VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

BÀN THỊ BÍCH DUYÊN

CHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ
TỪ THỰC TIỄN TỈNH TUYÊN QUANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

BÀN THỊ BÍCH DUYÊN

CHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ
TỪ THỰC TIỄN TỈNH TUYÊN QUANG

Ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS,TS. HOÀNG THỊ MINH SƠN


3.1. Triển khai thực hiện quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015
và tiếp tục hoàn thiện pháp luật về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án
hình sự ..................................................................................................... 69
3.2. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn,
nghiệp vụ của đội ngũ thẩm phán và Hội thẩm nhân dân và thư ký
Tòa án ở tỉnh Tuyên Quang .................................................................... 71
3.3. Các giải pháp khác ................................................................................... 73
KẾT LUẬN .................................................................................................... 78
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC TÀI LIỆU VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

BLHS

Bộ luật hình sự

BLTTHS

Bộ luật tố tụng hình sự

CQĐT

Cơ quan điều tra

HĐXX

Hội đồng xét xử

HĐXXST

Bảng 2.6: Số liệu quyết định đình chỉ của hai cấp TAND tỉnh Tuyên Quang bị
VKS kháng nghị ............................................................................................... 54
Bảng 2.7: Số liệu quyết định đưa vụ án ra xét xử của hai cấp TAND tỉnh
Tuyên Quang .................................................................................................. 55
Bảng 2.8: Số liệu ra quyết định sơ thẩm giải quyết vụ án hình sự của hai cấp
TAND tỉnh Tuyên Quang ................................................................................. 58

DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1: Sơ đồ thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự ............................20


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là hoạt động tố tụng hình sự được
thực hiện trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự. Bất cứ một công việc gì đểu có sự
thành công đều cần phải được chuẩn bị, công việc xét xử cũng không ngoại lệ.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của giai đoạn chuẩn bị xét xử những năm gần đây Tòa
án nhân dân các cấp đã chú trọng đến khâu chuẩn bị xét xử nhằm đảm bảo việc xét
xử được hiệu quả, đảm bảo công bằng, dân chủ, xét xử đúng người, đúng tội và bảo
vệ tối cao quyền con người.
Chức năng xét xử của Tòa án là đảm bảo pháp lý quan trọng nhất trong việc
bảo vệ quyền con người, quyền lợi ích hợp pháp của công dân. Để xét xử được hiệu
quả thì cần phải có giải đoạn chuẩn bị xét xử. Trong đó, giai đoạn chuẩn bị xét xử
sơ thẩm vụ án hình sự là hoạt động tố tụng hình sự được thực hiện trong giai đoạn
xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.
Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi năm 2015 đã có những điểm mới được bổ
sung rõ ràng và chi tiết hơn so với Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003. Tuy nhiên,
một vài quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 còn một số bất cập, hạn chế
nhất định chưa được sửa đổi liên quan đến hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án
hình sự cụ thể: Khái niệm về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự hay bản chất

pháp của công dân có được bảo đảm hay không phụ thuộc vào quá trình điều tra,
truy tố và xét xử, tranh tụng từ phía cơ quan tiến hành tố tụng và người tham gia tố
tụng. Chính vì vậy cần chú trọng đến khâu chuẩn bị xét xử nhằm đảm bảo đúng tội
và bảo vệ tối cao quyền con người.
Từ thực trạng thực tiễn pháp luật tố tụng hình sự về chuẩn bị xét xử sơ thẩm
vụ án hình sự nói chung đến thực tế hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình
sự của Tòa án nhân dân tỉnh Tuyên Quang nên tác giả chọn đề tài "Chuẩn bị xét xử
sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Tuyên Quang" với mong muốn đề tài
khoa học sẽ đóng góp phần nào hoàn thiện quy định của pháp luật và giúp hạn chế
được những vướng mắc khi áp dụng luật trong thực tiễn.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là vấn đề tương đối rộng và đã có
những tác giả nghiên cứu ở nhiều cấp độ khác nhau. Một số công trình nghiên cứu,
bài viết có liên quan đến chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự bao gồm:
Lê Trần Hồng Hạnh (2016), Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo
pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Thái Bình, Luận văn Thạc sĩ.

