BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT TP.HỒ CHÍ MINH

TRẦN THỊ KIM NGÂN

CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC
VẬN DỤNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ TẠI
CÁC DOANH NGHIỆP THỦY SẢN
TỈNH BẠC LIÊU

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : Kế toán Mã
số ngành: 60340301

TP.HỒ CHÍ MINH, tháng 06 năm 2017


i

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

Cán bộ hướng dẫn khoa học : PGS. TS. Phan Đức Dũng.
(Ghi rõ họ, tên, học hàm, học vị và chữ ký)

Luận văn Thạc sĩ được bảo vệ tại Trường Đại học Công nghệ TP. HCM
ngày 23 tháng 04 năm 2017
Thành phần Hội đồng đánh giá Luận văn Thạc sĩ gồm:
STT


TS. Phan Mỹ Hạnh

Ủy viên, Thư ký

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã được sửa
chữa
(nếu có).
Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV


ii

TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP. HCM
VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
TP. HCM, ngày 30 tháng 03 năm 2017

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Họ tên học viên: Trần Thị Kim Ngân
Ngày, tháng, năm sinh: 21/11/1988
Chuyên ngành: Kế toán.

Giới tính: Nữ
Nơi sinh: Tiền Giang
MSHV: 1541850030

I- Tên đề tài:
Các nhân tố tác động đến việc vận dụng kế toán quản trị tại các doanh nghiệp

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết
quả nêu trong Luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ
công trình nào khác.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã
được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc.
Học viên thực hiện Luận văn

Trần Thị Kim Ngân


4

LỜI CẢM ƠN
Tôi xin gởi lời cảm ơn chân thành và tri ân sâu sắc đối với của trường Đại học
Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, đặc biệt là các thầy cô Khoa Kế toán – Kiểm toán đã tạo
điều kiện cho tôi có nhiều thời gian để hoàn thành khóa luận của mình. Và tôi xin chân
thành cảm PGS.TS.Phan Đức Dũng đã nhiệt tình hướng dẫn tôi trong suốt thời gian
thực hiện và hoàn thành khóa luận.
Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè và quý anh/chị trong các doanh nghiệp
đã dành thời gian quý báu của mình đã giúp đỡ tôi hoàn thành khảo sát.
Họ và tên học viên

Trần Thị Kim Ngân


5

TÓM TẮT
Kế toán quản trị có vai trò quản lý hữu hiệu, giúp nhà quản trị có những công cụ

management accounting at fishery enterprises in Bac Lieu province.
- The solutions to improve the situation of applying management accounting.
The author used investigation and survey method to solve these above issues. Via
the survey of 62 enterprises and 154 survey papers, the author has identified and
quantified the effect of 5 factors: Enterprise scale, Enterprise culture, Accoutant level,
the Manager awareness and the Expenses of applying management accounting. From
the information collected in the survey papers, the author gathered, analysed and
evaluated the situation before giving conclusion and recommendation.


vii

MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ...............................................................................................Trang
1. Tính cấp thiết của đề tài................................................................................ 1
2. Mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứu ........................................ 2
2.1.

Mục tiêu của đề tài ............................................................................... 2

2.2.

Nội dung nghiên cứu ............................................................................ 2

2.3.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ................................... 2

3. Phạm vi nghiên cứu ....................................................................................... 3
4. Câu hỏi nghiên cứu........................................................................................ 3

