1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Kể từ năm 2006, sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế
giới (WTO), đã thực sự mở ra một cánh cửa mới cho những chặng đường phát
triển kinh tế, xã hội ở nước ta. Đối với một quốc gia đang phát triển như Việt
Nam thì WTO không chỉ là cơ hội mà còn là thách thức về mọi mặt từ chính
trị, quốc phòng, văn hóa, đến kinh tế xã hội. Đặc biệt, trong thời gian gần đây,
ban lãnh đạo Đảng và Nhà nước đang xúc tiến triển khai đưa nước ta hội nhập
với Hiệp định TTP (Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương) càng đặt ra
những thử thách cao hơn cho Việt Nam trong tương lai. Thêm vào đó, là sự
phát triển mạnh mẽ như vũ bão của các phương tiện truyền thông nhờ khả
năng kết nối toàn cầu của Internet, đã xóa nhòa dần khoảng cách giữa các khu
vực, các quốc gia trên địa cầu, các công ty liên doanh, công ty có vốn đầu tư
nước ngoài… ngày càng một xuất hiện nhiều hơn tại Việt Nam.
Sự xuất hiện của các công ty đa quốc gia, công ty có vốn đầu tư nước
ngoài, các doanh nghiệp tư nhân nội địa… ngày càng phát triển mạnh, giúp
tạo ra các chỉ số phát triển GDP cho Việt Nam ngày một ấn tượng hơn, tạo ra
nhiều hơn nữa cơ hội việc làm cho người lao động Việt, xóa bỏ dần nạn thất
nghiệp. Tuy nhiên, trước thực trạng cả thế giới đang chuyển động, mọi ngành
nghề trong xã hội đều có xu hướng thay đổi, hiện đại và chuyên nghiệp hơn,
có nhiều ngành nghề mới xuất hiện… đòi hỏi người lao động phải có định
hướng nghề nghiệp rõ ràng, tìm hiểu sâu về nhóm ngành nghề có dự định theo
đuổi trong tương lai, chuẩn bị kĩ lưỡng về trình độ chuyên môn, sức khỏe…
mới có thể đáp ứng được.
Do đó, hơn bao giờ hết, các hoạt động truyền thông hướng nghiệp cho
người lao động ở nước ta hiện nay đóng vai trò đặc biệt quan trọng, nhất là
đối với nhóm học sinh trung học phổ thông (từ lớp 10 – lớp 12) – những
người chuẩn bị bước vào cánh cửa cuộc đời. Các hoạt động hướng nghiệp cho


phổ thông và đã đạt được những hiệu quả nhất định (cả online và offline). Tuy
nhiên do nhiều nguyên nhân, các kế hoạch truyền thông của các cơ quan báo


3

chí Việt Nam vẫn còn tồn tại một số hạn chế, các hoạt động truyền thông
trong chiến dịch chưa được thực hiện chuyên nghiệp, và đầu tư đúng mức,
dẫn tới tình trạng kết quả thu được vẫn còn hạn chế, chưa được như mong đợi.
Do đó, để nâng cao hơn nữa hiệu quả công tác truyền thông hướng nghiệp cho
học sinh trung học phổ thông trong thời gian tới, tác giả chọn đề tài “Tổ chức
hoạt động truyền thông hướng nghiệp cho học sinh THPT của các cơ quan
báo chí Việt Nam hiện nay” làm luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ chuyên ngành
Quan hệ công chúng nhằm nghiên cứu việc ứng dụng PR trong các hoạt động
truyền thông hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông của các cơ quan
báo chí Việt Nam hiện nay. Đồng thời, thông qua đó, tác giả đưa ra một số
giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động truyền thông hướng nghiệp cho học
sinh trung học phổ thông tại các cơ quan báo chí Việt Nam trong thời gian tới.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Truyền thông là vấn đề từ lâu đã thu hút được các nhà nghiên cứu trong
và ngoài nước với nhiều công trình lớn. Tuy nhiên, cho đến nay, tại Việt Nam
các công trình nghiên cứu về các hoạt động truyền thông hướng nghiệp cho
học sinh trung học phổ thông nói riêng vẫn còn rất hạn chế. Tiếp cận dưới
nhiều góc độ khác nhau, có thể kể đến một vài công trình tiêu biểu sau:
Trong cuốn sách “PR kiến thức cơ bản và đạo đức nghề nghiệp” (2007)
do tác giả TS. Đinh Thị Thúy Hằng chủ biên đã giới thiệu khái quát về PR:
khái niệm, lịch sử phát triển, các hoạt động chuyên nghiệp của PR, các mối
quan hệ của PR với truyền thông, những chiến lược trong PR chuyên nghiệp.
Trong một bài viết của tác giả Nguyễn Minh Nguyệt đăng trên Tạp chí
Thông tin khoa học – Xã hội – số 12/2008 - “Truyền thông phát triển – Một

