ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN THỊ THANH MÂY

PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TÂY GIANG,
TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN

ĐÀ NẴNG, NĂM 2018


ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN THỊ THANH MÂY

PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TÂY GIANG,
TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN
Mã số: 60.31.01.05

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Hiệp

ĐÀ NẴNG, NĂM 2018



1.1.2. Khái niệm và đặc điểm của BHXH tự nguyện ............................. 13
1.1.3. Những quy định cơ bản về chế độ bảo hiểm xã hội tự nguyện ở
Việt Nam ......................................................................................................... 14
1.1.4. Các nguyên tắc của bảo hiểm xã hội tự nguyện ........................... 16
1.2. TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN 19
1.2.1. Phát triển ....................................................................................... 19
1.2.2. Phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện ........................................... 20
1.3. NỘI DUNG PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN
(BHXHTN)...................................................................................................... 21
1.3.1. Phát triển về số lượng ................................................................... 21
1.3.2. Phát triển về chất lượng BHXH TN.............................................. 22


1.4. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM XÃ
HỘI TỰ NGUYỆN ......................................................................................... 25
1.4.1. Hệ thống luật pháp và chính sách về bảo hiểm xã hội.................. 25
1.4.2. Nhận thức của người dân .............................................................. 26
1.4.3. Nhân tố về phát triển kinh tế ......................................................... 26
1.4.4. Nhân tố về thu nhập ...................................................................... 27
1.4.5. Thực hiện chính sách BHXH ........................................................ 28
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .............................................................................. 30
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ
NGUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TÂY GIANG .................................. 31
2.1 ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA HUYỆN TÂY GIANG ẢNH HƯỞNG ĐẾN
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN ..................... 31
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên ......................................................................... 31
2.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội: ............................................................... 32
2.1.3. Nhận thức của người dân và khả năng thu nhập ........................... 35
2.1.4. Thực hiện chính sách về bảo hiểm xã hội ..................................... 37
2.2 THỰC TRANG PHÁT TRIỂN BHXH TỰ NGUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI (BẢN SAO)
BIÊN BẢN HỌP HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN VĂN
NHẬN XÉT CỦA PHẢN BIỆN 1
NHẬN XÉT CỦA PHẢN BIỆN 2
BÁO CÁO GIẢI TRÌNH CHỈNH SỬA LUẬN VĂN


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ASXH

: An sinh xã hội

BHXH

: Bảo hiểm xã hội

BHXH TN : Bảo hiểm xã hội tự nguyện
BHYT

: Bảo hiểm y tế

BNN

: Bệnh nghề nghiệp

NLĐ

: Người lao động


2.11.

Tình hình dân số của huyện Tây Giang (2012- 2016)
Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của huyện Tây Giang
(2012- 2016)
Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của huyện Tây Giang
(2012- 2016)
Số thu và tốc độ tăng số thu BHXH và BHXH tự nguyện
trên địa bàn huyện Tây Giang
Số lượng người và tốc độ tăng số lượng người tham gia
BHXH và BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Tây Giang
Số lượng tham gia BHXH tự nguyện của nông dân trên địa
bàn huyện Tây Giang
Kết quả khảo sát Nhu cầu tham gia BHXHTN của người dân
Kinh phí tuyên truyền BHXH tỉnh Quảng Nam giao và tình
hình sử dụng kinh của BHXH huyện Tây Giang
Đánh giá chất lượng dịch vụ cho đối tượng BHXH tự
nguyện
Đánh giá về thời gian và phương thức đóng sách BHXH tự
nguyện
Kết quả khảo sát về tổ chức thực hiện chính sách bảo hiểm
xã hội tự nguyện BHXH tự nguyện
Kết quả khảo sát về mức độ hấp dẫn các chính sách BHXH
tự nguyện

