BỘ GIÁO DỤC VÀO ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
----------

HUỲNH THỊ DỰ

TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH
CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN Ở CÁC TRƯỜNG
MẦM NON THỊ XÃ SÔNG CẦU, TỈNH PHÚ YÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2017
1


BỘ GIÁO DỤC VÀO ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
----------

HUỲNH THỊ DỰ

TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH
CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN Ở CÁC TRƯỜNG
MẦM NON THỊ XÃ SÔNG CẦU, TỈNH PHÚ YÊN
Chuyên ngành: Giáo dục học
Mã số: 60140101

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS TRƯƠNG THỊ HOA

cháu mẫu giáo của các trường Mầm non trên địa bàn thị xã Sông Cầu đã hợp
tác, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu.
Tôi cảm ơn các bạn đồng nghiệp, bạn học đã chia sẻ kinh nghiệm
nghiên cứu khoa học, hỗ trợ tôi tìm kiếm tài liệu liên quan đến đề tài.
Luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong sự chỉ dẫn, góp
ý của Quý thầy, cô, bạn đọc để luận văn ngày một hoàn thiện.
Hà Nội, ngày

tháng 06 năm 2017

Tác giả luận văn

Huỳnh Thị Dự

4


DANH MỤC VIẾT TẮT
Viết tắt
MN
GV
GD&ĐT
BGDĐT
TCĐK
CSGD
GDMN
TPVH
XHHGD

Viết đầy đủ

trở thành mối quan tâm của toàn xã hội.
GDMN là mắt xích đầu tiên quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc
dân, là nền móng, cơ sở ban đầu cho sự hình thành và phát triển nhân cách của
trẻ. Bộ luật giáo dục của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định
mục tiêu giáo dục ở bậc học mầm non như sau: “Giáo dục mầm non là giúp trẻ
em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố
đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp 1”. Đồng thời, GDMN có
một vị trí rất quan trọng, là khâu đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, là
ngành học đặt nền móng cho sự phát triển nhân cách con người mới xã hội
chủ nghĩa Việt Nam. Trẻ em hôm nay là thế giới ngày mai, trẻ em sinh ra có
quyền được chăm sóc và bảo vệ, được tồn tại, được chấp nhận trong gia đình
và cộng đồng. Vì thế, giáo dục con người ở lứa tuổi mầm non vừa là quyền
lợi, vừa là nghĩa vụ của mỗi con người đối với xã hội, đối với cộng đồng.
GDMN là môi trường thuận lợi nhất để trẻ phát triển, ở đây trẻ không
chỉ được chăm sóc, giáo dục mà còn được thỏa mãn ước muốn làm người lớn
với năng lực hiện có của mình; là môi trường tốt nhất để trẻ phát triển ngôn
7


ngữ nói, ngôn ngữ mạch lạc phù hợp với đặc trưng tiếp nhận và tâm lý lứa
tuổi mầm non. Trong môi trường giáo dục MN, vui chơi là một trong những
hoạt động chủ đạo của trẻ. Thông qua hoạt động vui chơi, trẻ có thể tiếp nhận
tri thức mới, làm giàu vốn kinh nghiệm cuộc sống của bản thân một cách tự
nhiên. Từ đó, phát triển các chức năng tâm lý góp phần phát triển toàn diện
nhân cách của trẻ. Chơi cũng là điều kiện tốt để trẻ khám phá môi trường
xung quanh, qua đó kích thích tò mò, khả năng quan sát, năng lực phán đoán,
trí tưởng tượng,…của trẻ. Chính vì lẽ đó, mà nhiều nhà giáo dục đã gọi “trò
chơi là trường học của cuộc sống”. Trò chơi nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ mà
không gì thay thế được, trong khi chơi trẻ học được cách sử dụng đồ chơi, học
các quy tắc ứng xử giữa người với người trong xã hội. Trẻ mầm non có thể

