HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

VI THẾ SƠN

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỰ THAM GIA
CỦA THANH NIÊN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ
Ở CÁC XÃ ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN HUYỆN YÊN THẾ,
TỈNH BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ


NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016

ii


HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

VI THẾ SƠN

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỰ THAM GIA
CỦA THANH NIÊN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ
Ở CÁC XÃ ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN HUYỆN YÊN THẾ,
TỈNH BẮC GIANG

Chuyên ngành

: Kinh tế nông nghiệp

Mã số

thời gian giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực tập và hoàn thiện đề tài.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào
tạo, Bộ môn Bộ môn Kế hoạch và Đầu tư, Khoa Kinh tế & Phát triển nông thôn Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập,
thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.
Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Tỉnh đoàn thanh niên, Ban Dân tộc, Văn phòng
UBND tỉnh, Huyện ủy, UBND huyện, Huyện đoàn, các phòng ban chuyên môn;
cấp ủy, chính quyền, Đoàn thanh niên các xã đặc biệt khó khăn; cán bộ Đoàn,
đoàn viên, thanh niên và nhân dân huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang đã giúp đỡ và
tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã
tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến kích tôi
trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn
Hà Nội, ngày 25 tháng 5 năm 2016
Học viên

Vi Thế Sơn

iii


MỤC LỤC
Lời cam đoan....................................................................................................................ii
Lời cảm ơn.....................................................................................................................iii
Danh mục chữ viết tắt....................................................................................................vii
Danh mục bảng.............................................................................................................viii
Danh mục hộp ý kiến........................................................................................................x
Trích yếu luận văn...........................................................................................................xi
Thesis abstract...............................................................................................................xiii
Phần 1. Mở đầu...................................................................................................................1
1.1.


Phần 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia của thanh niên trong
phát triển kinh tế..................................................................................................5
2.1.

Cơ sở lý luận.......................................................................................................5

2.1.1.

Một số khái niệm cơ bản.....................................................................................5

2.1.2.

Nội dung tham gia của thanh niên trong phát triển kinh tế..........................7

2.1.3.

Các giải pháp tăng cường sự tham gia của thanh niên trong phát triển
kinh tế..................................................................................................................9

2.1.4.

Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của thanh niên trong phát
triển kinh tế......................................................................................................10

2.2.

Cơ sở thực tiễn về sự tham gia của thanh niên trong phát triển kinh
tế........................................................................................................................15


Đặc điểm địa bàn nghiên cứu............................................................................33

3.1.1.

Điều kiện tự nhiên.............................................................................................33

3.1.2.

Đặc điểm kinh tế -xã hội...................................................................................34

3.2.

Phương pháp nghiên cứu................................................................................45

3.2.1.

Phương pháp thu thập số liệu........................................................................45

3.2.2.

Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu.........................................................46

3.2.3.

Phương pháp phân tích số liệu.......................................................................47

3.2.4.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu..........................................................................47


khăn huyện Yên Thế..........................................................................................81

4.1.6.

Đánh giá chung về sự tham gia của thanh niên trong phát triển kinh tế
ở các xã đặc biệt khó khăn huyện Yên Thế.......................................................86

4.2.

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của thanh niên
vào phát triển kinh tế ở các xã đặc biệt khó khăn huyện yên thế...............88

v


4.2.1.

Năng lực của tổ chức Đoàn thanh niên và cán bộ Đoàn..................................88

4.2.2.

Các yếu tố thuộc về bản thân thanh niên..........................................................90

4.2.3.

Cơ chế, chính sách liên quan thanh niên..........................................................93

4.2.4.

Phong tục tập quán...........................................................................................94

Đối với Đảng, Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương...........................104

5.2.2.

Đối với Đảng bộ, UBND tỉnh Bắc Giang.....................................................104

5.2.3.

Đối với các cơ quan chính quyền, đoàn thể ở địa phương..............................105

5.2.4.