2


Luận văn đã nêu khái niệm về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự; phân
tích được mục đích, ý nghĩa của hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự,
nội dung của hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo quy định của BLTTHS
năm 2003 như thời hạn chuẩn bị xét xử; hoạt động nghiên cứu hồ sơ vụ án hình sự;
quyết định đưa vụ án ra xét xử; quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung; quyết định
đình chỉ và quyết định tạm đình chỉ vụ án;chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn
chế, bất cập trong quá trình thực hiện những quy định của BLTTHS về chuẩn bị xét
xử vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Thái Bình và nguyên nhân của những bất cập và
đưa ra được một số giải nâng cao chất lượng chuẩn bị xét xử vụ án hình sự trên cơ
sở những đặc điểm hoạt động này từ thực tiễn tỉnh Thái Bình [19].

sơ để điều tra bổ sung, quyết định đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án và quyết định đưa vụ án ra
xét xử của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa trong chuản bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự; chỉ
ra những điểm bất cập trong các quy định này và biện pháp khắc phục [43].
Ngoài ra còn một số các công trình khác có liên quan như: Dư Tuyết Lạnh
(2013), Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo pháp luật tố tụng hình sự Việt
Nam từ thực tiễn thành phố Cần Thơ; Đinh Văn Quế (2011), "Phương hướng hoàn
thiện các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự."
Tạp chí Tòa án nhân dân (số 17/T9- 2011)", tr 16-18;- Vũ Gia Lâm (2011), "Hoàn
thiện một số quy định về xét xử sơ thẩm hình sự nhằm thực hiện có hiệu quả nguyên
tắc hai cấp xét xử". Tạp chí Tòa án nhân dân (số 21/T11- 2011), tr 1-7;
Các công trình khoa học và bài viết kể trên đều có giá trị to lớn về lý luận
và thực tiễn, nhưng mới chỉ nghiên cứu những vấn đề chung nhất về chuẩn bị xét xử
sơ thẩm vụ án hình sự mà chưa có công trình và bài viết nào nghiên cứu một cách
đầy đủ và toàn diện về hoạt động này từ thực tiễn tỉnh Tuyên Quang.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
3.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở làm sáng tỏ lý luận, quy định của pháp luật tố tụng hình sự và
thực tiễn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại Tòa án hai cấp tại tỉnh Tuyên
Quang, tác giả đề xuất những giải pháp bảo đảm thực hiện đúng chế định này trong
hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.
3.2.Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ,
- Nghiên cứu và làm rõ những vấn đề lý luận về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình
sự như khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của việc chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự;

4


- Phân tích, làm rõ những quy định của pháp luật tố tụng hình sự về chuẩn bị
xét xử sơ thẩm vụ án hình sự;



ở tỉnh Tuyên Quang theo Bộ luật tố tụng hình sự 2015. Luận văn góp phần làm sáng
tỏ hơn nữa vấn đề lý luận về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.
Ý nghĩa thực tiễn: Xác định đúng những điều kiện cụ thể của từng trường hợp
áp dụng quy định của pháp luật đối với hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án
hình sự trong thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Tuyên Quang. Đồng
thời cũng đề xuất một số giải pháp về việc đào tạo cán bộ, thêm mới và sửa đổi bổ
sung nhằm hoàn thiện các điều luật ở khía cạnh lập pháp với mục đích giúp việc chỉ
dẫn, áp dụng pháp luật trong thực tiễn ngày càng tốt hơn. Luận văn còn có thể là
nguồn tài liệu tham khảo đối với một số nhà nghiên cứu khoa học luật, những người
làm công tác nghiên cứu, giảng dạy và áp dụng pháp luật, cán bộ hoạt động trong
lĩnh vực pháp luật, sinh viên, học viên cao học chuyên ngành tư pháp hình sự.
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu thảm khảo, trang phụ bìa, danh
mục các bảng biểu, mục lục, luận văn có bố cục gồm 03 chương, 7 tiết:
Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ
án hình sự.
Chương 2: Thực trạng chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại tỉnh Tuyên Quang.
Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình
sự tại tỉnh Tuyên Quang.