dạn, tự tin, diễn đạt lời nói chưa mạch lạc… điều này dẫn đến việc tiếp thu bài
chậm và tham gia các hoạt động ở lớp 1 còn khó khăn, không tự tin… Chính
vì vậy việc phát triển cho trẻ một cách toàn diện là một nhiệm vụ vô cùng
quan trọng và cần thiết.
TCĐK là trò chơi đóng vai theo tác phẩm văn học, là một trong những
loại trò chơi mà trẻ hứng thú nhất. Trong khi chơi TCĐK, trẻ phải thể hiện cử
chỉ, điệu bộ, nét mặt, lời nói … để làm bộc lộ tính cách nhân vật. Việc cho trẻ
đóng vai trong mỗi câu chuyện của trò chơi đóng kịch sẽ giúp trẻ trãi nghiệm
các vai trò xã hội, phát triển được kĩ năng giao tiếp, giúp trẻ biểu đạt được
ngôn ngữ, thể hiện cảm xúc được tốt hơn. Ở trường mầm non, TCĐK là một
trong những trò chơi giúp trẻ tự tin hơn trong các hoạt động với các bạn và cô
giáo, phát triển các kĩ năng giao tiếp sẽ có ảnh hưởng rất tích cực đến sự hình
thành nhân cách của trẻ sau này.
Nhờ trí tưởng tượng sáng tạo và cảm xúc của mình trẻ tái hiện lại tính
cách nhân vật trong tác phẩm văn học. Đây là một hình thức học tập tạo được
sự hứng thú và sáng tạo của trẻ. Thông qua việc thể hiện các vai trong truyện
9


sẽ giúp cho trẻ hiểu sâu sắc hơn nội dung câu chuyện và tính cách của từng
nhân vật trong câu chuyện. Từ đó sẽ giúp cho trẻ thể hiện vai diễn của mình
thật nhuần nhuyễn qua từng lời nói, cử chỉ, điệu bộ, ánh mắt ... sự liên kết các
câu, các từ… Qua các vai diễn sẽ củng cố trí nhớ tăng cường khả năng ghi
nhớ của trẻ và phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ.
Trong TCĐK theo tác phẩm văn học trẻ không chỉ biến mình thành
người lớn mà còn “hóa thân” vào các nhân vật với nội tâm phong phú, phức
tạp với những cá tính khác biệt vừa hiện thực, vừa kỳ ảo. Để đóng được một
vai trẻ phải trải qua một quá trình lao động nghệ thuật gần giống như một
người nghệ sĩ. Kết quả của TCĐK có ý nghĩa rất quan trọng, phát triển ở trẻ
tính tích cực cá nhân, tính độc lập, sáng tạo. Khi đóng kịch trẻ vừa nhận thức

2. Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng tổ chức trò chơi đóng kịch ở
các trường mầm non. Từ đó đưa ra những biện pháp tổ chức TCĐK cho trẻ
mẫu giáo lớn nhằm nâng cao chất lượng tổ chức trò chơi góp phần phát triển
toàn diện nhân cách cho trẻ.
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu
- Khách thể: Trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo.
- Đối tượng: Các biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn.
4. Giả thuyết nghiên cứu
Hiện nay, tại các trường mẫu giáo việc tổ chức trò chơi đóng kịch cho
trẻ mẫu giáo lớn vẫn chưa được chú trọng, nhiều giáo viên gặp nhiều khó
khăn khi tổ chức trò chơi cho trẻ vì vậy trẻ chưa thực sự hứng thú trong trò
chơi. Nếu có những biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ tạo điều kiện
cho giáo viên tổ chức trò chơi đóng kịch một cách dễ dàng và phù hợp với đặc
11


điểm tâm sinh lí thì sẽ làm tăng hứng thú của trẻ và góp phần phát triển toàn
diện nhân cách cho trẻ.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về “Tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu
giáo lớn ở các trường Mầm non ”.
- Nghiên cứu thực trạng tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo
lớn ở các trường Mầm non thị xã Sông Cầu, Phú Yên.
- Đề xuất các biện pháp để tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo
lớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu tại các trường mầm non công lập ở thị xã
Sông Cầu, tỉnh Phú Yên:
- Trường MN Xuân Lộc.