trong thời kì bùng nổ Internet và các phương tiện truyền thông mới hiện nay.
Qua hàng loạt ví dụ minh hoạt thực tiễn, Dilenschneider đã cho thấy sức
mạnh của truyền thông trong việc quảng bá hình ảnh thương hiệu doanh
nghiệp, tổ chức trong thời kì bùng nổ các kênh truyền thông mới hiện nay
(mạng xã hội, website, truyền hình online…)
Trong cuốn “Truyền thông – Lý thuyết và kĩ năng cơ bản” (2012) do
PGD.TS Nguyễn Văn Dững (chủ biên) và TS. Đỗ Thị Thu Hằng biên soạn,
các tác giả đã đưa ra một hệ thống các khái niệm về truyền thông, các yếu tố


5

cơ bản của truyền thông, mô hình truyền thông và phân loại truyền thông một
cách chi tiết. Trong đó, các tác giả phân tích cụ thể loại hình truyền thông có
chủ đích với các dạng phổ biến thông tin – giáo dục – truyền thông, truyền
thông vận động, truyền thông – vận động thông tin xã hội và truyền thông
thay đổi hành vi. Công trình có riêng chương 6: “Chu trình truyền thông” giới
thiệu cụ thể các bình diện cần nghiên cứu về đối tượng truyền thông để có
được những đánh giá chi tiết và tổng thể về thực trạng nhận thức, thái độ,
hành vi; thói quen, sở thích tiếp nhận các sản phẩm truyền thông cũng như
nhân khẩu học – xã hội của đối tượng.
Trong cuốn “Sổ tay phóng viên báo chí với trẻ em” của tác giả Nguyễn
Văn Dững (chủ biên) cũng đã cung cấp cho các phóng viên báo chí làm việc
với trẻ em những kiến thức cơ bản về nghiệp vụ báo chí và những vấn đề liên
quan đến trẻ em, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm và kĩ năng trong hoạt động
nghiệp vụ báo chí với trẻ em của những nhà hoạt động xã hội, của các chuyên
gia nghiên cứu báo chí trẻ em. Tuy nhiên, cuốn sổ tay mới chỉ hướng dẫn cách
tiếp cận với trẻ em nói chung cho các phóng viên, chưa đề cập đến các hoạt
động truyền thông cho chủ đề định hướng nghề nghiệp với nhóm đối tượng
học sinh trung học phổ thông trên các kênh báo chí.

Để thực hiện mục đích trên, tác giả tập trung vào một số nhiệm vụ cụ thể sau:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động truyền thông
hướng nghiệp cho học sinh THPT.
- Khảo sát, đánh giá thực trạng các hoạt động truyền thông hướng
nghiệp cho học sinh trung học phổ thông tại các báo Tuổi Trẻ, Tiền Phong và
Lao Động.
- Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm ứng dụng hiệu quả các hoạt
động PR để nâng cao hiệu quả truyền thông hướng nghiệp cho học sinh trung
học phổ thông tại các cơ quan báo chí Việt Nam trong thời gian tới.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
a. Đối tượng
Luận văn tập trung nghiên cứu việc ứng dụng các hoạt động truyền
thông hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông (lớp 10 – lớp 12) tại
Hà Nội của các cơ quan báo chí: Tuổi Trẻ, Tiền Phong và Lao Động.


