ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

LÊ THỊ BÁ MỲ

THIẾT KẾ CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC PHẦN SINH HỌC TẾ BÀO
THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
GIÂI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH

Demo Version - Select.Pdf SDK
Chuyên ngành: Lí luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Sinh học

Mã số: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THEO ĐỊNH HƢỚNG ỨNG DỤNG

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS.VĂN THỊ THANH NHUNG

Thừa Thiên Huế, năm 2018
i


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết
quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử
dụng và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình nào khác.
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lê Thị Bá Mỳ



MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa ............................................................................................................... i
Lời cam đoan ...............................................................................................................ii
Lời cám ơn ................................................................................................................ iii
MỤC LỤC ................................................................................................................... 1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ......................................................................... 4
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH ẢNH .................................................... 5
PHẦN 1: MỞ ĐẦU.................................................................................................... 6
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI .......................................................................................... 6
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU ................................................................................... 7
3. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ................................................................................... 7
4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC ................................................................................... 8
5. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU ................................................................................ 8
6. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ........................................................................... 8
7. PHẠM VI NGHIÊN CỨU ...................................................................................... 9

Version
- Select.Pdf
SDK
8. LƢỢC SỬDemo
VẤN ĐỀ
NGHIÊN
CỨU .....................................................................
9
9. NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI ................................................................... 10
10. CẤU TRÚC LUẬN VĂN ................................................................................... 10
PHẦN 2. NỘI DUNG .............................................................................................. 12


Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
1.2.2. Nguyên
nhân của
thực trạng
...........................................................................
29
1.2.2.1. Nguyên nhân chủ quan ................................................................................. 29
1.2.2.2. Nguyên nhân khách quan ............................................................................. 29
TIỂU KẾT CHƢƠNG 1............................................................................................ 30
CHƢƠNG 2. THIẾT KẾ CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC PHẦN SINH HỌC TẾ BÀO
THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO
HỌC SINH................................................................................................................ 31
2.1. Hệ thống chuyên đề trong phần Sinh học tế bào................................................ 31
2.1.1. Phân tích cấu trúc, nội dung phần Sinh học tế bào ......................................... 31
2.1.2. Hệ thống chuyên đề trong phần Sinh học tế bào............................................. 33
2.2. Thiết kế các chuyên đề dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực giải quyết
vấn đề cho học sinh phần Sinh học tế bào ................................................................ 33
2.2.1. Nguyên tắc thiết kế.......................................................................................... 33
2.2.2. Quy trình thiết kế ............................................................................................ 34

2


2.3. Tổ chức dạy các chuyên đề dạy học phần Sinh học tế bào theo định hƣớng phát
triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh ........................................................... 44
2.3.1. Quy trình tổ chức dạy học chuyên đề theo hƣớng hình thành năng lực giải

3


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt

Chữ viết đầy đủ

GQVĐ

Giải quyết vấn đề

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

NL

Năng lực

SHTB

Sinh học tế bào

STN

Bảng 3.2. Bảng thống kê các điểm số

của bài kiểm tra trƣớc thực nghiệm và

sau thực nghiệm .......................................................................................58
Bảng 3.3. Bảng phân phối tần suất ............................................................................59

Demo
- Select.Pdf
SDK
Bảng 3.4. Bảng
tổngVersion
hợp các tham
số đặc trƣng.......................................................
60
HÌNH
Hình 2.1. Quy trình thiết kế chuyên đề dạy học theo hƣớng phát triển năng lực
GQVĐ trong môn Sinh học .....................................................................35
Hình 2.2. Sơ đồ thể hiện hai pha của quá trình quang hợp. ......................................42
Hình 2.3. Quy trình tổ chức dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề ........................47
Hình 2.4. Các giai đoạn của quá trình hô hấp ...........................................................50
Hình 2.5. Giai đoạn đƣờng phân ...............................................................................51
Hình 2.6. Chu trình Krebs .........................................................................................51
Hình 3.1. Biểu đồ phân phối tần suất ở giai đoạn TTN và STN ...............................59
Hình 3.2. Đồ thị phân phối tần suất của hai nhóm ....................................................59
Hình 3.3. Hoạt động nhóm thảo luận vấn đề cần giải quyết .....................................61
Hình 3.4. Quan sát các nhóm trình bày kết quả ........................................................61
Hình 3.5. Kết quả phiếu học tập của học sinh về hô hấp ..........................................62
Hình 3.6. Kết quả phiếu học tập về quang hợp .........................................................63


Chúng ta có thể dễ dàng chọn lựa và áp dụng phƣơng pháp dạy học chuyên
đề cho những học sinh ƣu tú nhƣng liệu có thể áp dụng cho đối tƣợng là học sinh
lớp 10 mà việc các em đã quen với khả năng ghi nhớ máy móc, tái hiện, ít đƣợc chú
trọng đến việc phát triển, rèn luyện kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề, tƣ duy
sáng tạo cho học sinh hay không?
Dạy học theo chuyên đề là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống và
hiện đại. Ở phƣơng pháp này, giáo viên không dạy học chỉ bằng cách truyền thụ
kiến thức mà chủ yếu là hƣớng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng kiến
thức vào giải quyết các nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn.