Trang
33
34

34

Vấn đề an sinh xã hội được xem là một trong những nền tảng vững chắc
cho sự phát triển kinh tế và ổn định xã hội ở mọi quốc gia trên thế giới. Với tư
cách là một trụ cột trong hệ thống chính sách an sinh xã hội, BHXH thực sự
đã trở thành một công cụ đắc lực và hiệu quả giúp cho Nhà nước điều tiết xã
hội trong nền kinh tế thị trường, gắn kết giữa phát triển kinh tế với thực hiện
công bằng, tiến bộ và phát triển xã hội bền vững. Tại Việt Nam, việc thực
hiện BHXH cho mọi người lao động thông qua việc mở rộng độ bao phủ và
nâng cao hiệu quả của chính sách BHXH tự nguyện nhằm phát huy đầy đủ vai
trò trụ cột của BHXH, góp phần quan trọng không chỉ cho sự phát triển kinh
tế mà còn nhằm mục tiêu ổn định xã hội và an sinh cho mọi người dân. Tham
gia BHXH TN, lao động tự do có thu nhập thấp, không ổn định, sẽ được
hưởng lương hưu, góp phần bảo đảm cuộc sống khi về già. Trên thực tế sau
một thời gian triển khai vẫn còn rất ít người lao động thực sự quan tâm và
tham gia loại hình bảo hiểm này. Điều này về lâu dài sẽ gây nên gánh nặng
lớn cho các chính sách an sinh xã hội, bởi hàng trăm nghìn người lao động
đến tuổi về hưu mà không có lương hưu. Do đó, việc đánh giá tình hình triển


2
khai BHXHTN để khắc phục những điểm còn yếu, phát huy những yếu tố có
lợi, đồng thời đề ra những biện pháp nhằm cải thiện tình hình, thu hút được
người lao động tham gia là cần thiết và có vai trò quan trọng trong việc hoàn
thiện hệ thống an sinh xã hội nước ta.
Huyện Tây Giang có 10 xã, trong đó có 8 xã biên giới giáp với nước bạn
Lào. Dân số của huyện khoảng 17.780 người, cư dân sinh sống ở đây chủ yếu
là dân tộc C’tu (chiếm hơn 93%), còn lại là dân tộc Kinh lên công tác và ̀ buôn
bán.
Bảo hiểm xã hội tự nguyện ra đời từ năm 2008, mở ra cơ hội cho người
lao động được hưởng lương hưu, góp phần bảo đảm cuộc sống của họ khi về
già. Tính ưu việt của chính sách là rất rõ. Tuy nhiên, đã 10 năm trôi qua số

- Nhu cầu tham gia BHXH tự nguyện của người lao động trên địa bàn
huyện như thế nào?
- Thu nhập của người dân thấp có phải là nguyên nhân chính dẫn đến
việc người dân không mặn mà với việc tham gia BHXH TN?
- Chính sách an sinh khi tham gia BHXH TN có thu hút được người lao
động khi họ so sánh với các chế độ khi tham gia các loại hình Bảo hiểm
thương mại?
- Việc tuyên truyền phố biến các kiến thức về chính sách BHXH TN đến
người dân đã thực sự được đảm bảo chưa.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Các vấn đề lý luận và thực tiễn về sự phát triển bảo hiểm xã hội tự
nguyện và các nguyên nhân ảnh hưởng tới sự phát triển bảo hiểm xã hội tự
nguyện. Đối tượng điều tra: Cơ quan bảo hiểm xã hội; Người lao động, người
dân đang tham gia và có nhu cầu tham gia BHXH tự nguyện.
4.2 Phạm vi nghiên cứu


