BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TRẦN THỊ NGỌC LÊ

KIỂM SÁT VIỆC KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ
THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60380104

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đỗ Thị Phượng

Hà Nội - 2017


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập
của riêng tôi.
Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ
công trình nào khác. Các số liệu trong luận văn là trung thực, có nguồn
gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng theo quy định.
Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của Luận
văn này.
Tác giả luận văn



BQP

Bộ quốc phòng

5

BTC

Bộ Tài chính

6

BNN&PTNN

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

7

VKSNDTC

Viện kiểm sát nhân dân tối cao

8

QĐ

Quyết định

9

hình sự ......................................................................................................... 62
2.2.1. Một số kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật tố tụng hình sự ....... 62
2.2.2. Một số kiến nghị khác nhằm nâng cao hiệu quả kiểm sát việc khởi tố
vụ án hình sự ............................................................................................... 77
Kết luận Chương 2 ........................................................................................ 83
KẾT LUẬN .................................................................................................... 84
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 86


DANH MỤC BẢNG. BIỂU
Biểu đồ 1: Tình hình thụ lý kiểm sát việc tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin
báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố giai đoạn 2012 – 2016: ........................ 46
Bảng 1: Tình hình hoạt động của Viện kiểm sát khi kiểm sát việc áp dụng
biện pháp ngăn chặn trong giai đoạn khởi tố giai đoạn 2012 – 2016: ............ 49
Bảng 2: Số lượng Quyết định hủy bỏ quyết định khởi tố vụ án hình sự, quyết
định không khởi tố vụ án hình sự của Viện kiểm sát qua công tác kiểm sát
việc khởi tố vụ án hình sự giai đoạn 2012 – 2016: ......................................... 51


1

MỞ ĐẦU
1. Giới thiệu khái quát về đề tài và tính cấp thiết của đề tài
Khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn tố tụng đầu tiên, có vai trò và ý
nghĩa rất quan trọng trong tư pháp hình sự. Trong giai đoạn này, cơ quan có
thẩm quyền thông qua việc kiểm tra, xác minh các nguồn tin về tội phạm để
xác định tính xác thực của nguồn tin và khẳng định có hay không có dấu hiệu
tội phạm trong nguồn tin về tội phạm đó, từ đó làm căn cứ ra quyết định khởi
tố vụ án hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự. Khi tiến hành kiểm tra,
xác minh, cơ quan có thẩm quyền thực hiện một số hoạt động nhất định để thu

luật tố tụng hình sự về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và
kiến nghị khởi tố - hoạt động quan trọng trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
đã được thi hành một thời gian nhưng cũng xuất hiện nhiều điểm vướng mắc,
hạn chế. Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 đã ra đời nhưng chưa có hiệu lực
thi hành.
Xét thấy việc nghiên cứu, làm rõ các quy định pháp luật tố tụng hình sự
Việt Nam có ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động kiểm sát việc khởi tố vụ
án hình sự trên thực tế, qua đó đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng
công tác kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự, học viên lựa chọn đề tài: “Kiểm
sát việc khởi tố vụ án hình sự theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam” làm
đề tài luận văn tốt nghiệp chương trình đào tạo Thạc sỹ Luật học của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong những năm vừa qua, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của
Viện kiểm sát trong khởi tố vụ án hình sự, đã có nhiều công trình nghiên cứu
khoa học liên quan đến lĩnh vực này, trong đó tập trung nghiên cứu theo
những khía cạnh sau:
- Nghiên cứu chung về tổ chức, hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân.
Điển hình như: Nguyễn Minh Đức (2006), Về chức năng, nhiệm vụ của Viện
kiểm sát theo tinh thần cải cách tư pháp (Tạp chí Kiểm sát, số 9/2006); Khuất
Văn Nga: Những chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về cải cách tư pháp và
tổ chức hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong thời kỳ đổi mới (Tạp chí
Kiểm sát số 15/2005); Lê Hữu Thể: Một số đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy
định về Viện kiểm sát trong Hiến pháp năm 1992 (Tạp chí Kiểm sát, Số Xuân,
tháng 01/2012);…
- Nghiên cứu cụ thể về chức năng kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân:
Trần Văn Độ: Một số vấn đề về hoạt động tư pháp và kiểm sát hoạt động tư


3


có sự nghiên cứu cụ thể và toàn diện hơn.


