6/4/2009 www.giaovien.net --//-- www.center4teachers.com Trang 1/40
[email protected] KỸ NĂNG MỀM
DÀNH CHO GIÁO VIÊN & HỌC SINH
- CENTEA -
ðây là ebook tập hợp một số bài viết về kỹ năng mềm ñã ñược ñăng tải trên website
www.giaovien.net
1. 6 chiếc nón tư duy (6TKHs) ………………………………………………3
2. Giới thiệu kỹ thuật tư duy 5W1H …………………………………………7
3. Giới thiệu kỹ thuật phân tích SWOT……………………………………...10
4. Giảng dạy và học tập với công cụ Bản ñồ Tư duy………………………...14
5. Lập bản ñồ tư duy (Mind mapping)……………………………………….18
6. Huấn luyện kỹ năng hợp tác ñể thành công ………………………………21
7. Những chỉ dẫn giúp người học tham gia giờ học thảo luận hiệu quả……..24
8. 7 kỹ năng cơ bản ñể làm việc nhóm hiệu quả……………………………..29
9. Giới thiệu phương pháp học tập và ñọc tích cực SQ3R…………………...32
10. Học cách Tư duy tích cực………………………………………………….36
từ các góc nhìn khác nhau.
ðể có thể tập trung mọi suy nghĩ của mọi người vào cùng một khía cạnh của vấn ñề, Edward
de Bono ñã ñưa ra một phương pháp ẩn dụ thông qua 6 chiếc nón với 6 màu khác nhau:
trắng, ñỏ, vàng, ñen, xanh lá cây và xanh da trời. Lưu ý rằng, 6 chiếc nón này chỉ là một
cách thức tượng trưng, không cần phải có 6 cái nón thật khi tiến hành kỹ thuật này. Ý nghĩa
của 6 chiếc nón với 6 màu khác nhau này ñược trình bày bên dưới:
Nón trắng: mang hình ảnh của một tờ giấy trắng, thông tin, dữ liệu. Khi chúng ta tưởng
tượng ñang ñội chiếc nón trắng, chúng ta chỉ cần suy nghĩ về các thông tin, dữ kiện liên quan
ñến vấn ñề ñang cần giải quyết.
Một số câu hỏi có thể sử dụng:
-Chúng ta có những thông tin gì về vấn ñề này?
-Chúng ta cần có những thông tin nào liên quan ñến vấn ñề ñang xét?
-Chúng ta thiếu mất những thông tin, dữ kiện nào?
Nón ñỏ: mang hình ảnh của lửa ñang cháy trong lò, con tim, dòng máu nóng, sự ấm áp. Khi
tưởng tượng ñang ñội chiếc nón ñỏ, chúng ta chỉ cần ñưa ra các cảm giác, cảm xúc, trực giác
của mình về vấn ñề ñang giải quyết. Chỉ ñưa ra các cảm giác, không cần giải thích.
6/4/2009 www.giaovien.net --//-- www.center4teachers.com Trang 4/40
[email protected]
Một số câu hỏi có thể sử dụng:
-Cảm giác của tôi ngay lúc này là gì?
-Trực giác của tôi mách bảo ñiều gì về vấn ñề này?
-Tôi thích hay không thích vấn ñề này?
Nón vàng: mang hình ảnh của ánh nắng mặt trời, sự lạc quan, các giá trị, các lợi ích, vàng
9999. Người ñội nón vàng sẽ ñưa ra các ý kiến lạc quan, có logic, các mặt tích cực, các lợi
Nón xanh da trời: Hãy nghĩ ñến bầu trời xanh lồng lộng, sự bao quát. Chiếc nón xanh da
trời sẽ có chức năng giống như nhạc trưởng, nó sẽ tổ chức các chiếc nón khác- tổ chức tư
duy. Nón xanh da trời sẽ kiểm soát tiến trình tư duy. ðây là chiếc nón của người lãnh ñạo
hay trưởng nhóm thảo luận. Vai trò của người ñội nón xanh da trời là:
- Xác ñịnh trọng tâm và mục ñích thảo luận cho nhóm (Chúng ta ngồi ở ñây ñể làm gì?
Chúng ta cần tư duy về ñiều gì? Mục tiêu cuối cùng là gì?)
- Sắp xếp trình tự cho các chiếc nón trong suốt buổi thảo luận. Người ñội nón xanh da
trời cần bảo ñảm nguyên tắc vàng sau: “Tại một thời ñiểm nhất ñịnh, mọi người phải ñội
mũ cùng màu”.
- Cuối cùng, tập hợp mọi ý kiến, tóm tắt, kết luận và ra kế hoạch (Chúng ta ñã ñạt ñược gì
qua buổi thảo luận? Chúng ta có thể bắt ñầu hành ñộng chưa? Chúng ta có cần thêm thời
gian và thông tin ñể giải quyết vấn ñề này?)