dụng KTQT......................................................................................................... 42
2.5.1. Lý thuyết bất định .................................................................................. 43
2.5.1.1. Nội dung lý thuyết........................................................................... 43
2.5.1.2. Áp dụng lý thuyết bất định vào việc vận dụng KTQT .................... 44
2.5.2. Lý thuyết đại diện .................................................................................. 46
2.5.2.1. Nội dung lý thuyết........................................................................... 46
2.5.2.2. Áp dụng lý thuyết đại diện vào việc vận dụng KTQT..................... 46
2.5.3. Lý thuyết xã hội học .............................................................................. 47
2.5.3.1. Nội dung lý thuyết........................................................................... 47
2.5.3.2. Áp dụng lý thuyết xã hội học vào việc vận dụng KTQT ................. 47
Chương 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ................................................................ 50
3.1. Quy trình nghiên cứu .................................................................................. 50
3.1.1. Thiết kế nghiên cứu ............................................................................... 50
3.1.2. Quy trình nghiên cứu ............................................................................. 51
3.2. Xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố tác động đến việc vận dụng
KTQT tại doanh nghiệp thủy sản ..................................................................... 52
3.3 Phương pháp nghiên cứu định tính ............................................................ 53
3.3.1. Thiết kế nghiên cứu định tính ................................................................ 53
3.3.2. Kết quả thảo luận chuyên gia................................................................. 53
3.3.3. Xây dựng các giả thuyết thiết kế ........................................................... 56
3.4. Phương pháp nghiên cứu định lượng ........................................................ 56


9

3.4.1. Xây dựng thang đo................................................................................. 56
3.4.2. Phương pháp đo lường và tính toán dữ liệu........................................... 57
3.4.3. Thiết kế nghiên cứu định lượng ............................................................. 58
3.4.4. Mô hình hồi quy..................................................................................... 59
Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ................................................................. 61

5.2.1. Đối với cơ sở đào tạo nguồn nhân lực ................................................. 105
5.2.2. Đối với nhân viên KTQT ..................................................................... 105
5.2.3. Đối với nhà quản trị DN ...................................................................... 105
5.2.4. Đối với DN .......................................................................................... 106
5.2.5. Đối với cơ quan nhà nước.................................................................... 106
TÀI LIỆU THAM KHẢO.................................................................................... 109
PHỤ LỤC I: Phiếu Khảo sát
PHỤ LỤC II: Danh sách các doanh nghiệp khảo sát


11

DANH MỤC VIẾT TẮT
BTC:

Bộ tài chính

CP:

Cổ phần

DNTN:

Doanh nghiệp tư nhân

KTQT:

Kế toán quản trị

MTV:

Bảng 4.14: Bảng phân tích hồi quy Anova .............................................................. 93
Bảng 4.15: Kiểm định Spearman.............................................................................. 93
Bảng 4.16: Kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu........................................ 98


xiii

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
Hình 2.1: Sơ đồ khung lý thuyết bất định cập nhật của Macy và Arunachalam.. 44
Hình 2.2.: Sơ đồ diễn giải khung lý thuyết bất định cập nhật của Chenhall........ 45
Hình 2.3: Sơ đồ khung lý thuyết đại diện Healy và Palepu ................................. 47
Hình 2.4: Khung lý thuyết xã hội học Covaleski và ctg (1996) .......................... 48
Hình 3.1: Khung nghiên cứu luận án ................................................................... 52
Hình 3.2: Mô hình nghiên cứu ............................................................................ 53
Hình 4.1: Số lượng các DN thủy sản tỉnh Bạc Liêu............................................. 62
Hình 4.2: Mô hình kết quả hồi quy ...................................................................... 95
Hình 4.3: Đồ thị phân tán phần dư chuẩn hóa...................................................... 96
Hình 4.4: Biểu đồ tần số của phần dư chuẩn hóa................................................. 97


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Việt Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế sâu rộng với khu vực và thế giới
nhằm tạo ra sự phát triển nhanh của đất nước. Phù hợp với sự phát triển của chính sách
kinh tế vi mô và vĩ mô, công cụ kế toán cũng thay đổi theo.Tuy nhiên, kế toán quản trị
chỉ mới được hệ thống hóa và phát triển một cách có hệ thống về lý luận và thực tiễn ở
những thập kỹ gần đây trong các doanh nghiệp. Đặc biệt là các doanh nghiệp có quy
mô, sự tiến bộ nhất định về khoa học kỹ thuật, trình độ quản lý, điều kiện xử lý thông

