ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ ANH DƯƠNG

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHÁT TRIỂN
CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG CHO ĐỘI NGŨ
HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
TỈNH TUYÊN QUANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ ANH DƯƠNG

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHÁT TRIỂN
CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG CHO ĐỘI NGŨ
HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
TỈNH TUYÊN QUANG
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nông Khánh Bằng


tỉnh Tuyên Quang đã tạo điều kiện, giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn.
Xin cảm ơn, bạn bè, những người đã luôn bên tôi, động viên và khuyến
khích tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn của mình.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu song luận văn
chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót. Em mong tiếp tục nhận được ý
kiến góp ý của các thầy cô giáo cùng các đồng nghiệp.
Xin chân thành cảm ơn!

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................... ii
MỤC LỤC ................................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT ........................................................... iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ........................................................................................... v
MỞ ĐẦU ...................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ...................................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................................ 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .......................................................................... 2
4. Giả thuyết khoa học .................................................................................................. 2
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................................ 2
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu.................................................................................... 3
7. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................................... 3
8. Cấu trúc luận văn ...................................................................................................... 4
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHÁT
TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG CHO ĐỘI NGŨ HIỆU
TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC ........................................................ 5
1.1.


1.4.1. Mục tiêu của việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường
cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học ................................................. 23
1.4.2. Nguyên tắc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường ............... 23
1.4.3. Nội dung bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội
ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học .............................................................. 24
1.4.4. Quy trình phát triển Chương trình giáo dục nhà trường cho đội ngũ Hiệu
trưởng các trường Tiểu học.............................................................................. 27
1.5.

Các yếu tố ảnh hưởng đến bội dưỡng năng lực phát triển chương trình
nhà trường cho đội ngũ hiệu trưởng các trường Tiểu học ............................... 30

1.5.1. Các yếu tố khách quan ...................................................................................... 30
1.5.2. Các yếu tố chủ quan .......................................................................................... 31
Chương 2. THỰC TRẠNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHÁT TRIỂN
CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG CHO ĐỘI NGŨ HIỆU TRƯỞNG
CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TỈNH TUYÊN QUANG .................................. 33
2.1.

Khái quát vê tình hình phát triển kinh tê, văn hóa - xã hội và giáo dục của
tỉnh Tuyên Quang ............................................................................................ 33

2.1.1. Khái quát về tình hình kinh tế - chính trị - xã hội tỉnh Tuyên Quang ............. 33
2.1.2. Khái quát về giáo dục tiểu học tỉnh Tuyên Quang ........................................... 34
2.2.

Khái quát về khảo sát thực trạng bồi dưỡng năng lực phát triển chương
trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh
Tuyên Quang .................................................................................................... 35

2.5.

Đánh giá chung về thực trạng bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình
nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang .... 61

2.5.1. Mặt mạnh .......................................................................................................... 61
2.5.2. Hạn chế ............................................................................................................. 63
Kết luận chương 2 ....................................................................................................... 64
Chương 3. BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHÁT TRIỂN
CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG CHO ĐỘI NGŨ HIỆU TRƯỞNG
CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TỈNH TUYÊN QUANG .................................... 65
3.1.

Các nguyên tắc đề xuất biện pháp ................................................................... 65

3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích ................................................................. 65
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi ..................................................................... 65
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống .................................................................. 65
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa .................................................................... 66
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả................................................................... 66
3.2.

Một số biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực phát triển
chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng .......................................... 66

3.2.1. Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức Hiệu trưởng các trường Tiểu học về tầm
quan trọng của việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường ...... 66
3.2.2. Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng năng lực phát triển chương
trình giáo dục nhà trường ................................................................................. 69
3.2.3. Biện pháp 3: Tổ chức Hội thảo lựa chọn, quyết định phương án bồi

vi


DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
CNXH

: Chủ nghĩa xã hội

GD

: Giáo dục

GDPT

: Giáo dục phổ thông

GV

: Giáo viên

HS

: Học sinh

TH

: Tiểu học

THCS


đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang ................. 46

Bảng 2.5.

Khảo sát, đánh giá nhu cầu của học sinh và nhu cầu của xã hội về năng
lực phát triển chương trình nhà trường Tiểu học tại tỉnh Tuyên Quang ....... 48

Bảng 2.6.