6


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ CHUẨN BỊ XÉT XỬ
SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ
1.1. Những vấn đề lý luận về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
1.1.1. Khái niệm, điểm của hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự

xét xử, ban hành và giao quyết định đưa vụ án ra xét xử, giao giấy triệu tập cho
những người tham gia tố tụng, mời người bào chữa, chuẩn bị các điều kiện cần thiết
khác. Đó là những công việc được thực hiện trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ
thẩm vụ án hình sự. Việc xét xử sơ thẩm hiện nay được thực hiện tại Tòa án nhân dân
cấp huyện, tỉnh, Tòa án quân sự khu vực, Tòa án quân sự quân khu và tương đương.
Khi xét xử sơ thẩm Tòa án xem xét và giải quyết mọi vấn đề của vụ án bằng việc ra
bản án hoặc quyết định. Hội đồng xét xử sơ thẩm có hội thẩm nhân dân tham gia.
Xét trên phương diện ngôn ngữ học thì "chuẩn bị " là làm cho có sẵn cái cần
thiết để làm việc gì, "xét xử" là xem xét và xử các vụ án, "sơ thẩm" được hiểu xét
xử vụ án lần thứ nhất [56]. Không phải một vụ án nào sau quá trình chuẩn bị xét xử
cũng đều được đưa ra xử tại phiên tòa. Sau quá trình chuẩn bị xét xử thì Tòa án sẽ
đưa ra các quyết định: có thể đưa vụ án ra xét xử nhưng không có thể vụ án sẽ trả hồ
sơ để điều tra bổ sung, tạm đình chỉ hoặc đình chỉ vụ án tùy vào quá trình nghiên
cứu hồ sơ trong giai đoạn chuẩn bị xét xử này.
Dưới góc độ pháp lý thì “ xét xử sơ thẩm” là lần đầu tiên đưa vụ án ra xét xử
ở một tòa án có thẩm quyền. Bản án, quyết định của Tòa án có thể bị kháng cáo,
kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm. Nếu không bị kháng cáo, kháng nghị trong thời
hạn do pháp luật quy định thì có hiệu lực thi hành [19, tr.9].
Trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, khái niệm chuẩn bị xét xử sơ
thẩm vụ án hình sự chưa được quy định cụ thể. Ngay cả trong Bộ luật tố tụng hình
sự cũng chỉ quy định về nội dung của giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm mà cũng
không đưa ra khái niệm chính xác thế nào là chuẩn bị xét xử sơ thẩm. Vì vậy còn có
khá nhiều ý kiến khác nhau nêu quan điểm về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình
sự. Theo tác giả Phạm Hồng Hải trong bài viết về "chuẩn bị xét xử vụ án hình sự"
cho rằng "chuẩn bị xét xử là khâu quan trọng, trong đó yêu cầu của Thẩm phán
được giao nhiệm vụ thụ lý hồ sơ vụ án và là chủ tọa phiên tòa phải giải quyết nhiều
việc theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự". Trong cuốn "Thủ tục xét xử sơ thẩm
trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam" tác giả Đinh Văn Quế cho rằng, chuẩn bị xét

8

khi Tòa án thụ lý vụ án cho đến khi mở phiên tòa. Tuy nhiên, khái niệm trên chưa
chỉ rõ chủ thể tiến hành hoạt động tố tụng trong chuẩn bị xét xử sơ thẩm mà mới chỉ

9


nói chung là được tiến hành bởi người tiến hành tố tụng có thẩm quyền. Trong giai
đoạn này, ngoài Thẩm phán và Hội thẩm, Thư ký Tòa án cũng tiến hành một số hoat
động theo quy định của pháp luật và thực hiện nhiệm vụ hành chính, tư pháp...theo
sự phân công của Chánh án [28, tr.106].
Từ những phân tích trên đây có thể đưa ra khái niệm về chuẩn bị xét xử sơ
thẩm vụ án hình sự như sau: Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là hoạt động
tố tụng mang tính chất quyền lực Nhà nước do Thẩm phán, Hội thẩm và Thư ký
tòa được phân công giải quyết vụ án thực hiện để chuẩn bị các điều kiện cần
thiết cho việc mở phiên tòa hoặc ra các quyết định tố tụng khác nhằm giải quyết
vụ án theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự từ khi thụ lý vụ án cho đến khi
mở phiên tòa.
1.1.1.2. Đặc điểm của hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.
Chuẩn bị xét xử là một giai đoạn của tố tụng hình sự, được thực hiện bởi cơ
quan xét xử là Tòa án, cụ thể hơn là được tiến hành bởi người tiến hành tố tụng có
thẩm quyền được phân công giải quyết vụ án. Giai đoạn này người tiến hành tố tụng
sẽ đưa ra những quyết định đối với việc xử lý vụ án: Đưa vụ án ra xét xử, tạm đình
chỉ vụ án, đình chỉ vụ án, trả hồ sơ để điều tra bồ sung. Có thể thấy chuẩn bị xét xử
là một khâu rất quan trọng trong tố tụng hình sự, hoạt đồng này mang những đặc
thù riêng so với các hoạt động tố tụng khác, thể hiện ở một số đặc điểm như sau:
Thứ nhất, chủ thể tiến hành hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
là người tiến hành tố tụng. Theo quy định của luật tố tụng hình sự thì hoạt động tố
tụng hình sự được thực hiện bởi những người tiến hành tố tụng bao gồm: Thủ
trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên; Viện trưởng, Phó Viện
trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên; Chánh án, Phó Chánh án Tòa án, Thẩm phán,

