

- 25-

Trường TH&THCS Ba Chùa