7

b. Phạm vi nghiên cứu
Các hoạt động hoạt động truyền thông hướng nghiệp cho học sinh trung
học phổ thông (lớp 10 – lớp 12) tại Hà Nội của các cơ quan báo chí: Tuổi Trẻ,
Tiền Phong và Lao Động trong thời gian từ tháng 06/2015 đến tháng 06/2016.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
a. Cơ sở lý luận
Luận văn được thực hiện dựa trên nền tảng khoa học duy vật biện chứng,
duy vật lịch sử, quan điểm của Đảng và Nhà nước. Đồng thời, luận văn được
nghiên cứu và phát triển dựa trên cơ sở hệ thống lý thuyết về truyền thông, PR
với cơ quan báo chí.
b. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Đề tài sử dụng các tài liệu nghiên

có và các số liệu do cá nhân tác giả trực tiếp khảo sát, từ đó so sánh đối chiếu
tìm ra những ưu, nhược điểm trong cách thức triển khai cũng như lập kế
hoạch các hoạt động truyền thông hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ
thông tại các cơ quan báo chí Việt Nam hiện nay.
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi Anket: Tác giả sử dụng bảng hỏi
Anket để điều tra đối tượng khảo sát với dung lượng mẫu khảo sát là 500
phiếu điều tra. Các đối tượng tham gia khảo sát có độ tuổi từ 16 – 65 tuổi (học
sinh đang học theo học tại các trường trung học phổ thông và cha mẹ - công
chúng mục tiêu của các kế hoạch truyền thông hướng nghiệp), là những công
dân đang sinh sống tại khu vực Hà Nội. Các câu hỏi tập trung khảo sát nhận
thức của công chúng đối với các hoạt động truyền thông hướng nghiệp cho
học sinh trung học phổ thông của các cơ quan báo chí Tuổi Trẻ, Tiền Phong
và Lao Động. Từ đó, tác giả tìm ra tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động PR
đối với hoạt động truyền thông hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ
thông của các cơ quan báo chí đã khảo sát.
- Phương pháp phỏng vấn sâu: Được áp dụng với các đối tượng lãnh
đạo, cán bộ nhân viên tại các báo Tuổi Trẻ, Tiền Phong và Lao Động; các học
sinh trung học phổ thông tại Hà Nội, nhằm xác định cơ cấu tổ chức, tìm ra
hướng truyền thông hiệu quả và các kênh truyền thông phù hợp với hoạt động
truyền thông hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông của các cơ quan
báo chí Việt Nam.
5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
a. Ý nghĩa lý luận
Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần nhỏ bé vào việc bổ sung
những vấn đề lý luận, phương pháp luận và thực tiễn trong hoạt động truyền


9

thông hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông của các cơ quan báo

chuyên môn về hướng nghiệp đã được thành lập ở Đức, Pháp, Anh, Ý và
nhiều nước khác trên thế giới. Khái niệm hướng nghiệp được đông đảo các
học giả quan tâm nghiên cứu.
Vào cuối những năm 20 của thế kỉ XX, các nhà nghiên cứu khoa học ở
Tây Âu đã cho rằng: Hướng nghiệp là một hoạt động giúp đỡ thanh thiếu niên
tự chọn nghề sao cho phù hợp giữa năng lực cá nhân và yêu cầu nghề, có tính
đến nhu cầu phát triển đất nước.
Theo John Stewart, khái niệm hướng nghiệp được hiểu theo nghĩa phát
triển nghề nghiệp, quá trình đó trang bị cho chính mình hiểu biết về khát
vọng, giá trị, năng lực của mình; khai thác các cơ hội học tập, đào tạo nghề
nghiệp có thể được; xây dựng chiến lược gắn kết năng lực, kiến thức của
mình với đòi hỏi công việc.
Theo K.K.Platonop: “Hướng nghiệp là một hệ thống các biện pháp tâm
lý – giáo dục, y học, nhằm giúp cho con người đi vào cuộc sống thông qua
việc lựa chọn cho mình một nghề nghiệp vừa đáp ứng nhu cầu của xã hội, vừa
phù hợp với hứng thú năng lực của bản thân. Những biện pháp này sẽ tạo nên
sự thống nhất giữa quyền lợi của xã hội với quyền lợi của cá nhân”. Cũng từ
định nghĩa trên K.K.Platonop đưa ra sơ đồ tam giác hướng nghiệp với ba
cạnh: 1- Đặc điểm, yêu cầu của các ngành/nghề trong xã hội; 2- Nhu cầu nhân


