BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

NGUYỄN XUÂN LUYỆN

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC
LỰA CHỌN NGHỀ CỦA HỌC SINH LỚP 12
CÁC TRƯỜNG THPT NGOÀI CÔNG LẬP
TẠI TP. HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên
ngành: Quản trị kinh doanh Mã số
ngành: 60340102

TP. Hồ Chí Minh - năm 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

NGUYỄN XUÂN LUYỆN

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC
LỰA CHỌN NGHỀ CỦA HỌC SINH LỚP 12
CÁC TRƯỜNG THPT NGOÀI CÔNG LẬP
TẠI TP. HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên
ngành: Quản trị kinh doanh Mã số
ngành: 60340102
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : TS. NGUYỄN NGỌC DƯƠNG

P
b
P
b
Ủ
v
Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã được

sửa chữa (nếu có).
Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV


TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP. HCM CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
TP. HCM, ngày 24 tháng 01 năm 2017

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Họ
tên
Ng
ày,
Ch
uy

GN
t a
NB
si ì
M1

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN
NGÀNH


i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn Các nhân tố ảnh hưởng đến việc chọn nghề
của học sinh lớp 12 các trường THPT ngoài công lập tại TP. Hồ Chí Minh
Chuyên ngành : Quản trị kinh doanh.
Mã ngành : 60340102
Luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của
TS. Nguyễn Ngọc Dương.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công
bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Tôi xin chịu trách nhiệm trước pháp luật về lời cam đoan của tôi.
Học viên thực hiện luận văn

Nguyễn Xuân Luyện


ii

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được luận văn này, tôi trân trọng cám ơn:
Ban Giám hiệu trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, Viện Đào tạo
Sau Đại học, Giảng viên tham gia giảng dạy đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện cho


ABSTRACT
In Vietnam, high school student career choice is one of the most emerging
problems that needs to be solve efficently nowadays. According to previous
researches, a majority number of students change their career right after graduating
from colleges and universities despite of the career choice they have made at the
end of their high school. The result from this research points out that career
orientation activities for highschool students in Vietnam is not efficient, on the other
hand, other aspects such as family influence, desire, and ability play an important
role in students’ career choosing process. Thus, this research recommends futures
researchers to investigate the effiency of career orientation program for highschool
students in other to find out the solution for this matter.


5

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ ii
TÓM TẮT ................................................................................................................. iii
ABSTRACT ...............................................................................................................iv
MỤC LỤC...................................................................................................................v
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.....................................................................................ix
DANH MỤC CÁC BẢNG..........................................................................................x
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI ..................................................................1
1.1. Lý do hình thành đề tài.....................................................................................1
1.2. Mục tiêu nghiên cứu.........................................................................................2
1.3. Câu hỏi nghiên cứu: .........................................................................................3
1.4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu: ................................................3
1.5. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu: ...................................................................3

2.3.3.2 Nhân tố chủ quan:..............................................................................20
2.3.3.2.1 Nhận thức về nghề: .......................................................................20
2.3.3.2.2 Nguyện vọng và sự hứng thú với nghề:........................................21
2.3.3.2.3 Năng lực nghề nghiệp:..................................................................21
2.3.4 Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn nghề của học sinh
lớp phổ thông trung học 12: ...............................................................................22
2.3.4.1 Giới thiệu về địa bàn và khách thể điều tra: ......................................22
2.3.4.2 Thực trạng các nhân tố khách quan ảnh hưởng đến việc chọn nghề
của học sinh:....................................................................................................23
2.3.4.2.1 Ảnh hưởng từ cha mẹ, người thân và bạn bè: ..............................23
2.3.4.2.2 Ảnh hưởng từ các hoạt động hướng nghiệp: ................................24
2.3.4.2.3 Ảnh hưởng của thị trường lao động và các nguồn thông tin đại
chúng: ........................................................................................................26
2.3.4.3 Thực trạng các nhân tố chủ quan ảnh hưởng đến việc chọn nghề của
học sinh: ..........................................................................................................27
2.3.4.3.1 Nhận thức về nghề: .......................................................................27
2.3.4.3.2 Nguyện vọng và sự hứng thú với nghề:........................................27
2.3.4.3.3 Năng lực bản thân:........................................................................28
2.3.5 Mô hình nghiên cứu dự kiến: ...................................................................29
2.3.5.1 Mô hình nghiên cứu: .........................................................................29
2.3.5.2 Yếu tố cấu thành các biến: ................................................................30
2.3.5.3 Các giả thuyết cần kiểm chứng: ........................................................34
2.4 Kết luận chương 2: .........................................................................................34


vii
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: .....................................................35
3.1 Giới thiệu:.......................................................................................................35
3.2 Định hướng nghiên cứu:.................................................................................35
3.3 Thiết kế nghiên cứu:.......................................................................................36