4

3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu của luận văn
- Đối tượng nghiên cứu:
Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận, quy định của pháp luật tố
tụng hình sự, thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật tố tụng hình sự về
kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự và đề xuất, kiến nghị hoàn thiện pháp luật
và nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự của Viện
kiểm sát nhân dân.
- Phạm vi nghiên cứu:
Luận văn tập trung nghiên cứu về kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự
trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân theo quy
định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam trong khoảng thời gian từ năm
2012 đến năm 2016. Đồng thời nghiên cứu thực tiễn áp dụng các quy định
pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự
trong giai đoạn này (thời điểm từ năm 2012 đến năm 2016), qua đó thấy được
những kết quả đã đạt được và những tồn tại, hạn chế. Từ đó đưa ra một số
kiến nghị hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự, nhằm nâng cao hiệu quả công
tác kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự.
4. Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
4.1. Mục tiêu nghiên cứu:
Trên cơ sở làm rõ khái niệm, cơ sở lý luận và thực tiễn của việc thực
hiện công tác kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự; những quy định của pháp
luật tố tụng hình sự về kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự, qua đó đánh giá
thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật tố tụng hình sự trong kiểm sát
việc khởi tố vụ án hình sự, rút ra được những kết quả đạt được cũng như
những tồn tại, hạn chế trong quá trình áp dụng và nguyên nhân. Từ đó luận

cao chất lượng công tác kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự trên thực tế, đem
lại ý nghĩa về mặt lý luận cũng như có giá trị tham khảo trong quá trình
nghiên cứu các quy định pháp luật về kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự.
Ý nghĩa thực tiễn: luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo
trong quá trình học tập tại các cơ sở đào tạo về chuyên ngành luật và có giá trị
tham khảo đối với đội ngũ làm công tác thực tiễn trong ngành kiểm sát.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
được chia làm hai chương:


6

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và quy định của pháp luật tố tụng
hình sự Việt Nam về kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự
Chương 2: Thực tiễn thực hiện quy định của pháp luật tố tụng hình sự
Việt Nam về kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự và một số kiến nghị


7

Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ
TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ KIỂM SÁT VIỆC KHỞI TỐ VỤ ÁN
HÌNH SỰ
1.1. Những vấn đề lý luận về kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự
1.1.1. Khái niệm, đặc điểm về kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự
* Khái niệm, đặc điểm về khởi tố vụ án hình sự
Quá trình giải quyết vụ án hình sự là một quá trình tố tụng đặc biệt,
không giống với quá trình giải quyết của bất kỳ vụ án dân sự, hành chính…

khởi tố vụ án hình sự2”. Khái niệm này của Tiến sỹ Phạm Mạnh Hùng có
nhiều điểm tương đối giống với khái niệm mà Giáo trình Luật tố tụng hình sự
Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội đã đưa ra: “Khởi tố vụ án hình sự
là giai đoạn mở đầu của tố tụng hình sự, trong đó cơ quan có thẩm quyền xác
định có hay không có dấu hiệu tội phạm để ra quyết định khởi tố hoặc quyết
định không khởi tố vụ án”3. Cụ thể những điểm tương đồng: hai khái niệm đã
khẳng định khởi tố vụ án hình sự là một giai đoạn tố tụng; cùng nhắc đến cơ
quan có thẩm quyền tiến hành trong giai đoạn này nhưng không xác định cụ
thể; cùng đưa ra được nhiệm vụ của các cơ quan đó trong giai đoạn này. Tuy
nhiên, Tiến sỹ Phạm Mạnh Hùng mới chỉ cho rằng khởi tố vụ án hình sự là
một giai đoạn tố tụng độc lập, chưa xác định cụ thể vị trí của nó trong các giai
đoạn tố tụng hình sự trong khi Trường Đại học Luật Hà Nội đã khẳng định
khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn mở đầu của tố tụng hình sự. Nhìn chung,
các khái niệm đã phần nào vẽ ra những đặc điểm của khởi tố vụ án hình sự
mặc dù chưa thực sự đầy đủ.
Tiến sỹ Trần Quang Tiệp cũng đưa ra khái niệm về khởi tố vụ án hình
sự:“là giai đoạn đầu tiên của tố tụng hình sự có nhiệm vụ xác định sự việc có
xảy ra dấu hiệu tội phạm hay không? Giai đoạn này bắt đầu từ khi Cơ quan
điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, đơn vị Bộ đội Biên phòng, cơ quan Hải quan,
Kiểm lâm và các cơ quan có thẩm quyền khác nhận được tin báo hoặc tố giác
về tội phạm hoặc trực tiếp phát hiện dấu hiệu của tội phạm và kết thúc bằng
việc cơ quan có thẩm quyền ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án
hình sự”4. Khái niệm đã vạch ra tương đối đầy đủ các đặc điểm của khởi tố
vụ án hình sự: khẳng định là giai đoạn tố tụng hình sự đầu tiên, nêu được

