BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU
LỊCH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC THỂ THAO TP. HỒ CHÍ MINH
-----   -----

TRẦN PHƯƠNG TÙNG

NGHIÊN CỨU HIỆU QUẢ CỦA THỰC HÀNH HATHA YOGA
LÊN THỂ CHẤT VÀ TÂM LÝ SINH VIÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN LANG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

TP. HỒ CHÍ MINH, 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC THỂ THAO TP. HỒ CHÍ MINH
-----   -----

TRẦN PHƯƠNG TÙNG

NGHIÊN CỨU HIỆU QUẢ CỦA THỰC HÀNH HATHA YOGA
LÊN THỂ CHẤT VÀ TÂM LÝ SINH VIÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN LANG

Ngành : Giáo dục học
Mã số: 9140101

Mục đích nghiên cứu: ...................................................................................................... 2
Mục tiêu nghiên cứu: ....................................................................................................... 3
Giả thuyết nghiên cứu: .................................................................................................... 3
Chương 1
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ........................................................... 4
1.1. Cơ sở lý thuyết và khoa học của Hatha Yoga đối với sức khỏe............................... 4
1.1.1. Khái quát Yoga ............................................................................................. 4
1.1.2. Nguồn gốc và sự phát triển của Yoga ........................................................... 5
1.1.3. Khái quát Hatha Yoga................................................................................... 9
1.1.4. Một số hệ thống bài tập Hatha Yoga phổ biến ........................................... 11
1.1.5. Hiệu quả của thực hành Hatha Yoga đối với sức khỏe............................... 20
1.2. Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi sinh viên ................................................................. 31
1.2.1. Đặc điểm sinh lý của lứa tuổi sinh viên ...................................................... 32
1.2.2. Đặc điểm tâm lý của lứa tuổi sinh viên ...................................................... 35
1.3. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến sức khỏe, giáo dục thể chất ..................... 39
1.3.1. Sức khỏe...................................................................................................... 39
1.3.2. Giáo dục thể chất ........................................................................................ 41
1.4. Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài............................................ 41
Chương 2
ĐỐI TƯ NG, PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU .......................... 49


2.1. Đối tư ng nghiên cứu ............................................................................................. 49
2.1.1. Đối tư ng nghiên cứu ................................................................................. 49
2.1.2. Khách thể nghiên cứu ................................................................................. 49
2.1.3. Phạm vi nghiên cứu .................................................................................... 51
2.2. Tổ chức nghiên cứu ................................................................................................ 52
2.3. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................................ 53
2.3.1. Phương pháp phân tích và tổng h p tài liệu ............................................... 53
2.3.2. Phương pháp chọn mẫu .............................................................................. 53

Trường Đại học Văn Lang ..................................................................................109
3.3.1. Đánh giá hiệu quả của thực hành Hatha Yoga lên thể chất sinh viên Trường
Đại học Văn Lang ...............................................................................................109
3.3.2. Đánh giá hiệu quả của thực hành Hatha Yoga lên tâm lý sinh viên Trường
Đại học Văn Lang qua thang đánh giá trầm cảm thanh thiếu niên RADS 10 – 20 ..
............................................................................................................................126
3.3.3. Bàn luận về hiệu quả của thực hành Hatha Yoga lên thể chất và tâm lý sinh
viên Trường Đại học Văn Lang ..........................................................................132
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ...................................................................................148
KẾT LUẬN.........................................................................................................148
KIẾN NGHỊ ........................................................................................................149
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN
QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
BS

Bác sĩ

ĐC

Đối chứng

ĐH

Đại học


Thạc sĩ

TN

Thực nghiệm

Tp

Thành phố

Tr

Trang

TS

Tiến sĩ


DANH MỤC NHỮNG ĐƠN VỊ TÍNH
Centimet:

cm

Độ (góc):

°

Giây:


1.1.

Các mốc thời gian phát triển của Yoga

6

1.2.

Hệ thống các tư thế trong Hatha Yoga Pradipika

11

1.3.

Hệ thống shatkarmas và pranayama trong Hatha Yoga
Pradipika

12

1.4.

Hệ thống bài tập Hatha Yoga cơ bản của Sivananda Yoga

13

1.5.

Hệ thống bài tập Hatha Yoga sơ cấp của Ashtanga Yoga

15

49

Lang
Một số đặc điểm khách thể nghiên cứu tham gia thực nghiệm
2.2.

