ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGÔ THỊ OANH

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ
TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐỐI VỚI NGƯỜI BỊ THU
HỒI ĐẤT TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN,
TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGÔ THỊ OANH

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ
TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐỐI VỚI NGƯỜI BỊ THU
HỒI ĐẤT TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN,
TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN ĐÌNH HỢI

Đại học, Trường Đại hoạc kinh tế và Quản trị kinh doanh, Đại học Thái
Nguyên đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện đề tài.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo Sở Tài Nguyên và Môi trường
tỉnh Thái Nguyên, Các đơn vị phòng, ban trực thuộc UBND thành phố Thái
Nguyên (Phòng Tài nguyên và Môi trường; phòng Tài chính kế hoạch; Phòng
Quản lý đô thị; Trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Thái Nguyên), UBND
phường Túc Duyên; UBND xã Đồng Bẩm đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong
thời gian nghiên cứu thực hiện luận văn tại địa phương.
Tôi xin cảm ơn tới gia đình, người thân, đồng nghiệp và bạn bè đã giúp
đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài.
Tác giả luận văn

Ngô Thị Oanh


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .............................................................. vi
DANH MỤC CÁC BẢNG.............................................................................. vii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu...................................................................................... 2
3. Đối tượng nghiên cứu.................................................................................... 3
4. Phạm vi nghiên cứu ....................................................................................... 3
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ...................................................... 3
6. Bố cục của luận văn ...................................................................................... 3
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC BỒI
THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐỐI VỚI NGƯỜI BỊ THU

2.3.4. Số lao động mất việc làm do bị thu hồi đất .......................................... 38
2.3.5. Vấn đề thu nhập của các hộ bị thu hồi đất ............................................ 38
2.3.6. Vấn đề an ninh trật tự của các hộ sau khi bị thu hồi đất ..................... 38
Chương 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ
VÀ TÁI ĐỊNH CƯ TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH
THÁI NGUYÊN ............................................................................................ 39
............................................................................................. 39
3.1.1. Điều kiện tự nhiên của thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên ......
39

3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hộ

....................... 43

3.2. Công tác bồi thường GPMB thành phố Thái Nguyên ............................. 46
3.3. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn của Thái Nguyên khi thực
hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC đến người bị thu hồi đất ................ 48
3.4. Thực trạng về công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC ở thành phố Thái
Nguyên, tỉnh Thái Nguyên .............................................................................. 49
3.4.1. Khái quát về 2 dự án nghiên cứu và các văn bản liên quan đến bồi
thường, hỗ trợ và TĐC trên địa bàn TP Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên ...........
49


3.4.2. Chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất
ở 2 dự án................................................................................................................... 55
3.4.3. Đánh giá chung việc thực hiện các chính sách bồi thường, hỗ trợ
và TĐC khi nhà nước thu hồi đất tại 2 dự án ...................................................... 66
3.4.4. Ảnh hưởng của


Bộ nông nghiệp phát triển nông thôn

CD

:

Chuyên dùng

CQ

:

Cơ quan

đ/c

:

Đồng chí

ĐH

:

Đại học

GCNQSDĐ :

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất


TĐC

:

Tái định cư

TP

:

Thành phố

UBND

:

Ủy ban nhân dân

XD

:

xây dựng


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1.

2013....... 42


............ 59
u ............

ng

dựng Trư

.......................... 61

Bảng 3.10. Đơn giá

Dự án xây

dựng Trụ sở làm việc mới Tòa án nhân dân tỉnh Thái Nguyên
....................................................... 62
Bảng 3.11. Ý kiến của người có đất bị thu hồ
thường đất và tài sản

2d
..................................................... 63


Bảng 3.12. So sánh các khoản hỗ trợ của 2 dự án nghiên c u
.............................................. 64
Bảng 3.13. Ý kiến của ngư
2d

các chín
........................................................... 65


dân vùng di dời một cách cụ thể, việc tuyên truyền phổ biến các chính sách có
liên quan đến công việc này chưa thực hiện tốt, dẫn đến tình trạng khiếu kiện
gây mất trật tự, an ninh xã hội. Bên cạnh đó, bản thân người dân bị thu hồi đất
còn thụ động trông chờ vào Nhà nước, chưa tích cực tự đào tạo để đáp ứng
được yêu cầu của điều kiện phát triển mới, nên tình trạng thiếu việc làm, thất
nghiệp, không chuyển đổi được nghề nghiệp, khó khăn trong cuộc sống sinh
hoạt nơi ở mới, đặc biệt đối với người nông dân bị thu hồi đất đã và đang diễn
ra ở nhiều địa phương.
Trong bối cảnh chung của cả nước, thành phố Thái Nguyên đã và đang
quyết tâm tập trung nguồn lực để xây dựng cơ sở vật chất thực hiện vai trò là


