Rèn kĩ năng làm văn nghị luận cho học sinh lớp 7
Rèn kĩ năng :
làm văn nghị luận cho học sinh lớp 7
A. đặt vấn đề:
Văn nghị luận là một thể loại khó đối với học sinh THCS nói chung và đặc biệt khó
đối với học sinh lớp 7. Khi đợc học chơng trình thay sách giáo khoa, học sinh lớp 7 đợc
tiếp xúc với loại văn bản nghị luận mà trong chơng trình cải cách trớc đây chỉ giành cho
đối tợng học sinh từ lớp 8 trở lên.
Vậy, nên dạy văn bản nghị luận nh thế nào để học sinh lớp 7 hiểu, cảm nhận và vận
dụng để tập nghị luận về một vấn đề cụ thể trong cuộc sống hoặc trong tác phẩm văn
học phù hợp với trình độ nhận thức và độ tuổi của các em. Đây là điều không ít giáo
viên dạy văn lớp 7 trăn trở tìm cách dễ hiểu nhất để hớng dẫn các em làm tốt bài văn
nghị luận. Trong khả năng của mình tôi cũng mạnh dạn chọn đề tài này để tìm hiểu và
vận dụng vào thực tế giảng dạy, góp phần giúp các em học sinh học tốt hơn môn Ngữ
Văn nói chung và văn nghị luận nói riêng.
b. giải quyết vấn đề:
1. Thực trạng :
- Với học sinh lớp 7, việc trình bày một ý kiến hay lí lẽ trong cuộc cuộc sống thờng
ngày không phải là việc các em cha từng làm. Tuy nhiên việc trình bày ý kiến, quan
điểm dới dạng hệ thống với nhiều luận điểm lớn nhỏ, đòi hỏi có lập luận chặt chẽ lại là
việc không đơn giản chút nào.
- Qua khảo sát nhiều bài văn nghị luận của học sinh lớp 7( với hai kiểu: chứng minh
và giải thích) tôi thấy nổi bật mấy vấn đề sau:
+ Một số học sinh không biết mình cần phải trình bày nội dung gì, hoặc nếu biết
nội dung thì không biết trình bày cụ thể nh thế nào.
+ Vốn kiến thức của đa số các em (về cuộc sống và sách vở) còn hạn hẹp, và khả
năng vận dụng kiến thức đã học từ các phân môn khác trong khi làm bài cha tốt.
+ Khả năng liên hệ một vấn đề đợc học, đọc vào thực tế cuộc sống của bản thân các
em cha đầy đủ, rõ ràng.
2. Nguyên nhân:
Đây là một số nguyên nhân chủ yếu:

+ Kiểu chứng minh đề ra thờng có các lệnh nh: hãy chứng minh, hãy làm sáng tỏ,
bằng những dẫn chứng hãy chứng minh rằng,...
+ Kiểu giải thích thờng có lệnh: Hãy giải thích, em hiểu thế nào là...? Câu...có ý
nghĩa gì?...
- Xác định vấn đề cần nghị luận:
Nguyễn Phơng Nhung- THCS Trần Hng Đạo, ĐH
Rèn kĩ năng làm văn nghị luận cho học sinh lớp 7
+ Đối với cả văn chứng minh và giải thích vấn đề nghị luận thờng đợc chứa trong nội
dung câu tục ngữ, ca dao, câu thơ, câu văn hay ý kiến, nhận định (phần ở trong dấu
ngoặc kép)
+ Vấn đề nghị luận có khi thể hiện rất rõ qua nội dung ý kiến , nhận định. Nhng cũng
có khi ẩn trong nghĩa bóng, nghĩa rộng hay trong mối quan hệ giữa các vế trong câu văn,
giữa các câu trong đoạn văn.
Trờng hợp này cần xác định nghĩa đen rồi từ đó khái quát thành nghĩa bóng, tìm
quan hệ giữa các vế câu ( nhân- quả, tơng phản, điều kiện- hệ quả...)rồi rút ra vấn đề.
- Phạm vi nghị luận: trong sách vở, thực tế cuộc sống, giới hạn nội dung...)
VD:
Đề 1: Hãy chứng minh ngời mẹ có vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống của
chúng ta.
Đề 2: Hãy giải thích câu tục ngữ Uống n ớc nhớ nguồn .
Đề 3: Trong th gửi học sinh nhân ngày khai trờng Bác Hồ viết: Non sông Việt
Nam có trở nên tơi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bớc lên đài vinh quang sánh
vai với các cờng quốc năm châu đợc hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học
tập của các em.... Em hiểu thế nào về lời dạy của Bác?
* Về kiểu bài: Chứng minh ( đề 1), giải thích( đề 2, 3)
* Về vấn đề nghị luận:
- Đề 1: Thể hiện rõ qua nội dung đề. Đó là: Vai trò quan trọng của ngời mẹ trong
cuộc sống chúng ta.
- Đề 2: Là câu tục ngữ, vấn đề ẩn trong nghĩa bóng.
+ Cần xác định nghĩa đen

ý kiến, nhận định, câu tục ngữ, ca dao...)
+ Có thể mở bài bằng cách trực tiếp hoặc gián tiếp.
+ Kết bài phải khẳng định đợc ý nghĩa giá trị của vấn đề.
+ Cả hai phần đều phải ngắn gọn, súc tích.
- Kĩ năng viết đoạn văn trình bày luận điểm:
+ Luận điểm phải rõ ràng, có thể đặt vị trí đầu hoặc cuối câu tuỳ cách trình bày
diễn dịch hay quy nạp. Các lí lẽ và dẫn chứng cũng phải đợc sắp xếp theo trình tự hợp lí
để làm nổi bật luận điểm( thứ tự thời gian, không gian, mức độ tiêu biểu...) .
+ Cách đa dẫn chứng cũng phải khéo léo: có khi liệt kê, có khi vừa nêu vừa phân
tích...
- Kĩ năng liên kết đoạn văn:
Phơng tiện là các từ ngữ có ý nghĩa chuyển tiếp: Vì vậy, vậy nên, thế mà, bởi thế, thứ
nhất, thứ hai, bên cạnh đó, ngoài ra...
Ngoài ra còn một số kĩ năng khác.
c. Một số dạng bài tập rèn kĩ năng làm văn nghị luận:
Nguyễn Phơng Nhung- THCS Trần Hng Đạo, ĐH
Rèn kĩ năng làm văn nghị luận cho học sinh lớp 7
Để có kĩ năng thì học sinh phải chịu khó làm bài. Sau đây là một số dạng bài tập tôi
thờng dùng cho đối tợng học sinh lớp 7:
- Bài tập phân tích đề bài ( Xác định kiểu bài, nội dung nghị luận, phạm vi nghị luận)
VD: Phân tích đề bài sau : Giải thích câu tục ngữ Tốt gỗ hơn tốt n ớc sơn
- Bài tập phân tích đề mở cho học sinh giỏi ( Tập định hớng và lựa chọn nội dung sẽ
trình bày dựa trên tính chất đề, các thao tác nghị luận sẽ sử dụng,...)
VD: Tìm hiểu đề bài: Im lặng là vàng.
- Bài tập nhận biết luận điểm (Tìm luận điểm trong đoạn văn nghị luận, xác định luận
điểm trong dãy luận đề, luận điểm, lí lẽ.)
- Bài tập tìm luận điểm để giải quyết một vấn đề cho trớc.
VD: Tìm các luận điểm cho đề bài sau: Kết quả của việc nói dối
- Bài tập đặt câu hỏi và trả lời câu hỏi tìm ý.
- Bài tập tìm dẫn chứng cho luận điểm.