tòa, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa phải giải quyết các yêu cầu, đề nghị của người
tham gia tố tụng về việc thay đổi, bổ sung chứng cứ, triệu tập người làm chứng,
người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng khác đến phiên tòa,
về việc thay đổi thành viên Hội đồng xét xử, Thư ký Tòa án; Đề nghị của bị cáo
hoặc người đại diện của bị cáo,người bào chữa về việc thay đổi, hủy bỏ biện pháp
ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế; Đề nghị của người tham gia tố tụng về việc xét xử
theo thủ tục rút gọn, xét xử công khai hoặc xét xử kín, về việc vắng mặt tại phiên
tòa. Điều này cho thấy trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự có chủ
thể tiến hành hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là người tiến hành tố
tụng thì còn có những chủ thể là người tham gia tố tụng trong giai đoạn chuẩn bị xét

11


xử sơ thẩm vụ án hình sự. Trong hoạt động chuẩn bị xét xử được thực hiện tại Tòa
án bởi người tiến hành tố tụng là Thẩm phán được phân công làm chủ tọa phiên tòa,
Hội thẩm nhân dân trong Hội đồng xét xử và Thư ký được phân công giúp việc cho
Thẩm phán, thực hiện các yêu cầu của Thẩm phán trong hoạt động này. Trong đó,
chủ thể chịu trách nhiệm chính trước pháp luật của hoạt động chuẩn bị xét xử sơ
thẩm vụ án hình sự là Thẩm phán chủ tọa phiên tòa.
Như vậy, qua những phân tích nêu trên nhận thấy chủ thể trong chuẩn bị xét
xử sơ thẩm vụ án hình sự chủ yếu thuộc về Thẩm phán được phân công giải quyết,
xét xử vụ án hình sự, Hội thẩm được phân công xét xử sơ thẩm vụ án hình sự và
Thư ký được phân công giúp việc cho Thẩm phán chủ tọa phiên tòa chuẩn bị các
điều kiện cần thiết cho việc mở phiên tòa hoặc ra các quyết định tố tụng khác nhằm
giải quyết vụ án theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự từ khi thụ lý vụ án cho
đến khi mở phiên tòa.
Thứ hai, chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là khâu quan trọng để kiểm
tra và chuẩn bị các điều kiện cho việc xét xử vụ án hình sự.
Trên cơ sở nghiên cứu hồ sơ vụ án, Thẩm phán được phân công giải quyết vụ

Trong thời hạn đó thì Thẩm phán phải ra một trong những quyết định sau: Đưa
vụ án ra xét xử, Trả lại hồ sơ để điều tra bổ sung; Đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án.
Việc đưa ra một trong các quyết định này Thẩm phán phải căn cứ vào các quy định
của Điều luật từ nội dung của quyết định cho đến lý do đưa ra quyết định đó.
Việc vi phạm một trong các quy định về thời hạn nghiên cứu hồ sơ trong
chuẩn bị xét xử sơ thẩm hay vi phạm về những điều kiện cần thiết để đưa ra các
quyết định trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm có thể được coi là vi phạm quy
định của tố tụng hình sự.
1.1.2. Mục đích, ý nghĩa của hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án
hình sự
- Mục đích của hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.
Mục đích của hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự chính là việc
Thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa đưa ra một trong các quyết định:
Quyết định đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm, quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung,
quyết định tạm đình chỉ hoặc đình chỉ vụ án.
Toàn bộ quá trình từ lúc Tòa án nhận hồ sơ vụ án từ Viện kiểm sát chuyển
sang cho đến trước khi mở phiên tòa xét xử sơ thẩm, Thẩm phán được phân công

