ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ NAM

PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HUYỆN VĨNH TƯỜNG, TỈNH VĨNH
PHÚC GIAI ĐOẠN 2005-2015

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LI HỌC

THÁI NGUYÊN - 2017


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ NAM

PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HUYỆN VĨNH TƯỜNG, TỈNH VĨNH
PHÚC GIAI ĐOẠN 2005-2015

Chuyên ngành: Địa lí
học
Mã số: 60 31 05
01

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LI HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN VIỆT TIẾN

THÁI NGUYÊN - 2017

trình nghiên cứu hoàn thiện đề tài này.
Cuối cùng em xin gửi lời cảm ơn tới các bạn bè và người thân đã
giúp đỡ và tạo điều kiện cho em hoàn thành khóa luận này.
Em xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 6 năm
2017
Tác giả

Nguyễn Thị Nam

ii


MỤC LỤC
Trang
Trang bìa
phụ
Lời

cam

đoan

.........................................................................................................
Lời

cảm

i
ơn


các

hình

..............................................................................................

vi

MỞ

ĐẦU .......................................................................................................
....... 1
1.
Lí
do
chọn
đề
............................................................................................... 1

tài

2.
Lịch
sử
nghiên
cứu............................................................................................ 2
3.
Mục
tiêu,

5.
Những
đóng
góp
của
............................................................................. 10
6.
Kết
cấu
của
luận
....................................................................................... 10

văn

NÔI
DUNG
........................................................................................................ 11
Chương 1. CƠ SƠ LÍ LUÂN VA THỰC TIÊN VÊ PHÁT TRIỂN NÔNG
NGHIÊP.................................................................................................
............ 11
1.1.
Cơ
sơ
ly
................................................................................................ 11
1.1.1.
Các
khái
niệm

1.1.4. Các tiêu chí đánh giá sự phát triển của nông nghiệp
................................ 21
1.2.
Cơ
sơ
thực
............................................................................................. 25
1.2.1.
Phát
triển
nông
Hồng................................. 25

nghiệp

vùng

1.2.2.
Phát
triển
nông
nghiệp
..................................................... 28

đồng
tỉnh

bằng
Vĩnh


trí
địa
lí
và
pham
................................................................ 34

vi

lanh

2.1.2.
Nhân
tố
tự
....................................................................................... 38
2.1.3.
Nhân
tố
kinh
tê
hội............................................................................ 43

thô
nhiên

–

2.1.4.
Đanh

2015
......................................................................................................... 58
Tiểu
kết
chương
............................................................................................... 78

2

Chương 3. ĐINH HƯỚNG VA GIAI PHAP PHÁT TRIỂN NÔNG
NGHIÊP HUYỆN VĨNH TƯỜNG, TỈNH VĨNH PHÚC ĐÊN NĂM
2020,

TẦM

NHÌN

TỚI

NĂM

2030................................................................................................. 79
3.1. Quan điêm, mục tiêu,
nghiệp................................ 79

định

hướng

phát


nghiêp

huyện

Vĩnh

Tường

tế......................................................... 92

trong

điều

kiện

thực


3.2.2. Đao tao va phat triên nguôn nhân lực, nâng cao chât lượng
nguôn lao đông 94
3.2.3. Phát triển sản xuât găn vơi công nghiêp chế biến và mở rộng thị
trường

tiêu

thu

nông


đông

vôn

........................................................................ 95
3.2.5.
Thu
hut
vôn
đâu
tư
........................................................ 95

