SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA III

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI :
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC NHẰM
NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC TIẾT 4 – BÀI 6 “CÔNG
DÂN VỚI CÁC QUYỀN TỰ DO CƠ BẢN”
(GDCD 12 – THPT)

Người thực hiện: Chu Thị Nga
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THPT Hoằng Hóa III
Sáng kiến kinh nghiệm thuộc môn GDCD

THANH HÓA, NĂM 2018

1


MỤC LỤC
TRANG
1

1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài

1


12

3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

14

3.1. Kết luận

14

3.2. Kiến nghị

14

Tài liệu tham khảo

1. MỞ ĐẦU
1.1.Lý do chọn đề tài.
Giáo dục công dân là một môn khoa học xã hội góp phần đào tạo học sinh
thành những người lao động mới, hình thành những phẩm chất tốt đẹp, tích cực
của người công dân tương lai; có thế giới quan khoa học, nhân sinh quan tiến bộ,
có đạo đức trong sáng, để thực hiện đường lối và nhiệm vụ cách mạng đúng đắn
2


của Đảng và Nhà nước, sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, có ý thức
trách nhiệm đối với Tổ quốc, với nhân dân, với gia đình và với bản thân .
Tuy nhiên, bộ môn Giáo dục công dân ở trường THPT hiện nay chưa được phụ
huynh, học sinh và một bộ phận giáo viên nhận thức một cách đúng đắn. Cho
đến nay, quan niệm môn GDCD là môn học bổ trợ, môn học phụ rất khô khan,

tự do ngôn luận cho học sinh. Thông qua phương pháp này, học sinh hiểu khái
niệm, nội dung, ý nghĩa và xác định được trách nhiệm của bản thân mình đối với
việc thực hiện quyền tự do cơ bản của công dân. Từ đó biết tự bảo vệ mình trước
3


các hành vi xâm phạm của người khác. Quá trình thực hiện đề tài, tôi mong
muốn giờ học GDCD thực sự là một giờ học hấp dẫn, có ý nghĩa giáo dục và
thực sự tạo được hứng thú học tập cho học sinh.
1.3.Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 12 trường THPT Hoằng Hóa 3.
1.4. Phương pháp nghiên cứu.
Trên cơ sở phương pháp luận triết học Mác - Lênin, đề tài được thực hiện dựa
trên phương pháp nghiên cứu chính là phương pháp tư duy - lôgic, phương pháp
phân tích - tổng hợp. Ngoài ra đề tài còn được thực hiện dựa trên các phương
pháp: Qua thực tiễn giảng dạy và học tập trên lớp (quan sát, điều tra thực tế),
qua các kênh thông tin: Mạng internet, sách, báo, các tài liệu chuyên ngành có
liên quan, qua kinh nghiệm của các đồng nghiệp, đặc biệt là các đồng nghiệp
trực tiếp giảng dạy môn Giáo dục công dân.
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1.Cơ sở lí luận của vấn đề.
Trong sự nghiệp trồng người của chúng ta để tạo ra sản phẩm là con người
vừa có nhân cách lại vừa có trí tuệ hay theo ngôn ngữ của Bác Hồ vừa “Hồng”
vừa “Chuyên” là không hề đơn giản. Vậy muốn làm tốt điều đó, buộc người dạy
trong quá trình giảng dạy phải biết lựa chọn phương pháp cho phù hợp với từng
bài. Một sự thật mà bất kỳ ai trong nghề cũng thấy rõ là không có phương pháp
nào là vạn năng dù nó có tích cực đến bao nhiêu đi chăng nữa. Mỗi phương pháp
dạy học đều có mặt tích cực và mặt hạn chế riêng, phù hợp với từng loại bài và
đòi hỏi những điều kiện thực hiện riêng vì thế chúng ta không nên phủ định hoặc
quá lạm dụng một phương pháp dạy học nào. Điều quan trọng là cần căn cứ vào