Thực trạng xác định mục đích, mục tiêu bồi dưỡng năng lực phát
triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường
Tiểu học tỉnh Tuyên Quang .................................................................... 50

Bảng 2.7.

Bồi dưỡng năng lực rà soát, sắp xếp, thiết kế lại chương trình nhà trường..... 51

Bảng 2.8.

Thực trạng thực thi bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà
trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang .. 52

Bảng 2.9.

Thực trạng đánh giá công tác bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình
nhà trường đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang .... 54

Bảng 2.10. Thực trạng kết quả của công tác bồi dưỡng năng lực phát triển
chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu
học tỉnh Tuyên Quang ............................................................................. 57

những phương pháp tiếp cận mới nhất, đẩy mạnh xây dựng và thực hiện các chính
sách đảm bảo chất lượng toàn diện chương trình nhà trường.
Thực hiện Kế hoạch số 44/KH-UBND ngày 09/8/2014 của UBND tỉnh Tuyên
Quang về thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành
trung ương Đảng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo được nêu
rõ một trong các nhiệm vụ và giải pháp cần thiết là “Thực hiện đổi mới chương trình
nội dung giáo dục theo sự chỉ đạo của Bộ GDĐT phù hợp với thực tiễn của tỉnh
Tuyên Quang; đổi mới nội dung theo hướng tinh giản,cơ bản hiện đại, giảm tính hàn
lâm, tăng tính thực hành và vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn”... Các trường
tiểu học tỉnh Tuyên Quang trong toàn tỉnh thực hiện thống nhất 01 bộ phân phối
chương trình chung. Tuy nhiên, khi áp dụng thống nhất 01 bộ phân phối chương trình
như trên tại một số trường thấy còn có bất cập chưa thật phù hợp với đối tượng học
sinh và điều kiện cụ thể của từng trường đặc biệt là các trường ở khu vực trung tâm
với các trường ở khu vực vùng sâu, xa. Hơn nữa không phát huy được quyền tự chủ,

1


tính sáng tạo của cán bộ, giáo viên trong các nhà trường trong việc thiết kế chương
trình dạy học và hoạt động giáo dục. Vì vây cần thiết phải thực hiện phát triển
chương trình giáo dục nhà trường để phù hợp với thực tiễn của nhà trường và điều
kiện kinh tế xã hội của địa phương.
Vì vậy, để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác phát triển chương trình
nhà trường thì việc thực hiện đề tài “Bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình
nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang” là
một việc làm cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn cao.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng bồi dưỡng năng lực phát triển
chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên
Quang, đề tài tiến hành đề xuất một số biện pháp bồi dưỡng năng lực phát triển

Đề tài đi sâu nghiên cứu bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà
trường cho Hiệu trưởng các trường Tiểu học trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang của Giám
đốc Sở Giáo dục và Đào tạo.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
- Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp hệ thống hóa các tài liệu khoa
học, các văn bản liên quan đến quản lý phát triển chương trình giáo dục để xây dựng
cơ sở lý luận của đề tài.
7.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp phỏng vấn
Trao đổi, trò chuyện với cán bộ quản lí Sở Giáo dục, phòng Giáo dục và Hiệu
trưởng các trường Tiểu học tham gia công tác tổ chức, thực hiện bồi dưỡng năng lực
phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh
Tuyên Quang nhằm tìm hiểu nhận thức, thái độ và cách thức tổ chức, quy trình xây
dựng và phát triển chương trình đào tạo, công tác kiểm tra, đánh giá kết quả bồi
dưỡng... qua đó nắm bắt thực trạng cũng như đề xuất các biện pháp bồi dưỡng năng
lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học
trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang.
7.2.2. Phương pháp điều tra (điều tra phỏng vấn, điều tra qua phiếu, bảng hỏi)
Điều tra bằng bảng hỏi nhằm thu thập những thông tin về các hoạt động quản
lý của cán bộ quản lí trực thuộc Sở Giáo dục, phòng giáo dục, và hiệu trưởng các
trường tiểu học khi thực hiện bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường
cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang. Đồng thời biết được
các cách thức, quy trình áp dụng trong công tác bồi dưỡng năng lực phát triển chương
trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang.
7.2.3. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
Nghiên cứu các báo cáo về việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình
nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang. Nghiên
cứu về nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, quy trình, cách kiểm tra đánh giá
kết quả, cách xây dựng, phát triển và thực hiện áp dụng bồi dưỡng năng lực phát triển