4
Pham vi về nội dung nghiên cứu: Sự phát triển bảo hiểm xã hội tự
nguyện đối với người lao động. Tập trung vào các nhóm đối tượng là lao
động nông thôn, người dân tự tạo việc làm, lao động tự do trên địa bàn huyện.
Phạm vi về không gian nghiên cứu: Trên địa bàn huyện Tây Giang.
Phạm vi về thời gian nghiên cứu: Từ năm 2016 về trước.
5. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và sử
dụng các phương pháp cụ thể như: phương pháp khái quát hóa, phương pháp
thống kê, phương pháp phân tích - tổng hợp, nội suy và khảo sát điều tra chọn
mẫu để nghiên cứu thực trạng dịch vụ BHXH và chất lượng dịch vụ BHXH
tại địa bàn huyện Tây Giang và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện

quan phải hoàn thiện dịch vụ BHXH tự nguyện, nhất là với đối tượng là NLĐ
tự do hiện nay. Đề xuất những giải pháp có tính khả thi nhằm tăng cường chất
lượng các dịch vụ BHXH tự nguyện nhằm đáp ứng ngày càng tốt hơn đối
tượng tham gia dịch vụ BHXH trong thời gian tới trên địa bàn huyện Tây
Giang.
8. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Ở Việt Nam, bảo hiểm xã hội đã có mầm mống dưới thời phong kiến
Pháp thuộc. Sau cách mạng tháng 8 thành công, trên cơ sở Hiến pháp năm
1946 của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chính phủ đã ban hành một loạt
các sắc lệnh quy định về các chế độ trợ cấp ốm đau, tai nạn, hưu trí cho công
nhân viên chức Nhà nước (có Sắc lệnh 29/SL ngày 12/3/1947; Sắc lệnh 76/SL
ngày 20/5/1950 và Sắc lệnh 77/SL ngày 22/5/1950). Cơ sở pháp lý tiếp theo
của BHXH được thể hiện trong Hiến pháp năm 1959. Hiến pháp năm 1959
của nước ta đã thừa nhận công nhân viên chức có quyền được trợ cấp BHXH.
Quyền này được cụ thể hóa trong Điều lệ tạm thời về BHXH đối với công
nhân viên chức Nhà nước, ban hành kèm theo Nghị định 218/CP ngày


6
27/12/1961 và Điều lệ đãi ngộ quân nhân ban hành kèm theo Nghị định
161/CP ngày 30/10/1964 của Chính phủ. Suốt trong những năm tháng kháng
chiến chống xâm lược, chính sách BHXH nước ta đã góp phần ổn định về mặt
thu nhập, ổn định cuộc sống cho công nhân viên chức, quân nhân và gia đình
họ, góp phần rất lớn trong việc động viên sức người sức của cho thắng lợi của
cuộc kháng chiến chống xâm lược thống nhất đất nước.
Từ năm 1986, Việt Nam tiến hành cải cách kinh tế và chuyển đổi nền
kinh tế từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường, sự thay đổi
mới về cơ chế kinh tế đòi hỏi có những thay đổi tương ứng về chính sách xã
hội nói chung và chính sách BHXH nói riêng. Hiến pháp năm 1992 đã nêu rõ:
“Nhà nước thực hiện chế độ BHXH đối với công chức Nhà nước và người

nghiên cứu những vấn đề lý luận, làm cơ sở khoa học cho việc thực hiện loại
hình BHXH tự nguyện ở Việt Nam, chứ chưa nghiên cứu sâu về nội dụng,
hình thức, tổ chức quản lý quá trình phát triển loại hình BHXH tự nguyện;
- Hai công trình nghiên cứu tiếp theo là: "Nghiên cứu mở rộng đối tượng
tham gia bảo hiểm xã hội đối với người lao động tự tạo việc làm và thu nhập"
của tác giả Bùi Văn Hồng, đề tài cấp Bộ năm 2002; "Giải pháp mở rộng đối
tượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội khu vực kinh tế tư nhân theo đường
lối đổi mới của Đảng và Nhà nước" của tác giả Kiều Văn Minh, đề tài cấp Bộ
năm 2003 tập trung nghiên cứu các giải pháp mở rộng đối tượng tham gia
BHXH tự nguyện, chưa đề cập đầy đủ mối quan hệ lợi ích giữa người lao
động khu vực phi chính thức và chế độ BHXH tự nguyện;
- Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội hiện nay và các biện pháp
nhằm nâng cao hiệu quả công tác thu, Đề tài nghiên cứu của TS. Nguyễn Văn
Châu. Nguyên Tổng Giám Đốc BHXH Việt Nam, 1996.
- Cơ sở khoa học hoàn thiện quy trình quản lý thu Bảo hiểm xã hội, Đề
tài nghiên cứu của TS. Dương Xuân Triệu, 1999


