SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG I

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI
TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG GIẢNG DẠY
MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG I

Người thực hiện: Lê Trạc Ninh
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Lịch sử

THANH HOÁ, NĂM 2018

1


1. MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Lịch sử cũng như các môn học khác, có vai trò tác động đến con người
không chỉ về trí tuệ mà còn cả về tư tưởng, tình cảm. Bên cạnh đó, còn góp phần
xây dựng con người phát triển hoàn thiện về: “ĐỨC-TRÍ-THỂ-MĨ”. Ở những
mức độ khác nhau. Nếu Văn học giúp học sinh thấy được cái hay, cái đẹp trong
thơ ca để càng yêu quý hơn con người, dân tộc Việt nam thì thông qua Lịch sử,
các em không chỉ thấy được quá trình phát triển của đất nước, một dân tộc mà
rộng hơn là cả một xã hội loài người. Ngoài ra nó còn góp phần quan trọng trong
việc hình thành, bồi dưỡng nhân sinh quan, thế giới quan khoa học. Như vậy, so
với các môn học khác thì môn Lịch sử có nhiều ưu thế trong việc giáo dục tư
tưởng, tình cảm đối với thế hệ trẻ. Những kiến thức Lịch sử không chỉ đơn thuần

khoa học về sự cần thiết của việc dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong giảng
dạy bộ môn Lịch sử ở trường THPT. Trên cơ sở đó nêu cách thức tổ chức dạy học
tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy bộ môn Lịch sử ở trường THPT, phù
hợp với điều kiện của nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch
sử.
1.3. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình tổ chức dạy học tích hợp kiến
thức liên môn thuộc nội dung Lịch sử 10, 11, 12 THPT(chương trình cơ bản) áp
dụng trong giảng dạy môn lịch sử trên lớp. Đề tài tập trung minh họa qua một
bài học cụ thể, từ đó làm cơ sở để áp dụng sâu rộng cho toàn bộ quá trình dạy
học tích hợp kiến thức liên môn của cả chương trình môn lịch sử THPT tại trường
THPT Nông Cống I.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu đề tài chủ yếu vận dụng những phương pháp nghiên
cứu của khoa học giáo dục. Bao gồm:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: đọc, phân tích các loại tài liệu…
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: dự giờ, khảo sát, phỏng vấn, trao đổi…
3


- Dạy thử nghiệm trên lớp.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm (TNSP): Trên cơ sở kết quả thu được từ
thực nghiệm rút ra kết luận về tính khả thi của đề tài.
- Phương pháp thống kê: tập hợp và xử lý các số liệu thu được qua thực tế, qua
thực nghiệm, qua kết quả học tập.

2. NỘI DUNG
2.1. Cơ sở lý luận.
- Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy
học nói chung và dạy học Lịch Sử nói riêng, đây được coi là một quan niệm dạy

Bằng nhiều cách tiếp cận khác nhau, tôi tiến hành khảo sát về tổ chức dạy
học trong giờ học môn Lịch sử đối với 20 giáo viên các trường THPT trên địa bàn
huyện Nông Cống và các đồng nghiệp, bạn bè cùng dạy môn lịch sử ở các huyện
trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, cũng như nhiều tỉnh khác, kết quả thu được thể hiện
như sau: Đa phần (80%) giáo viên chủ yếu sử dụng thời gian để dạy hết kiến thức
lịch sử trong một bài dạy đã được quy định…chỉ có (20%) giáo viên sử dụng
thường xuyên sử dụng kiến thức liên môn để vận dụng vào quá trình giảng dạy
của minh.
Qua trao đổi trực tiếp với một số giáo viên tôi nhận được ý kiến: Cô giáo
Lương Thị Nhất (Trường THPT Nông Cống 1) cho rằng: “Dạy học tích hợp kiến
thức liên môn làm cho giờ học sinh động, không khí thoải mái, tạo hứng khởi
cho các em học sinh”. Còn cô Lê Thị Hồng (Trường THPT Nông Cống III) thì
khẳng định: “Dạy học theo hướng tích hợp kiến thức liên môn là biến giờ học
lịch sử khô khan thành một giờ tham quan thực tế”. Một bạn đồng nghiệp của
tôi dạy tại một trường THPT ở Hà Tĩnh thì cho rằng: “ Dạy học tích hợp kiến
thức liên môn đối với bộ môn lịch sử là làm cho những những trận đánh, những
chiến công trong quá khứ của lịch sử dân tộc giống như một bộ phim quay
chậm, đưa ta trở về với quá khứ lúc đấy”.
Đối với học sinh
Qua tiếp xúc trực tiếp và trao đổi với học sinh trường THPT Nông Cống 1
tôi thu nhận kết quả thực tế là: Các em cho rằng, dạy học tích hợp kiến thức liên
môn đối với bộ môn lịch sử là rất bổ ích, vì không khí học tập thoải mái, giờ học