vấn, trọng tài và ứng xử với các kiểu nhân cách của học sinh và tìm kiếm từng
loại vấn đề cho mỗi bài học là không dễ dàng.
Phương pháp khai thác ví dụ thực tiễn để làm rõ nội dung cũng là một trong
những phương pháp dạy học tích cực. Phương pháp này hoàn toàn phù hợp với
kiến thức khó , qua khái niệm như quyền tự do ngôn luận, nếu giáo viên đưa
ngay khái niệm chắc chắn học sinh sẽ không hiểu được. Thay vào đó, chúng ta
lấy ví dụ thực tiễn gần gũi với cuộc sống hàng ngày theo hướng nội dung khái
niệm hoặc vấn đề cần làm rõ thì người học sẽ dễ dàng nhận biết vấn đề hơn. Tạo
được hứng thú để các em có thể khai thác vốn kiến thức kinh nghiệm, kĩ năng đã
có trong cuộc sống, từ đó học sinh không những nắm được nội dung mà còn
hiểu được bản chất căn nguyên của nó, ngoài ưu điểm nêu trên, phương pháp
cũng tồn tại một số hạn chế nhất định nếu giáo viên không nghiên cứu kĩ ví dụ,
lấy ví dụ xa hoặc không phù hợp dẫn đến học sinh hiểu sai vấn đề.
Phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp trong đó giáo viên tổ chức học
tập theo những nhóm nhỏ, cùng nhau thảo luận, trao đổi để cùng hợp tác giải
quyết các vấn đề một cách thuận lợi hơn khi sử dụng những phương pháp khác.
Những vấn đề mà giáo viên đặt ra, tạo điều kiện cho học sinh được giao lưu, để
học hỏi lẫn nhau, cùng nhau hợp tác để giải quyết những nhiệm vụ chung của cả
nhóm. Qua đó giúp học sinh được hợp tác với nhau, được trao đổi, tranh luận
chia sẻ ý kiến kinh nghiệm và được bày tỏ quan điểm. Đây cũng là cơ hội rèn
luyện cho các em kĩ năng sống như mạnh dạn trong giao tiếp và hợp tác học hỏi
lẫn nhau, tạo cho các em hứng thú trong học tập.
Phương pháp kể chuyện là phương pháp dùng lời nói trình bày một cách sinh
động và truyền cảm đến học sinh về một nhân vật, một sự kiện lịch sử, một phát
minh khoa học ... để gây hứng thú học tập cho học sinh. Giáo viên có thể sử
dụng những câu chuyện gần gũi trong cuộc sống, có thể sưu tầm trên mạng,
trên sách, báo, được chứng kiến trong trường, lớp... Qua những câu chuyện đã
5



đổi mới nhưng còn mang nặng tính hình thức, đối phó, học sinh thì không chịu
học ... nên kết quả học tập chưa cao. Quan điểm đó trong những năm qua đã ảnh
hưởng không ít đến việc dạy và học của giáo viên và học sinh. Nhưng không
phải vì thế mà bản thân tôi cũng như các giáo viên khác bàng quang với
“Nghiệp” của mình. Thêm vào đó môn Giáo dục công dân ở trong trường THPT
Hoằng Hóa 3 lại rất ít tài liệu tham khảo cũng như đồ dùng dạy học nên giáo
viên và học sinh phải tự làm và tự tìm hiểu. Vì vậy, tôi đã đọc và nghiên cứu tài
liệu rất nhiều, suy nghĩ là làm thế nào để sử dụng phương pháp dạy học tích cực
6