4


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC
PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG
CHO ĐỘI NGŨ HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
1.1. Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Những nghiên cứu và kinh nghiệm của nước ngoài
1.1.1.1. Những nghiên cứu về phát triển chương trình
Vấn đề phát triển chương trình nhà trường (school-based curriculum
development) đã được tiến hành ở Mĩ, Canada, Anh, Israel, Australia, New Zealand…
(từ những năm 90 của thế kỉ XX) và ở Hồng Kông, Trung Quốc, Nhật Bản, Đài
Loan… (từ năm 2000). Phát triển chương trình nhà trường một mặt nhằm thực hiện
sự phân cấp trong phát triển chương trình giáo dục và tăng cường tính dân chủ trong
quản lí hệ thống giáo dục; mặt khác tạo điều kiện để các nhà trường, trên cơ sở phân
tích chương trình giáo dục quốc gia, hoạch định, thiết kế các chương trình, kế hoạch
dạy học cụ thể, phù hợp với riêng mình, nâng cao trách nhiệm của nhà trường đối với
nhu cầu và lợi ích của giáo dục nói chung, với GV và HS của mình nói riêng.
Có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả trên thế giới về phát triển
chương trình nhà trường và các vấn đề liên quan.
Index đã có 350 (trong đó có 29 luận án tiến sĩ) bài viết về phát triển chương
trình nhà trường. Ngoài ra còn có nhiều công trình nghiên cứu đến từ Hoa kì, Canada,
Vương quốc Anh, Israel. Cuối thập niên 80 đầu thập niên 90 ở New Zealand cũng
xuất hiện một số chuyên khảo, báo cáo tổng kết đề tài khoa học, bài báo về phát triển
chương trình nhà trường. (Ramsey et al., 1995; Ramsey, Hawk, Harold, Mariot, và
Posskin.1993).
Ở New Zealand các công trình về phát triển chương trình nhà trường ít hơn,
bao gồm một vài chuyên khảo, bài báo, báo cáo tổng kết đề tài khoa học… nhờ có 2

đều được xây dựng dựa trên cơ sở của các thành tố: Triết lý giáo dục quốc gia, chính
sách giáo dục quốc gia, tầm nhìn giáo dục 2020, kế hoạch dài hạn Malaysia lần thứ 3,
xu thế giáo dục thế giới, các lý thuyết học tập và 4 trụ cột giáo dục của UNESCO.
Giáo dục trung học chia thành 2 bậc: Trung học bậc thấp (năm1-3), Trung học
bậc cao (năm 4-5)
Ở Liên bang Nga Nội dung phát triển chương trình nhà trường theo truyền
thống được phân chia thành các lĩnh vực Khoa học xã hội- nhân văn và Khoa học tự
nhiên-Toán học. Lĩnh vực Khoa học xã hội- nhân văn bao gồm các môn học: tiếng
Nga, tiếng nước ngoài, Văn học, Nghệ thuật, Lịch sử, Địa lý, Xã hội. Lĩnh vực Khoa
học tự nhiên-Toán học bao gồm các môn học: Toán học, Tin học, Vật lý, Hóa học,
Sinh học.
Tổ chức dạy học phân ban ở trung học phổ thông: Từ những năm 1970, Liên
bang Nga cho thí điểm và từ những năm 1980 đưa vào chương trình giảng dạy các
môn học nâng cao tự chọn bắt buộc, các giáo trình tự chọn ngoại khóa chuyên sâu, cơ
sở của giáo dục phân hóa. Có các lớp học thí điểm dạy học một số môn chuyên như
Toán, Lý, Hóa, Sinh, Ngoại ngữ.
Liên Xô trước đây áp dụng hệ thống giáo dục phổ thông 10 năm gồm 3 cấp
Tiểu học: 4 năm, trung học cơ sở: 4 năm, trung học phổ thông hoàn chỉnh: 2 năm.