5


sinh động, không còn khô khan với những năm-tháng, số liệu, giúp các em hiểu
bài và nắm bài ngay tại lớp, có thể liên kết để nhớ được các sự kiện rất lâu.
Từ kết quả khảo sát trên ta có thể thấy: Yêu cầu hiểu biết lịch sử, nhu cầu
cuộc sống hiện tại và tương lai đặt cho giáo viên lịch sử nhiệm vụ: Làm thế nào

Đánh một trận sạch không kình ngạc,
Đánh hai trận tan tác chim muông
Cơn gió to trút sạch lá khô
Tổ kiến hổng sụt toang đê vỡ
( Bình Ngô đại cáo- Nguyễn Trãi)
Cũng bằng phương pháp trên ta áp dụng trong bài “Chiến thắng Chi Lăng
Xương Giang” lịch sử 10.
Đối với bài: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống thời Lí ( lịch sử 10)
Giáo viên có thể sử dụng thơ ca để minh họa nhấn mạnh bài “ Thơ thần”
của Lý Thường Kiệt:
“Sông núi nước Nam vua Nam ở
Rành rành định phận ở sách trời
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm
Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời”
Giáo viên cần đọc minh họa khổ thơ trên và phân tích cho học sinh thấy
bài thơ đã có tác dụng một phần làm cho quân giặc càng thêm hoang mang lo sợ,
mặt khác còn động viên khích lệ tinh thần chiến đấu của quân sĩ .
Khi giảng dạy về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, giáo viên có thể trích dẫn các
câu thơ trong tác phẩm Bình Ngô Đại Cáo của Nguyễn Trãi:
“…Ngày 18 trận Chi Lăng, Liễu Thăng thất thế
Ngày 20 trận Mã Yên, Liễu Thăng cụt đầu
Ngày 25, Bá tước Lương Minh đại bại tử vong
Ngày 28, Thưpng thư Lý Khánh cùng kế tự vẫn
…Xương Giang, Bình Than máu trôi đỏ nước…
Bị ta chặn ở Lê Hoa, quân Vân Nam nghi ngờ khiếp vía mà vỡ mật…”
Hay trong bài ngữ văn : “Hoàng Lê Nhất thống chí”
Giáo viên có thể sử dụng nội dung một phần kiến thức ở bài đó để làm nổi
bật nên tinh thần chiến đấu quật cường của nghĩa quân Tây Sơn:
7



8


Thì học sinh sẽ hình dung được ngay về hoàn cảnh của phong trào đấu
tranh của nhân dân ta lúc bấy giờ.
Khi giáo viên giảng dạy “ Phong trào cách mạng 1930 – 1935, phần Xô
viết Nghệ - Tĩnh “ ( Lịch sử 12)
Để minh họa cho sự nổi dạy mạnh mẽ của nhân dân Nghệ - Tĩnh, giáo
viên sử dụng bài thơ:
“ Kìa Bến Thủy đứng đầu dậy trước
Nọ Thanh Chương tiếp bước bước lên
Nam Đàn, Nghi Lộc, Hưng Nguyên
Anh Sơn, Hà Tĩnh một phen dậy rồi
Không có lẽ ta ngồi chịu chết
Phải cùng nhau kiên quyết một phen…”
Dạy bài: “Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945” (sử 12), ta có thể nhấn
mạnh khí thế bừng bừng như thác đổ của cuộc khởi nghĩa đang lan rộng khắp
các địa phương trong toàn quốc bằng đoạn trích:
“ Đồng cỏ héo đã bùng lên lửa cháy
Nước non ơi hết thảy vùng lên
Bắc, Trung, Nam khắp ba miền
Toàn dân khởi nghĩa chính quyền về tay…”
Học sinh sẽ chú ý lắng nghe, khi được gọi nhận xét, các em có khả năng
nhận xét được không khí trong cuộc khởi nghĩa khi liên tưởng đến những sự
kiện mainhf đang học bằng hình ảnh miêu tả của bài thơ. Đồng thời còn giúp các
em đánh giá đúng vai trò của quần chúng nhân dân là những người làm nên lịch
sử - Là động lực chính đưa cách mạng đến thành công.
Chẳng hạn khi dạy bài “ Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân
pháp xâm lược kết thúc” (Lịch sử 12) sau khi khái quát về kết quả của chiến

viên có thể đưa ra những tranh, ảnh thể hiện hiện nội dung của phong trào văn
hóa Phục Hưng, sau đó sẽ giải thích về những nội dung được thể hiện trong
tranh. Cuối cùng, đặt một số câu hỏi giúp học sinh nhận thức vấn đề và rút ra kết
luận cần thiết.
10