11

lực của thị trường lao động; 3- Đặc điểm tâm lý và sinh lý của cá nhân. Sự kết
hợp khác nhau của các khía cạnh này tạo nên các hoạt động khác nhau trong
hướng nghiệp.

Hình 1.1 Sơ đồ tam giác hướng nghiệp và các hình thức hướng nghiệp
Trong hoạt động định hướng nghề, giáo viên cung cấp cho học sinh
những hiểu biết về thế giới nghề và đặc điểm, yêu cầu của những nghề học

hướng nghiệp là công tác chủ yếu hướng tới việc định hướng chọn nghề trong
tương lai của thanh niên, giúp cá nhân nhận ra giá trị của nghề và tìm thấy
hạnh phúc khi tận tâm cống hiến tinh thần và sức lực cho nghề đó.
1.1.2.Truyền thông hướng nghiệp
Truyền thông hướng nghiệp là các hoạt động sử dụng các kênh truyền
thông (bao gồm các kênh truyền thông truyền thống và các phương tiện
truyền thông mới) triển khai thông điệp của các chiến dịch, kế hoạch hoạt
động giáo dục – tư vấn hướng nghiệp cho công chúng mục tiêu, cụ thể là
những đối tượng có nhu cầu về việc làm trong xã hội.
Mục đích cuối cùng của các hoạt động truyền thông hướng nghiệp là
giúp người lao động lựa chọn được ngành, nghề phù hợp với đặc điểm tâm
sinh lý của bản thân và nhu cầu nhân lực của thị trường lao động. Để trợ giúp
học sinh trung học phổ thông đạt được mục tiêu đó, thì hoạt động tư vấn phải
bắt đầu từ người được tư vấn. Người được tư vấn (học sinh THPT) đến với


13

nhà tư vấn vì họ đang gặp khó khăn để lựa chọn một nghề. Có thể, họ chưa có
hiểu biết gì nhiều về bản thân, về nghề nghiệp hay thị trường lao động; hoặc
họ có hiểu biết chút ít nhưng chưa đúng và đầy đủ; hoặc họ đang gặp mâu
thuẫn giữa năng lực và hứng thú, giữa cái bản thân muốn nhưng gia đình
không cho phép, giữa nghề họ hứng thú nhưng lại khó xin việc… Từ đó, có
nhiều quan điểm khác nhau về truyền thông hướng nghiệp cho học sinh từ các
nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.
Theo Frank Parsons: Truyền thông hướng nghiệp là việc trợ giúp một cá
nhân lựa chọn nghề, với công thức 3 phần: 1- Bạn phải có sự hiểu biết rõ ràng
về bản thân bạn, năng khiếu, năng lực, hứng thú, khả năng xoay sở, những
hạn chế và những phẩm chất khác; 2- Kiến thức về những yêu cầu, điều kiện
thành công, thuận lợi hay không thuận lợi, cơ hội và những hoàn cảnh khác