Đối với tổ chức Đoàn và đoàn viên, thanh niên huyện Yên Thế....................105

Tài liệu tham khảo........................................................................................................107
Phụ lục.........................................................................................................................110

vi


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Từ viết tắt

Nghĩa tiếng việt

CNH - HĐH

Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa


Khoa học công nghệ

KT-XH

Kinh tế - xã hội

LLCT

Lý luận chính trị

MTTQ

Mặt trận Tổ quốc

NN và PTTN

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

THCS

Trung học cơ sở

THPT

Trung học phổ thông

TTCN

Tiểu thủ công nghiệp


Bảng 4.1:

Tình hình tổ chức các hoạt động tập huấn kỹ thuật sản xuất, dạy
nghề, tạo việc làm cho thanh niên..............................................................56

Bảng 4.2:

Đánh giá của thanh niên về thực hiện các chính sách hỗ trợ thanh
niên phát triển kinh tế ở các xã đặc biệt khó khăn.....................................57

Bảng 4.3:

Giải quyết việc làm từ vốn vay ủy thác, quỹ quốc gia hỗ trợ việc
làm, tín dụng cho thanh niên huyện Yên Thế giai đoạn 2013 – 2015
....................................................................................................................60

Bảng 4.4:

Số lượng mô hình kinh tế thanh niên tiêu biểu chia theo đơn vị xã,
thị trấn trong huyện Yên Thế, năm 2015...................................................63

Bảng 4.5:

Đánh giá của thanh niên về những khó khăn khi xây dựng mô hình
phát triển kinh tế........................................................................................64

Bảng 4.6:

Thực trạng thanh niên tham gia tập huấn kỹ thuật sản xuất ở các xã
đặc biệt khó khăn huyện Yên Thế..............................................................66

huyện Yên Thế...........................................................................................78
Bảng 4.16.

Thực trạng thanh niên ở các xã đặc biệt khó khăn tham gia xây dựng
mô hình phát triển kinh tế............................................................................79

Bảng 4.17: Thanh niên tiếp cận thông tin trong phát triển kinh tế...............................81
Bảng 4.18: Nguồn gốc đất sử dụng để phát triển kinh tế.............................................82
Bảng 4.19: Thu nhập bình quân từ các mô hình kinh tế của thanh niên điều tra ở
các xã đặc biệt khó khăn huyện Yên Thế...................................................83
Bảng 4.20: Thu nhập bình quân từ các mô hình kinh tế của thanh niên điều tra,
theo đối tượng thanh niên..........................................................................84
Bảng 4.21: Đánh giá của thanh niên về những rủi ro trong sản xuất...........................84
Bảng 4.22: Quyết định đầu tư mở rộng sản xuất của thanh niên.................................85
Bảng 4.23. Trình độ học vấn của cán bộ Đoàn ở các xã điều tra.................................89
Bảng 4.24. Trình độ học vấn của ĐVTN ở các xã điều tra..........................................91

ix


DANH MỤC HỘP Ý KIẾN
Hộp 4.1: Ý kiến của ĐVTN tham gia tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật.............71
Hộp 4.2 Ý kiến của cán bộ Đoàn về vốn vay phát triển kinh tế......................................73
Hộp 4.3: Ý kiến của cán bộ Đoàn trong việc xây dựng mô hình kinh tế........................77
Hộp 4.4: Ý kiến về năng lực của cán bộ Đoàn................................................................90
Hộp 4.5: Ý kiến về năng lực của bản thân thanh niên.....................................................92

x



trong thời gian qua ở các xã đặc biệt khó khăn trên địa bàn huyện Yên Thế cho thấy,
thanh niên tham gia vào phát triển kinh tế còn nhiều hạn chế nhất định: (i) Thiếu
kiến thức quản lý kinh tế; kỹ thuật sản xuất; còn chưa mạnh dạn áp dụng tiến bộ
KHKT vào sản xuất, kinh doanh; (ii) Thiếu vốn cho thanh niên vay để đầu tư sản
xuất kinh doanh; nguồn vốn vay từ các ngân hàng còn ít do thiếu tài sản thế chấp;