Đối với việc tích hợp môn Lịch sử với hội họa, ta có thể đưa ra hai nội
dung:
* Sử dụng hình ảnh minh họa trong việc giảng dạy các tiết, các phần về
“ Văn hóa các thời kỳ lịch sử”.
Ở mảng này, tập trung vào việc cho học sinh xem các tranh, ảnh về nền
văn hóa các triều đại phong kiến của các nước và của Việt nam và đưa ra các câu
hỏi cho học sinh thảo luận:
Ví dụ: Khi dạy bài: Tây Âu hậu kì trung đại – phần 3: “ Phong trào văn hóa
Phục hưng” ( Lịch sử 10):
Giáo viên có thể hỏi học sinh: Qua các tác phẩm của mình, các tác giả
thời Phục hưng muốn nói lên điều gì?...
Hay trong bài : “Sự hình thành và phát triển của các quốc gia Đông Nam
Á ” (Lịch sử 10). Chỉ học sinh xem các hình ảnh: Đền tháp Bô-no-bu-đua (Inđô-nê-xi-a); Chùa tháp Pa-Gan (Mi-an-ma); Đền tháp Ăng-co-vát (Căm pu
chia); Thạt Luổng ( Lào)… để học sinh thấy được trình độ kiến trúc thế kỷ X –
XVIII. Qua đó thấy được lịch sử phát triển của các triều đại phong kiến thời đó.
Chúng ta có thể cho các em xem các bức tranh, ảnh chụp các đền, chùa, tượng
phật, đồ gốm cổ, phân tích cho các em thấy những nét kiến trúc, nét hoa văn
khác nhau qua các thời kỳ để các em hiểu được quá trình phát triển của lịch sử
đất nước và hiểu được giá trị của nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc.
* Sử dụng tranh ảnh trong giảng dạy các bài về các cuộc chiến tranh,
khởi nghĩa:
Cho các em xem tranh, ảnh minh họa, từ đó các em cảm nhận được về
chiến tranh, về quyền lực của các tổ chức, các triều đại…

các tài liệu và tránh những khái quát không có cơ sở vững chắc”.
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Khi thực hiện giảng dạy tích hợp kiến thức môn lịch sử với các bộ môn
Ngữ văn, hội họa, tranh ảnh ở trường THPT Nông Cống I, bước đầu đã thu được
kết quả nhất định.
Để kiểm tra kết quả của việc giảng dạy tích hợp bộ môn Lịch sử, tôi đã tổ
chức lấy ý kiến của học sinh các khối lớp mà tôi trực tiếp giảng dạy về hứng thú
học bộ môn lịch sử.
12


- Kết quả thu được qua các tiết thực nghiệm: Số lượng học sinh tham gia
gồm các lớp tối đang trực tiếp giảng dạy năm học 2017 – 2018 gồm:
+ Khối 10: các lớp 10C2, 10C3, 10C4 (125 học sinh) .
+ Khối 11: các lớp 11A3, 11A4, 11A5, 11A7, 11A8, 11A9 (214 học sinh).
+ Khối 12: các lớp 12B5, 12B6, 12B7, 12B8 (174 học sinh)
Tiết dạy bằng phương pháp truyền thống
Sĩ số

Thái độ hứng thú

513

Khả năng sử dụng tư

Khả năng lĩnh hội

liệu
210 (40,9%)



10C2

45

10C3

42

10C4

38

Tổng

125

Loại Giỏi
2

Loại Khá
12

Loại TB
26

Loại Yếu
4

Loại Kém

0

(60,53%)

(15,79%)

(0%)

(2,63%)

(21,05%)

13

44

57

10

1

(10,4%)

(35,2%)

(45,6%)

(8%)