nhằm nâng cao hiệu quả dạy học, phù hợp với bài học và đối tượng học sinh
từng lớp để học sinh dễ hiểu bài, lĩnh hội được kiến thức một cách hiệu quả, gây
được hứng thú cho người học để các em biết được là môn này đâu có khô khan
và trừu tượng như mọi người đã suy nghĩ …
Thực tiễn trong bài này lượng nội dung truyền đạt trong bài ngắn, kiến thức
ít, nếu sử dụng phương pháp thuyết trình hoặc động não thì sẽ gây cho người
học căng thẳng, nhàm chán, dẫn đến kết quả học tập chưa cao. Trong một số lớp
vẫn còn số ít học sinh ham chơi, lười học, trốn học đi đánh điện tử, ngồi nói
chuyện
trong giờ học, chơi ca rô...
Đối với bản thân tôi, dù mọi người có nghĩ rằng là môn phụ không có học
sinh học thêm cần gì phải đầu tư, nhưng tôi vẫn cố gắng tìm và mua sách vở, tài
liệu tham khảo... để đầu tư cho chuyên môn của mình làm sao mình có được
nhiều giờ dạy thật hay và được học sinh tôn trọng, yêu quý...
Xuất phát từ thực tiễn dạy học như vậy và từ chính kinh nghiệm giảng dạy ở
trường THPT Hoằng Hóa 3 của bản thân, tôi thấy rằng với sự phát triển như vũ
bão của KHCN hiện nay cần đào tạo con người một cách toàn diện. Muốn
vậy,các em phải hứng thú say mê trong học tập. Để làm được điều đó, bản thân
giáo viên phải kích thích năng lực tư duy sáng tạo của học sinh qua các bài học

+ Đọc vàhợp tác.
+ Phương pháp trực quan.
4.PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC.
- Sách học sinh, SGV, SGK môn GDCD lớp12
- Giấy Ao, bút dạ, thước kẻ
- Bộ luật hình sự
5. CHUẨN BỊ
5.1. Giáo viên:
Máy tính, nội dung có liên quan nội dung bài học.
5.2. Học sinh:
Đọc trước sách giáo khoa, tài liệu có liên quan đến nội dung bài học.
6. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
6.1. Ổn định tổ chức
6.2. Kiểm tra miệng (5 phút): Em cảm thấy thế nào khi có người khác nghe lén
điện thoại hoặc đọc tin nhắn của em mà không được em cho phép? Vì sao em có
cảm giác đó?
6.3. Tiến trình dạy học
Hoạt động của giáo viên và học sinh
*Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm quyền
tự do ngôn luận (7 phút).
(Hoạt động này nhằm giáo dục học sinh
kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin, kĩ
năng giải quyết vấn đề/ra quyết định
trong xử lí tình huống để tìm hiểu quyền
tự do ngôn luận)
- GV đưa ra ví dụ: Trong thời gian vừa qua,
giá cả xăng dầu liên tục giảm, mà giá cước
vận tải, giá cước của các hãng taxi không

Nội dung

bảo việc đóng góp ý kiến của công dân bằng
quyền tự do ngôn luận.
- GV hỏi: Em hiểu quyền tự do ngôn luận là
gì?
- Cho HS lấy ví dụ về quyền tự do ngôn
luận?
* Hoạt động 2: Tìm hiểu nội dung quyền
tự do ngôn luận (17 phút).
(Hoạt động này nhằm giáo dục học sinh
kĩ năng hợp tác, kĩ năng phân tích, kĩ
năng tự nhận thức để xác định từng nội
dung quyền tự do ngôn luận)
- GV nêu câu hỏi: Em hãy cho biết quyền tự
do ngôn luận của công dân được thể hiện
qua những hình thức nào? Trong những
phạm vi nào?
- GV nhận xét, bổ sung, kết luận. Sau đó
giáo viên cho HS thảo luận nhóm (4 nhóm,
thời gian 5 phút):
+ Nhóm 1: Ở lớp học, em có quyền phát
biểu ý kiến khi nào?
+ Nhóm 2: Ở cơ quan và ở địa phương
mình, công dân có quyền phát biểu ý kiến
khi nào?
+ Nhóm 3: Khi nào công dân có quyền viết
bài gửi đăng báo?