để đánh giá hiệu quả của thực hành Hatha Yoga lên thể chất

50

và tâm lý sinh viên Trường Đại học Văn Lang
2.3.

Các giai đoạn nghiên cứu của luận án

52

2.4.

Đánh giá ch số khối cơ thể BMI)

56

2.5.

Đánh giá ch số HW

61

Bảng điểm đánh giá khả năng thăng bằng thông qua test


Đặc điểm thể chất của sinh viên Trường Đại học Văn Lang
qua một số ch số hình thái

78

So sánh kết quả kiểm tra một số ch số hình thái của sinh viên
3.5.

Trường Đại học Văn Lang với thanh niên Việt Nam c ng lứa

79

tuổi, giới tính
3.6.

Đặc điểm thể chất sinh viên Trường Đại học Văn Lang qua
một số ch số chức năng

80

So sánh kết quả kiểm tra một số ch số chức năng của sinh
3.7

viên Trường Đại học Văn Lang với thanh niên Việt Nam

81

c ng lứa tuổi, giới tính
3.8.


89

3.13.

Kết quả kiểm định Chi-Square Tests

89

3.14.

Tiêu chuẩn đánh giá thể lực sinh viên 18 và 19 tuổi

93

Đánh giá thể lực của sinh viên Trường Đại học Văn Lang
3.15.

theo tiêu chuẩn đánh giá, xếp loại thể lực sinh viên theo

93

Quyết định 53/2008/QĐ-BGDĐT
3.16.

Đối tư ng phỏng vấn Phiếu phỏng vấn số 2

96

Kết quả phỏng vấn mức độ ưu tiên sử dụng hệ thống Yoga

Sau 99
Sau 99
100

3.24.

Tiến trình thực nghiệm giai đoạn 1

Sau 106

3.25.

Tiến trình thực nghiệm giai đoạn 2

Sau 106

So sánh kết quả kiểm tra một số ch số hình thái của nam sinh
3.26.

viên Trường Đại học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các

Sau 109

thời điểm trước và sau thực nghiệm
So sánh kết quả kiểm tra một số ch số hình thái của n sinh
3.27.

viên Trường Đại học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các

Sau 109

Sau 118


học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trước
và sau thực nghiệm
3.32.

Kết quả kiểm định thang đo RADS 10 – 20 (n=80)

127

So sánh tỷ lệ sinh viên có biểu hiện trầm cảm gi a nhóm thực
3.33.

nghiệm và nhóm đối chứng tại thời điểm trước và sau thực

128

nghiệm
3.34.

Kết quả kiểm định Chi-Square Tests

128

Sự thay đổi điểm đánh giá biểu hiện trầm cảm của sinh viên
3.35.

nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng tại thời điểm trước và


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
BIỂU ĐỒ

NỘI DUNG

TRANG

So sánh nhịp tăng trưởng kết quả kiểm tra một số ch số
3.1.

hình thái của sinh viên Trường Đại học Văn Lang gi a

110

nhóm TN và ĐC trước và sau thực nghiệm
So sánh chiều cao đứng cm) của sinh viên Trường Đại học
3.2.

Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trước và

111

sau thực nghiệm
So sánh cân nặng kg) của sinh viên Trường Đại học Văn
3.3.

Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trước và sau

111


Trường Đại học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các

115

thời điểm trước và sau thực nghiệm
So sánh ch số tần số hô hấp yên tĩnh của sinh viên Trường
3.8.

Đại học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm

115

trước và sau thực nghiệm
So sánh các ch số huyết áp của sinh viên Trường Đại học
3.9.

Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trước và
sau thực nghiệm

116


So sánh ch số công năng tim của sinh viên Trường Đại học
3.10.

Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trước và

116

sau thực nghiệm


và sau thực nghiệm
So sánh nằm ngửa gập bụng lần/30s) của sinh viên Trường
3.15.

Đại học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm

121

trước và sau thực nghiệm
So sánh bật xa tại ch
3.16.

cm) của sinh viên Trường Đại học

Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trước và

121

sau thực nghiệm
So sánh chạy con thoi 4x10m s) của sinh viên Trường Đại
3.17.

học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trước

122

và sau thực nghiệm
So sánh chạy t y sức 5 phút m) của sinh viên Trường Đại
3.18.

trước và sau thực nghiệm
So sánh thăng bằng tĩnh s) của sinh viên Trường Đại học
3.22.

Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trước và

125

sau thực nghiệm
Đánh giá kết quả kiểm tra thể lực của nam sinh viên nhóm
3.23.

thực nghiệm ở mức Chưa đạt tại các thời điểm trước và sau

136

thực nghiệm
Đánh giá kết quả kiểm tra thể lực của n sinh viên nhóm
3.24.

thực nghiệm ở mức Chưa đạt tại các thời điểm trước và sau
thực nghiệm

137


DANH MỤC CÁC HÌNH
HÌNH

NỘI DUNG


23

1.6.

Tư thế Rắn hổ mang

23

1.7.

Tư thế Con châu chấu

24

1.8.

Tư thế Cây cung

24

1.9.

Tư thế Vặn cột sống

25

1.10.

Tư thế Con quạ


58

2.4.

Đo tần số hô hấp

58

2.5.

Đo huyết áp

59

2.6.

Kiểm tra công năng tim

61

2.7.

Đo dung tích sống

62

2.8.

Kiểm tra lực bóp tay thuận

Kiểm tra d o gập thân

66

2.14.

Kiểm tra độ d o khớp gối

66

2.15.

Kiểm tra thăng bằng tĩnh

67

2.16.

Trắc nghiệm tâm lý bằng thang RADS 10 - 20

68


DANH MỤC PHỤ LỤC
PHỤ LỤC

NỘI DUNG
Phiếu phỏng vấn về việc sử dụng các ch số/test/thang đo đánh giá thể

Phụ lục 1


tiến sĩ của Nghiên cứu sinh Trần Phương T ng có xác nhận của Hiệu
trưởng Trường Đại học Văn Lang)


1

ĐẶT VẤN ĐỀ
Hatha Yoga là một môn khoa học kiểm soát tâm trí và cơ thể bằng việc chủ
trương tập thể dục các tư thế asana và thở pranayama. Hatha Yoga là một khái niệm
mới của Yoga có nguồn gốc từ Ấn Độ khoảng thế kỷ XI – XII. Từ thế kỷ XV đến nay
Hatha Yoga không ngừng đư c hoàn thiện và phát triển.
Thực hành Hatha Yoga rèn luyện tất cả các khía cạnh của sức khỏe, làm cân bằng
thể chất, tinh thần, trí tuệ và tâm hồn. Các tư thế asana giúp đảm bảo một quá trình
phân phối năng lư ng sinh học đều đặn, hay còn gọi là nguồn sinh lực đem lại sự
thanh thản cho tinh thần. Các tư thế asana đem lại sự cân bằng tuyệt diệu cho các hệ
hô hấp, tuần hoàn, thần kinh, nội tiết, tiêu hóa, bài tiết và sinh sản. Trạng thái cân bằng
của cơ thể sẽ đem lại sự thanh thản, bình an về tinh thần và kích thích trí tuệ thêm
minh mẫn. Hatha Yoga giúp làm giảm thiểu tác động của stress lên con người, thực
hành đều đặn các tư thế asana và thở pranayama sẽ tăng cường chức năng của hệ thần
kinh, giúp chúng ta có thể đương đầu với các tình huống gây stress với thái độ tích cực
[4, tr. 16]. Theo Hoàng Thị Ái Khuê, Hatha Yoga còn h tr ch a một số bệnh, như:
bệnh tim mạch (rối loạn nhịp tim, cao huyết áp, thấp huyết áp, bệnh mạch vành); bệnh
đái tháo đường; bệnh thoái hóa cột sống, đau vai gáy, thoát vị đĩa đệm, bệnh về xương
khớp; bệnh hen suyễn, trào ngư c thực quản, mất ngủ, trầm cảm; bệnh ung thư, rối
loạn thần kinh thực vật, động kinh. Ngoài ra, thực hành Hatha Yoga còn chống lão
hóa, làm đẹp, giảm cân và tăng cân [22], [23], [24], [25].
Thực hành Hatha Yoga đem lại nh ng l i ích thiết thực cho sức khỏe cộng đồng
nên nó đư c phát triển rộng rãi trên thế giới và ở Việt Nam. Thực hành Hatha Yoga
không phân biệt lứa tuổi, giới tính, tình trạng sức khỏe người tập; không phân biệt các

Khi nghiên cứu về hiệu quả của thực hành Hatha Yoga lên sức khỏe người học,
trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu cụ thể, trong khi ở Việt Nam còn rất
mới m . Vì vậy, nghiên cứu sinh đặc biệt quan tâm đến nội dung nghiên cứu này.
Từ nh ng lý do nêu trên, nghiên cứu sinh tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên
cứu hiệu quả của thực hành Hatha Yoga lên thể chất và tâm lý sinh viên Trường
Đại học Văn Lang”.
Mục đích nghiên cứu:
Đánh giá đư c hiệu quả của thực hành Hatha Yoga lên thể chất và tâm lý sinh
viên Trường Đại học Văn Lang để đưa hệ thống bài tập Hatha Yoga vào chương trình
GDTC tại Trường Đại học Văn Lang.


