BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

HÀ THANH HẢI

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ ĐỔI MỚI
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG
TIỂU HỌC QUẬN 7, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ
MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGHỆ AN, NĂM 2015


2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

HÀ THANH HẢI

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ ĐỔI MỚI
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG
TIỂU HỌC QUẬN 7, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ
MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
MÃ SỐ: 60.14.01.14
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS,TS THÁI VĂN THÀNH

1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu.
1.2. Một số khái niệm cơ bản.
1.3. Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu

1
5
5
7
26

học
1.4. Một số vấn đề về công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy

30

học ở trường tiểu học
Kết luận chương 1
Chương 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ ĐỔI MỚI

39

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN
7 TP HỒ CHÍ MINH
2.1. Khái quát về đặc điểm kinh tế- xã hội, giáo dục Quận 7 TPHCM
2.2. Khái quát về điều tra thực trạng
2.3. Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học

40
40
49


3.2.1. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của công tác quản lý đổi
mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học Quận 7 TPHCM
3.2.2 Xây dựng và thực hiện tốt kế hoạch về công tác quản lý việc đổi

78

mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học Quận 7 TPHCM
3.2.3. Tăng cường bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ quản lý ở

80

các trường tiểu học
3.2.4. Đổi mới công tác đánh giá chuyên môn giáo viên của đội ngũ

82

quản lý ở các trường tiểu học
3.2.5. Bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ

87

giáo viên.
89
3.2.6. Tăng cường quản lý hoạt động của tổ chuyên môn
92
3.2.7. Tăng cường quản lí việc khai thác, sử dụng CSVC và TBDH của GV
96
3.2.8. Mối quan hệ giữa các giải pháp
101

Giáo dục và đào tạo
Giáo viên
Giáo sư, tiến sĩ khoa học
Học sinh

HT:
PCGD:
PPDH:
QL:
TCN
TBDH:
TH
THCS:

Hiệu trưởng
Phổ cập Giáo dục
Phương pháp dạy học
Quản lý
Trước công nguyên
Thiết bị dạy học
Tiểu học
Trung học cơ sở


7

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Chúng ta đang sống trong những thập niên đầu của thế kỷ XXI, kỷ
nguyên của sự bùng nổ và phát triển như vũ bão về khoa học công nghệ.

cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý
chí vươn lên" (Điều 5). Như vậy đổi mới PPDH là nhiệm vụ quan trọng và là
yêu cầu tất yếu trong công cuộc đổi mới giáo dục - đào tạo ở nước ta hiện
nay. Tuy nhiên đổi mới PPDH là một nhiệm vụ phức hợp, đòi hỏi nhiều cách
tiếp cận khác nhau, trong đó đặc biệt phải chú ý đến vai trò quản lý trong quá
trình đổi mới.
Quản lý giáo dục không phải chỉ là quản lý con người mà quan trọng
hơn là quản lý công việc, quản lý kế hoạch và chiến lược phát triển. Việc tổ
chức các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học thành công hay không phụ
thuộc rất nhiều vào vai trò của người quản lý trong việc vạch ra tầm nhìn và
các chiến lược cụ thể.
Trong những năm gần đây, công tác đổi mới phương pháp dạy học trên
địa bàn Quận 7, thành phố Hồ Chí Minh nhận được sự quan tâm sâu sắc của
các cấp lãnh đạo, toàn thể giáo viên, phụ huynh học sinh và đã đạt được một
số thành tựu đáng khích lệ. Tuy nhiên công tác quản lý đổi mới phương pháp
dạy học nhìn chung chưa đạt hiệu quả cao, xuất phát từ việc nhà quản lý chưa
đề ra được những giải pháp quản lý cụ thể, chưa đưa ra được cách thức tổ
chức quá trình đổi mới một cách khoa học, hữu hiệu.
Xuất phát từ những thực tiễn công tác quản lý giáo dục, tôi chọn đề tài
“Một số giải pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở các trường
Tiểu học Quận 7, thành phố Hồ Chí Minh” để nghiên cứu.