2

Phạm Mạnh Hùng (2007), Một số vấn đề lý luận và thực tiến của việc khởi tố vụ án và kiểm sát việc khởi
tố vụ án, Tạp chí Kiểm sát số 02/2007 (6).
3

cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ
tiến hành một số hoạt động điều tra trực tiếp phát hiện dấu hiệu tội phạm và
nguồn tin từ chính người phạm tội tự thú5.
Chủ thể tiến hành tố tụng trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự là
những cơ quan, tổ chức được pháp luật tố tụng hình sự quy định có thẩm
quyền khởi tố vụ án hình sự, bao gồm: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa
án. Ngoài ra còn có những cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt
động điều tra như Kiểm lâm, Hải quan…

5

Điều 100 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003.


10

Các biện pháp tố tụng hình sự có thể được áp dụng ở giai đoạn này
nhằm phục vụ cho quá trình xác minh tố giác, tin báo về tội phạm hay kiến
nghị khởi tố có thể bao gồm: biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp;
tạm giữ; khám nghiệm hiện trường; khám nghiệm tử thi; khám xét; khám xét
khẩn cấp...
Từ những đặc điểm nêu trên, có thể hiểu khởi tố vụ án hình sự là giai
đoạn đầu tiên trong tố tụng hình sự. Trong đó, cơ quan có thẩm quyền tiếp
nhận nguồn tin về tội phạm, áp dụng một số hoạt động điều tra, xác minh ban
đầu và ra quyết định khởi tố hay quyết định không khởi tố vụ án hình sự.
* Khái niệm, đặc điểm về kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân
Ngay từ chính cái tên của chủ thể thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân đã khái quát được vai trò của kiểm sát đối với cơ quan này. Viện kiểm sát
nhân dân thực hiện kiểm sát là một hoạt động cơ bản, có tính truyền thống,
chuyên biệt và để thực hiện chức năng riêng có của mình. Việc thực hiện
kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân vừa thực hiện chức năng kiểm sát hoạt

khái niệm kiểm sát hoạt động tư pháp:
Là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát tính hợp
pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong
hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết
tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình
giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ
việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động;
việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư
pháp; các hoạt động tư pháp khác theo quy định pháp luật8.
Khái niệm đã khái quát tương đối đầy đủ các thông tin cần phản ánh về
kiểm sát hoạt động tư pháp như về chủ thể thực hiện; về phạm vi thực hiện,
khái niệm cũng liệt kê các hoạt động tư pháp thường xuyên có sự tham gia
kiểm sát của Viện kiểm sát; về nội dung của kiểm sát và đối tượng hướng đến
của kiểm sát.
Như vậy, kiểm sát là hoạt động có tính chất quyền lực nhà nước, được
Quốc hội trao cho Viện kiểm sát nhân dân với mục đích bảo vệ pháp chế xã
hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Kiểm sát có những
đặc trưng như sau:
Thứ nhất, về chủ thể thực hiện: kiểm sát là hoạt động thể hiện chức
năng đặc trưng, riêng có và là chức năng truyền thống của Viện kiểm sát nhân
dân. Kiểm sát chỉ được thực hiện bởi một chủ thể duy nhất là Viện kiểm sát.
7

Lê Hữu Thể (2012), Một số đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định về Viện kiểm sát trong Hiến pháp 1992,
Tạp chí Kiểm sát, số Xuân, tháng 01/2012 (26).
8
Khoản 1 Điều 4 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.