+ Xác định thực trạng về Kế toán quản trị trong các doanh nghiệp thủy sản tỉnh
Bạc Liêu
+ Các nhân tố tác động và mức độ tác động của các nhân tố đến việc vận dụng Kế
toán quản trị trong các doanh nghiệp thủy sản tỉnh Bạc Liêu
+ Các giải pháp nhằm hoàn thiện Kế toán quản trị tại các doanh nghiệp thủy sản
tỉnh Bạc Liêu
2.2. Nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu các nhân tố tác động đến việc vận dụng
Kế toán quản trị tại các doanh nghiệp thủy sản tỉnh Bạc Liêu.
2.3. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn được thực hiện trong suốt quá trình nghiên cứu và kết hợp hai phương
pháp nghiên cứu định tính và định lượng như sau:
- Phương pháp định tính: dùng công cụ phỏng vấn kết hợp với xin ý kiến của
chuyên gia để xác định nhân tố tác động đến việc vận dụng KTQT trong các doanh
nghiệp thủy sản trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu. Từ nội dung trao đổi, tác giả sẽ sử dụng kết
quả thảo luận cuối cùng để làm cơ sở để xây dựng bảng câu hỏi phục vụ cho công tác
khảo sát.
- Phương pháp nghiên cứu định lượng
+ Tổng thể mẫu và mẫu nghiên cứu
• Xác định tổng thể mẫu nghiên cứu
• Xác định mẫu nghiên cứu


3

+ Phương pháp thu thập dữ liệu: Dữ liệu phục vụ để kiểm định các giả thuyết
nghiên cứu được thu thập thông qua điều tra bảng câu hỏi/phiếu điều tra. Các câu hỏi
điều tra gồm các câu hỏi mở và câu hỏi đóng. Trên cơ sở các biến và thang đo cho các
biến đã được xác định, quy trình thu thập dữ liệu sơ cấp bằng phiếu điều tra được tiến
hành như sau:
+ Soạn thảo phiếu điều tra để khảo sát thử

- Thông qua kết quả nghiên cứu, tác giả đã đề xuất các giả pháp đồng bộ để góp
phần làm tăng tính khả thi của việc vận dụng KTQT trong các DN thủy sản tỉnh Bạc
Liêu.
- Nghiên cứu này cũng góp phần làm tài liệu tham khảo cần thiết và bổ ích cho các
nghiên cứu tiếp theo.
6. KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN
Luận văn bao gồm 5 chương:
Phần mở đầu
Chương 1: Tổng quan
Chương 2: Cơ sở lý thuyết về kế toán quản trị và các nhân tố tác động đến việc
vận dụng kế toán quản trị
Chương 3: Thiết kế nghiên cứu
Chương 4: Kết quả nghiên cứu
Chương 5: Kết luận và kiến nghị


5

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
1.1. CÁC NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC
Khi tìm hiểu về các nghiên cứu các đề tài về Kế toán quản trị thì tác giả tập trung
nghiên cứu, tập hợp, phân tích và tổng hợp được một số luận văn thạc sĩ, luận án tiến
sĩ, công trình nghiên cứu và bài báo tiêu biểu có tính chất, nội dung về cơ bản có liên
quan đến luận án như sau:
(i) Tác giả Phạm Văn Dược (1997) đã nghiên cứu đề tài “Phương hướng xây
dựng nội dung và tổ chức vận dụng KTQT vào các doanh nghiệp Việt Nam”. Nghiên
cứu này đã nêu những điểm khái quát nhất về KTQT, đồng thời chỉ ra những điểm
khác nhau giữa kế toán quản trị và kế toán tài chính. Qua đó nghiên cứu đưa ra các giải
pháp để xây dựng các nội dung kế toán quản trị như: kế toán quản trị chi phí, xây dựng
dự toán ngân sách, phân tích mối quan hệ chi phí-khối lượng-lợi nhuận (CVP) và