9

2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất các giải pháp quản
lý đổi mới phương pháp dạy học ở các trường Tiểu học Quận 7, thành phố
Hồ Chí Minh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học của Quận 7,
đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

6.3 Phương pháp thống kê toán học
Xử lí số liệu thu được qua điều tra bằng thống kê toán học và các phần
mềm máy tính để đảm bảo tính khách quan, khoa học.
7. Đóng góp của luận văn.
7.1. Góp phần khái quát hóa lý luận về vấn đề đổi mới phương pháp
dạy học ở các trường Tiểu học. Đề xuất 1 số giải pháp quản lý đổi mới
phương pháp dạy học ở các trường Tiểu học Quận 7, thành phố Hồ Chí
Minh
7.2. Đưa ra bức tranh xác thực về thực trạng chất lượng dạy học ở các
trường Tiểu học và thực trạng công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học
ở các trường Tiểu học Quận 7, thành phố Hồ Chí Minh
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo, luận văn
gồm có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề quản lý đổi mới phương pháp
dạy học ở các trường Tiểu học
Chương 2: Thực trạng công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học
ở các trường Tiểu học Quận 7, thành phố Hồ Chí Minh
Chương 3: Một số giải pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở
các trường Tiểu học Quận 7, thành phố Hồ Chí Minh


11

CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ QUẢN LÝ
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
1.1.1 Nước ngoài.
Từ cổ đại, phương pháp dạy học đã là vấn đề quan tâm nghiên cứu của

thống.
Những năm gần đây, nhận thức được vai trò quan trọng của việc đổi
mới phương pháp dạy học và vai trò quản lí trong quá trình đổi mới phương
pháp dạy học, có nhiều công trình nghiên cứu của các học giả, luận văn, luận
án tiến sĩ, thạc sĩ quan tâm nghiên cứu đến vấn đề này. Điển hình có thể kể
đến: “Vấn đề hoàn thiện phương pháp dạy học” của Đặng Vũ Hoạt và Ngô
Hiệu; “Các phương pháp dạy học hướng vào người học ở phương Tây” của
Đặng Thành Hưng; “Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới " của
GS.TSKH Thái Duy Tuyên; "Khoa học Quản lý giáo dục - Một số vấn đề lý
luận và thực tiễn" của Trần Kiểm. Ngoài ra còn phải kể đến một số luận án,
luận văn nghiên cứu về vấn đề đổi mới phương pháp dạy học như: "Một số
giải pháp phát huy tính tích cực học tập của học viên các trường đào tạo công
chức hành chính Việt Nam. Luận án tiến sĩ giáo dục học, Hà Nội, 2004” của
Trần Bội Lan; “ Một số giải pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở các
trường THCS Huyện Tân Hồng, Tỉnh Đồng Tháp. Luận văn Thạc sĩ khoa học
giáo dục, Vinh, 2009” của Lê Thị Lệ Thủy. “Một số giải pháp quản lý đổi
mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng ở các trường trung học cơ sở quận
8, thành phố Hồ Chí Minh. Luận văn Thạc sĩ Khoa học giáo dục, Vinh, 2010
” của Nguyễn Long Giao….
Giáo dục Quận 7 thành phố Hồ Chí Minh, trong những năm gần đây có
nhiều công trình nghiên cứu quan tâm đến đổi mới phương pháp dạy học. Tuy
nhiên hầu hết chỉ dừng lại ở những sáng kiến kinh nghiệm và ít đề cập đến vai


13

trò quản lý trong đổi mới phương pháp dạy học. Khi ứng dụng những giải
pháp quản lý đổi mới giáo dục mà các tác giả đã đề xuất vào thực tiễn giáo
dục Quận 7 Thành phố Hồ Chí Minh xuất hiện những khó khăn bất cập do
không phù hợp với thực tiễn. Tác giả nhận thấy việc nghiên cứu “Một số giải