trung tâm kinh tế - văn hóa của tỉnh Thái Nguyên. Việc thu hồi đất, bao gồm
cả đất ở và đất nông nghiệp của một bộ phận cư dân, vùng có điều kiện giao
thông thuận lợi, có điều kiện phát triển kinh tế cũng tăng lên đáng kể. Thực
tiễn của quá trình phát triển đang đặt ra nhu cầu cấp bách về giải quyết việc
làm, ổn định và từng bước nâng cao đời sống cho người bị thu hồi đất là
nhiệm vụ của cấp ủy Đảng, chính quyền và toàn xã hội không chỉ riêng ở
thành phố Thái Nguyên và một số địa phương khác. Giải quyết một cách hợp
lý mối quan hệ về lợi ích giữa người có diện tích đất bị thu hồi và các bên liên
quan có nhu cầu sử dụng số diện tích đó cũng đang gặp khó khăn trong việc
thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng.
Với mong muốn thông qua khảo sát, nghiên cứu thực tiễn công tác bồi
thường, hỗ trợ GPMB nhằm góp phần tham gia đánh giá đúng thực trạng một
số tác động của quá trình phát triển vừa qua đối với người dân bị thu hồi đất ở
một số dự án trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, đề xuất những giải pháp
tích cực trong việc quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả và giải quyết các vấn
đề xã hội bức xúc hiện nay nhằm cải thiện, nâng cao đời sống của người dân
bị thu hồi đất, tôi chọn vấn đề: "Hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ và
tái định cư đối với người bị thu hồi đất tại thành phố Thái Nguyên, tỉnh

- Thu hồi đất đang sử dụng là hình thức chuyển giao quyền sử dụng
diện tích đất đai nhất định từ chủ thể này sang chủ thể khác.
- Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại
quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị
trấn quản lý theo quy định của Luật đất đai năm 2003 (Điều 4 LĐĐ 2003).
* Bồi thường thiệt hại:
- Bồi thường thiệt hại: là phạm trù kinh tế, phản ánh sự bồi hoàn, trả lại
tương xứng giá trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì
một hành vi của chủ thể khác (Từ điển tiếng việt, 1995) [28].
Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho
một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác mang lại.
* Bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất
- Là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất
bị thu hồi cho người bị thu hồi đất, trong đó, giá trị quyền sử dụng đất là giá
trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong
thời hạn sử dụng đất xác định (Đ4 LĐĐ 2003).
* Hỗ trợ Khi nhà nước thu hồi đất
- Hỗ trợ là giúp đỡ lẫn nhau, giúp đỡ thêm vào
- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: là việc Nhà nước giúp đỡ người bị
thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để
di dời đến địa điểm mới.


- Hỗ trợ đất: là khoản hỗ trợ đối với đất không đủ điều kiện được bồi
thường thì xem xét hỗ trợ cho người đang sử dụng.
- Hỗ trợ tài sản: Tài sản, vật kiến trúc không đủ điều kiện bồi thường
thì xem xét hỗ trợ cho người có tài sản.
* Tái định cư
- Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường, hỗ trợ về đất, tài
sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc

xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp, đời sống phụ thuộc chính
vào nông nghiệp. Do đó, GPMB và giá đất tính bồi thường, hỗ trợ cũng được
tiến hành với những đặc điểm riêng biệt.
- Tính phức tạp thể hiện: đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò
quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân. Ở khu vực
nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghệp mà
đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông
dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn. Do đó tâm lý dân cư
vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi
nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê. Trước tình hình đó
đã dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển là rất
khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo
đời sống dân cư sau này. Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa
dạng, không được tập trung một loại nhất định nên gây khó khăn cho công tác
định giá bồi thường.
Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau:
+ Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh
hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán lại ngại di chuyển chỗ ở.
+ Do yếu tố lịch sử để lại nên nguồn gốc sử dụng đất phức tạp và do cơ
chế chính sách chưa đáp ứng được với nhu cầu thực tế sử dụng đất nên chưa
giải quyết được các vướng mắc và tồn tại cũ.
+ Việc quản lý đất đai chưa chặt chẽ dẫn đến các hiện tượng lấn chiếm,
xây dựng nhà trái phép nhưng lại không được chính quyền địa phương xử lý