* Nội dung:
- Công dân có thể trực tiếp phát
biểu ý kiến tại các cuộc họp ở cơ

- Ở lớp học: Ngoài nội quy, quy định của
nhà trường ra, thì mỗi lớp đều có thể xây
dựng nội quy riêng của lớp mình trên cơ sở
những nội quy chung của nhà trường. Chẳng
hạn như lớp có những quy định riêng của
lớp như: Cộng điểm hoặc trừ điểm đối với
những bạn học bài cũ, hăng hái tham gia
phát biểu xây dựng bài, tham gia phong
trào, vi phạm nội quy trường, lớp...
→ Mục đích chính là: Đưa lớp đi lên, có sự
tiến bộ hơn...
- Ở trường THPT có hòm thư góp ý: Nếu
các em có đóng góp ý kiến gì xây dựng cho
nhà trường, cho Đoàn thanh niên thì các em
có thể viết thư và bỏ vào trong hòm thư góp
ý.
* Ở cơ quan: Công dân có quyền phát biểu
ý kiến tại các cuộc họp cở cơ quan nhằm
xây dựng cơ quan trong sạch, vững mạnh, đi
lên...
* Ở địa phương: trong các cuộc họp ở địa
phương nhằm xây dựng địa phương mình
ngày một tốt hơn, đẹp hơn...(GV kể câu
chuyện: Bà Phạm Thị Lụa – người quét dọn
ngõ hẻm hơn 20 năm ở Tp.HCM – đã được
phát sóng trên kênh VTV1: Khoảnh khắc
thường ngày).
Hơn 20 năm qua, đều đặn mỗi ngày, bà Phạm Thị Lụa đều dành thời gian
để quét dọn cho tuyến hẻm - nơi mình sinh sống được sạch sẽ. Việc làm của
bà xuất phát từ suy nghĩ: Sẵn sàng chung tay góp sức để môi trường sống

11


khống, bôi nhọ danh dự. Theo đó, công an làm rõ kẻ gửi thư nặc danh vu khống
bí thư huyện là Nguyễn Văn Bảo (SN 1950, trú tại huyện Mê Linh, Hà Nội) –
Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng Hòa Thành.
Theo tài liệu tố tụng, Bảo có mối quan hệ với ông Trần Văn L. (trú tại huyện
Mê Linh, Hà Nội), nên khoảng giữa tháng 7/2015, Bảo đến nhà ông Lập hỏi xin
danh sách, tên, số điện thoại các đại biểu đi dự đại hội Đảng bộ huyện Mê Linh.
Ngoài ra giám đốc doanh nghiệp này còn lấy các tài liệu có nêu nội dung liên
quan đến sai phạm của ông Long.
Khi có các thông tin về dự kiến nhân sự đại hội, danh sách tên, số điện thoại
các đại biểu, thời gian tổ chức đại hội Đảng bộ huyện Mê Linh, Bảo đã soạn thư
nặc danh gửi cho các đại biểu, nói xấu, vu khống ông Long và kêu gọi các đại
biểu không bầu cho ông Long.
Bảo đã nhờ Lê Thị Bốn Quỳnh, quê Vĩnh Phúc, sử dụng máy tính bàn để soạn
thảo nội dung vu khống nói về những sai phạm của ông Long theo ý Bảo.
Sau khi đánh máy xong, Bảo yêu cầu Quỳnh copy vào thiết bị lưu trữ rồi xóa
nội dung văn bản trong máy tính.
Đến tối 28/7/2015, Bảo đi xe ô tô đến quán phô tô thuê chủ quán chỉnh sửa lại
văn bản với những nội dung nêu về những khuyết điểm của ông Long. Bảo
không đề tên người soạn thảo. Sau đó, Bảo đóng bì thư, gửi qua bưu điện thị xã
Phúc Yên gửi đến các dại biểu.
Giai đoạn điều tra, Bảo khai, nhận thức được hành vi nói xấu, bôi nhọ xúc
phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm, hạ uy tín của ông Long. Bảo không muốn ông
Long tiếp tục làm Bí thư Huyện ủy Mê Linh, nhiệm kỳ 2015-2020 nên có ý định
tung tin nói xấu ông Long.
Xem xét hành vi phạm tội, TAND TP Hà Nội ngày 26/10 đã tuyên phạt Bảo 9
tháng tù tội: Vu khống.