6


Chương trình học gồm 3 phần: chuẩn quốc gia+ nhà trường lựa chọn+ học
sinh tự chọn.
Ở Phần Lan Việc đổi mới chương trình nhà trường diễn ra theo chu kì khoảng
10 năm. Chương trình quốc gia đầu tiên vào năm 1970 là chặt chẽ và chi tiết, sau
nhiều lần đổi mới, cuộc đổi mới tiếp theo gần đây nhất bắt đầu năm 2000, Chương
trình mới được ban hành năm 2004 và triển khai bắt buộc vào 2006. Hiện nay Phần
Lan cũng đang chuẩn bị cho đổi mới chương trình giáo dục phổ thông trong tương lai
(chẳng hạn đã thành lập nhóm để xem xét sự phân bổ thời lượng như thế nào,...?)

hướng nghề nghiệp tương lai. Mở rộng quyền tự chủ cho các địa phương và trường
học trong việc tổ chức và thực hiện chương trình, giảm tính chất “tập quyền” của
chương trình. Nhà trường được phép mở rộng các hoạt động hợp lý. Hạn chế tối đa
những nội dung không cần thiết, rườm rà và tổ chức các nội dung theo một hệ thống
thứ tự bảo đảm sự nguyên vẹn không gián đoạn. Đa dạng hóa nội dung chương trình,
phương pháp giảng dạy để phù hợp với cá tính, năng lực, năng khiếu và hướng lựa
chọn nghề nghiệp của học sinh. Chất lượng chương trình được kiểm định xuyên suốt
hệ thống đánh giá chương trình bằng việc áp dụng chuẩn đã xác định.
1.1.2. Những nghiên cứu ở trong nước
Xuất phát từ quan điểm “Coi con người là động lực trực tiếp của sự phát triển,
cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục là quốc sách hàng đầu”. Đất nước ta đang
bước vào thời kỳ hội nhập mạnh mẽ và sâu rộng trên tất cả các lĩnh vực, trong đó
giáo dục có vai trò quyết định đối với sự tồn tại và phát triển của quốc gia.
Quyết định số 1215/QĐ-BGDĐT ngày 04/04/2013 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục
và Đào tạo thực hiện giai đoạn một (2013-2015) hoàn thiện Đề án “Đổi mới căn bản,
toàn diện giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu
công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”, đã đề ra mục tiêu và nhiệm vụ: Xây dựng đội ngũ cán
bộ quản lý trong đó đội ngũ Hiệu trưởng theo hướng chuẩn hoá, nâng cao chất lượng,
bảo đảm đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh
chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, lương tâm nghề nghiệp và trình độ chuyên
môn. Đổi mới công tác quản lý giáo dục và cán bộ quản lý giáo dục theo hướng nâng
cao chất lượng, hiệu quả.
Trong tài liệu Tổng quan các công trình nghiên cứu về phát triển chương trình
nhà trường Nguyễn Đức Chính đã giới thiệu và phân tích một số định nghĩa tiêu biểu
của các nhà khoa học trên thế giới về khái niệm này. Tiếp cận vấn đề từ mối liên hệ
giữa chương trình giáo dục quốc gia và chương trình giáo dục cơ sở, có thể thấy định
nghĩa về chương trình nhà trường do Bộ Giáo dục New Zealand đề xuất là phù hợp
hơn cả với nội dung của chuyên đề: “Chương trình nhà trường bao gồm những cách
thức nhà trường thực hiện các tuyên bố trong chương trình quốc gia. Chương trình đó

bộ quản lý.
Bên cạnh những công trình nghiên cứu trên về đội ngũ cán bộ quản lý, ở nước
ta có nhiều nhà khoa học nghiên cứu về Phát triển chương trình giáo dục. Tác giả
Nguyễn Hữu Châu với công trình “Một số vấn đề cơ bản về phát triển chương trình”
đã chỉ ra các quan điểm khác nhau về cách tiếp cận phát triển chương trình và quy
trình về phát triển chương trình [5].
Tác giả Phạm Hồng Quang, với công trình “Phát triển chương trình đào tạo
giáo viên - những vấn đề lý luận và thực tiễn”, tác giả đề cấp đến vấn đề chất lượng
đào tạo nói chung và chất lượng đào tạo giáo viên nói riêng phụ thuộc vào nhiều yếu
tố, trong đó chất lượng chương trình có tầm quan trọng đặc biệt. Người giáo viên có
thích ứng được với yêu cầu của thực tiễn giáo dục phổ thông hay không phụ thuộc
vào quá trình đào tạo-khâu chuẩn bị quan trọng của các khoa trường sư phạm. Việc
đào tạo một giáo viên có chất lượng là mục tiêu của các cơ sở đào tạo giáo viên. Chất
lượng giáo dục, chất lượng giáo viên, chất lượng chương trình... là các khái niệm cơ