Xô), tập III, tr 409).
Phương pháp chính là cách thức làm việc của chủ thể, cách thức này
tuỳ thuộc vào nội dung vì “Phương pháp là sự vận động bên trong của nội
dung” (Hêghen).
Theo Từ điển Tiếng Việt: Phương pháp là cách thức tiến hành để có
hiệu quả.
Phương pháp dạy học là một thành tố quan trọng của quá trình dạy học,
là cách thức tương tác giữa người dạy và người học nhằm giải quyết tốt nhiệm
vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học. Phương pháp
dạy học có quan hệ gắn bó hữu cơ với các thành tố khác của quá trình dạy
học. Nó vừa bị chi phối bởi mục đích dạy học vừa góp phần thực hiện mục
đích dạy học. PPDH quy định bởi nội dung dạy học và nội dung dạy học chi
phối việc lựa chọn và vận dụng hợp lý các PPDH.
Cùng một nội dung dạy học như nhau, nhưng bài học có làm cho học
sinh thực sự hứng thú học tập hay không; có phát triển được tính độc lập, tích
cực, sáng tạo để giải quyết các vấn đề bức xúc của cuộc sống hay không; có
để lại dấu ấn sâu đậm và khơi dậy ở tâm hồn các em những tình cảm lành
mạnh, trong sáng hay không; phần lớn tùy thuộc vào việc lựa chọn phương
pháp dạy học của người thầy. Cho đến nay, PPDH vẫn là một hiện tượng sư
phạm nhiều quan điểm, khái niệm PPDH còn là vấn đề đang được tranh luận,
chưa có ý kiến thống nhất. TS Thái Duy Tuyên đã tóm tắt khái niệm này
trong ba dạng cơ bản sau đây: “Theo quan điểm điều khiển học, phương pháp
là cách thức tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh và điều khiển hoạt
động này. Theo quan điểm lôgic, phương pháp là những thủ thuật logic được
sử dụng để giúp học sinh nắm kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách tự giác.


15

Theo bản chất của nội dung, phương pháp là sự vận động của nội dung dạy

sinh.
Đổi mới giáo dục nói chung, đổi mới PPDH nói riêng là quy luật phát
triển tất yếu của thời đại và mỗi quốc gia trên bước đường phát triển xã hội,
giáo dục và chính bản thân người làm công tác giáo dục, của GV và HS trong
điều kiện mới. Đổi mới PPDH là thay đổi, kế thừa các PPDH truyền thống và
tiếp thu những PPDH mới một cách linh hoạt, phù hợp với điều kiện, hoàn
cảnh để đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn hiện nay.
Đổi mới không phải thay cái cũ bằng cái mới. Nó là sự kế thừa, sử
dụng một cách có chọn lọc và sáng tạo hệ thống PPDH truyền thống hiện còn
có giá trị tích cực trong việc hình thành tri thức, rèn luyện kĩ năng, kinh
nghiệm và phát triển thái độ tích cực đối với đời sống, chiếm lĩnh các giá trị
xã hội. Đổi mới PPDH theo hướng khắc phục các phương pháp đã lạc hậu,
truyền thụ một chiều, tăng cường sử dụng các phương tiện TBDH tạo điều
kiện cho người học hoạt động tích cực, độc lập và sáng tạo. Đổi mới PPDH là
tăng cường vận dụng những thành tựu mới của khoa học, kĩ thuật, CNTT có
khả năng ứng dụng trong quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy
học. Đổi mới PPDH phải được tổ chức, chỉ đạo một cách có hệ thống, khoa
học, đồng bộ, khả thi. Đổi mới PPDH phải thực sự góp phần nâng cao chất
lượng dạy học.
Đổi mới PPDH đòi hỏi phải kiên quyết loại bỏ các PPDH lạc hậu,
truyền thụ một chiều, HS thụ động trong học tập và mất dần khả năng
sáng tạo vốn có của người học, khắc phục những chướng ngại vật về tâm
lí, những thói quen cổ hủ ở cả người dạy và người học. Phải quyết tâm,
mạnh dạn chiếm lĩnh những thành tựu mới của khoa học kĩ thuật, ứng
dụng sáng tạo khoa học kĩ thuật vào quá trình dạy học nhằm góp phần
nâng cao CLDH.