3

Mục tiêu nghiên cứu:
1. Đánh giá thực trạng thể chất và tâm lý sinh viên Trường Đại học Văn Lang
1.1. Xác định các ch số, test và thang đo đánh giá thực trạng thể chất và tâm lý
sinh viên Trường Đại học Văn Lang.
1.2. Đánh giá thực trạng thể chất sinh viên Trường Đại học Văn Lang.
1.3. Đánh giá thực trạng tâm lý sinh viên Trường Đại học Văn Lang qua thang
đánh giá trầm cảm thanh thiếu niên RADS 10 – 20.
1.4. Bàn luận về thực trạng thể chất và tâm lý sinh viên Trường Đại học Văn Lang.
2. Lựa chọn hệ thống bài tập Hatha Yoga cho sinh viên Trường Đại học Văn
Lang
2.1. Xác định hệ thống Yoga làm nền tảng lựa chọn hệ thống bài tập Hatha Yoga
cho sinh viên Trường Đại học Văn Lang.
2.2. Lựa chọn hệ thống bài tập Hatha Yoga cho sinh viên Trường Đại học Văn
Lang.
2.3. Chương trình thực nghiệm hệ thống bài tập Hatha Yoga cho sinh viên
Trường Đại học Văn Lang.

lại”, “gi chặt, mắc vào, đặt dưới ách” [3, tr. 13].
Yoga là sự thực hành phần triết lý của các giáo phái Samkhya, Vedanta và
Upanisha, nên Yoga có nhiều nghĩa [28, tr. 14].
Yoga là sự kết h p của con người với dharma con đường của anh ta, vận mệnh
của anh ta) hoặc là của nh ng tâm hồn riêng l cùng với một tâm hồn rộng lớn [1].
Yoga là sự h p nhất của cái tôi với vũ trụ. Yoga là một khoa học nhưng cũng là
môn nghệ thuật, nếu người họa sĩ cần cây cọ để vẽ hoặc nhạc sĩ cần cây đàn thì Yoga
cần thể xác và ý chí của bản thân. Các bậc hiền triết xưa đã ví Yoga như cái cây ăn
quả. Cũng như trái là thành quả cuối cùng của cây thì Yoga chuyển bóng tối thành ánh
sáng, dốt nát thành tri thức, tri thức thành minh triết và sự minh triết trở thành trạng
thái bình an, tinh khiết và niềm an lạc tuyệt vời của tự bản thân trải nghiệm đư c [4, tr.
23].
Yoga là một phương pháp khoa học và thực tiễn chuẩn bị cho việc tìm kiếm Chân
ngã trong tôn giáo. M i ngành khoa học đều có phương pháp riêng để kiểm nghiệm,
Yoga cũng như vậy, cũng có cách thức riêng để chứng minh Chân ngã là điều hoàn toàn
có thể trải nghiệm đư c. Con người sẽ ngộ ra chân ngã ch khi anh ta có thể vư t lên
trên mọi giác quan của mình, và khi tâm trí và trí tuệ của anh ta ngưng hoạt động [38, tr.
3].
Yoga là một khoa học toàn diện về đời sống, Yoga bắt nguồn từ Ấn Độ nhiều
ngàn năm trước đây. Yoga là hệ thống phát triển bản thân lâu đời nhất trên thế giới,


5

Yoga bao gồm cơ thể, tâm trí và tâm linh. Nh ng tu sĩ Yoga từ xa xưa đã có một sự
hiểu biết sâu sắc về bản chất cốt lõi của con người và biết anh ta cần nh ng gì để sống
hòa h p với chính anh ta và với môi trường quanh anh ta [37, tr. 21].
Yoga là một phương pháp sống, một hệ thống hướng dẫn tập luyện thống nhất
cho cơ thể, trí tuệ và nội tâm. Nghệ thuật sống đúng cách này đư c thực hành và hoàn
thiện ở Ấn Độ cách đây hàng nghìn năm, Yoga là một sự tr giúp thực tiễn chứ không