xi


các thủ tục cho vay vốn rườm rà, chất lượng tín dụng của các ngân hàng còn nhiều
hạn chế; (iii) Thiếu nguồn lực hỗ trợ đào tạo nghề cho thanh niên các hoạt động
hướng nghiệp, tạo việc làm cho thanh niên còn hạn chế; cung cấp thông tin về thị
trường còn ít được quan tâm; (iv) Thiếu nguồn lực để hỗ trợ xây dựng các mô
hình kinh tế; giúp đỡ thanh niên phát triển kinh tế thông qua phong trào “Thanh
niên thi đua sản xuất kinh doanh giỏi”; (v) Công tác quản lý nhà nước, việc cải
cách thủ tục hành chính thực hiện cơ chế dành cho thanh niên còn thiếu sự phối
hợp. Tổ chức đoàn thanh niên chưa có nhiều giải pháp thu hút đoàn viên, thanh
niên tham gia vào các hoạt động ở địa phương, đặc biệt trong phát triển kinh tế;
một số cán bộ đoàn cơ sở còn yếu về chuyên môn, nghiệp vụ nên việc cụ thể hóa
các phong trào của đoàn còn hạn chế.
Một số giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của thanh niên trong phát
triển kinh tế ở các xã đặc biệt khó khăn huyện Yên Thế trong thời gian tới gồm:
Tăng cường đào tạo, tập huấn nâng cao kỹ thuật sản xuất cho cán bộ và đoàn
thanh niên; Tăng cường huy động vốn cho thanh niên vay để phát triển sản xuất;
phát triển các mô hình kinh tế; tăng cường các yếu tố thúc đẩy sự tham gia của
thanh niên phát triển kinh tế, giải quyết việc làm cho thanh niên.

xii



development through movement "Youth manufacturing emulate good business"; (V)

xiii


The management of the state, the administrative procedure reform implementation
mechanisms for youth also lack of coordination. Youth League organization no
solution attracts many unionists, youth participation in local activities, especially in
economic development; Union officials some weak basis of expertise, the
professional should specify the movement of teams is limited.
Some solutions to enhance the participation of youth in economic
development in the extremely difficult communes in Yen The district in the coming
period include: Enhance training, advanced technical training for staff producer and
youth; Strengthening youth raise funds for loans to develop production; developing
economic models; enhancing factors promoting the participation of youth economic
development, creating jobs for the youth.

xiv


PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Thanh niên là lực lượng đông đảo hoạt động trên nhiều lĩnh vực của đời
sống xã hội, có đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất
nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Thanh niên là người chủ tương
lai của nước nhà. Thật vậy nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn
là do các thanh niên”. Quán triệt tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Ban Chấp
hành Trung ương Đảng khóa X ban hành Nghị quyết số 25-NQ/TW đã xác định
mục tiêu chung về phát triển thanh niên:“Tiếp tục xây dựng thế hệ thanh niên
Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự cường dân tộc; kiên định lý tưởng độc lập dân

của huyện còn có những hạn chế nhất định nhất là ở các địa bàn khó khăn, cụ thể
như: thanh niên còn thiếu kiến thức, kỹ năng; do thiếu vốn, kinh nghiệm sản
xuất; việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, kinh doanh còn hạn chế;
nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng CSXH, Ngân hàng NN và PTNT Việt Nam
dành cho thanh niên phát triển kinh tế chưa đáp ứng được nhu cầu của thanh
niên; đặc biệt một số cấp ủy Đảng, chính quyền, các ngành đoàn thể chưa quan
tâm đúng mức đến vai trò của thanh niên trong phát triển kinh tế ở địa phương.
Vì vậy, Đoàn thanh niên cần có những giải pháp nhằm tăng cường nguồn lực hỗ
trợ cho thanh niên trong phát triển kinh tế ở địa phương khó khăn trong thời gian
tới. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nêu trên và nhận thức sâu sắc về vai trò của
thanh niên trong quá trình phát triển kinh tế, tôi tiến hành ngiên cứu đề tài: “Giải
pháp tăng cường sự tham gia của thanh niên trong phát triển kinh tế ở các xã
đặc biệt khó khăn huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang”.
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1.2.1. Mục tiêu chung
Đánh giá thực trạng tham gia của thanh niên trong phát triển kinh tế ở các
xã đặc biệt khó khăn huyện Yên Thế, từ đó đề xuất giải pháp nhằm tăng cường
và thu hút sự tham gia của thanh niên trong phát triển kinh tế góp phần nâng cao
đời sống của người dân ở địa bàn nghiên cứu.
1.2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia và các giải pháp thu
hút sự tham gia của thanh niên trong phát triển kinh tế.
- Đánh giá thực trạng tham gia và các giải pháp thu hút sự tham gia của thanh
niên trong phát triển kinh tế ở các xã đặc biệt khó khăn huyện Yên Thế, tỉnh Bắc
Giang thời gian qua.
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của thanh niên trong phát
triển kinh tế ở các xã đặc biệt khó khăn huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang.