Việt Nam”, nghiên cứu đã xác định được sự cần thiết, yêu cầu, các nguyên tắc cơ bản
và nội dung hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị chi phí, doanh thu và kết quả kinh
doanh trong các doanh nghiệp kinh doanh khách sạn ở Việt Nam, đồng thời cũng chỉ rõ
các điều kiện cơ bản mà các cơ quan quản lý Nhà Nước và bản thân các doanh nghiệp
khách sạn có thể đáp ứng đề hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị này. Tuy nhiên, nghiên
cứu chưa xem xét đến những nội dung khác của công tác tổ chức kế toán quản trị tại
những doanh nghiệp khách sạn này.
(v) Phạm Ngọc Toàn (2010), “Xây dựng nội dung và tổ chức KTQT cho các
DNNVV ở Việt Nam”. Luận án tiến sĩ, Trường Đại học Kinh tế. Luận án của tác giả đã
tổng hợp, phân tích và trình bày các nội dung và tổ chức KTQT trong DN , tác giả đã
khảo sát hiện trạng tình hình tổ chức cũng như nội dung KTQT đang áp dụng trong các
DNNVV, từ đó tác giả đưa ra kiến nghị và giải pháp nhằm hổ trợ cho các DNNVV tổ
chức tốt KTQT, tăng cường cung cấp thông tin phục vụ cho các quyết định quản lý.
(vi) Tác giả Hồ Thị Huệ (2011) “Xây dựng kế toán quản trị trong doanh nghiệp
sản xuất tại thành phố Hồ Chí Minh” đã chứng minh tầm quan trọng của kế toán quản
trị trong các doanh nghiệp sản xuất. Kế toán quản trị đưa ra tất cả các thông tin kinh tế
đã được đo lường xử lý và cung cấp cho ban lãnh đạo doanh nghiệp để điều hành hoạt


7

động sản xuất kinh doanh, hay nói cách khác kế toán quản trị giúp ban lãnh đạo doanh
nghiệp cân nhắc và quyết định lựa chọn một trong những phương án có hiệu quả kinh
tế cao nhất: phải sản xuất những sản phẩm nào, sản xuất bằng cách nào, bán các sản
phẩm đó bằng cách nào, theo giá nào, làm thế nào để sử dụng có hiệu quả các nguồn
lực và phát triển khả năng sản xuất. Luận văn đã đi sâu tìm hiểu thực trạng sử dụng kế
toán quản trị trong các doanh nghiệp sản xuất tại thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời
cũng nêu lên một số nguyên nhân chưa xây dựng mô hình kế toán quản trị và thông tin
nhà quản lý cần bộ phận kế toán quản trị cung cấp. Trên cơ sở đó, luận văn đưa ra mô
hình kế toán quản trị sử dụng cho các doanh nghiệp sản xuất tại thành phố Hồ Chí

1.2.

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI
Hiệp hội kế toán quốc tế (IFAC) vào năm 1998 đã tóm lược tiến trình phát triển

của KTQT qua bốn giai đoạn. Theo đó giai đoạn một (trước những năm 1950) với trọng
tâm xác định chi phí và kiểm soát tài chính. Trong giai đoạn này, KTQT chủ yếu liên
quan đến các vấn đề nội bộ, đặc biệt là năng lực sản xuất. Và trong nửa đầu thế kỷ 20,
việc vận dụng KTQT thịnh hành là sử dụng dự toán và kế toán chi phí. Tuy nhiên việc
phổ biến về thông tin chi phí có khuynh hướng bị xem nhẹ, và việc sử dụng thông tin
chi phí để ra quyết định chỉ được khai thác một cách kém cỏi (Aston et al., 1995).
Trọng tâm của KTQT trong giai đoạn hai (từ những năm 1950 – 1960) là cung cấp
thông tin để phục vụ cho mục địch hoạch định và kiểm soát. IFAC (1998) đã mô tả
KTQT trong giai đoạn này là “hoạt động quản trị nhưng trong vai trò của nhân viên”.
Thông qua việc sử dụng các công cụ kỹ thuật như phân tích quyết định và kế toán trách
nhiệm, các nhân viên sẽ hỗ trợ cấp trên trực tiếp của mình. Quản trị kiểm soát giai đoạn
này hướng đến sản xuất và quản lý nội bộ hơn là hướng về chiến lược và các vấn đề về
môi trường. Giai đoạn này có khuynh hướng là chỉ khi có sự sai lệch giữa kết quả thực
tế với kế hoạch kinh doanh đã được lập thì KTQT, với vai trò là một bộ phận của hệ
thống quản trị kiểm soát, mới xác định vấn đề và đưa ra hành động ứng phó (Aston et
al., 1995). Giai đoạn ba (từ những năm 1970 – 1980) trọng tâm KTQT lại thay đổi sang
“giảm sự lãng phí trong việc sử dụng các nguồn lực cho quá trình kinh doanh”. Sự thay
đổi này được lý giải là do một phần kết quả từ cuộc suy thoái thế giới những năm thập
kỷ 70 và kéo theo sau đó về cú sốc giảm giá dầu và sự gia tăng cạnh tranh toàn cầu