nghề. [9]
Như vậy, từ tất cả các định nghĩa về truyền thông hướng nghiệp được
nêu ở trên, tác giả luận văn cho rằng: Truyền thông hướng nghiệp là các hoạt
động sử dụng các kênh truyền thông, truyền tải các thông điệp giáo dục – tư
vấn hướng nghiệp nhằm giúp cho các cá nhân nâng cao nhận thức về đặc
điểm nghề, nhu cầu xã hội đối với nghề, hiểu biết về đặc điểm tâm lý, bản
thân để lựa chọn nghề phù hợp. Trong định nghĩa này, truyền thông hướng
nghiệp có những đặc điểm cụ thể: 1- Mục đích của truyền thông hướng
nghiệp là giúp cá nhân nâng cao nhận thức để tự chọn được nghề phù hợp
nhất với bản thân; 2- Giữa người tư vấn và người được tư vấn hướng nghiệp
có mối quan hệ tương tác, tin cậy; 3- Nội dung hoạt động tư vấn hướng
nghiệp nhằm nâng cao nhận thức về đặc điểm, nhu cầu xã hội đối với nghề và
hiểu biết đặc điểm tâm lý của bản thân để lựa chọn nghề phù hợp.
Do nhiều quan điểm khác nhau, dẫn đến có nhiều cách phân loại các hoạt
động truyền thông hướng nghiệp. Nếu căn cứ vào nội dung, hoạt động truyền
thông hướng nghiệp gồm có 4 nhóm: 1- Truyền tải thông tin hướng dẫn:
Nhằm giới thiệu với học sinh về họa đồ nghề nghiệp, đặc điểm nghề định
chọn. Ở đây, người cán bộ tư vấn sẽ giới thiệu về những yêu cầu do nghề đối
với những phẩm chất cá nhân của con người, đồng thời chỉ ra con đường để


15

đạt được nghề nghiệp và triển vọng nâng cao tay nghề; 2- Truyền tải thông tin
tư vấn chẩn đoán: Đo đạc những tâm lý, cá nhân nhằm bộ lộ hứng thú, thiên
hướng, năng lực và những phẩm chất nghề nghiệp chuyên biệt của con người
trên cơ sở nghiên cứu và đo đạc nhân cách con người một cách toàn diện.
Mục đích của tư vấn chẩn đoán là xác định trong những lĩnh vực hoạt động
nào con người có thể lao động thành công nhất, tức là đem lại lợi ích tối đa
cho xã hội, đồng thời đưa lại niềm vui, sự hài lòng cho bản thân người lao

phẩm chất đạo đức nghề nghiệp đảm bảo hành nghề có hiệu quả.
Căn cứ vào số lượng người tham gia có thể phân chia như sau: 1- Truyền
thông tư vấn hướng nghiệp cá nhân: là quá trình tương tác tích cực giữa nhân
viên tư vấn và học sinh đang gặp khó khăn trong việc lựa chọn nghề; 2Truyền thông tư vấn hướng nghiệp nhóm: là quá trình tư vấn một bên là nhà
tư vấn với một nhóm. Nhóm người được tư vấn có thể từ hai người trở trên,
họ có thể là học sinh, phụ huynh hoặc giáo viên; 3- Truyền thông tư vấn
hướng nghiệp cộng đồng: là quá trình sử dụng các phương tiện truyền thông
tư vấn một bên là nhà tư vấn với cộng đồng nhằm tăng cường kiến thức và
nhận thức của cộng đồng, thay đổi thái độ và hành vi từ chỗ bất lợi đến chỗ có
lợi cho cộng đồng, thúc đẩy động cơ cho đối tượng có hành động bảo vệ cộng
đồng.
Tóm lại: Sự phân chia các loại hình truyền thông tư vấn hướng nghiệp
chỉ có tính tương đối, bởi lẽ dù là tư vấn cá nhân hay tư vấn nhóm, thì đó đều
là quá trình tương tác tích cực giữa nhà tư vấn có kiến thức về thế giới nghề
nghiệp, đặc điểm của từng nghề, kiến thức về tâm lý học sinh và nhu cầu nhân
lực của thị trường lao động. Nhà tư vấn phải có kỹ năng tư vấn chuyên nghiệp
và tuân thủ theo cá giá trị đạo đức nghề nghiệp. Trong quá trình đó, nhà tư
vấn phải làm các công việc như cung cấp thông tin, chẩn đoán tâm lý, sinh lý,
trao đổi giải đáp và giải tỏa thắc mắc, khó khăn của học sinh trong quá trình
tìm hiểu và quyết định chọn một nghề để học và làm việc.
1.1.3.Truyền thông hướng nghiệp cho học sinh THPT
Truyền thông hướng nghiệp cho học sinh THPT là một khái niệm khá
mới mẻ ở Việt Nam. Các nghiên cứu về khái niệm này chưa nhiều. Tác giả