9


bản cốt logic của giáo dục [21]. Trong công trình nghiên cứu “Phát triển chương
trình và tổ chức quá trình đào tạo” thì tác giả đề cập các vấn đề phần lý thuyết gồm
(1) chương trình và phát triển chương trinh đào tạo; (2) Nội dung và chương trình
giáo dục; phần thực hành - tự nghiên cứu có (1) Đối tượng đào tạo-cơ sở xuất phát để
xây dựng và phát triển chương trình, (2) Kết quả phân tích chương trình đào tạo thạc
sỹ quản lý giáo dục dưới góc độ tiếp cận năng lực, (3) Các phương án hoàn thiện
chương trình đào tạo thạc sỹ quản lý giáo dục [22].
Tác giả Nguyễn Đức Chính với công trình “phát triển chương trình giáo dục”.
Công trình này giới thiệu những thay đổi to lớn trong đời sống kinh tế xã hội, khoa
học và công nghệ quốc tế và trong nước, vai trò của giáo dục nói chung và giáo dục
đại học nói riêng trong việc cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho công cuộc
công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, nhất là sau khi Việt Nam gia nhập WTO qua đó, xác định vai trò của chương trình giáo dục trong bối cảnh mới. Công trình

nhà trường
1.2.1.1. Khái niệm chương trình
Thuật ngữ chương trình (curriculum) đã được sử dụng ở các nước nói tiếng La
Tinh, tiếng Anh, tiếng Đức từ đầu thế kỉ XVII với ý nghĩa là chương trình giáo dục,
chương trình đào tạo hay chương trình giảng dạy. Từ đầu thế kỉ XX, những vấn đề về
khái niệm chương trình và lí luận phát triển chương trình đã trở thành trung tâm chú ý
của các nhà giáo dục.
Cũng từ đó đến nay, đã có rất nhiều ý kiến khác nhau về khái niệm chương
trình do khái niệm đó được nhìn từ các góc độ và thời điểm khác nhau.
- Theo Nguyễn Hữu Trí: “Chương trình được định nghĩa là một loạt các hoạt
động được thực hiện với sự hỗ trợ của các nguồn lực nhằm đạt được những mục tiêu
cụ thể cho các nhóm khách hàng đã được định sẵn” [28].
- “Chương trình giáo dục là sự trình bày có hệ thống kế hoạch tổng thể các
hoạt động giáo dục trong một thời gian xác định, trong đó nêu lên các mục tiêu học
tập mà người học cần đạt được. Đồng thời xác định rõ phạm vi, mức độ, nội dung học
tập, các phương pháp, phương tiện, cách thức tổ chức, đánh giá kết quả học tập…
nhằm đạt được mục tiêu học tập đã đề ra” [28; tr.14].
Như vậy: Chương trình nói chung, chương trình giáo dục nói riêng đều là
những hoạt động được thực hiện trong một khoảng thời gian xác định, nhằm đạt được
mục tiêu đã đề ra.
Nhìn dưới góc độ tổng quát, chương trình được coi là:
- Bản kế hoạch tổng thể về nội dung dạy học hay các tài liệu giảng dạy mà nhà
trường cần cung cấp cho học sinh.
- Hệ thống các kiến thức và kĩ năng mà nhà trường cần hình thành cho học sinh.
- Một tập hợp những hướng dẫn do các tổ chức giáo dục đề ra nhằm xây dựng mục
tiêu dạy học, biên soạn sách giáo khoa và tài liệu học tập cho học sinh.
Dưới góc độ hoạt động dạy học, chương trình được coi là:
- Tất cả những gì học sinh phải học trong nhà trường dưới sự hướng dẫn của
các giáo viên.


của cộng đồng nhà trường. Trong đó, chương trình giáo dục phải đảm bảo sự mềm
dẻo, cho phép các trường cùng giáo viên thiết kế chương trình phù hợp với nhu cầu
học tập của học sinh mình. Chương trình nhà trường được tổ chức linh hoạt để đáp
ứng nhu cầu của mỗi học sinh, phù hợp với cách hiểu mới về các phong cách học
khác nhau của học sinh, phù hợp với những thay đổi trong điều kiện kinh tế -xã hội,
phù hợp với những yêu cầu và kỳ vọng của cộng đồng địa phương.
Từ sự tìm hiểu như trên theo chúng tôi Chương trình nhà trường là: Chương
trình quốc gia được giữ nguyên hoặc điều chỉnh một phần, được lựa chọn và sắp xếp