va

huy

3.2.6. Xây dựng CSHT hiên đai và phát triển KHCN, sử dung hiêu qua
tai

nguyên

va

bao

vê

môi


Nghĩa đầy
đủ
Biến đổi khí hậu

CCGTSX

Cơ cấu giá trị sản xuất

CMKT

Chuyên môn kỹ thuật

CNH, HĐH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

CN-XD

Công nghiệp xây dựng

CSHT

Cơ sở hạ tầng

CSVCKT

Cơ sở vật chất kĩ thuật

ĐDSH


HTX, HTXNN

Hợp tác xã, hợp tác xã nông nghiệp

IPM

Quản lý dịch hại tổng hợp

KCN

Khu công nghiệp

KH

Kế hoạch

KHKT, KHCN

Khoa học kĩ thuật, khoa học công nghệ

KTTT

Kinh tế trang trại

KT-XH

Kinh tế - xã hội

MĐDS


Tây Bắc-Đông Nam

TCH

Toàn cầu hóa

TCLTNN

Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp

TCN

Tiểu công nghiệp

TT

Thị trấn

TW

Trung ương

UBND

Ủy ban nhân dân

VAC

Vườn- ao- chuồng

26
Bảng 1.2. Trang trại nông, lâm nghiệp và thủy sản phân theo loại hình trang
trại
tại thời điểm 01/7/2016
............................................................................... 27
Bảng 1.3. GTSX nông nghiệp tỉnh Vĩnh Phúc theo giá hiện hành phân theo
các
ngành giai đoạn 2011 - 2015
...................................................................... 29
Bảng 2.1: Đất nông nghiệp phân theo đơn vị hành chính năm
2015.......................... 36
Bảng 2.2: Mật độ dân số Vĩnh Tường giai đoạn 2005 - 2015
................................... 44
Bảng 2.3. Cơ cấu số hộ phân theo lĩnh vực kinh tế năm 2016
.................................. 46
Bảng 2.4: Số người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động phân theo
trình
độ CMKT cao nhất đạt được
...................................................................... 47
Bảng 2.5: Cơ cấu Số người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động
phân
theo trình độ CMKT cao nhất đạt được
...................................................... 47
Bảng 2.6: Số người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động phân theo
trình
độ CMKT cao nhất đạt được
...................................................................... 48
Bảng 2.7: GTSX của huyện Vĩnh Tường chia theo các ngành kinh tế giai
đoạn
2005 - 2015 theo giá so sánh năm 1994

Bảng 2.19: Diện tích, năng suất và sản lượng Cây rau các loại giai đoạn
2011-2015...... 65
Bảng 2.20: Số trâu, bò, lợn phân theo đơn vị hành chính xã, thị trấn năm
2005-2011..... 66
Bảng 2.21: Sản lượng và một số sản phẩm chăn nuôi trâu giai đoạn 20052015 ...... 67
Bảng 2.22: Số lượng, Sản lượng và một số sản phẩm chăn nuôi lợn giai
đoạn
2005-2015
............................................................................................... 69
Bảng 2.23: Tình hình phát triển ngành chăn nuôi gia cầm giai đoạn 20102015....... 69
Bảng 2.24. Giá trị sản xuất ngành thủy sản giá đoạn 2005 - 2015
............................. 70
Bảng 2.25: Biến động sản xuất ngành thủy sản giai đoạn 20052015........................ 71
Bảng 2.26: Diện tích nuôi trồng thủy sản theo xã/phường/thị trấn huyện
Vĩnh
Tường năm 2011-2015.
.......................................................................... 73
Bảng 2.27: Số lượng trang trại theo xã/phường/thị trấn của huyện năm 20122015 ..... 75
Bảng 3.1. Dự kiến tăng GTSX ngành nông nghiệp đến 2020, tầm nhìn 2030
........... 82
Bảng 3.2. Diện tích, năng suất, sản lượng một số cây trồng chính đến năm
2020.... 86
Bảng 3.3. Phát triển chăn nuôi đến năm 2020 và định hướng năm 2030
................. 88
Bảng 3.4. Dự kiến sản xuất thủy sản đến năm 2020 và mục tiêu đến năm
2030 ...... 89