17

luận văn tổng hợp một số quan điểm về tư vấn hướng nghiệp cho học sinh để
làm rõ nội hàm của nó:
Nhóm tác giả Đoàn Chi, Phạm Tất Dong, Nguyễn Thế Trường trong

truyền thông hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông là các học sinh
từ lớp 10 – 12 trên cả nước và các bậc phụ huynh – những người có ảnh
hưởng, tác động trực tiếp tới quyết định lựa chọn nghề của học sinh trong
tương lai. Từ đây, tác giả luận văn đề xuất khái niệm truyền thông hướng
nghiệp cho học sinh THPT như sau:
“Truyền thông hướng nghiệp cho học sinh THPT là hoạt động triển khai
các chương trình, kế hoạch tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trên các
phương tiện truyền thông, nhằm nâng cao nhận thức cho học sinh về nghề, về
nhu cầu xã hội đối với nghề. Ngoài ra, các hoạt động truyền thông hướng
nghiệp còn giúp các học sinh THPT hiểu rõ hơn về sở thích, mong muốn, khát
vọng của bản thân từ đó lựa chọn được nghề phù hợp với cá nhân và nhu cầu
của xã hội.”
Trong khái niệm này, truyền thông hướng nghiệp cho học sinh THPT có
những đặc điểm cụ thể sau:
-

Mục đích của các hoạt động truyền thông hướng nghiệp là nâng cao

hiểu biết của học sinh về nghề, nhu cầu xã hội với nghề và tìm ra năng lực của
bản thân thích hợp với ngành nghề nào. Trên cơ sở học sinh có hiểu biết đúng,
đủ, chính xác về “ba cạnh” trình bày ở trên, học sinh sẽ có hành vi tự quyết
định lựa chọn được nghề phù hợp với đặc điểm tâm lý của bản thân và nhu
cầu của xã hội.
-

Các hoạt động truyền thông tư vấn hướng nghiệp giúp các học sinh

THPT nâng cao nhận thức cá nhân về thế giới nghề nói chung và tìm hiểu về
đặc điểm, yêu cầu của nghề sẽ chọn.
-

phú, học sinh THPT cần chọn cho mình một nghề nào cho phù hợp với năng
lực bản thân - một điều rất khó, vượt ra ngoài khả năng của các em. Do đó,
công tác truyền thông hướng nghiệp cho học sinh THPT đóng vai trò quan
trọng, giúp các em định hướng và lựa chọn nghề nghiệp tương lai phù hợp với
năng lực, tính cách của học sinh và phù hợp với yêu cầu của xã hội chính là
công việc trong trường dạy nghề, của xã hội và gia đình, trong đó nhà trường
đóng vai trò hết sức quan trọng. Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX
đã nhấn mạnh: "Coi trọng công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh
trung học, chuẩn bị cho thanh thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp
với chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong cả nước và từng địa phương".
Công tác truyền thông hướng nghiệp cho học sinh THPT là một trong
những hoạt động quan trọng nhằm định hướng về mặt nghề nghiệp cho thanh
niên từ 16 – 18 tuổi. Các hoạt động truyền thông hướng nghiệp giúp các học
sinh THPT:
- Tự nhận thức và đánh giá được bản thân
Tự đánh giá được bản thân tức là tự đánh giá năng lực, sở thích, kĩ năng,
việc làm yêu thích của từng cá nhân. Nhận thức về bản thân rất cần thiết để