13


chủ tọa phiên tòa sẽ phải nghiên cứu hồ sơ trong một thời hạn nhất định theo quy
định của pháp luật cuối cùng sẽ đưa ra quyết định của mình. Quyết định mà Thẩm
phán đưa ra có tính chất quyết định đối với vụ án có được đưa ra xét xử hay không.
Bên cạnh đó chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự còn nhằm tiếp tục xác
định sự thật, chứng minh tội phạm. Tòa án có trách nhiệm chứng minh tội phạm
theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự, vì vậy khi nghiên cứu hồ sơ, Thẩm phán
còn đánh giá các chứng cứ mà Cơ quan điều tra, truy tố đã thu thập. Nếu chứng cứ
đầy đủ thì Thẩm phán phải đưa vụ án ra xét xử, nếu chưa đầy đủ thì trả hồ sơ để
điều tra bổ sung.

Tòa án được đúng và chính xác theo quy định của pháp luật thì đòi hỏi quá trình
chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, Thẩm phán được phân công chủ tọa phiên
tòa phải xem xét, giải quyết các yêu cầu, khiếu nại của những người tham gia tố
tụng về điều tra, truy tố, đảm bảo cho người tham gia tố tụng được thực hiện các
quyền mà pháp luật quy định cho họ được hưởng theo nguyên tắc tôn trọng và bảo
vệ các quyền cơ bản của công dân, đảm bảo quyền bình đẳng của mọi công dân
trước pháp luật và đảm bảo quyền bào chữa của bị can.
Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự Tòa án kiểm tra các
điều kiện đảm bảo cho vụ án được xét xử đúng quy định của pháp luật. Trong
trường hợp nếu có phát hiện vi phạm pháp luật nghiêm trọng thủ tục tố tụng làm
ảnh hưởng đến việc xác định sự thật của vụ án, ảnh hưởng đến quyền lợi của những
người tham gia tố tụng thì Tòa án có quyền trả hồ sơ cho Viện kiểm sát yêu cầu
khắc phục những vi phạm pháp luật đó hoặc tự mình khắc phục những sai lầm đó
trong quyền hạn của Tòa án.
Mọi hoạt động tố tụng hình sự trong đó có chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án
hình sự phải được tiến hành theo đúng quy định của BLTTHS. Người tiến hành tố
tụng phải chịu trách nhiệm về những hành vi, quyết định của mình, nếu làm trái các
quy định của pháp luật thì phải chịu trách nhiệm kỷ luật, thậm chí bị truy cứu trách
nhiệm hình sự.
Ý nghĩa pháp lý: Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là khâu đảm bảo các
điều kiện cần thiết để đưa vụ án ra xét xử. Trong quá trình chuẩn bị xét xử Tòa án
sẽ ra những quyết định của mình dựa trên các quyết định của các cơ quan tiến hành
tố tụng khác. Trong trường hợp Tòa án ra quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung
thì Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát phải kiểm tra lại tính có căn cứ và chính xác
của các quyết định mà cơ bản mình đã ban hành trước đó để đảm bảo không làm

15


oan người vô tội, truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội là đúng pháp