Chúng ta thấy rằng, với kỹ thuật 6 chiếc nón tư duy, mọi người sẽ cùng tập trung giải quyết
vấn ñề từ cùng một góc nhìn do ñó sẽ không xảy ra xung ñột do những quan ñiểm khác
nhau. Ngoài ra, một vấn ñề sẽ ñược xem xét từ nhiều khía cạnh trước khi ñược quyết ñịnh,
ñiều này sẽ giúp chúng ta có các quyết ñịnh hiệu quả và ñúng ñắn.
6/4/2009 www.giaovien.net --//-- www.center4teachers.com Trang 6/40
[email protected]
Sáu chiếc nón tư duy có nhiều ứng dụng cụ thể:
-ðào tạo về sáng tạo, ñiều phối cuộc họp, quản lý cuộc họp.
-Tăng năng suất làm việc và trao ñổi trong nhóm.
-Cải tiến sản phẩm và quá trình và Quản lý dự án.
-Tư duy phân tích, Giải quyết vấn ñề, và Ra quyết ñịnh.
Kỹ thuật 6 chiếc nón tư duy ñã ñược sử dụng rất rộng rãi trên thế giới và trong nhiều công
ty lớn thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như kinh doanh, giáo dục, quản lý,… Ngày nay, hàng
trăm ngàn người ñã ñược ñào tạo kỹ thuật Six Thinking Hats® và các tổ chức như Prudential
Insurance, IBM, Federal Express, British Airways, Polaroid, Pepsico, DuPont, và Nippon
- Cái ñó là gì?
- Nó ñề cập ñến vấn ñề gì?
- Kế tiếp sự kiện này, thì cái gì khác xảy ra? (What else)
- Cuốn sách này trình bày vấn ñề gì?
- Bài học này trình bày vấn ñề gì?
- E-learning là gì?
- Những câu hỏi phụ của vấn ñề này là gì?...
WHERE (Ở ñâu?)
6/4/2009 www.giaovien.net --//-- www.center4teachers.com Trang 8/40
[email protected]
- Vấn ñề trình bày nằm trong lĩnh vực nào?
- Sự kiện lịch sử này xảy ra ở ñịa ñiểm nào?
- Vấn ñề này còn liên quan ñến các lĩnh vực nào khác?
- Loại thảo dược này thường ñược trồng ở ñâu?
- Bài báo này ñăng trên tạp chí nào?
- Tìm hiểu kiến thức về việc ứng dụng ICT trong dạy học ở ñâu?
- Bài thuyết trình này sẽ ñược trình bày trong nhóm hay trước lớp?...
WHEN (Khi nào?)
- Sự kiện này xảy ra khi nào?
- Vấn ñề này, trước ñây ñã có ai nghiên cứu chưa, khi nào?
- Khái niệm này bắt ñầu xuất hiện khi nào?
- Khi nào thì cần ứng dụng ICT trong bài dạy?
- Khi nào thì mình sẽ trình bày bài thuyết trình này?
- Các bước nghiên cứu (ñề tài tốt nghiệp, luận văn, tiểu luận, …) sẽ ñược thực hiện theo thời
gian nào, hoặc phải kết thúc từng bước khi nào?...
www.giaovien.net --//-- www.center4teachers.com Trang 9/40
[email protected]
Công cụ 5W1H thoạt nhìn rất ñơn giản nhưng lại tỏ ra rất hiệu quả nếu chúng ta sử dụng nó
ñúng ñắn, khéo léo và thông minh.
Công cụ 5W1H còn có thể ñược sử dụng hiệu quả trong nhiều trường hợp khác như: thuyết
trình, nghiên cứu khoa học, tóm tắt một cuốn sách, ghi nhớ một sự kiện,…5W1H cũng có
thể sử dụng chung với Bản ñồ tư duy ñể giải quyết nhiều vấn ñề khác nhau trong giảng dạy,
học tập, kinh doanh, ñàm phán,… Một chút thông tin về nguồn gốc của 5W1H
Khái niệm 5W1H ñược cho là có nguồn gốc từ bài thơ “The Elephant's Child” của Rudyard
Kipling. Bài thơ này như sau:
I have six honest serving-men
They taught me all I knew
Their names are What and Where and When
And How and Why and Who.
