ĐẠI HỌC THÁ I NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––––

PHẠM THỊ THU HÀ

QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
MÔN NGỮ VĂN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG THCS
HUYỆN HẢI HÀ, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015


ĐẠI HỌC THÁ I NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––––

PHẠM THỊ THU HÀ

QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
MÔN NGỮ VĂN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG THCS
HUYỆN HẢI HÀ, TỈNH QUẢNG NINH
Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


dục, các thầy cô giáo đã tham gia quản lý, giảng dạy trong suốt quá trình học
tập, nghiên cứu chương trình học cao học và hoàn thành luận văn tốt nghiệp.
Tác giả xin chân thành cảm ơn sự động viên, tạo điều kiện giúp đỡ của
lãnh đạo và chuyên viên phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Hải Hà về những
góp ý bổ trợ cho luận văn, đặc biệt trong việc cung cấp các số liệu thống kê
phục vụ cho việc phân tích trong luận văn.
Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đến thầy giáo PGS.TS
Phạm Văn Sơn người đã tận tình hướng dẫn khoa học, giúp đỡ trong quá trình
hình thành, triển khai nghiên cứu và hoàn thành luận văn này.
Trong quá trình nghiên cứu luận văn không thể tránh khỏi những thiếu
sót, tác giả rất mong nhận được sự chỉ dẫn và góp ý của của các thầy, cô
giáo và các bạn đồng môn để luận văn được hoàn thiện hơn và có thể áp dụng
trong thực tễn.
Xin chân thành cảm ơn!
Tác giả

Phạm Thị Thu Hà
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
ĐiiHTN




MỤC LỤC
Lời cam đoan ........................................................................................................ i
Lời cảm ơn ........................................................................................................... ii
Mục lục ............................................................................................................... iii
Các từ viết tắt trong luận văn..............................................................................
iv






phát triển năng lực .................................................................................
13
1.3. Sự cần thiết quản lý đổi mới PPDH môn Ngữ văn THCS theo hướng phát
triển năng lực người học................................................................ 17

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐiiHi
TN




1.4. Nội dung quản lý đổi mới PPDH môn Ngữ văn theo hướng phát triển
năng lực người học ..................................................................................
18
1.4.1. Đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực .............................. 18
1.4.2. Quản lý đổi mới PPDH môn Ngữ văn theo định hướng phát triển
năng lực người học ..................................................................................
19
1.5. Các yếu tố ảnh hướng đến quản lý đổi mới PPDH môn Ngữ văn theo
hướng phát triển năng lực người học ......................................................
27
1.5.1. Các yếu tố chủ quan................................................................................. 27
1.5.2. Các yếu tố khách quan ............................................................................. 29
1.6. Kinh nghiệm của một số trường trong nước và quốc tế trong quản lý đổi
mới
PPDH môn Ngữ văn theo hướng phát triển năng lực người



2.3.1. Nhận thức của CBQL, giáo viên về sự cần thiết phải đổi mới PPDH
môn Ngữ văn theo hướng phát triển năng lực.......................................
45
2.3.2. Công tác chỉ đạo đổi mới PPDH môn Ngữ văn theo định hướng phát
triển năng lực học sinh ..........................................................................
46
2.3.3. Công tác kiểm tra, đánh giá dạy học môn Ngữ văn theo hướng phát
triển năng lực người học........................................................................
47
2.4. Thực trạng về quản lý đổi mới PPDH môn Ngữ văn theo định hướng
phát triển năng lực người học ở các trường THCS huyện Hải Hà ........ 49
2.4.1. Thực trạng quản lý việc xây dựng kế hoạch đổi mới PPDH Ngữ văn
theo định hướng phát triển năng lực người học ....................................
49
2.4.2. Thực trạng quản lý tổ chức thực hiện đổi mới PPDH môn Ngữ văn
theo định hướng phát triển năng lực người học ....................................
50
2.4.3.Thực trạng quản lý phân công giảng dạy cho giáo viên........................... 52
2.4.4. Thực trạng về quản lý bồi dưỡng đội ngũ giáo viên môn Ngữ Văn ....... 53
2.4.5. Thực trạng về quản lý giờ dạy trên lớp của giáo viên ............................. 55
2.4.6. Thực trạng về quản lý đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy
học môn Ngữ văn theo định hướng tiếp cận năng lực người học .........
58
2.4.7. Thực trạng về quản lý giáo viên soạn bài, chuẩn bị giờ lên lớp.............. 60
2.4.8. Thực trạng về quản lý CSVC, thiết bị dạy học môn Ngữ văn theo định
hướng phát triển năng lực người học ở các trường THCS huyện Hải Hà ..
63
2.4.9. Thực trạng về kiểm tra đánh giá kết quả dạy học môn Ngữ Văn theo