17



thể hiểu là lao động và quản lý không tách rời nhau, quản lý là hoạt động điều
khiển lao động chung. Xã hội phát triển qua các phương thức sản xuất thì
trình độ tổ chức, điều hành tất yếu được nâng lên, phát triển theo những đòi
hỏi ngày càng cao hơn. Cùng với sự phát triển của xã hội loài người, quản lý
đã trở thành một ngành khoa học và ngày càng phát triển toàn diện.
Quản lý là một hiện tượng xã hội được hình thành và phát triển cùng
với sự xuất hiện, phát triển của xã hội loài người. Nó bắt nguồn và gắn chặt
với sự phân công, hợp tác lao động. Quản lý là một phạm trù tồn tại khách
quan được ra đời một cách tất yếu do nhu cầu của mọi chế độ xã hội, mọi tổ
chức, mọi quốc gia, mọi thời đại. Quản lý là một dạng hoạt động xã hội đặc
thù, trở thành một nhân tố của sự phát triển xã hội, một hoạt động phổ biến,
diễn ra ở mọi lĩnh vực, ở mọi cấp độ và liên quan đến mọi người. Có thể nói
QL là một trong những loại hình lao động có hiệu quả nhất, quan trọng nhất.
Khái niệm quản lý (managemeent) là khái niệm rất chung, tổng quát.
Trong quá trình nghiên cứu của lý luận khoa học quản lý, tùy theo góc độ tiếp
cận mà khái niệm này được quan niệm theo nhiều cách khác nhau.
Harold Koontz, Cyril O’Donnell, Heinz Weihrich đưa ra khái niệm:
“Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nhằm bảo đảm sự phối hợp những nỗ lực
cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm. Mục tiêu của nhà quản lý là
nhằm hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các
mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất, và sự bất mãn cá nhân ít
nhất...” .
Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: “Bản chất hoạt động quản lý gồm
hai quá trình tích hợp vào nhau: quá trình “quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy
trì hệ ở trạng thái “ổn định”; quá trình “lý” gồm sự sửa sang, sắp xếp, đổi mới
hệ đưa hệ vào thế “phát triển”…Trong “quản” phải có “lý”, trong “lý” phải có
“quản” để động thái của hệ ở thế cân bằng động: hệ vận động phù hợp, thích




Lập kế hoạch

Kiểm tra

Quản lý

Tổ chức

Chỉ đạo
Lập kế hoạch: là xác định rõ mục đích, mục tiêu đối với thành tựu
tương lai của tổ chức và những con đường, giải pháp, cách thức chủ yếu để
đạt được mục đích, mục tiêu đó. Có ba nội dung chủ yếu của chức năng kế
hoạch hóa: xác định hình thành mục tiêu; xác định và bảo đảm về nhân lực và
các nguồn lực khác để đạt được mục tiêu đã đề ra; quyết định xem những hoạt
động nào cần thiết để đạt được mục tiêu đó. Sản phẩm quan trọng của chức
năng kế hoạch hóa là kế hoạch. Có ba loại kế hoạch: kế hoạch chiến lược, kế
hoạch chiến thuật, kế hoạch tác nghiệp.
Tổ chức: là quá trình hình thành cấu trúc các quan hệ giữa các thành
viên giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm làm cho họ thực hiện thành
công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức. Nhờ việc tổ
chức có hiệu quả, người quản lý có thể phối hợp, điều phối tốt hơn các nguồn
lực, quá trình tổ chức đòi hỏi cả việc hình thành, xây dựng các bộ phận cùng
các công việc của, cả vấn đề nhân sự, cán bộ.
Chỉ đạo: là chỉ bảo, bày vẽ, chỉ dẫn về một công việc, cho người khác
để họ có thể làm được làm đúng. Chỉ đạo về thực chất đó là những hành động
xác lập quyền chỉ huy và sự can thiệp của người lãnh đạo trong toàn bộ quá
trình quản lý, là huy động mọi lực lượng vào việc thực hiện kế hoạch và điều