5.1 Giới thiệu:.......................................................................................................55
5.2 Tóm tắt kết quả nghiên cứu:...........................................................................55
5.3 Kết luận: .........................................................................................................56
5.4 Hàm ý quản trị:...............................................................................................56
5.5 Những hạn chế và định hướng nghiên cứu tiếp theo: ....................................57
TÀI LIỆU THAM KHẢO.........................................................................................58
PHỤ LỤC:.....................................................................................................................


9

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
TP. HCM:

Thành phố Hồ Chí Minh

ĐH:

Đại học

CĐ:

Cao đẳng

THPT:

Trung học Phổ thông

TH:


HDHN:

Hoạt động hướng nghiệp

TTLD – TTDC:

Thị trường lao động và thông tin đại chúng

NTVN:

Nhận thức về nghề

NVHT:

Nguyện vọng và hứng thú

NLBT:

Năng lực bản thân

CN:

Chọn nghề

EFA:

Nhân tổ khám phá



được niềm vui, hạnh phúc và dễ dàng thành công hơn trong cuộc sống. Hiện nay,
hầu hết học sinh lớp 12 vẫn còn rất lúng túng và mơ hồ trước quyết định của mình,
không dám chắc nghề mình chọn có phù hợp với mình hay không, các em thiếu
thông tin cần thiết để làm cơ sở trước khi ra quyết định. Đa phần học sinh lớp 12
thiếu sự hiểu biết đầy đủ về nghề nghiệp cũng như về đặc điểm bản thân, từ đó dẫn
đến việc các em có suy nghĩ chưa chính xác trong việc định hướng nghề nghiệp
tương lai.
Định hướng chọn ngành đồng nghĩa với định hướng cuộc sống tương lai, là
khâu đầu tiên và quan trọng nhất trong cuộc đời lập nghiệp của mỗi con người. Do
đó, hơn bao giờ hết cần phải có sự hỗ trợ quan tâm và định hướng đúng mức từ gia
đình, các tổ chức, mà đặc biệt là các trường THPT – Nơi quan trong để quyết định
tương lai của các em để giúp các em có thể tự quyết định, tự lựa chọn cho mình một
ngành nghề để theo đuổi, vừa phù hợp với năng lực, sở thích, phẩm chất của các
em, vừa phù hợp với nhu cầu xã hội.
Để thành công trong cuộc sống, các em học sinh phải biết lựa chọn nghề
nghiệp cho mình phù hợp giữa nguyện vọng, khả năng của bản thân với nhu cầu của
xã hội. Để chọn được cho mình một nghề phù hợp, các em cần chú ý một vài yếu tố
sau trước khi ra quyết định:


2



Tìm hiểu xã hội này có bao nhiêu ngành nghề: Tìm hiểu từng ngành nghề
một, tư duy nghề nghiệp có hợp với cá nhân, sở thích, nhu cầu tuyển dụng,
công việc cụ thể ra sao ....




sinh lớp 12 tại các trường THPT



Xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố tác động đến việc chọn ngành
nghề của học sinh viên lớp 12 tại các trường THPT ngoài công lập tại Tp. Hồ
Chí Minh.


3



Đề xuất các hàm ý quản trị làm sao để việc lựa chọn ngành nghề của học
sinh lớp 12 có định hướng rõ ràng giúp học sinh tự quyết định, lựa chọn cho
mình một ngành nghề để theo đuổi.

1.3. Câu hỏi nghiên cứu:
Bài nghiên cứu này được thực hiện nhằm trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau:


Những yếu tố nào ảnh hưởng đến việc lựa chọn ngành của các học sinh lớp
12?



Các yếu tố nào ảnh hưởng nhiều nhất đến việc lựa chọn ngành nghề của học
sinh lớp 12?