dẫn đến việc phân tích hồ sơ đất đai và áp giá phương án bồi thường gặp rất
nhiều khó khăn.
+ Thiếu quỹ đất dành cho xây dựng khu TĐC cũng như chất lượng khu
TĐC thấp chưa đảm bảo được yêu cầu.
+ Việc áp dụng giá đất ở để tính bồi thường giữa thực tế và quy định

- Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về
đất đai.
- Có quyết định giao đất của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền theo quy
định của pháp luật về đất đai.
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ổn định, được UBND xã,
phường, thị trấn (sau đây gọi chung là UBND cấp xã) xác nhận không có
tranh chấp mà có một trong các loại giấy tờ sau đây:
+ Những giấy tờ về quyền được sử dụng đất đai trước ngày 15 tháng 10
năm 1993 do cơ quan có thẩm quyền cấp trong quá trình thực hiện chính sách
đất đai của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chính phủ Cách mạng lâm
thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam;
+ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tạm thời được cơ quan Nhà nước
có thẩm quyền cấp hoặc có tên trong sổ đăng ký ruộng đất, sổ địa chính;
+ Giấy tờ hợp pháp về thừa kế, tặng, cho quyền sử dụng đất hoặc tài sản
gắn liền với đất; giấy tờ giao nhà tình nghĩa gắn liền với đất (Giấy tờ thừa kế
theo quy định của pháp luật, giấy tờ tặng cho nhà đất có công chứng xác nhận
của UBND cấp xã tại thời điểm tặng, cho, giấy tờ giao nhà tình nghĩa gắn liền
với đất của cơ quan, tổ chức giao nhà và có xác nhận của UBND cấp xã);
+ Giấy tờ chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua bán nhà ở gắn liền
với đất ở trước ngày 15 tháng 10 năm 1993, nay được UBND cấp xã xác nhận
là đất sử dụng trước ngày 15 tháng 10 năm 1993;
+ Giấy tờ về thanh lý, hóa giá nhà ở, mua nhà ở gắn liền với đất ở theo
quy định của pháp luật.
+ Giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền thuộc chế độ cũ cấp cho người sử
dụng đất;
- Hộ gia đình cá nhân đang sử dụng đất có một trong các loại giấy tờ
trên mà trên giấy tờ đó ghi tên người khác, kèm theo giấy tờ về việc chuyển



chùa, miếu, am, từ đường, nhà thờ họ được UBND cấp xã nơi có đất xác nhận
là đất sử dụng chung cho cộng đồng và không có tranh chấp.
- Tổ chức sử dụng đất trong các trường hợp sau đây:
+ Đất được Nhà nước giao có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất
đã nộp không có nguồn gốc từ ngân sách Nhà nước;
+ Đất nhận chuyển nhượng của người sử dụng đất hợp pháp mà tiền trả
cho việc chuyển nhượng không có nguồn gốc từ ngân sách Nhà nước;
+ Đất sử dụng có nguồn gốc hợp pháp từ hộ gia đình, cá nhân.
1.1.3.3. Về chính sách bồi thường đất và tài sản, vật kiến trúc
-

12 năm 2004 của

Chính phủ quy định như sau:
* Bồi thường đối với đất phi nông nghiệp là đất ở:
- Người sử dụng đất ở khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển
chỗ ở được bồi thường bằng giao đất ở mới, nhà ở tại khu TĐC hoặc bồi
thường bằng tiền theo đề nghị của người có đất bị thu hồi và phù hợp với
thực tế ở địa phương.
- Diện tích đất bồi thường bằng giao đất ở mới cho người có đất bị thu
hồi cao nhất bằng hạn mức giao đất ở tại địa phương; trường hợp đất ở bị thu
hồi có diện tích lớn hơn hạn mức giao đất ở thì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn
cứ vào quỹ đất của địa phương và số nhân khẩu của hộ gia đình bị thu hồi đất,
xem xét, quyết định giao thêm một phần diện tích đất ở cho người bị thu hồi
đất, nhưng không vượt quá diện tích của đất bị thu hồi
* Bồi thường đối với đất nông nghiệp:
Hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi
được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng; nếu không có đất để
bồi thường thì được bồi thường bằng tiền tính theo giá đất cùng mục đích
sử dụng.