22

phương pháp dạy học thông qua các tổ chức sau đây: Tổ chuyên môn; Tổ chủ
nhiệm, Hội đồng Sư phạm và các đoàn thể trong nhà trường; Đội ngũ giáo
viên; tập thể học sinh; Ban đại diện cha mẹ học sinh và các lực lượng khác
ngoài nhà trường…
Trong khi triển khai hoạt động của nhà trường, thực tế công việc của
Hiệu trưởng thường diễn ra theo chu kỳ như sau: soạn thảo kế hoạch, phổ
biến kế hoạch, tổ chức cho các đơn vị lập kế hoạch; tổ chức và chỉ đạo thực
hiện kế hoạch; kiểm tra, đánh giá; kích thích, động viên, tạo động lực. Để lập
kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học, Hiệu trưởng căn cứ vào các định
hướng về đổi mới phương pháp dạy học của các cấp quản lý, dựa vào điều
kiện thực tế của nhà trường để hình dung một cách tổng quát về các mục tiêu,
chỉ tiêu cần đạt, ấn định từng bước đi cụ thể và thời gian tương ứng, dự kiến
các giải pháp để thực hiện. Sau khi soạn thảo kế hoạch, yêu cầu các đơn vị
thảo luận góp ý bổ sung để hoàn chỉnh kế hoạch và trình cấp trên phê duyệt.
Trên cơ sở kế hoạch tổng thể đã được duyệt, Hiệu trưởng phổ biến và hướng
dẫn các đơn vị và cá nhân xây dựng kế hoạch riêng, phù hợp với chức năng,
nhiệm vụ của từng đơn vị, từng cá nhân. Đồng thời với việc lập kế hoạch sát,
đúng, Hiệu trưởng cần trực tiếp tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra thực hiện kế
hoạch để đảm bảo cho sự thành công của quá trình đổi mới phương pháp dạy
học.
Người dạy và học là những chủ thể có vai trò quyết định trực tiếp đến
chất lượng dạy học cũng như sự thành công của việc đổi mới phương pháp
dạy học. Vì vậy, trọng tâm của quản lý đổi mới phương pháp dạy học là quản
lý hoạt động giảng dạy của giáo viên, quản lý hoạt động học tập của học sinh
và phải được bắt đầu từ quản lý hoạt động của tổ chuyên môn.
Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn: Tổ chuyên môn là tế bào cơ bản
giữ vị trí quan trọng nhất trong việc triển khai công tác quản lý đổi mới

hoạch phối hợp với Hội đồng sư phạm và đoàn thể trong trường để giáo dục


24

động cơ, thái độ học cho học sinh, như tổ bộ môn, tổ chức Đoàn Thanh niên
cộng sản Hồ Chí Minh, tổ chức Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh và
Sao Nhi đồng. Trong kế hoạch, cần chú ý đổi mới nội dung, hình thức sinh
hoạt bằng việc tổ chức các chuyên đề phong phú, đa dạng và linh hoạt. Tổ
chức chỉ đạo thực hiện các nhiệm vụ học tập do các giáo viên bộ môn đề ra,
giữ vững nề nếp sinh hoạt và quản lý học sinh theo quy định nhà trường, đồng
thời thông qua việc tổ chức vui chơi, giải trí bổ ích, để giáo dục lòng ham
hiểu biết, sự say mê học tập của học sinh. Kiểm tra, đánh giá thi đua của học
sinh theo tiêu chuẩn đã qui định.
Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên: Hiệu trưởng quản lý hoạt
động dạy học của giáo viên thông qua sự phân cấp quản lý cho Phó Hiệu
trưởng, cho các tổ chuyên môn. Tuy nhiên, để đảm bảo tính nghiêm minh và
sự nhất quán trong dạy học nói chung và đổi mới phương pháp dạy học nói
riêng, trong nhiều trường hợp Hiệu trưởng cần phổ biến và tác động trực tiếp
đến từng giáo viên về những vấn đề cơ bản và quan trọng nhất. Chẳng hạn
quản lý việc soạn bài, quản lý giờ lên lớp, quản lý việc dự giờ, đánh giá giờ
dạy, quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng
đổi mới phương pháp dạy học. Đây là những nội dung cơ bản về quản lý hoạt
động của giáo viên mà cả Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên
môn cũng quan tâm. Quản lý hoạt động của giáo viên bắt đầu từ quản lý việc
soạn bài. Bài soạn là một bản kế hoạch lên lớp, là bản thiết kế để tổ chức cho
học sinh hoạt động. Tùy đặc điểm của từng môn học, giáo viên phải biết phát
hiện mối liên hệ tiềm ẩn giữa các phần kiến thức trong bài, đồng thời nắm
vững đặc điểm của học sinh, để thiết kế các hoạt động học tập thành một
chuỗi nối tiếp nhau với mức độ phức tạp tăng dần, tạo thành mạch logic của

phương pháp dạy học, thì căn bản phải đổi mới cách kiểm tra, thi cử, đánh giá
kết quả học tập của học sinh. Cần phải đổi mới một cách đồng bộ về các
khâu: nội dung, hình thức kiểm tra, đổi mới tiêu chí đo lường và đánh giá chất