Như vậy, đối tượng nghiên cứu sẽ có số lượng tất cả là 1070 học sinh lớp 12

đang trong quá trình lựa chọn nghề tại bốn trường THPT ngoài công lập tại TP.
HCM là Hồng Đức, Thanh Bình, Ngô Thời Nhiệm và Phan Châu Trinh.
1.5. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu:
Từ trước đến nay ở Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu về tâm lý học sinh phổ
thông trung học trong việc lựa chọn ngành nghề tương lai. Tuy nhiên, những nghiên
cứu này thường tập trung vào đối tượng học sinh phổ thông trung học nói chung mà
chưa có nhiều nghiên cứu thực hiện với đối tượng học sinh phổ thông trung học
thuộc khối ngoài công lập.


4

Với định hướng đa dạng hóa các mô hình giáo dục tại Việt Nam ở thời điểm
hiện nay, học sinh có rất nhiều lựa chọn trong việc học tập nâng cao trình độ để có
thể lựa chọn một ngành nghề tùy theo sở thích, năng lực của bản thân. Tuy nhiên,
học sinh cũng gặp một số khó khăn nhất định do số lượng mô hình đào tạo quá
nhiều ảnh hưởng đến tính chính xác trong việc lựa chọn ngàng nghề của học sinh.
Kết quả của bài nghiên cứu này sẽ chỉ ra những yếu tố mang tính cốt lõi giúp học
sinh có thể tham khảo và đưa ra sự lựa chọn chính xác hơn.
Không những thế, hiện nay các trường đại học, cao đẳng, trung cấp nghề tại
Việt Nam rất đa dạng. Do đó, các trường cần phải có chiến lược tiếp cận học sinh
phổ thông trung học hợp lý nhằm thu hút thêm nhiều sinh viên mới. Theo các
nghiên cứu gần đây, các trường đại học hầu như chiếm ưu thế tuyệt đối trong sự lựa
chọn của học sinh lớp 12 sau khi tốt nghiệp. Bài nghiên cứu này sẽ tìm ra những
yếu tố thúc đẩy học sinh lựa chọn những ngành nghề tương lai, từ đó những cơ sở
giáo dục thuộc khối cao đẳng và trung cấp nghề sẽ có định hướng chiến lược tốt hơn
khi tiếp cận đối tượng người học tương lai của mình.
1.6. Kết cấu đề tài:

nhà nghiên cứu tiếp theo.


5

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
2.1.Giới thiệu:
Ở các nước phương tây, quá trình lựa chọn nghề nghiệp của học sinh thường
được bắt đầu từ rất sớm và trải qua một khoảng thời gian rất dài. Học sinh được trải
nghiệm rất nhiều kiến thức cũng như kỹ năng các ngành nghề để các em có thể đưa
ra lựa chọn chính xác hơn. Do đặc thù của hệ thống giáo dục tại Việt Nam và Đông
Nam Á, quá trình lựa chọn nghề nghiệp của học sinh thường được bắt đầu từ những
năm đầu của bậc phổ thông trung học và hoàn thiện dần trong năm học cuối của
chương trình phổ thông trung học. Với đặc tính kéo dài trong quá trình khoảng 3
năm của quá trình lựa chọn nghề nghiệp, bài nghiên cứu này sẽ tập trung phân tích
những nghiên cứu của các học giả đi trước về các vấn đề liên quan đến các nhân tố
ảnh hưởng đến việc lựa chọn nghề của học sinh bao gồm nhân tố bên trong và nhân
tố bên ngoài. Ngoài ra, các mô hình nghiên cứu của học giả các nước cũng được
phân tích nhằm xây dựng mô hình nghiên cứu hoàn chỉnh với các giả thuyết cần
kiểm chứng.
2.2 .Khái quát về nghề nghiệp:
2.2.1 Khái niệm về nghề nghiệp:
Hiện nay trong nước cũng như trên thế giới có rất nhiều nghiên cứu liên quan
đến lĩnh vực nghề nghiệp. Một trong những định nghĩa được sử dụng nhiều nhất
được đưa ra bởi PGS. TS. Mai Quốc Chánh và PGS. TS. Nguyễn Xuân Cầu (2008)
có nội dung như sau: “Nghề là một dạng xác định của hoạt động trong hệ thống
phân công lao động của xã hội, là toàn bộ kiến thức (hiểu biết) và kỹ năng mà một
người lao động cần có để thực hiện các hoạt động xã hội nhất định trong một lĩnh
vực lao động nhất định”. Trong một nghiên cứu khác, Th.s. Lương Văn Úc (2003)
đưa ra khái niệm như sau: “Nghề là một hình thức phân công lao động, nó được