2


xã Tiến Thắng, Đồng Hưu của huyện Yên Thế. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng
đến sự tham gia của thanh niên vào phát triển kinh tế và từ đó đề xuất giải pháp

3


tăng cường sự tham gia của thanh niên trong phát triển kinh tế ở các xã đặc biệt
khó khăn của huyện Yên Thế.
- Phạm vi không gian
Nghiên cứu được tiến hành trong phạm vị các xã đặc biệt khó khăn của
huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang, đặc biệt là 2 xã Tiến Thắng và Đồng Hưu.
- Phạm vi thời gian
+ Số liệu thứ cấp liên quan đến sự tham gia của thanh niên trong phát triển
kinh tế các xã đặc biệt khó khăn ở địa bàn nghiên cứu được thu thập giai đoạn
năm 2013 – 2015.
+ Số liệu sơ cấp điều tra các đối tượng nghiên cứu được thu thập trong
năm 2015.
+ Thời gian thực hiện đề tài: 5/2015 – 5/2016.

4


PHẦN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SỰ THAM GIA CỦA
THANH NIÊN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ
2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN
2.1.1. Một số khái niệm cơ bản
2.1.1.1. Khái niệm về thanh niên
Luật Thanh niên số 53/2005/QH11 ngày 29/11/2005, theo Điều 1 Luật này
quy định về độ tuổi thanh niên như sau: “Thanh niên quy định là công dân Việt
Nam từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi” (Quốc hội, 2005).

nâng cao chất lượng tổ chức Đoàn, mở rộng mặt trận đoàn kết tập hợp thanh
niên; phát huy vai trò xung kích cùng toàn Đảng, toàn quân, toàn dân thực
hiện thắng lợi công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, vì mục tiêu dân giàu,
nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, góp phần đưa nước ta cơ bản trở
thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020” (Ban Chấp hành
Trung ương Đoàn, 2012).
Để thực hiện thắng lợi mục tiêu đó, đòi hỏi vai trò của thanh niên nói
chung, của các cấp bộ Đoàn nói riêng cần tích cực tham gia thực hiện các nhiệm
vụ phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, thanh niên tham gia vào phát triển kinh tế
thể hiện ở nội dung khác nhau: chuyển giao ứng dụng khoa học công nghệ trong
sản xuất; xây dựng các mô hình kinh tế;...
Từ quan điểm trên, chúng tôi rút ra quan niệm về sự tham gia của thanh
niên như sau: Sự tham gia của thanh niên là quá trình tác động làm tăng tính
hiệu quả của các hoạt động kinh tế thông qua việc huy động, sử dụng các nguồn
lực nội tại và các nguồn lực hỗ trợ từ bên ngoài.
2.1.1.3. Khái niệm sự tham gia của thanh niên trong phát triển kinh tế
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa
X khẳng định quan điểm chỉ đạo của Đảng về công tác thanh niên: “Thanh niên
là rường cột của nước nhà, chủ nhân tương lai của đất nước, là lực lượng xung
kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự
thành bại của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế
và xây dựng chủ nghĩa xã hội (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2008).
Trong tương quan xã hội, thanh niên là lực lượng đông đảo, có tiềm năng
to lớn, đã và đang giữ vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế của đất
nước. Để tiếp tục phát huy truyền thống của các thế hệ cha anh, Đại hội Đoàn
toàn lần thứ IX phát động và triển khai trong toàn Đoàn và thanh thiếu nhi cả
nước phong trào “Năm xung kích phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc”
và “Bốn đồng hành với thanh niên lập, lập nghiệp”. Nước ta đang trong quá trình