12

9

Điều 2 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1960.
Điều 2 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002.

10


13

Thứ ba, về nội dung và đối tượng áp dụng: kiểm sát là kiểm tra, đánh
giá tính có căn cứ, hợp pháp của những quyết định, hành vi của các cơ quan,
chủ thể tiến hành, tham gia vào các hoạt động tư pháp, đảm bảo hoạt động, sự
tham gia của các cơ quan, chủ thể trong hoạt động tư pháp tuân thủ đúng theo
quy định pháp luật.
Từ những đặc trưng trên, có thể hiểu: kiểm sát là một chức năng đặc
trưng của Viện kiểm sát nhân dân, trong đó, Viện kiểm sát thực hiện các hoạt
động nhằm kiểm tra tính có căn cứ, hợp pháp; giám sát việc tuân thủ pháp
luật của các chủ thể tiến hành hay tham gia vào các hoạt động phát hiện, giải
quyết vụ án hình sự; giải quyết các vụ, việc dân sự, hôn nhân gia đình, kinh
doanh thương mại, lao động, hành chính và các việc khác theo quy định của
pháp luật.
* Khái niệm, đặc điểm về kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự
Là giai đoạn đầu tiên của quá trình tố tụng hình sự, có nhiệm vụ phát
hiện kịp thời mọi tội phạm, giai đoạn khởi tố vụ án hình sự cũng là giai đoạn
đầu tiên của quá trình tố tụng hình sự có sự tham gia của Viện kiểm sát nhân
dân nhằm thực hiện các hoạt động kiểm tra tính có căn cứ, hợp pháp; giám sát
việc tuân theo pháp luật của các chủ thể trong giai đoạn tố tụng hình sự đầu
tiên này. Kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự có những đặc điểm cơ bản sau:
Đối tượng của kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự là các quyết định,

tội phạm. Trong công tác kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự, Viện kiểm sát
không trực tiếp ban hành các quyết định, phê chuẩn… mà chính trong quá
trình tham gia thực hành quyền công tố, bám sát tiến trình xác minh của Cơ
quan điều tra, Viện kiểm sát đồng thời thực hiện chức năng kiểm sát, kiểm tra
tính có căn cứ cả về nội dung và hình thức của các quyết định, hành vi tố
tụng, nếu phát hiện các vi phạm pháp luật của cơ quan có thẩm quyền khởi tố
vụ án hình sự thì yêu cầu bổ sung, khắc phục, hơn nữa thì áp dụng biện pháp
kiến nghị, kháng nghị.
Mục đích của kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự là nhằm phát hiện kịp
thời những quyết định, hành vi không có căn cứ của cơ quan có thẩm quyền
trong giai đoạn khởi tố vụán hình sự đồng thời có những biện pháp hiệu quả
nhằm khắc phục kịp thời, đảm bảo các quy định của pháp luật trong hoạt động
này được tuân thủ chặt chẽ, nghiêm ngặt.
Từ những phân tích nêu trên, có thể hiểu kiểm sát việc khởi tố vụ án
hình sự là hoạt động của Viện kiểm sát nhằm kiểm tra, giám sát, đánh giá tính