16


chu đáo và đầy đủ thì chất lượng xét xử càng cao. Điều này sẽ có ý nghĩa trong việc
đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, giáo dục được nhân dân ý thức tuân thủ
pháp luật và có ý thức đấu tranh chống các hành vi vi phạm pháp luật. Ngược lại
nếu việc chuẩn bị xét xử không thận trọng, sơ sài có thể dẫn đến việc Thẩm phán ra
những quyết định không chính xác, ảnh hướng lớn đến chất lượng xét xử sơ thẩm
vụ án hình sự. Thực tiễn cũng cho thấy tình trạng xét xử oan người vô tội hay để lọt
tội phạm gây ảnh hưởng xấu đến việc chấp hành pháp luật của người dân, làm giảm
lòng tin của nhân dân vào các cơ quan tố tụng khi giải quyết các vụ án hình sự.
Tóm lại, chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự có ý nghĩa rất lớn trong việc
mang lại hiệu quả của xét xử sơ thẩm. Nếu chuẩn bị xét xử có làm tốt sẽ là tiền đề
cho hoạt động xét xử sơ thẩm có chất lượng cao và ngược lại. Chuẩn bị xét xử sơ
thẩm vụ án hình sự là khâu quan trọng ảnh hưởng quyết định đến chất lượng xét xử
sơ thẩm của vụ án hình sự.
1.2. Pháp luật về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
1.2.1. Những quy định của pháp luật về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
1.2.1.1. Quy định về nhận hồ sơ vụ án, bản cáo trạng và thụ lý vụ án
Tại chương XVII của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 (BLTTHS năm
2003) quy định về chuẩn bị xét xử từ Điều 176 đến Điều 199 (gồm 24 điều) nhưng
không có quy định rõ ràng về việc nhận hồ sơ vụ án, bản cáo trạng và thụ lý vụ án.
Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 có riêng 01 điều quy định về việc nhận hồ sơ vụ
án, bản cáo trạng và thụ lý vụ án, đây chính là điểm mới của BLTTHS năm 2015.
Quy định tại Điều 276 BLTTHS năm 2015, khi VKS giao bản cáo trạng, hồ
sơ vụ án và vật chứng kèm theo (nếu có), Tòa án phải kiểm tra và xử lý. Trường
hợp tài liệu trong hồ sơ vụ án, vật chứng kèm theo (nếu có) đã đầy đủ so với bảng
kê tài liệu, vật chứng hoặc bản cáo trạng đã được giao cho bị can hoặc người đại
diện của bị can thì nhận hồ sơ vụ án; Trường hợp tài liệu trong hồ sơ vụ án, vật
chứng kèm theo (nếu có) không đủ so với bản kê tài liệu, vật chứng hoặc bản cáo

hạn này, Thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa có nhiệm vụ nghiên cứu hồ
sơ, giải quyết các khiếu nại và yêu cầu của những người tham gia tố tụng và tiến
hành những việc khác cần thiết cho việc mở phiên tòa.
Thời hạn chuẩn bị xét xử bảo gồm thời hạn để Thẩm phán được phân công
chủ tọa phiên tòa ra các quyết định tố tụng hình sự theo luật định với thời hạn để
mở phiên tòa theo quyết định đưa vụ án ra xét xử.

18


Quy định tại khoản 2 Điều 176 BLTTHS năm 2003, trong thời hạn ba mươi
ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng, bốn mươi ngày đối với tội phạm nghiêm
trọng, hai tháng đối với tội phạm rất nghiêm trọng, ba tháng đối với tội phạm đặc
biệt nghiêm trọng, kể từ ngày nhận hồ sơ vụ án, Thẩm phán được phân công chủ tọa
phiên tòa phải ra một trong những quyết định sau đây: Đưa vụ án ra xét xử, Trả hồ
sơ để điều tra bổ sung, Đình chỉ hoặc Tạm đình chỉ vụ án.
Đối với những vụ án phức tạp, Chánh án Tòa án có thể gia hạn thời hạn
chuẩn bị xét xử, nhưng không quá mười lăm ngày đối với tội ít nghiêm trọng và tội
nghiêm trọng, không quá ba mươi ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng và tội
phạm đặc biệt nghiêm trọng. Việc gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử phải được thông
báo ngay cho Viện kiểm sát cùng cấp.
Thời hạn để Thẩm phán ra các quyết định tố tụng hình sự phụ thuộc vào loại
tội phạm và tội danh mà Viện kiểm sát truy tố đối với người bị đưa ra xét xử.
Thời điểm kết thúc thời hạn chuẩn bị xét xử là thời điểm Thẩm phán chủ tọa
phiên tòa ra quyết định đưa vụ án ra xét xử và Thư ký phiên tòa làm các thủ tục mở
phiên tòa xét xử công khai, xét xử kín hoặc xét xử lưu động tùy theo tính chất vụ án.
Thời điểm kết thúc thời hạn chuẩn bị xét xử trong hợp khác nhau: Thẩm phán chủ
tọa phiên tòa ra quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung, vụ án bị tạm đình chỉ, đình chỉ
thì ngày ra quyết định là ngày kết thúc thời hạn chuẩn bị xét xử.
Thời hạn mở phiên tòa kể từ ngày có quyết định đưa vụ án ra xét xử là mười