20

đưa ra được quyết định lựa chọn làm việc phù hợp giống như kiến thức cần
thiết để đưa ra lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với bản thân. Cá nhân cũng có
thể áp dụng năng lực, sở thích, kĩ năng và công việc yêu thích của bản thân để
cân nhắc việc lựa chọn từ công việc bình thường đến công việc đặc biệt hơn.
Theo Donald Super: Mỗi người có khả năng và tính cách, nhu cầu, giá trị, sở
thích, đặc điểm và quan niệm bản thân khác nhau. Mỗi đặc điểm, mỗi tính
cách tương ứng với nghề nghiệp khác nhau. Có nhiều loại khả năng, đặc điểm
tính cách và những đặc tính khác mà mỗi người cần phải coi đó là điều kiện
tiên quyết cho thành công của nhiều nghề. [13]

được định giá, chọn lọc để đưa ra một quyết định đảm bảo đạt được một kết
quả nào đó, theo mong muốn của bản thân và được cam kết để hành động.
F.Parsons (1909) đã đưa ra các bước trong quá trình chọn nghề gồm có:
1- Đánh giá hiểu biết về bản thân; 2- Hiểu biết của bản thân về thế giới nghề;
3- Kết hợp giữa bản thân và thế giới nghề nghiệp. [17]
Tác giả Eugene Joseph Martinez (1980) chỉ ra rằng ra quyết định chọn
nghề được thể hiện qua 3 giai đoạn: 1- Hiểu việc quyết định chọn nghề; 2- Tự
hiểu bản thân; 3- Hiểu thông tin. [14]
UNESCO (2002) đã đưa ra 6 bước trong quá trình ra quyết định chọn
nghề: 1- Nâng cao nhận thức bản thân; 2- Liên kết sự nhận thức bản thân với
những yêu cầu nghề nghiệp; 3- Nghiên cứu, tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp; 4Ra quyết định; 5- Xác định mục tiêu; 6- Kế hoạch tìm kiếm nghề nghiệp. [18]
Khi đưa ra quyết định lựa chọn nghề nghiệp, điều quan trọng là cá nhân
phải ý thức được giá trị, năng lực, sở thích của bản thân, sự hiểu biết đúng về
bản thân là động lực kích thích sự lựa chọn nghề phù hợp. Do vậy, học sinh
THPT muốn có được những quyết định chọn nghề đúng đắn thì cần phải đối
chiếu năng lực, sở thích, tính cách, của cá nhân với những đặc điểm, yêu cầu
của ngành nghề, và với nhu cầu nhân lực của xã hội. Quan trọng và chủ yếu
nhất là kết hợp hài hòa ba yếu tố trên trong đó yếu tố đặt lên hàng đầu đối với
học sinh THPT là “Nghề đó cần cho xã hội”. [19] Theo như Trần Thế Linh
(1994): “Lựa chọn nghề nghiệp là quá trình đối chiếu so sánh những đặc điểm
yêu cầu tính chất của một nghề với điều kiện của bản thân về năng lực, nhu
cầu, nguyện vọng, sở thích để tìm cho mình một nghề nghiệp phù hợp. Việc


22

lựa chọn này đòi hỏi một sự cân nhắc, suy nghĩ nghiêm túc xuất phát từ
những điều kiện đã có của bản thân, kết hợp với việc tiếp thu kinh nghiệm của
những người đi trước”. [20]
- Trợ giúp học sinh trung học phổ thông giải tỏa những khó khăn tâm lí