lớn hơn 100% giá trị xây dựng mới của Nhà, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật
tương đương với nhà, công trình bị thiệt hại;
- Đối với nhà, công trình xây dựng khác bị tháo dỡ một phần, mà phần
còn lại không còn sử dụng được thì bồi thường cho toàn bộ nhà, công trình;
trường hợp nhà, công trình xây dựng khác phá vỡ một phần, nhưng vẫn tồn tại
và sử dụng được phần còn lại thì được bồi thường phần giá trị công trình bị
phá dỡ và chi phí để sửa chữa, hoàn thiện phần còn lại theo tiêu chuẩn kỹ
thuật tương đương của nhà, công trình trước khi bị phá dỡ.
- Tài sản gắn liền với đất thuộc một trong các trường hợp quy định tại
các khoản 4, 6, 7 và 10 Điều 38 Luật Đất đai năm 2003 thì không được bồi
thường.
- Tài sản gắn liền với đất thuộc một trong các trường hợp quy định tại
các khoản 2, 3, 5, 8, 9, 11 và 12 Điều 38 Luật Đất đai năm 2003 thì việc xử lý


tài sản theo quy định tại điều 35 Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29
tháng 10 năm 2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai.
- Đối với mồ mả: Đối với việc di chuyển mồ mả, mức bồi thường được
tính cho chi phí về đất đai, đào, bốc, di chuyển, xây dựng lại và các chi phí
hợp lý khác có liên quan trực tiếp.
- Đối với cây trồng, vật nuôi
+ Mức bồi thường đối với cây hàng năm được tính bằng giá trị sản
lượng thu hoạch của vụ thu hoạch đó. Giá trị sản lượng vụ thu hoạch được
tính theo năng suất của vụ cao nhất trong 3 năm trước liền kề của cây trồng
chính tại địa phương và giá trung bình tại thời điểm thu hồi đất.
+ Mức bồi thường đối với cây lâu năm:
Cây mới trồng = Chi phí đầu tư ban đầu + chi phí chăm sóc
Cây đang thu hoạch = (Số lượng từng loại cây x giá bán cây) - giá trị
thu hồi (nếu có)
+ Đối với cây trồng chưa thu hoạch nhưng có thể di chuyển đến địa

nông nghiệp tiếp giáp với ranh giới phường, ranh giới khu dân cư thì ngoài
việc được bồi thường theo giá đất nông nghiệp còn được hỗ trợ bằng 20- 50%
giá đất ở trung bình của khu vực có đất thu hồi theo quy đình trong bảng giá
đất của địa phương, diện tích được hỗ trợ không quá 05 lần hạn mức giao đất
ở địa phương.
* Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất: Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp
sản xuất nông nghiệp thì được hỗ trợ ổn định đời sống theo quy định sau:
- Thu hồi từ 30% đến 70% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng
+ Không phải di chuyển chỗ ở: thời gian hỗ trợ 6 tháng
+ Phải di chuyển chỗ ở: thời gian hỗ trợ 12 tháng
+ Phải di chuyển đến các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn
hoặc có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thì thời gian hỗ trợ tối đa
24 tháng.
- Thu hồi trên 70% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng
+ Không phải di chuyển chỗ ở: thời gian hỗ trợ 12 tháng
+ Phải di chuyển chỗ ở: thời gian hỗ trợ 24 tháng
+ Phải di chuyển đến các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn
hoặc có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thì thời gian hỗ trợ tối đa
36 tháng.


- Mức hỗ trợ cho một khẩu: được tính bằng tiền tương đương 30 kg gạo
trong 01 tháng theo đơn giá trung bình tại thời điểm hỗ trợ của địa phương.
* Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm
Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu
hồi đất nông nghiệp được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm theo
một trong các hình thức bằng tiền hoặc bằng đất ở hoặc nhà ở hoặc đất sản
xuất, kinh doanh phi nông nghiệp như sau:
- Hỗ trợ bằng tiền từ 1.5 đến 5 lần giá đất nông nghiệp đối với toàn bộ
diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi, diện tích được hỗ trợ không vượt quá hạn