* Ý nghĩa
- Là một trong các quyền tự do cơ bản
không thể thiếu của công dân trong
một xã hội dân chủ.
- Là cơ sở, điều kiện để công dân tham
gia tích cực vào các hoạt động của nhà
nước và xã hội.

13


lợi dụng phục vụ cho âm mưu “diễn
biến hòa bình” của các thế lực thù 2. Trách nhiệm của Nhà nước và
địch.
công dân trong việc bảo đảm và thực
hiện các quyền tự do cơ bản của
công dân
a) Trách nhiệm của Nhà nước
( Đọc thêm theo chương trình giảm
tải)
b) Trách nhiệm của công dân
* Hoạt động 4: Tìm hiểu trách
- Phải học tập, nâng cao trình độ hiểu
nhiệm của công dân (7 phút).
biết pháp luật của mình để tự bảo bảo
(Hoạt động này nhằm giáo dục HS kĩ vệ mình và những người xung quanh.
năng tự nhận thức được ý thức,
- Có trách nhiệm phê phán, đấu
trách nhiệm của mình đối với các tranh, tố cáo những việc làm trái pháp

nghiệm, năm học 2017 - 2018, qua đúc rút kinh nghiệm của năm học trước, kì II
của năm học này, tôi tiếp tục thực nghiệm ở hai lớp 12A5 và 12A7; Lớp 12C8
và lớp 12C9 tôi tiến hành dạy bằng phương pháp thuyết trình, đàm thoại; Lớp
14


12A5 và lớp 12A7 tôi tiến hành sử dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm
nâng cao hiệu quả dạy học. Qua điều tra, tôi đã thu được kết quả như sau:
Đối với lớp 12C8 và lớp 12C9: lớp học trầm, tinh thần hợp tác xây dựng bài
của học sinh chưa sôi nổi, một số học sinh cảm thấy nặng nề, mệt mỏi, nhàm
chán, khó tiếp nhận kiến thức.
Đối với lớp 12A5 và lớp 12A7, học sinh làm việc tích cực, xây dựng bài sôi
nổi, học sinh không cảm thấy nhàm chán. Đại đa số học sinh tiếp nhận kiến thức
tốt, biết thực hiện quyền tự do ngôn luận của mình, biết liên hệ thực tiễn và biết
xác định trách nhiệm của bản thân để góp phần thực hiện tốt các quyền tự do cơ
bản của công dân. Sau khi học xong, tôi đã tiến hành kiểm tra kiến thức của học
sinh ở cả 4 lớp 12C8, 12C9 và 12A5, 12A7 với hình thức là kiểm tra viết trong
5 phút.
Câu hỏi: Hãy cho biết học sinh trung học phổ thông có thể sử dụng quyền
tự do ngôn luận như thế nào?
Kết quả kiểm tra lớp 12C8 và 12C9 năm học 2016 – 2017 như sau:
Năm học
Đối tượng Giỏi
Khá
Trung bình Yếu
kiểm tra
12C8
6 (14,3%)
10 (23,8%) 21 (50%)
5 (11,9%)

cực như trên, tôi thấy học trò đã trưởng thành hơn nhiều. Ngoài việc xác định rõ
nhiệm vụ học tập của mình các em đã có ý thức hơn như thực hiện pháp luật về
quyền tự do ngôn luận, biết thương yêu, đoàn kết, chia sẻ với những hoàn cảnh
khó khăn trong cuộc sống. Cụ thể như: các em thường xuyên tham gia các hoạt
động từ thiện, đóng góp, ủng hộ, giúp đỡ học sinh nghèo, giữ gìn vệ sinh môi
trường, lớp học sạch sẽ... Nề nếp lớp học có những chuyển biến tốt hơn như: đi
học đúng giờ, lễ phép với các thầy, cô giáo trong trường thể hiện là người có văn
hoá.