3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn và khả thi .........................................
74
3.2. Đề xuất các biện pháp quản lý đổi mới PPDH môn Ngữ văn theo
hướng phát triển năng lực người học tại các trường THCS huyện Hải
Hà, tỉnh Quảng Ninh................................................................................ 75
3.2.1. Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho CBQL, giáo viên về sự cần
thiết phải đổi mới PPDH môn Ngữ văn theo hướng phát triển năng
lực người học ........................................................................................... 75
3.2.2. Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch quản lý giáo viên đổi mới PPDH
môn Ngữ văn theo hướng phát triển năng lực.........................................
79
3.2.3. Biện pháp 3: Tổ chức bồi dưỡng giáo viên đổi mới PPDH môn Ngữ
văn THCS theo hướng phát triển năng lực.............................................. 82
3.2.4. Biện pháp 4: Quản lý khai thác, sử dụng cơ sở vật chất, thiết bị dạy
học phục vụ đổi mới PPDH môn Ngữ văn THCS .................................. 84
3.2.5. Biện pháp 5: Động viên, khen thưởng và tạo điều kiện cho giáo viên
đổi mới PPDH theo hướng phát triển năng lực người học...................... 87
Số hóa bởi Trung tâm Học




3.4.6. Biện pháp 6: Tăng cường kiểm tra, đánh giá việc đổi mới PPDH môn
Ngữ văn THCS theo hướng phát triển năng lực người học .................... 89
3.3. Mối liên hệ giữa các biện pháp.................................................................. 92
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các giải pháp đề xuất .............. 94
3.4.1. Mục đích khảo nghiệm ............................................................................ 94
liệu – ĐviHTN

Số hóa bởi Trung tâm Học

: Cán bộ quản lý

CĐ

: Cao đẳng

CĐCN

: Cao đẳng công nghiệp

CNH, HĐH

: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

ĐH

: Đại học

ĐMPP

: Đổi mới phương pháp

HĐPT

: Hoạt động phong trào

HSSV

: Học sinh, sinh viên


2014-2015................................................................................. 40
Bảng 2.6: Cơ cấu độ tuổi giáo viên Ngữ văn THCS năm học 2014-2015 ........ 41
Bảng 2.7: Chất lượng giáo dục cấp THCS huyện Hải Hà ................................. 42
Bảng 2.8: Chất lượng học sinh giỏi lớp 9 môn Ngữ văn cấp THCS huyện
Hải Hà................................................................................................ 42
Bảng 2.9: Nhận thức về mức độ cần thiết đổi mới PPDH môn Ngữ văn
THCS của CBQL và giáo viên .......................................................... 45
Bảng 2.10: Thực trạng quản lý xây dựng kế hoạch đổi mới PPDH Ngữ văn
theo định hướng phát triển năng lực người học ................................
49
Bảng 2.11: Thực trạng quản lý thực hiện đổi mới PPDH môn Ngữ văn theo
định hướng phát triển năng lực học sinh ...........................................
51
Bảng 2.12: Đánh giá sự phân công và cách thức phân công giảng dạy ............ 53
Bảng 2.13: Thực trạng về quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên ................... 54
Bảng 2.14: Thực trạng quản lý giờ dạy trên lớp của giáo viên. ........................ 56
Bảng 2.15: Thực trạng quản lý PPDH, hình thức tổ chức dạy học môn
Ngữ văn .................................................................................... 58
Bảng 2.16: Thực trạng các biện pháp quản lý giáo viên soạn bài, chuẩn bị
giờ lên lớp.......................................................................................... 61
Bảng 2.17: Thực trạng các biện pháp quản lý CSVC, thiết bị dạy học............. 64
Bảng 2.18: Thực trạng về quản lý kiểm tra đánh giá kết quả học tập
môn Ngữ văn ............................................................................ 66
Bảng 3.1: Đánh giá mức độ cần thiết và tnh khả thi của các biện pháp ..............
95


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐvHTN




Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng cũng
khẳng định sự cần thiết phải đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo
nhằm thực hiện các mục tiêu chủ yếu:

2


Một là, giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện, yêu gia đình,
yêu Tổ quốc; có hiểu biết và kỹ năng cơ bản, khả năng sáng tạo để làm chủ bản
thân, sống tốt và làm việc hiệu quả, thực học, thực nghiệp; phát triển tốt nhất
tềm năng của mỗi cá nhân; đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước.
Hai là, xây dựng nền giáo dục mở, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt, có cơ cấu
và phương thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xã hội học tập; bảo đảm các
điều kiện nâng cao chất lượng. Hệ thống giáo dục được chuẩn hóa, hiện
đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa, hội nhập quốc tế; giữ vững định hướng xã
hội chủ nghĩa và mang đậm bản sắc dân tộc.
Xuất phát từ yêu cầu thực tế trong công tác giáo dục và đào tạo, Nghị
quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và
đào tạo đã nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo
hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến
thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều,
ghi nhớ máy móc. Tập trung cách dạy học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo
cơ sở để người học cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực.
Chuyển từ dạy học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa
dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh
ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” [1, tr 4].
Chương trình Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước
chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực
người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh được học cái gì đến chỗ

huyện phấn đấu đứng vào tốp đầu khu vực miền Đông tỉnh Quảng Ninh [26, tr
12].
Đứng trước những yêu cầu đổi mới, ngành Giáo dục và Đào tạo Hải Hà
không ngừng phấn đấu nâng cao chất lượng giáo dục. Đặc biệt, vấn đề đổi mới
PPDH các trường THCS huyện Hải Hà đã triển khai từ nhiều năm nay. Mặc dù
vậy, hiệu quả của việc đổi mới chưa thực sự rõ nét. Nhiều thầy cô giáo
vẫn quen với phương pháp giảng dạy truyền thụ một chiều. Số giáo viên
thường xuyên chủ động, sáng tạo trong việc kết hợp sử dụng các PPDH
truyền thống với PPDH tch cực còn ít. Dạy học các môn khoa học xã hội
vẫn nặng về truyền thụ kiến thức lý thuyết. Việc rèn kỹ năng sống, kỹ năng
giải quyết các tình huống thực tễn cho học sinh thông qua khả năng vận
dụng tri thức tổng hợp chưa thực sự được quan tâm. Việc ứng dụng công
5


nghệ thông tin – truyền thông và sử dụng các phương tiện dạy học ở các
trường THCS trên địa bàn chưa được rộng rãi và hiệu quả chưa cao.
Cùng đặc điểm chung trong quá trình đổi mới dạy học các môn học, Ngữ
văn - môn học vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật càng đòi
hỏi

6


cần có sự đổi mới mạnh mẽ hơn song cũng uyển chuyển, phức tạp hơn nhằm
phát triển năng lực người học. Bởi vì, tác phẩm văn học chân chính có khả
năng kì diệu là thanh lọc tâm hồn con người, làm người “gần người” hơn. Rõ
ràng yếu tố đầu tên quyết định chất lượng dạy và học văn trong nhà trường
THCS là người thầy với những phương pháp giảng dạy phù hợp.
Qua thực tế cho thấy, tại huyện Hải Hà, để tìm được những học sinh


4. Giả thuyết khoa học
Đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn có vai trò quan trọng trong
việc nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn ở trường THCS. Những năm
học vừa qua, các trường THCS huyện Hải Hà đã quan tâm đến việc đổi mới
PPDH môn học này và đã đạt được kết quả nhất định. Tuy nhiên, việc quản lý
đổi mới PPDH môn Ngữ văn theo định hướng tiếp cận năng lực người học ở
các trường THCS trên địa bàn huyện còn gặp nhiều khó khăn, bất cập vì chưa
có biện pháp quản lý hữu hiệu. Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý
phù hợp, có tính khả thi và thực hiện đồng bộ thì sẽ quản lý tốt việc đổi mới
PPDH theo định hướng phát triển năng lực người học, góp phần nâng cao chất
lượng dạy học môn Ngữ văn ở các trường THCS huyện Hải Hà, tỉnh Quảng
Ninh.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Xác định cơ sở lý luận về quản lý đổi mới PPDH môn Ngữ văn ở
các trường THCS theo hướng phát triển năng lực người học.
5.2. Điều tra, khảo sát làm rõ thực trạng quản lý đổi mới PPDH môn Ngữ
văn ở các trường THCS huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh theo hướng phát triển
năng lực người học.
5.3. Đề xuất một số biện pháp quản lý đổi mới PPDH môn Ngữ văn ở
các trường THCS huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh theo hướng phát triển năng
lực người học.
6. Phạm vi nghiên cứu
Do điều kiện thời gian có hạn, đề tài tập trung nghiên cứu biện pháp
quản lý đổi mới PPDH môn Ngữ văn theo hướng phát triển năng lực người học
ở các trường THCS huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh từ năm 2014 đến năm 2015.
7. Phương pháp nghiên cứu

9