6


Dạy học theo chuyên đề là một mô hình mới cho hoạt động lớp học thay thế
cho lớp học truyền thống. Với mô hình này, học sinh có nhiều cơ hội làm việc theo
nhóm để giải quyết những vấn đề xác thực, có hệ thống và liên quan đến nhiều kiến
thức khác nhau. Học sinh thu thập đƣợc thông tin từ nhiều nguồn kiến thức nên việc
học của học sinh thực sự có giá trị vì kết nối với thực tế, rèn luyện đƣợc nhiều kĩ
năng hoạt động và kĩ năng sống. Học sinh cũng đƣợc tạo điều kiện minh họa kiến
thức mình vừa nhận đƣợc và đánh giá mình học đƣợc bao nhiêu và giao tiếp tốt nhƣ
thế nào.Với cách tiếp cận này, vai trò của giáo viên chỉ là ngƣời hƣớng dẫn, chỉ bảo
thay vì quản lý trực tiếp học sinh làm việc.
Chƣơng trình Sinh học phổ thông đƣợc phân phối dựa trên cơ sở tính hệ
thống của các cấp tổ chức sống từ nhỏ đến lớn, từ khái quát tổng thể toàn bộ thế
giới sống rồi đến cụ thể, chi tiết từ thấp đến cao, từ cấp tổ chức nhỏ đến các cấp tổ
chức lớn hơn. Trong đó kiến thức phần Sinh học tế bào khá hấp dẫn và lôi cuốn
học sinh.
Với những lý do trên, chúng tôi đã chọn đề tài: “Thiết kế chuyên đề dạy
học phần Sinh học tế bào theo định hƣớng phát triển năng lực giải quyết vấn


- Nghiên cứu các tài liệu chuyên trƣơng đƣờng lối của Đảng và chính sách
pháp luật của nhà nƣớc trong công tác giáo dục trong việc nâng cao chất lƣợng dạy
và học ở trƣờng THPT; các tƣ liệu sách báo, tạp chí liên quan đến đề tài.
- Phân tích cấu trúc chƣơng trình sinh học lớp 10, phần sinh học tế bào để
xác định kiến thức rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

Demo
- Nghiên
cứu Version
các tài liệu- Select.Pdf
về chuyên đề SDK
dạy học và dạy học theo định hƣớng
phát triển năng lực giải quyết vấn đề.
6.2. Phƣơng pháp chuyên gia
Trao đổi với những giáo viên có nhiều kinh nghiệm trong việc dạy học theo chuyên
đề, nhờ sự gúp đỡ của họ để định hƣớng cho việc triển khai và nghiên cứu đề tài.
6.3. Phƣơng pháp điều tra cơ bản
- Điều tra về thực trạng của việc dạy học theo chuyên đề và dạy học theo
định hƣớng phát triển năng lực giải quyết vấn đề, các giải pháp thƣờng sử dụng.
- Đối với giáo viên: Sử dụng phiếu điều tra để lấy số liệu về khả năng thiết
kế các chuyên đề dạy học và sử dụng chuyên đề dạy học để giảng dạy theo định
hƣớng phát triển năng lực cho học sinh. Tham khảo giáo án và ý kiến của giáo viên.
- Đối với học sinh: Dùng phiếu điều tra để điều tra chất lƣợng học tập ở các
em. Khả năng phát hiện và giải quyết của học sinh trƣớc một vấn đề . Học sinh làm
gì để rèn khả năng này. Các vấn đề khó khăn mà các em gặp phải khi rèn luyện.

8


6.4. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm

cao chất lƣợng dạy học. Trong những năm gần đây, một số luận văn thạc sĩ giáo dục
học nghiên cứu về dạy học theo chủ đề nhƣ: luận văn của tác giả Ngô Thị Thuý Ngân
(ĐHSP Huế -2011): “Tổ chức dạy học theo chủ đề chƣơng "Chất khí" Vật lý 10 với
sự hổ trợ của một số phƣơng tiện dạy học hiện đại”. Tác giả Phạm Thị Thanh Loan
(ĐHSP Huế- 2014): “dạy học theo chủ đề chƣơng “Dòng điện trong các môi trƣờng”
với sự hỗ trợ của máy tính”. Những luận văn này đều vận dụng dạy dạy theo chủ đề

9


với sự hỗ trợ của một số phƣơng tiện dạy học hiện đại để tổ chức dạy học các phần
nội dung kiến thức.
Năm 2015, trƣờng Đại học sƣ phạm Hà Nội triển khai biên soạn và xuất bản,
phát hành bộ sách Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh, gồm hai quyển:
Quyển 1: Khoa học Tự nhiên; Quyển 2: Khoa học xã hội. Bộ sách này giúp cho giáo
viên có tài liệu tham khảo chủ động, tự tin trong việc lựa chon cách thức dạy học chủ
đề tích hợp liên/phân môn đáp ứng tốt sự phát triển đa dạng các năng lực của học sinh
phổ thông, góp phần tích cực vào việc đổi mới phƣơng pháp dạy học ở các trƣờng phổ
thông hiện nay.
Ở lĩnh vực Sinh học, tháng 9/2015, tác giả Phan Thị Thanh Hội và Lê Thanh
Hoa nghiên cứu về thiết kế chuyên đề dạy học Sinh học 8 ở trƣờng trung học cơ sở.
Tháng 9/ 2016, tác giả Phạm Thị Hạnh nghiên cứu về xây dựng một số chủ đề tích
hợp trong dạy học Sinh học 11 trung học phổ thông. Tháng 11/2016, tác giả Cao
Xuân Phan nghiên cứu về xây dựng tài liệu Sinh học tế bào theo chủ đề học tập để
tổ chức dạy tự học cho học sinh trung học phổ thông. Tháng 1/2017, tác giả Nguyễn
Phƣơng Chi và Nguyễn Thị Hồng Phƣơng nghiên cứu về quy trình xây dựng và tổ

Version
Select.Pdf
SDK

11