15


Những hoạt động sinh hoạt ngoại khóa hoặc hoạt động NGLL của học sinh
mà cho là lười học, chưa chăm thì khi được giao việc các em lại tỏ ra rất có trách
nhiệm, tham gia rất nhiệt tình và tích cực.
Hiệu quả cụ thể : Qua thời gian nghiên cứu 2 năm học như sau : Đối với các
lớp sử dụng phương pháp cũ năm học 2016 – 2017 như lớp 12C8,12C9 kết quả
chưa có gì khả quan. Vì khi đó chỉ sử dụng phương pháp thuyết trình và đàm
thoại, vận dụng thiếu linh hoạt, vì thế làm cho giờ học không sinh động và kết
quả là: tỷ lệ học sinh khá, giỏi còn thấp, tỷ lệ học sinh yếu vẫn còn.
Còn đối với số lượng học sinh được học khi giáo viên sử dụng phương pháp
dạy học tích cực thì học sinh hiểu và lĩnh hội kiến thức hơn hẳn so với học sinh
được học bằng phương pháp cũ, do đó tỉ lệ học sinh khá, giỏi cũng cao hơn, đặc
biệt là không có học sinh yếu. Tôi đã dùng phiếu điều tra cho học sinh 2 lớp
12A5, 12A7. Kết quả 100% học sinh thích học theo phương pháp dạy học tích
cực này. Các em tỏ ra thái độ rất vui. Đây cũng là nguồn động viên lớn đối với
tôi và càng thôi thúc tôi tự tin hơn trong việc tìm tòi khám phá để đầu tư chu đáo
cẩn thận hơn trong từng giáo án và từng tiết học trên bục giảng.
- Đối với đồng môn, đồng nghiệp: Khi thực hiện tiết dạy dự giờ thao giảng cấp
trường ở lớp 12A5, 12A7 vừa qua. Tôi đã được các giáo viên đồng môn trong tổ

chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, tạo nên những phẩm chất của một
công dân trong chế độ XHCN. Nhưng thực tế bộ môn này chưa thực sự được coi
trọng theo đúng nghĩa của nó. Tài liệu để phục vụ cho giảng dạy và học tập rất
nghèo nàn, do đó giáo viên mất rất nhiều thời gian để thu thập thông tin, xử lí và
sắp xếp lại thông tin. Điều chúng tôi mong muốn là có nguồn thông tin tư liệu
chính xác, cập nhật từ những kênh chính thức của nghành giáo dục. Để có một
giờ dạy thành công, giáo viên phải đầu tư nhiều về thời gian, công sức và sự say
mê nghề nghiệp, tích cực sưu tầm và biết lựa chọn thông tin tiêu biểu phù hợp
với từng bài dạy. Giáo viên phải không ngừng rèn luyện, học tập, bồi dưỡng
chuyên môn nghiệp vụ để nâng cao chất lượng giờ dạy. Việc sử dụng có hiệu
quả một số phương phương dạy học khi dạy tiết 4, bài 6, lớp 12 đã đem lại hiệu
quả cao trong quá trình giảng dạy. Bên cạnh đó, người giáo viên phải kết hợp
các phương pháp truyền thống và hiện đại vào bài giảng một cách linh hoạt để
đem lại niềm say mê, hứng thú học tập cho học sinh.
Đề tài được nghiên cứu từ thực tiễn giảng dạy tại trường THPT Hoằng Hóa 3
và kinh nghiệm của bản thân đã được thực hiện khi giảng dạy môn GDCD ở
khối 12 bậc THPT. Rất mong được sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp để
bản SKKN được hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 25 tháng 05 năm 2018
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết không sao chép nội dung của
người khác.
Người viết sáng kiến

Chu Thị Nga