6

2.1.2.1. Chuyển giao khoa học kỹ thuật, công nghệ
- Tổ chức các hoạt động tập huấn chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật,
công nghệ mới giúp thanh niên tiếp cận ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh.
- Các ban, ngành chức năng lựa chọn các loại cây trồng, vật nuôi phù hợp
với điều kiện ở địa phương nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm có giá trị

7


kinh tế cao.
- Tích cực tuyên truyền, vận động đoàn viên, thanh niên chuyển đổi cơ cấu
cây trồng, vật nuôi.
- Thông qua các lớp tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật, bồi dưỡng
chuyên môn, các hoạt động khuyến nông góp phần nâng cao trình độ sản xuất
của thanh niên.
2.1.2.2. Xây dựng các mô hình kinh tế
- Hướng dẫn đoàn viên, thanh niên thành lập các câu lạc bộ khuyến nông,
thanh niên làm kinh tế giỏi; xây dựng các hình thức liên kết sản xuất, kinh doanh;
thành lập các mô hình tổ hợp tác, hợp tác xã thanh niên.
- Đoàn thanh niên các cấp tổ chức triển khai, khai thác và sử dụng hiệu
quả các nguồn vốn vay từ các Ngân hàng CSXH, Ngân hàng NN và PTNT, Quỹ
quốc gia giải quyết việc làm 120, trong đó ưu tiên các nguồn vốn ưu đãi dành cho
ở các xã đặc biệt khó khăn.
- Cấp ủy, chính quyền các cấp quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi để phát
triển và nhân rộng các mô hình kinh tế do thanh niên làm chủ nhằm giải quyết
việc làm tại chỗ, tăng thu nhập ổn định cuộc sống cho đoàn viên, thanh niên, góp
phần thực hiện tốt các chính sách xóa đói giảm nghèo ở địa phương.
- Tổ chức các hoạt động tham quan thực tế tại các mô hình kinh tế tiêu
biểu để giúp thanh niên được học tập kinh nghiệm.
2.1.2.3. Phát triển sản xuất, kinh doanh

đoàn viên, thanh niên chuẩn bị học hết THPT.
2.1.3.3. Giải pháp giải quyết việc làm
- Tổ chức Đoàn thanh niên cần chủ động đề xuất với các ngành chức năng,
kết nối với các công ty, doanh nghiệp tổ chức ký kết các chương trình tiếp nhận
thanh niên sau khi kết thúc khóa đào tạo nghề.
- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động thanh niên xuất khẩu lao
động ở nước ngoài.
- Hỗ trợ phát triển các loại hình sản xuất kinh doanh nhằm tạo việc làm
cho từng đối tượng thanh niên. Trong đó, chú trọng các ngành nghề tiểu thủ công
nghiệp, ngành nghề truyền thống, kinh doanh nhỏ,...
2.1.3.4. Giải pháp hỗ trợ vay vốn và phát triển kinh tế
Vốn là một nguồn lực quan trọng để phát triển sản xuất kinh doanh. Do
đặc thù của sản xuất nông nghiệp là chu kỳ sản xuất kinh doanh, rủi ro cao nên hiện
nay việc vay vốn để phát triển sản xuất gặp rất nhiều khó khăn. Đoàn Thanh niên
cần phối hợp với các ngành chức năng thực hiện một số nội dung sau:
- Tạo cơ chế thuận lợi việc vay vốn như tăng mức cho vay bình quân, hỗ
trợ cho các dự án vay vốn điển hình được vay lượng vốn lớn.

9