vi



loài người. Sản phẩm quan trọng hàng đầu mà con người làm ra để nuôi
sống mình là lương thực. Từ khi ra đời đến nay, nông nghiệp luôn đóng vai
trò quan trọng trong phát triển kinh tế nâng cao đời sống dân cư, đảm bảo
an ninh lương thực quốc gia cũng như sự ổn định về chính trị - xã hội của đất
nước.
Cho đến nay chưa có ngành nào dù hiện đại đến đâu, có thể thay thế
được sản xuất nông nghiệp. Nông nghiệp là ngành có ý nghĩa quyết định đối
với đời sống xã hội của con người trong mọi thế hệ.
Ở Việt Nam, cha ông ta đã dạy “phi nông bất ổn” trước khi nói “phi
công bất phú”, “phi dịch bất hoạt”, “phi trí bất hưng”. Với gần 66% dân số
sống ở nông thôn, kinh tế còn thuần nông, cơ cấu nông nghiệp độc canh, tỷ
trọng nông nghiệp đóng góp vào GDP còn lớn (chiếm 17% GDP-2015),
năng xuất khai thác từ ruộng đất còn thấp nên vấn đề nông nghiệp nông
thôn ở nước ta càng trở nên quan trọng. Trong quan điểm và đường lối phát
triển kinh tế - xã hội đất nước, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm tới sự phát
triển của nông nghiệp, nông thôn và đã có những chủ chương, chính sách
đúng đắn để đẩy nhanh sự phát triển của khu vực này. Nghị quyết Đại hội
Đảng toàn quốc lần thứ XI (2011) tiếp tục khẳng định: đẩy mạnh hơn nữa sự
nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp - nông thôn, giải quyết
đồng bộ các vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân, tạo ra sự chuyển
biến mạnh mẽ trong nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống cho
nhân dân. Trong hiện tại và tương lai, nông nghiệp, nông dân và nông thôn
có tầm chiến lược đặc biệt quan trọng.
Vĩnh Phúc là tỉnh nằm trong vùng Đồng bằng sông Hồng, là tỉnh có
nhiều tiềm năng phát triển kinh tế đặc biệt là nông nghiệp. Trong những năm
gần đây, Vĩnh Phúc đã đạt nhiều thành tựu, thực hiện có hiệu quả các mục
tiêu đặt ra trong chiến lược phát triển nông nghiệp nói riêng và chiến lược
phát triển kinh tế - xã hội nói chung. Việc phát triển sản xuất nông nghiệp
hàng hóa gắn với xây dựng nông thôn mới trở thành một trong những
chương trình phát triển kinh - tế xã hội trọng tâm giai đoạn 2011-2020. Tuy

trước nhiều thách thức về cơ sở hạ tầng kỹ thuật.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và tầm quan trọng của vấn đề, dưới sự
hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Việt Tiến, tôi quyết định chọn hướng
nghiên cứu cho luận văn của mình là “Phát triển nông nghiệp huyện Vĩnh
Tường - tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 20052015
”.
2. Lịch sử nghiên
cứu
2.1. Trên thế
giới
Kinh tế nói chung và nông nghiệp nói riêng luôn biến động vì gắn liền
với sự biến động và phát triển không ngừng của bản thân các yếu tố bộ phận
cấu thành và của những mối quan hệ giữa chúng. Nghiên cứu sự phát triển
nông nghiệp của địa phương bất kỳ trong một giai đoạn cụ thể nào cũng

3


không còn là vấn đề mới mẻ nhưng đặt trong bối cảnh hiện nay thì vô cùng
cần thiết.

4


J.Fonratier là người đầu tiên nghiên cứu một cách tổng hợp, có hệ
thống và đưa ra lý thuyết “ba khu vực hoạt động kinh tế - xã hội”. Theo lý
thuyết này, tất cả các hoạt động kinh tế được chia thành 3 khu vực hoạt
động cơ bản (nông nghiệp, công nghiêp
– xây dựng, dịch vụ). Trong đó, nông nghiệp là ngành cung cấp tư liệu sinh
hoạt cho con người, … và việc sản xuất ra tư liệu sinh hoạt là điều kiện đầu