8
- Chiến lược phát triển bảo hiểm xã hội phục vụ mục tiêu phát triển kinh
tế - xã hội đến năm 2020, đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ của TS. Nguyễn
Huy Ban, nguyên Tổng Giám Đốc BHXH Việt Nam, 1999.
- Hoàn thiện quản lý Quỹ Bảo hiểm xã hội ở Việt Nam, luận văn Tiến Sĩ
kinh tế của Đỗ Văn Sinh – Phó Tổng Giám Đốc BHXH Việt Nam, 2005
- Đề tài "Cơ sở khoa học quản lý và tổ chức thu bảo hiểm xã hội tự
nguyện" của tác giả Nguyễn Anh Vũ, đề tài cấp Bộ năm 2003, mới chỉ đề cập
đến vấn đề thu BHXH tự nguyện;
- Công trình "Nghiên cứu xây dựng lộ trình tiến tới thực hiện bảo hiểm
xã hội cho mọi người lao động" của tác giả Nguyễn Tiến Phú, đề tài cấp Bộ
năm 2004, đã tập trung nghiên cứu lộ trình và các bước tiến hành thực hiện


2. Ông (Bà)cho biết nghề nghiệp hiện tại?
□ Công nhân, nhân viên
□ Nông dân, nội trợ
□ Lao động tự do
□ Khác
3. Ông (Bà) biết đến BHXH TN thông qua kênh thông tin nào (có thể
lựa chọn nhiều kênh)?
□ Người thân, gia đình, bạn bè
□ Mạng xã hội (Internet)


□ Áp phích, pano tuyên truyền
□ Báo chí, truyền thanh, truyền hình
□ Đại lý bán BHXH TN
□ Khác
4. Vấn đề nào Ông (Bà) quan tâm nhất khi tham gia BHXH TN?
□ Mức đóng BHXH TN
□ Mức hưởng BHXH TN
□ Hồ sơ, thủ tục tham gia
□ Khác
5. Ông (Bà) có được tư vấn về quyền lợi được hưởng khi tham gia
BHXH TN?
□ Rất tốt

□ Không tốt

□ Tốt

□ Không được tư vấn

sách BHXH, BHYT.
[2]. Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2017), Công văn số 1856/BHXH-KHĐT
ngày 19/5/2017 về việc hướng dẫn tổ chức thực hiện dự toán chi
KCB BHYT năm 2017.
[3]. BHXH Quảng Nam, Báo cáo năm 2012, 2013, 2014, 2015, 2016.
[4]. BHXH Việt Nam (2016), Quyết định số 3588/QĐ-BHXH ngày
21/12/2016 ban hành quy trình lập, phân bổ và giao dự toán thu,
chi các chế độ BHXH, BHYT, BHTN và chi phí quản lý BHXH,
BHYT, BHTN hàng năm.
[5]. Bộ Chính trị (2012), Nghị quyết số 21-ND/TW ngày 22/11/2012 tăng
cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác BHXH, BHYT giai
đoạn
[6]. Cục thống kê Quảng Nam (2016), Niên giám thống kê tỉnh Quảng Nam
2015, Nxb Thống Kê Hà Nội.
[7]. Hỏi đáp về chính sách Bảo hiểm xã hội (2009), Bảo hiểm xã hội Việt
Nam, NXB Lao động – Xã Hội, Hà Nội.
[8]. Hồ Chí Minh (2002), Hồ Chí Minh toàn tập. Tập 05 (162), Nxb Chính trị
Quốc Gia Hà Nội.
[9]. Lê Thị Thu Hương (2007), Bảo hiểm xã hội tự nguyện một số vấn đề lý
luận và thực tiễn áp dụng, Luận văn Thạc sĩ. Đại học Quốc gia Hà
Nội. 104 tr.