Tạm dịch:
Tôi có 6 người ñầy tớ trai trung thực
Họ ñã dạy cho tôi biết mọi thứ
Tên của họ là What và Where và When
Và How và Why và Who. CENTEA hy vọng bài viết ñã ñưa ñến cho Thầy Cô và các bạn một công cụ mới, ñơn giản
: các cơ hội
Threats
: các ñe dọa, mối nguy
Khi sử dụng kỹ thuật SWOT này, chúng ta sẽ vẽ ra trên một tờ giấy hoặc trên một chiếc
bảng 4 khu vực ñược phân chia thành các mục S, W, O, T. Sau ñó dùng kỹ thuật ñộng não
(brainstorming) ñể ghi các ý kiến hoặc nhận xét chủ quan của cá nhân hay nhóm vào các khu
vực tương ứng.
Cách thức bố trí khu vực phân tích trong SWOT
6/4/2009 www.giaovien.net --//-- www.center4teachers.com Trang 11/40
[email protected]
Strengths - Các ñiểm mạnh: ñây là những yếu tố có giá trị hoặc ñiểm mạnh của tổ chức, cá
nhân. Những yếu tố này là thuộc tính bên trong (internal) và hữu dụng (helpful) của ñối
tượng ñang xem xét.
- Tổ chức của chúng ta có những ưu ñiểm nào?
- Những thành công của lớp trong năm học vừa qua là gì?
- Chúng ta làm công việc nào có kết quả mỹ mãn nhất?
- Cá tính và nhân cách của tôi có những nổi trội gì so với người khác?
- Kiến thức nền tảng của tôi ñược xây dựng theo con ñường nào mà người khác không có?
- Tổ Toán trường ta có những ñiểm mạnh gì?
…
Weaknesses - Các ñiểm yếu: ñây là những ñiểm còn chưa hoàn thiện, chưa tốt, các yếu tố
yếu kém của cá nhân, tổ chức. ðây cũng là thuộc tính bên trong (internal) và có tính gây hại
(harmful) của ñối tượng ñang xem xét.
www.giaovien.net --//-- www.center4teachers.com Trang 12/40
[email protected]
- Các quán xá internet hoặc karaoke gần trường có ảnh hưởng gì ñến học sinh trong trường
hay không?
- Xu hướng bạo lực học ñường có xâm nhập vào trường ta không?
- ðường xá xuống cấp và kẹt xe có ảnh hưởng ñến việc học của học sinh hay không?
…
Thầy Cô và các bạn, các lãnh ñạo của tổ chức, trường học có thể thử sử dụng các gợi ý bên
trên ñể có một bức tranh toàn diện về vấn ñề chúng ta ñang gặp phải.
II. Cách dùng kỹ thuật SWOT
Kỹ thuật phân tích SWOT ñược sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực kinh doanh ñể phân tích tình
hình công ty, nghiên cứu về các ñối thủ, …Tuy nhiên, ngày nay kỹ thuật này cũng ñược sử
dụng nhiều trong các lĩnh vực khác như giáo dục, phát triển cá nhân, …
SWOT có thể dùng cho cá nhân, tổ chức hay trong hoạt ñộng nhóm. Chúng ta có thể dùng
giấy viết hoặc bảng. Một cách dùng khác là sử dụng các tờ giấy dính ñể phát cho các thành
viên trong nhóm. Mỗi thành viên sẽ viết các thông tin mình biết vào tờ giấy rồi ñính lên
bảng.
Các giáo viên Mỹ ñang sử dụng công cụ SWOT
Trong việc biên soạn và hình thành Dự thảo Chiến lược Phát triển Giáo dục 2009-2020, Bộ
GD&ðT của chúng ta cũng từng sử dụng kỹ thuật này.
ðây là một kỹ thuật ñơn giản và dễ hướng dẫn, các giáo viên có thể nhanh chóng giới thiệu
cho các em học sinh của mình ñể các em biết cách sử dụng.
Cuộc sống chứa ñựng một sự vận ñộng không ngừng và con người phải vận ñộng khéo léo
theo dòng chảy ấy với một tư duy linh hoạt và tầm nhìn sắc sảo ñể không rơi vào bất cứ thái
cực nào. Tam Giang – www.giaovien.net
6/4/2009 www.giaovien.net --//-- www.center4teachers.com Trang 14/40
[email protected]
Giảng dạy và học tập với công cụ Bản ñồ Tư duy
1. Giới thiệu:
Việc phát triển tư duy cho học sinh và giảng dạy kiến thức về thế giới xung quanh luôn là
một trong những ưu tiên hàng ñầu của những người làm công tác giáo dục. Nhằm hướng các
em ñến một phương cách học tập tích cực và tự chủ, chúng ta không chỉ cần giúp các em
khám phá các kiến thức mới mà còn phải giúp các em hệ thống ñược những kiến thức ñó.