12


lại với sự tham gia của giáo viên, các chuyên gia, của cộng đồng nhà trường cho phù
hợp với đối tượng học sinh, điều kiện của nhà trường và điều kiện kinh tế xã hội của
địa phương.
1.2.1.3. Phát triển chương trình nhà trường
Phát triển chương trình nhà trường là quá trình nhà trường cụ thể hoá chương
trình giáo dục quốc gia, làm cho chương trình giáo dục quốc gia phù hợp ở mức cao
nhất với thực tiễn của cơ sở giáo dục. Trên cơ sở đảm bảo yêu cầu chung của chương
trình giáo dục quốc gia, nhà trường sẽ lựa chọn, xây dựng nội dung và xác định cách
thức thực hiện phản ánh đặc trưng và phù hợp với thực tiễn nhà trường nhằm đáp ứng
yêu cầu phát triển của người học, thực hiện có hiệu quả mục tiêu giáo dục.
Có khá nhiều loại hình phát triển chương trình nhà trường khác nhau tuỳ theo:
cách tiếp cận khác nhau (thiết kế chương trình mới hay điều chỉnh chương trình hiện
hành); cách huy động thành phần tham gia khác nhau (nhóm chuyên gia, hoặc tập thể
giáo viên, hoặc nhóm chuyên gia + tập thể giáo viên + cộng đồng…); thời gian hoàn
thành khác nhau (kế hoạch ngắn hạn, dài hạn…); các nguồn động lực khác nhau (các
chính sách mới về chương trình và kiểm tra đánh giá trong giáo dục, sự mong muốn
để chương trình nhà trường đáp ứng tốt hơn nhu cầu và lợi ích của HS, sự chấp nhận
những ý tưởng mới về dạy và học, sự chấp nhận các công nghệ mới cho phép dạy và

trường, một số tác giả trong đó có Brady (1992) đã nêu những luận cứ cơ bản của
phát triển chương trình nhà trường là:
(1) Lôi cuốn sự tham gia của giáo viên vào các quyết định liên quan đến phát
triển và thực thi chương trình.
(2) Có thể liên quan đến một bộ phận giáo viên chứ không phải toàn thể giáo viên.
(3) Đó có thể là một chương trình “lựa chọn và điều chỉnh” chứ không phải
một chương trình hoàn toàn mới.
(4) Đó chỉ bao gồm việc thay đổi vị trí trong trách nhiệm của nhà trường trong
các quyết định có liên quan đến chương trình chứ không đề cập tới quan hệ khác của
nhà trường với các cấp quản lý.
(5) Đây là một quá trình liên tục và năng động lôi cuốn giáo viên, học sinh,
cộng đồng tham gia.
(6) Thỏa mãn nhu cầu của nhiều cấu trúc hỗ trợ.
(7) Làm thay đổi vai trò truyền thống của giáo viên.
Qua các quan điểm trên theo chúng tôi: Phát triển chương trình nhà trường là
một quá trình trong đó cán bộ quản lý, giáo viên căn cứ vào nhu cầu đào tạo, mục
tiêu giáo dục, điều kiện thực tế của nhà trường, điều chỉnh chương trình hiện có để
có một chương trình mới, lập kế hoạch thực thi và đánh giá một hay nhiều khía cạnh
trong chương trình mới của nhà trường.
1.2.2. Khái niệm năng lực, năng lực phát triển chương trình nhà trường
1.2.2.1. Khái niệm năng lực
Có nhiều cách hiểu khác nhau về năng lực:
- Phần lớn định nghĩa về năng lực của các tài liệu nước ngoài quy năng lực vào
phạm trù khả năng (abiliti, capacity, possibility).

14


- Theo tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế thế giới (OECD) quan niệm:
“Năng lực là khả năng đáp ứng một cách hiệu quả những yêu cầu phức hợp trong

phát triển trên cơ sở năng khiếu (đặc điểm sinh lí của con người, trước hết là của hệ
thần kinh trung ương), song không phải là bẩm sinh, mà là kết quả phát triển của xã hội
và của con người (đời sống xã hội, sự giáo dục và rèn luyện, hoạt động của cá nhân).

15