khác nhau…



Lao động kỹ thuật hệ thực hành là lao động được đào tạo theo hệ thống từ
trung cấp kỹ thuật đến sau đại học kỹ thuật thực hành. Những lao động thuộc
nhóm này được tập trung đào tạo trong lĩnh vực thực hành nhiều hơn lý
thuyết. Họ thường được phân công những công việc như: Kỹ sư, chỉ đạo sản
xuất, giám sát, công nhân kỹ thuật…
Ngoài ra, theo thống kê gần đây, trên thế giới mỗi năm có khoảng 600 nghề

mới xuất hiện và có 500 nghề bị đào thải. Ở nước ta hiện nay, hệ thống đào tạo nghề
đang đào tạo khoảng 300 nghề bao gồm hàng nghìn chuyên môn khác nhau. Vì vậy,
việc lựa chọn chính xác ngành nghề cho tương lai của học sinh phổ thông trung học
là một vấn đề cần được quan tâm tìm hiểu. Rất nhiều bài nghiên cứu đã chỉ ra rằng
việc lựa chọn nghề của học sinh chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố bên trong lẫn
bên ngoài, đôi khi sự thiếu khách quan từ những yếu tố này dẫn đến việc chọn sai


7

nghề gây tốn kém cho cả gia đình và xã hội. Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình
lựa chọn nghề nghiệp của học sinh sẽ được trình bày ở các phần sau của bài nghiên
cứu này.
2.2.2 Khái niệm sự ảnh hưởng:
Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng quyết định của con người phần lớn bị ảnh
hưởng bởi xã hội, đặc biệt là cộng đồng châu Á (Hisotugi). Những nghiên cứu từ
trước đã đưa ra kết quả người châu Á nói chung thường chịu ảnh hưởng rất nhiều từ
người thân và bạn bè trước khi quyết định những việc quan trọng trong cuộc sống
của họ (Chen et al, 2005; Shim et al, 2001).

chính như sau:


Lựa chọn mang tính chất cá nhân: Những đối tượng này lựa chọn dựa trên
suy nghĩ chủ quan của bản thân, họ hiếm khi bị ảnh hưởng bởi các mối quan
hệ xã hội khách (Rogers, 1983).



Lựa chọn mang tính tập thể: Những đối tượng này thường lựa chọn dựa trên
sự quan sát, tìm hiểu, trao đổi thông tin với các đối tượng khách trong xã hội
(Roger, 1983). Những đối tượng này thường xuất hiện ở các khu vực Châu Á
như Trung Quốc, Nhật Bản, Đông Nam Á, nơi mà văn hóa cộng đồng ảnh
hưởng rất sâu rộng (Sun et al, 2004).



Lựa chọn mang tính bắt buộc: Sự lựa chọn được quyết định bởi vài cá nhân
có địa vị, quyền lực, kiến thức, nghiệp vụ trong một tập thể (Rogers, 1983).
Trường hợp này diễn ra khá phổ biến tại Việt Nam. Cha mẹ tại Việt Nam
thường lựa chọn ngành nghề và áp đặt con cái phấn đấu theo đuổi ngành
nghề mà họ đã chọn. Đây cũng là một trong những vấn đề nan giải trong
công tác tư vấn nghề nghiệp cho học sinh cũng như sinh viên tại Việt Nam
hiện nay.

2.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến việc chọn nghề của học sinh phổ thông
trung học:
2.3.1 Những đặc điểm cơ bản về đối tượng học sinh lớp 12 phổ thông
trung học:
2.3.1.1 Đặc điểm về sự hình thành thế giới quan:

khát khao muốn có vị trí bình đẳng trong cuọc sống chi phối. Tình bạn HS THPT
rất bền vững nó có thể vuợt qua mọi thử thách và có thể kéo dài suốt cuọc đời. Quan
hẹ tình bạn khác giới ở lứa tuổi này cũng đã đuợc tích cực hoá mọt cách rõ rẹt,
phạm vi quan hẹ bạn bè đuợc mở rọng, xuất hiẹn nhiều các nhóm pha trọn (cả nam
và nữ) bên cạnh những nhóm thuần nhất.
2.3.1.3 Đặc điểm về sự phát triển trí tuệ:
Ở thanh niên HS THPT, tính chủ định đuợc phát triển mạnh ở tất cả các quá
trình nhạn thức. Tri giác có mục đích đã đạt tới mức rất cao, ghi nhớ có chủ định
giữ vai trò chủ đạo trong hoạt đọng trí tuẹ, đồng thời vai trò của ghi nhớ lôgic trừu
tuợng và ghi nhớ ý nghĩa ngày mọt tang rõ rẹt. Do cấu trúc và chức nang của não bọ
phát triển cùng với sự phát triển của các quá trình nhạn thức và hoạt đọng học tạp