Việc xây dựng ñược một “hình ảnh” thể hiện mối liên hệ giữa các kiến thức sẽ mang lại
những lợi ích ñáng quan tâm về các mặt: ghi nhớ, phát triển nhận thức, tư duy, óc tưởng
tượng và khả năng sáng tạo…Một trong những công cụ hết sức hữu hiệu ñể tạo nên các
“hình ảnh liên kết” là Bản ñồ Tư duy.
Bài viết này nhằm giới thiệu về Bản ñồ Tư duy, tóm lược nguyên lý nền tảng của Bản ñồ Tư
duy, ứng dụng của loại bản ñồ này trong dạy học, và cuối cùng là giới thiệu về các phần
mềm hiện có trên thị trường có thể giúp tạo ra các Bản ñồ Tư duy.
2. Bản ñồ Tư duy: Nguyên lý & Ứng dụng trong dạy học
Bản ñồ Tư duy (Mind Map) là một hình thức ghi chép sử dụng màu sắc và hình ảnh, ñể mở
rộng và ñào sâu các ý tưởng (1). Kỹ thuật tạo ra loại bản ñồ này ñược gọi là Mind Mapping
và ñược phát triển bởi Tony Buzan vào những năm 1960.
Bản ñồ Tư duy là một công cụ hữu ích trong giảng dạy và học tập ở trường phổ thông cũng
như ở các bậc học cao hơn vì chúng giúp giáo viên và học sinh trong việc trình bày các ý
tưởng một cách rõ ràng, suy nghĩ sáng tạo, học tập thông qua biểu ñồ, tóm tắt thông tin của
một bài học hay một cuốn sách, bài báo, hệ thống lại kiến thức ñã học, tăng cường khả năng
ghi nhớ, ñưa ra ý tưởng mới, v.v…
Một vài ví dụ về sử dụng Bản ñồ Tư duy trong dạy học:
- ðể tóm tắt kiến thức về Giữ gìn vệ sinh cho học sinh, giáo viên có thể sử dụng một
Bản ñồ Tư duy với từ khóa trung tâm là “Giữ gìn vệ sinh”, xung quanh từ khóa này là
các từ khóa cấp 1 “Ăn sạch”, “Uống sạch”, “Giữ vệ sinh cơ thể”, v.v…sau ñó ñề nghị
các em tiếp tục ñiền thêm các từ khóa cấp ñộ nhỏ hơn, v.v…
- ðể giảng về các loại trái cây thường ñược dùng trong ñời sống hàng ngày, giáo viên
có thể ñưa ra từ khóa “Trái cây”, sau ñó ñề nghị các em nêu tên các loại quả mà các
em biết, kế tiếp mời một nhóm khác lên triển khai các ý tưởng xung quanh một loại
quả ñã ñược nêu tên về các mặt: hình dáng quả, cấu tạo, thời ñiểm xuất hiện trong
năm,v.v…
- Sau khi học hết chương về cấu tạo của nguyên tử, giáo viên có thể yêu cầu học sinh
trình bày lại cấu tạo của nguyên tử với các yếu tố: nhân, vỏ, ñiện tích, khối lượng,
v.v…dưới dạng một Bản ñồ Tư duy.
- Trong giờ chủ nhiệm lớp, giáo viên và học sinh có thể cùng thực hiện một Bản ñồ Tư
duy về các công việc mà lớp phải thực hiện trong tuần kế tiếp như: trực trường, ôn bài
theo nhóm, ñi lao ñộng, các môn sẽ có kiểm tra, các hoạt ñộng văn nghệ, thể thao, dã
ngoại, các hội thi phải tham gia, v.v…
6/4/2009 www.giaovien.net --//-- www.center4teachers.com Trang 16/40
[email protected]
Sử dụng thành thạo và hiệu quả Bản ñồ Tư duy trong dạy học sẽ mang lại nhiều kết quả tốt
và ñáng khích lệ trong phương thức học tập của học sinh và phương pháp giảng dạy của giáo
viên. Học sinh sẽ học ñược phương pháp học tập, tăng tính chủ ñộng, sáng tạo và phát triển
tư duy. Giáo viên sẽ tiết kiệm ñược thời gian, tăng sự linh hoạt trong bài giảng, và quan
trọng nhất sẽ giúp học sinh nắm ñược kiến thức thông qua một “bản ñồ” thể hiện các liên kết
chặt chẽ của tri thức.
Việc sử dụng các phần mềm mind mapping sẽ làm cho công việc lập bản ñồ Tư duy dễ dàng
và linh hoạt hơn, ñồng thời, ñây cũng là một bước tiến trong việc ứng dụng công nghệ thông
tin trong dạy học nhằm nâng cao hiệu quả của công tác dạy học.
Tài liệu tham khảo
Copyright: Tài liệu đại học ©