9

trong những năm đầu thập kỷ 80. Sự phát triển nhanh chóng về mặt công nghệ đã tác
động nhiều mặt của khu vực công nghiệp, cũng như kéo theo sự phát triển về máy tính

Sau thập niên 90s, các nghiên cứu nổi bật lên về các điều tra về sự thay đổi của
việc vận dụng KTQT (MAPs) trong các DN. Tại các nước Châu Âu, các nghiên cứu của
Abdel-Kader và Luther (2006) đối với các doanh nghiệp sản xuất (DNSX) trong lĩnh
vực công nghiệp thức ăn và nước giải khát của Anh Quốc chỉ ra rằng các công cụ kỹ
thuật KTQT truyền thống vẫn được các DN quen dùng tiếp tục áp dụng phổ biến, tuy
nhiên đồng thời cũng có dấu hiệu cho thấy các công cụ kỹ thuật của KTQT tiên tiến
được áp dụng như: các thông tin liên quan đến chi phí chất lượng, các thước đo phi tài
chính liên quan đến nhân viên, các phân tích về điểm mạnh – điểm yếu của đối thủ cạnh
tranh. Bên cạnh đó, có rất nhiều các tác giả khác cũng đã tiến hành các nghiên cứu việc
vận dụng KTQT tại các DN Châu Âu về rất nhiều các lĩnh vực như chi phí, hoạch định
và kiểm soát, hệ thống đo lường và đánh giá cũng như các hệ thống thông tin hỗ trợ ra
quyết định (DSS – decision support system). Vào năm 1996, Bruggeman et al. đã tiến
hành điều tra việc vận dụng KTQT tại các DN Bỉ và phát hiện ra rằng các công cụ kỹ
thuật truyền thống của KTQT vẫn được sử dụng nhưng đồng thời các DN cũng chọn lựa
sử dụng các công cụ kỹ thuật quản trị mới như ABC (activity-based costing). Pierce và
O‘Dea (1998) khi tiến hành nghiên cứu vận dụng KTQT tại các DN Ailen đưa ra kết
luận rằng các công cụ kỹ thuật truyền thống của KTQT như các chỉ tiêu tài chính về đo
lường và đánh giá hiệu quả hoạt động của DN vẫn được lựa chọn và chiếm ưu thế, tuy
nhiên việc cập nhật các công cụ kỹ thuật hiện đại của KTQT như ABC, kế toán chi phí
mục tiêu (target costing) … ngày càng được phổ biến. Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng
các công cụ kỹ thuật hiện đại đóng vai trò bổ sung chứ không phải thay thế cho các
công cụ kỹ thuật truyền thống. Hyvo¨ nen (2007) khi nghiên cứu về vận dụng KTQT
trong các DNSX đã cung cấp các bằng chứng thực tiễn về việc mở rộng chấp nhận vận
dụng KTQT trong các DN, sự ghi nhận về những tiện ích khi vận dụng KTQT cũng
như những tiềm năng phát triển trong tương lai. Các kết quả chỉ ra rằng các thước đo
tài chính như phân tích lợi nhuận biên sản phẩm, dự toán, kiểm soát chi phí … vẫn còn


tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong tương lai, tuy nhiên đồng thời cũng nhấn mạnh
vai trò quan trọng trong tương lai của các công cụ kỹ thuật đo lường phi tài chính như