15

có căn cứ, hợp pháp của các quyết định, hành vi tố tụng hình sự; theo dõi sự
tuân theo pháp luật trong các hoạt động tư pháp của các cơ quan, chủ thể có
thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự, đảm bảo cho việc khởi tố vụ án hình sự có
căn cứ, đúng pháp luật, kịp thời, hiệu quả.
1.1.2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự
1.1.2.1. Cơ sở lý luận
Thứ nhất, xuất phát từ chức năng kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân.
Ta đã biết, chức năng kiểm sát của Viện kiểm sát là chức năng truyền thống,
hình thành từ khi hệ thống Viện kiểm sát nhân dân được thành lập năm 1960,
dựa trên cơ sở Hiến pháp năm 1959. Ở thời kỳ sơ khai này, dựa trên tinh thần:
Nhu cầu của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi pháp luật

sát đối với chức năng kiểm sát. Thay vì thực hiện quyền giám sát, đảm bảo
tuân thủ đúng quy định pháp luật trong phạm vi tất cả các hoạt động của cơ
quan, chủ thể trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội thì Viện kiểm sát chỉ thực
hiện chức năng kiểm sát trong hoạt động tư pháp. Như vậy, mặc dù đã trải
qua nhiều thay đổi về phạm vi thực hiện chức năng để phù hợp với sự phân
công quyền lực nhà nước của Quốc hội, phù hợp với mô hình Viện kiểm sát
theo xu hướng chung của thế giới cũng như đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ mà
Nhà nước, nhân dân giao phó nhưng đến thời điểm hiện tại, việc thực hiện
chức năng kiểm sát trong hoạt động tư pháp nói chung, trong tư pháp hình sự
mà cụ thể hơn nữa là trong khởi tố vụ án hình sự của Viện kiểm sát vẫn chưa
bao giờ thay đổi mục đích đã đề ra ban đầu, từ khi thành lập khi trao cho Viện
kiểm sát chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật, bảo đảm giữ vững pháp
chế xã hội chủ nghĩa, bảo đảm pháp luật được chấp hành một cách nghiêm
chỉnh, thống nhất. Như vậy, cơ sở về mặt lý luận đầu tiên đặt ra cho kiểm sát
việc khởi tố vụ án hình sự chính là xuất phát từ chính mục đích đã đặt ra từ
những ngày đầu tiên Quốc hội trao chức năng kiểm sát cho Viện kiểm sát.
Thứ hai, xuất phát từ sự cần thiết phải đảm bảo tuân thủ quy định pháp
luật trong quá trình khởi tố vụ án hình sự. Theo quy định của pháp luật tố
tụng hình sự thì tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, quá trình tố tụng
hình sự là quá trình các chủ thể có thẩm quyền theo quy định pháp luật, thực
hiện các hoạt động trong phạm vi thẩm quyền của mình nhằm phát hiện, xử lý
hành vi vi phạm pháp luật hình sự, được coi là tội phạm. So với những vi
phạm pháp luật khác thì tội phạm là vi phạm pháp luật có tính chất nguy hiểm
cho xã hội cao nhất, xâm phạm trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe, danh dự,
nhân phẩm của con người, quyền sở hữu tài sản... được pháp luật bảo vệ. Mặt
khác, chính trong công tác phát hiện và xử lý tội phạm có thể ảnh hưởng đến
quyền con người, quyền công dân được pháp luật bảo vệ. Vì vậy công tác
phát hiện và xử lý tội phạm cũng được pháp luật quy định chặt chẽ. Chủ thể
tiến hành tố tụng phải tuân thủ nghiêm ngặt, đảm bảo không để xảy ra tình


giai đoạn này đều hướng tới mục đích xác định có hay không có dấu hiệu tội
phạm một cách kịp thời, hiệu quả nhất. Để chức năng thực hành quyền công
tố trong khởi tố vụ án hình sự đạt được mục đích là xác định được một cách
chính xác nhất có hay không có dấu hiệu tội phạm đối với nguồn tin đã nhận