0

Khối 11:
Lớp

Sĩ số

11A3

34

11A4

37

13


11A5

43

11A7

37

11A8

38


(0%)
4

(0%)
0

(24,32%)
6

(35,14%)
16

(29,73%)
14

(10,81%)
2

(0%)
0

(15,79%)
15

(42,11%)
10

(36,84%)
0



Loại Giỏi
33

Loại Khá
18

Loại TB
1

Loại Yếu
0

Loại Kém
0

(63,46%)
18

(39,62%)
25

(1,92%)
5

(0%)
0

(0%)
0


12B5

52

12B6

48

12B7

45

12B8

29

Tổng

174

(46,67%)
27

(42,22%)
2

(93,1%)
99



tiết học. Từ chỗ thụ động, tiếp thu kiến thức một chiều khi tham gia tích cực
trong giờ học. Học sinh inh trở nên năng động, tự tin, không khí tiết học sôi nổi,
các em tích cực nghiên cứu tài liệu, tham gia xây dựng bài học làm cho quan hệ
giữa học sinh – học sinh và giáo viên – học sinh trở nên gần gũi, thân thiện hơn.
Trên cơ sở nắm vững yêu cầu, xác định các biện pháp, thao tác sư phạm tổ
chức dạy học tích hợp – liên môn trong giờ học bộ môn Lịch sử ; đồng thời tiến
hành thực nghiệm sư phạm bước đầu tôi thu được kết quả khả quan. Vì vậy đây
là cơ sở để tôi mạnh dạn tổ chức nhiều tiết học sử dụng kiến thức tích hợp liên
môn vào năm học 2017 – 2018 và các năm học tiếp theo.
3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
Dạy học liên môn là một nguyên tắc quan trọng trong dạy học nói chung
và trong dạy học Lịch Sử nói riêng. Tuy nhiên để thực hiện tốt và có hiệu quả
đòi hỏi sự nỗ lực ở cả thầy và trò. Và việc thực hiện nó không phải bài nào,
không phải phần nào cũng thực hiện được.
Tuy nhiên qua thực tế dạy học ở trường THPT Nông Cống I, theo ý kiến chủ
quan của tôi, để khắc phục tình trạng dạy- học Sử như hiện nay, không chỉ đổi
mới phương pháp mà phải thay đổi cả cách suy nghĩ của mọi người, của xã hội
về vị trí của môn Sử trong việc đào tạo con người. Hơn nữa, để cải thiện chất
lượng dạy và học môn Sử hiện nay không phải chỉ có giáo viên cố gắng mà học
sinh cũng phải ý thức hơn trong việc học tập. Thử hỏi giáo viên dạy hay, tiết học
sinh động, hấp dẫn nhưng học sinh không học bài, không chuẩn bị bài, không
đọc sách giáo khoa, vậy thì kết quả sẽ như thế nào? Vì vậy, để nâng cao chất
lượng dạy - học môn Sử cũng như chất lượng giáo dục cần có sự quan tâm của
tất cả mọi người và toàn xã hội.
3.2. Kiến nghị
Để tiến tới việc dạy học tích hợp các môn học trong nhà trường, cần:
- Trước hết cần đào tạo bồi dưỡng đội ngũ chuyên gia về tích hợp môn
học để dần tiến tới thực hiện tích hợp môn học theo hướng chung của nhiều

mong được sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp, của hội đồng khoa học để đề
tài được hoàn thiện và có tính thực tiễn sâu sắc. Tôi xin chân thành cảm ơn.
Xác nhận của Thủ trưởng đơn vị

Thanh hóa, ngày 10 tháng 4 năm 2018
Tôi xin cam đoan đây là SKKN do mình
viết, không sao chép nội dung của người
16


khác.

Lê Trạc Ninh

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Lịch sử 10, Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), (Cơ bản) Nxb. Giáo dục, Hà Nội.
2. Lịch sử 10, Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006) (Sách GV), Nxb. Giáo dục, Hà
Nội.
3. Giới thiệu giáo án Lịch sử lớp 10 (2006) (Sách giáo viên), Nxb Hà Nội.
4. Lịch sử 11, Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), (Cơ bản) Nxb. Giáo dục, Hà Nội.
5. Lịch sử 11, Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007) (Sách GV), Nxb. Giáo dục, Hà
Nội.
6. Giới thiệu giáo án Lịch sử lớp 11 (2007) (Sách giáo viên), Nxb Hà Nội.
7. Lịch sử 12, Bộ Giáo dục và Đào tạo (2008), (Cơ bản) Nxb. Giáo dục, Hà Nội.
17


8. Lịch sử 12, Bộ Giáo dục và Đào tạo (2008) (Sách GV), Nxb. Giáo dục, Hà
Nội.
9. Giới thiệu giáo án Lịch sử lớp 12 (2008) (Sách giáo viên), Nxb Hà Nội.