10

mà hoạt đọng tu duy của các em có sự thay đổi quan trọng, các em đã có khả nang
tu duy lôgic, tu duy lý luạn, tu duy trừu tuợng mọt cách đọc lạp, sáng tạo, tu duy có
sự chạt chẽ có can cứ và nhất quán hon. Đồng thời tính phê phán của tu duy cũng
phát triển. Những đạc điểm đó tạo điều kiẹn cho HS thực hiẹn các tu duy toán học
phức tạp, phân tích nọi dung co bản của khái niẹm trừu tuợng và nắm đuợc các mối
quan hẹ nhân quả trong tự nhiên và xã họi... Đó là co sở để hình thành thế giới
quan. Tuy nhiên nhiều khi các em chua chú ý phát huy hết nang lực đọc lạp suy
nghĩ của bản thân, còn kết luạn vọi vàng theo cảm tính.
Nhu vạy ở lứa tuổi này các em dễ mắc phải sai lầm trong viẹc lựa chọn nghề
nghiẹp, nhung nếu đuợc định huớng mọt cách nghiêm túc, tu vấn mọt cách khoa học
thì hoàn toàn có thể giúp các em lựa chọn đuợc những nghề nghiẹp phù hợp.
2.3.1.4 Đặc điểm về hoạt động học tập:
Kinh nghiẹm sống của HS THPT đã trở nên phong phú, các em đã ý thức
đuợc rằng mình đang đứng truớc nguỡng cửa cuọc đời. Do vạy thái đọ có ý thức đối
với học tạp ngày càng phát triển và trở nên có lựa chọn hon đối với mỗi môn học. Ở

quan, là co sở để thúc đẩy các hiẹn tuợng tâm lý phát triển. Họ thuờng xuyên suy
nghĩ: Mình sẽ đi đâu, làm gì và mình sẽ trở thành con nguời nhu thế nào ... Khi
lựa chọn nghề nghiẹp, HS THPT có thuạn lợi co bản là hoạt đọng học tạp đã mang
mọt ý nghĩa mới và nó quyết định xu huớng nghề nghiẹp của họ. Mạt khác trong
nhà truờng THPT đã chú trọng nhiều đến hoạt đọng huớng nghiẹp cho HS. Các em
đuợc tiếp xúc với mọt hẹ thống tác đọng tổng hợp của xã họi và nhà truờng nhằm
giúp họ viẹc chọn nghề phù hợp với hứng thú, nang lực, nguyẹn vọng sở truờng của
mình, vừa đáp ứng đuợc nhu cầu nhân lực của các lĩnh vực sản xuất trong nền kinh
tế quốc dân.
Khi lựa chọn nghề nghiẹp, HS THPT bị tác đọng bởi nhiều yếu tố:


Những yếu tố bên trong, còn gọi là đọng co bên trong (yếu tố chủ quan) nhu:
hứng thú, nguyẹn vọng, khả nang học tạp của họ.



Những yếu tố bên ngoài còn gọi là đọng co bên ngoài (yếu tố khách quan)
nhu: Du luạn xã họi, lời khuyên của những nguời thân, huớng nghiẹp của nhà
truờng... Ngoài ra khi chọn nghề, HS THPT còn bị chi phối bởi những đạc
điểm về giới tính, sức kho cùng với sự tác đọng của những điều kiẹn kinh tế
xã họi của địa phuong. Khi đã có xu huớng và định huớng nghề nghiẹp thì
HS THPT tạp trung cả hứng thú và nang lực phù hợp vào nghề tuong lai của
họ. Viẹc lựa chọn nghề nghiẹp của học sinh trung học phổ thông biểu hiẹn
sâu sắc nhân cách con nguời. Họ coi viẹc chọn nghề là mọt loại kết luạn rút