18

được, từ đó đảm bảo mọi tội phạm đều bị phát hiện kịp thời thì hoạt động
kiểm sát việc khởi tố, hay cụ thể hơn là việc kiểm tra, giám sát các quyết định,
hành vi tố tụng của các chủ thể có thẩm quyền trong giai đoạn này, đảm bảo
các quyết định, hành vi tố tụng của chủ thể có thẩm quyền đều có căn cứ, tuân
thủ nghiêm chỉnh quy định pháp luật, từ đó mới đảm bảo tính khách quan,
chính xác của các quyết định, hành vi tố tụng, mà rộng ra là góp phần đảm
bảo việc phát hiện tội phạm được kịp thời, chức năng thực hành quyền công
tố đạt được mục đích đã đặt ra.
1.1.2.2. Cơ sở thực tiễn
Trong bối cảnh thực tiễn đời sống xã hội ngày càng phát triển, đi đôi
với sự phát triển là sự gia tăng của những hành vi vi phạm pháp luật ở nhiều
lĩnh vực khác nhau, trong đó đặc biệt là sự gia tăng của tội phạm. Tuy nhiên,
song hành với sự phát triển của xã hội, hành vi phạm tội ngày càng phức tạp,
khó phát hiện. Để tội phạm được phát hiện và xử lý kịp thời, cần thiết phải
tuân thủ nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật tố tụng hình sự khi tiến
hành các hoạt động kiểm tra, xác minh, xác định có hay không có dấu hiệu tội
phạm. Cụ thể hơn, trong khởi tố vụ án hình sự, các chủ thể có thẩm quyền cần
phải tuân thủ chặt chẽ hơn nữa các quy định pháp luật khi xác minh, kiểm tra
nguồn tin về tội phạm.
Trên thực tế, công tác giải quyết các vụ án hình sự nói chung và hoạt
động phát hiện tội phạm ngay từ giai đoạn khởi tố vụ án hình sự nói riêng còn
để xảy ra tình trạng kéo dài thời hạn giải quyết; không đảm bảo sự tham gia

hay không có dấu hiệu tội phạm của các chủ thể xem có căn cứ, đúng theo
quy định của pháp luật tố tụng hình sự hay không. Trên cơ sở các chủ thể tuân
thủ đúng quy định pháp luật khi xác minh, phát hiện dấu hiệu tội phạm thì kết
quả xác minh làm căn cứ ra quyết định khởi tố, không khởi tố vụ án hình sự
mới chính xác, khách quan. Mặt khác, Viện kiểm sát thực hiện hoạt động
kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự cũng dựa trên những quy định pháp luật
về hoạt động này, có như vậy mới đảm bảo quá trình khởi tố vụ án hình sự có
tính khách quan, đạt được hiệu quả cao. Như vậy, cơ sở về thực tiễn hoạt
động kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự đặt ra yêu cầu có một hệ thống quy
định pháp luật tố tụng hình sự hoàn chỉnh quy định về kiểm sát việc khởi tố
vụ án hình sự.
1.1.3. Ý nghĩa của kiểm sát việc khởi tố vụ án hình sự
Là giai đoạn tố tụng đầu tiên, giai đoạn khởi đầu cho quá trình tố tụng
hình sự, khởi tố vụ án hình sự có ý nghĩa quan trọng, quyết định đối với cả


20

quá trình giải quyết vụ án hình sự. Từ việc tiếp nhận thông tin, nguồn tin đầu
tiên về tội phạm, phân loại và lên phương án giải quyết, đến việc tiến hành
các hoạt động đầu tiên nhằm tiến hành xác minh như khám nghiệm hiện
trường, khám nghiệm tử thi, khám xét... nhằm thu thập dấu vết, là một trong
những căn cứ để đưa ra kết luận có hay không có dấu hiệu tội phạm, từ đó ra
quyết định khởi tố hay quyết định không khởi tố vụ án hình sự. Để có thể đảm
bảo rằng việc phân loại nguồn tin, quyết định phân công tiến hành xác minh
được ban hành kịp thời; việc thực hiện công tác khám nghiệm hiện trường,
khám nghiệm tử thi đảm bảo thu thập được đầy đủ các dấu vết phục vụ cho
quá trình xác minh, quá trình điều tra, truy tố, xét xử sau này; việc thực hiện
các hoạt động bắt, tạm giữ trong giai đoạn khởi tố sao cho đảm bảo vẫn tôn
trọng quyền con người, quyền công dân của người bị bắt, tạm giữ... Việc quy