chủ quan của họ thì đó là lĩnh vực hoạt động mang lại lợi ích thiết thực.
2- Mâu thuẫn giữa chọn nghề theo sở thích và chọn nghề theo năng lực:
Bản thân học sinh THPT sẽ có mâu thuẫn này, giữa một bên là năng lực
không đủ với một bên là sở thích vượt quá so với khả năng, do vậy, các thông
tin hướng nghiệp cần phải giúp học sinh hiểu được chọn nghề theo yếu tố nào
là cần thiết.
1.3.Vai trò của báo chí trong các hoạt động truyền thông hướng
nghiệp cho học sinh trung học phổ thông
Báo chí có một vai trò quan trọng trong đời sống chính trị - xã hội. Nó
vừa là một loại vũ khí sắc bén trong lĩnh vực văn hóa – tư tưởng, vừa là một
thứ “quyền lực thứ tư” trong xã hội hiện đại.
Trong suốt chặng đường hơn 90 năm chiến đấu, xây dựng và trưởng
thành, báo chí cách mạng Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng trên
nhiều mặt; phát triển nhanh chóng và toàn diện, cả về số lượng và chất lượng,
đội ngũ nhà báo, hệ thống kĩ thuật nghiệp vụ… Từ Báo Thanh Niên – tờ báo
cách mạng được Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh sáng lập và lãnh đạo năm
1925, đến nay, cả nước đã có hơn 800 cơ quan báo in với hơn 1000 ấn phẩm,
67 đài phát thanh, truyền hình, một hãng thông tấn quốc gia, hơn 90 báo điện
tử và hàng trăm trang thông tin điện tử … [12]
Báo chí ngày càng thể hiện vai trò to lớn và thiết thực trong mọi lĩnh vực
đời sống xã hội. Quần chúng nhân dân ngày một quan tâm, gần gũi và gắn bó
mật thiết với báo chí hơn. Báo chí của chúng ta vừa là tiếng nói của Đảng và
Chính Phủ, vừa là diễn đàn rộng rãi của nhân dân, là công cụ, phương tiện và
là phương thức thúc đẩy nhanh tiến trình dân chủ hóa đời sống xã hội phục vụ
sự nghiệp đổi mới đất nước. Nhìn chung, báo chí hoạt động đúng tôn chỉ, mục
đích, phản ánh kịp thời những sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa nổi
bật, phản ảnh đúng nguyện vọng , tâm tư, tình cảm của nhân dân. Báo chí góp
phần đắc lực trong việc xây dựng những điển hình tiên tiến trong các phong



đựng những yếu tố thông qua việc đánh giá sự kiện của chủ quan người làm


25

báo. Sự thật khách quan của các sự kiện để tách rời riêng lẻ không thể đảm
bảo tính chân thật của thông tin.
Thông tin trên báo chí nói chung và thông tin về vấn đề hướng nghiệp
cho học sinh THPT trên báo chí nói riêng có vai trò rất quan trọng đối với
công chúng, nhất là khi vấn đề giáo dục hướng nghiệp trong các nhà trường
còn nhiều hạn chế về nội dung, chậm đổi mới về cách thức tổ chức giáo dục.
Do vậy, báo chí trở thành kênh thông tin quan trọng để thu hút độc giả. Bên
cạnh đó, báo chí với vai trò thông tin nhanh, kịp thời đã đáp ứng được nhu
cầu thông tin cần thiết của công chúng trong nhiều thời điểm khác nhau.
Nội dung thông tin về vấn đề hướng nghiệp cho học sinh THPT trên báo
chí luôn được cập nhật và thông tin chính xác, đa dạng về nhiều mặt của vấn
đề hướng nghiệp mà giáo dục hướng nghiệp trong các nhà trường chưa đáp
ứng được. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, phát triển kinh tế tri thức, mở cửa và
Việt Nam ngày càng hội nhập sâu hơn vào diễn đàn quốc tế, tri thức Việt Nam
cần chủ động để thích ứng nhu cầu nguồn nhân lực trong và ngoài nước. Vì
vậy, nhu cầu thông tin về xu hướng phát triển của các thành phần kinh tế
trong nước, cũng như những biến động của thị trường lao động quốc tế là rất
cần thiết đối với công chúng mà thông tin trong các chương trình giáo dục tại
các nhà trường không thể thỏa mãn được nhu cầu của học sinh. Do vậy, báo
chí là kênh thông tin phân tích, đánh giá, cũng như nhận định về vấn đề này
rất sâu sắc nhằm thay đổi nhận thức của công chúng về vấn đề chọn nghề
“sạch sẽ” hay “lấm lem”…
Báo chí với vai trò là diễn đàn của nhân dân, nên thông qua các chuyên
mục, diễn đàn… trên báo đã phần nào phản ánh những tâm tư, nguyện vọng
của phụ huynh và học sinh THPT về vấn đề hướng nghiệp tạo nên bức tranh