kỹ năng của trẻ khi trẻ tham gia trò chơi.
- Quan sát quá trình giáo viên hướng dẫn trẻ trong khi trẻ tham gia trò chơi.
8.2.3. Phương pháp đàm thoại
- Trao đổi, đàm thoại với giáo viên về cách thức tổ chức, thái độ, nhận
định về kỹ năng trẻ thể hiện các vai chơi.
- Đàm thoại với trẻ về cảm nhận của trẻ trong các vai chơi.
8.2.4. Phương pháp phân tích tổng hợp kinh nghiệm
- Tổng hợp những kinh nghiệm của giáo viên trong nhà trường qua quá
trình tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn.
8.2.5. Phương pháp chuyên gia
- Trưng cầu ý kiến của các chuyên gia tâm lý giáo dục và chuyên gia
giáo dục mầm non về tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn.
13


8.2.6. Phương pháp thử nghiệm
- Tiến hành thử nghiệm các biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho
trẻ mẫu giáo lớn để thấy được kết quả mà đề tài cần xây dựng.
8.3. Phương pháp thống kê toán học
Nhằm xử lý kết quả nghiên cứu.
9. Cấu trúc của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, nội dung
của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo
lớn ở các trường mầm non.
Chương 2: Thực trạng về tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo
lớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên.
Chương 3: Biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở
các trường mầm non.


15


nhau có trò chơi khác nhau, trò chơi là một nghệ thuật xuất hiện sau lao động,
trên cơ sở của lao động. Trò chơi là sợi dây nối giữa các thế hệ với nhau,
truyền đạt cho nhau những kinh nghiệm của lịch sử xã hội loài người, những
thành quả văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Nhà giáo dục người Nga N.A. Lêônchiép đã coi “Trò chơi đóng kịch là
một hình thức quá độ sang hoạt động thẩm mĩ, hoạt động nghệ thuật”. Như
vậy, ở trường mầm non, nhiệm vụ làm cho trẻ yêu kịch, ham thích tham gia
đóng kịch là quan trọng.[12].
Tác giả A.I. Xôrôkina trong tác phẩm “Giáo dục học mẫu giáo” cũng đã
đưa ra một số biện pháp hướng dẫn trẻ chơi TCĐK như: Giáo viên lựa chọn
TPVH có ý nghĩa giáo dục, giúp trẻ nhớ nội dung câu chuyện, cô cho nhiều
trẻ tham gia và tổ chức một vài nhóm chơi cùng một lúc, sử dụng trang phục
phù hợp.[50].
Ph.A.Sookhin cho rằng, phát triển lời nói mạch lạc của trẻ mẫu giáo
bao gồm việc giải quyết các nhiệm vụ đặc biệt của giáo dục tiếng mẹ đẻ, đó
là: Phát triển vốn từ và đặc biệt là kỹ năng sử dụng từ ngữ để diễn đạt ý
nghĩa một cách rõ ràng, ngắn gọn và chính xác; Hình thành cấu trúc ngữ
pháp; giáo dục ngữ âm. Từ đó tác giả cũng đưa ra biện pháp khác nhau để
thực hiện nhiệm vụ như: “kể lại chuyện theo tác phẩm văn học”, “Kể
chuyện theo tranh”, “Kể chuyện theo đồ chơi”, “Kể chuyện theo kinh
nghiệm”, “dựng chuyện”. [32].
Với trẻ thơ chơi là nhu cầu, nó xuất phát từ trong lòng sự phát triển của
trẻ. Sự phát triển ấy chính là tiền đề, nguồn gốc đầu tiên của hoạt động vui
chơi của trẻ. Bên cạnh những yếu tố sinh học, khi chơi trẻ cần có môi trường
xã hội, nơi trẻ sống và chịu ảnh hưởng trực tiếp của môi trường đó. Hơn thế
nữa hoạt động của chính bản thân trẻ với môi trường xung quanh cũng có ảnh
hưởng quyết định đến sự phát triển của hoạt động vui chơi của trẻ.

diễn. Kết thúc trò chơi cô nhắc nhở trẻ thu dọn đồ dùng.