[10]. Vương Đình Huệ (2014), Hội thảo khoa học Bảo hiểm xã hội ở Việt Nam
trong những năm đổi mới và Phát triển, Tổ chức ngày 19 tháng 9
năm 2014 tại Hà Nội.
[11]. Trần Quang Hùng (1993), Đổi mới chính sách bảo hiểm xã hội cho
người lao động trong các thành phần kinh tế ở Việt Nam, Đề tài cấp
nhà nước KX.04.05.02.
[12]. Trần Quang Hùng và Mạc Văn Tiến (1998), Đổi mới chính sách bảo

05/3/2013 về việc thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày
22/11/2012 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng
đối với công tác BHXH, BHYT giai đoạn 2012-2020
[22]. TS. Dương Văn Thắng (2014), Đổi mới và phát triển Bảo hiểm xã hội
ở Việt Nam, NXB Văn hóa - Thông tin, Hà Nội.
[23]. TS Lê Bảo (2016), Giáo trình quản lý nhà nước về kinh tế, Khoa Kinh
tế, Trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng.
[24]. Cục thống kê Quảng Nam, />[25]. Tạp chí Bảo hiểm xã hội, />

BAI HOC DA NANG
· TRU'ONG DAI HOC KINH TE
S6: 2,/ ,:,5 /QD-BHKT

CONG HOA Xi-\ HOI CHU NGHIA VIET NAM
D9c l�p - Tv: do - H�nh phuc
fJa N6ng, ngay 2 g thang -12 nam iO ft

QUYETDlNH

yg vi�c giao a� tai va phan c6ng ngll'O'i htr&ng d�n lu�n van th�c si
HIEU
. KINH TE
. HOC
. TRUONG TRUONG DAI
.

Can cu Nghi dinh s6 32/CP ngay 04 thang 4 nam 1994 cua Chinh phu v§ vi�c
thanh l�p D?i h9c Ba N�ng va cac Truang thuc,k D?i h9c Ba N�ng;
Can cu Thong tu s6 08/2014/TT-BGDDT ngay 20 thang 3 nam 2014 cua B9
truang B9 Giao dvc va Dao t?O v§ vi�c ban hanh Quy ch§ t6 chuc va ho?t d9ng cua

D
lich khoa h9c (c6 van ban kem theo).
9. H9c vien trinh bay lu�n van tru6c H9i d6ng.
10. Thanh vien phan bi?n d9c nh�n xet va neu cau hoi (c6 van ban kem theo ), cac
thanh vien cua H9i d6ng nh�n xet va neu cau hoi, d:;ti biSu tham dµ neu cau hoi.
11. H9c vien tra lai cac cau hoi cua thanh vien H9i d6ng va d:;ti biSu tham dv.
12. H9i d6ng h9p rieng dS danh gia va bo phi@u kin.
13. Truo·ng ban kiSm phi@u cong b6 kSt qua.
14. K@t lu�n cua H9i d6ng:


a) Kit luc;in chung vJ muc a9 aap ung yeu cdu cua luc;in van thc;tc sf:

J8l Bat

D Khong d:;it

b) Yeu cciu chinh, sua vJ n6i dung: .................................................................................................. ·

.........c::J;.,.��...�l:..P....Jh�......Cpr.P···'cf····:±t'P;\.·�·�···I···\h....�.... J)�f>... ��
.,..r---

•'

t

\

.

,....