Hội nghị chuyên đề của Ban Chấp hành trung ương Đảng, trong các tạp chí

5


chuyên ngành các hội thảo khoa học và nghiên cứu

6


độc lập của nhà khoa học…ở một số các trường Đại học như Đại học sư phạm
Hà Nội, Đại học nông nghiệp I, Đại học nông lâm Thái Nguyên… bộ môn địa
lí nông nghiệp hay kinh tế nông nghiệp đã được đưa vào giảng dạy.
Những đánh giá cơ bản về thành tựu nổi bật của Việt Nam trong những
năm đổi mới, vấn đề xuất khẩu nông sản chủ lực của Việt Nam kèm theo
những dẫn chứng số liệu thống kê về nông nghiệp, nông thôn Việt Nam giai
đoạn 1986-2001 đã được đề cập chi tiết, đầy đủ trong cuốn “Nông nghiệp
nông thôn Việt Nam thời kì đổi mới 19862001” của tác giả Nguyễn Sinh
Cúc.
Nhóm tác giả Lê Quốc Doanh, Nguyễn Văn Bộ, Hà Đình Tuấn với
“Nông nghiệp vùng cao: thực trạng và giải pháp” đã tập hợp những bài viết
có chọn lọc tại Hội thảo quốc gia về nghiên cứu và phát triển nông nghiệp
bền vững tại vùng cao, Yên Bái ngày 06/8/2002. Nhiều công trình nghiên
cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nước đã đề cập đến thực trạng
cũng như giải pháp thúc đảy sản xuất cây ăn quả, cây công nghiệp, chăn
nuôi, thủy sản…phát triển nền nông nghiệp bền vững các tỉnh vùng
TDMNPB. Tiêu biểu như bài viết “thực trạng sản xuất và giải pháp phát triển
cây ăn quả của vùng trung du miền núi phía Bắc” của tác giả Lê Hồng Sơn Viện Quy hoạch và thiết kế nông nghiệp đã đề cập cụ thể về hiện trạng sản
xuất và phân bố các cây ăn quả chủ yếu, thực trạng cơ sở hạ tầng, cơ sở vật
chất kỹ thuật và chính sách phát triển cây ăn quả ở trung du miền núi phía

Tác giả Lê Thông, Nguyễn Minh Tuệ trong cuốn “Giáo trình địa lí kinh
tế xã hội Việt Nam” (2011); Đỗ Thị Minh Đức (chủ biên) cuốn “ Giáo trình địa
lí kinh tế xã hội Việt Nam” tập I xuất bản năm 2009 đã phân tích và đánh
giá sâu sắc các nguồn lực tự nhiên và kinh tế xã hội đối với sự phát triển
nông nghiệp và địa lí các ngành nông nghiệp Việt Nam.
Huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc là địa phương giàu tiềm năng, nền
văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc, nhưng thực trạng phát triển cho thấy chưa
tương xứng với tiềm năng hiện có. Đây là địa bàn thu hút nhiều sự quan
tâm của các nhà quản lí, các nhà khoa học…Tác giả Lê Thông đã giới thiệu
tương đối cụ thể về KT-XH của Vĩnh Phúc nói chung và nông nghiệp nói riêng
trong cuốn “Địa lí các tỉnh và thành phố Việt Nam”
tập II.
Huyện Vĩnh Tường - tỉnh Vĩnh Phúc với cơ cấu kinh tế đặc trưng là
nông nghiệp, trong đó sản xuất nông nghiệp giữ vai trò quan trọng. Do vậy,
sản xuất nông nghiệp luôn được lãnh đạo các cấp quan tâm.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và kế thừa các thành tựu nghiên cứu
của các nhà khoa học đi trước trong kinh tế nói chung và nông nghiệp nói
riêng, với cách nhìn biện chứng, luận văn phân tích đánh giá khách quan,
khoa học những thành tựu phát triển nông nghiệp huyện Vĩnh Tường tỉnh
Vĩnh Phúc giai đoạn 2005-2015 và đề xuất một số giải pháp thúc đẩy sản
xuất nông nghiệp phát triển
3. Mục tiêu, nhiệm vụ và giới hạn của đề tài

9


3.1.
tiêu

Mục

hiện trạng phát triển nông nghiệp huyện Vĩnh Tường - tỉnh Vĩnh Phúc giai
đoạn 20052015. Trong giới hạn nội dung nghiên cứu, đề tài chỉ tìm hiểu nông nghiệp

10