17


Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước đã quan
tâm nghiên cứu đến quá trình tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo để phát triển trẻ
một cách toàn diện. Những nghiên cứu này tạo một nền tảng vững chắc cho
chúng tôi nghiên cứu việc tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo nhằm phát triển
toàn diện cho trẻ.
1.2.Trò chơi đóng kịch của trẻ mẫu giáo lớn
1.2.1. Khái niệm trò chơi, trò chơi đóng kịch
* Trò chơi:
Hoạt động chủ đạo của trẻ em ở tuổi mẫu giáo là vui chơi, qua vui
chơi trẻ em thỏa mãn nhu cầu được chơi, được học, được sống, được giống
như người lớn. Do vậy những điều người lớn muốn dạy trẻ và những điều
trẻ muốn được học cần được tổ chức dưới hình thức vui chơi “Học mà
chơi, chơi mà học”.
Trong vui chơi con người sử dụng rất nhiều trò chơi, tùy vào góc độ
tiếp cận mà có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về trò chơi:
Theo Từ điển tiếng Việt, chữ “Trò” được hiểu là một hình thức mua vui,
được bày ra trước mắt mọi người, chữ “chơi” để chỉ những hoạt động lúc nhàn
rỗi, ngoài giờ làm việc, có mục đích giải trí. Từ đó “trò chơi” được hiểu là những
hình thức hoạt động nhằm thỏa mãn các nhu cầu giải trí cho con người [29].
G.V Plêkhanốpcho rằng: Trò chơi là một hình thức hoạt động, gắn
liền với lao động của xã hội loài người, ông đã lý giải mối quan hệ giữa
vui chơi của trẻ em và lao động của người lớn như là nguồn gốc xã hội nảy
sinh trò chơi [31].
Một số nhà khoa học khác như: Nguyễn Toán, Lê Anh Thơ (Việt Nam) thì
cho rằng: Trò chơi là một bộ phận của nền văn hóa xã hội, là một phương tiện để

Tác giả Lương Kim Nga, Phùng Hữu Kiếm định nghĩa: Trò chơi đóng
kịch là một nội dung của hoạt động vui chơi trong trường mẫu giáo. Tuy vậy,
19


nó không đơn thuần là trò chơi mà còn là hoạt động mang tính chất nghệ
thuật. Ngược lại nó không chỉ là hoạt động nghệ thuật mà còn là trò chơi. Hai
yếu tố này kết hợp chặt chẽ trong nội dung cũng như trong quá trình tổ chức
vui chơi, kích thích trẻ hoạt động tích cực trong suốt cuộc chơi [26].
Tác giả, Đinh Văn Vang cho rằng: “Trò chơi đóng kịch là trò chơi đóng
vai theo tác phẩm văn học (truyện ngụ ngôn, cổ tích, thần thoại …) nhờ trí tưởng
tượng sáng tạo và cảm xúc của mình trẻ tái hiện lại tính cách nhân vật trong tác
phẩm văn học. Để tham gia trò chơi này trước hết trẻ phải cảm thụ được tác
phẩm văn học, nắm được cốt truyện, tính cách nhận vật. Trên cơ sở đó tái hiện
lại tính cách nhân vật theo kịch bản. Do vậy trò chơi này phù hợp với lứa tuổi
mẫu giáo, khi mà vốn sống, ngôn ngữ của trẻ đã phát triển” [47, tr.115].
Cũng nghiên cứu vấn đề này, nhóm tác giả Phạm Thị Châu, Nguyễn
Thị Oanh, Trần Thị Sinh đưa ra định nghĩa: “Trò chơi đóng kịch là trò chơi
trong đó trẻ đóng vai các nhân vật trong tác phẩm văn học (chủ yếu là chuyện
cổ tích, ngụ ngôn,…) bằng trí tưởng tượng, sáng tạo cao, bằng tâm hồn nghệ
sỹ của mình, trẻ tái hiện lại các hình tượng nhân vật yêu quý của mình qua cử
chỉ, điệu bộ, sắc thái, nét mặc và lời nói” [8,tr. 182].
Mặc dù có rất nhiều quan niệm khác nhau, nhưng các nhà nghiên cứu
cũng đã có những cái nhìn chung về TCĐK như nội dung, hoạt động,… của
trò chơi này. Từ đó có thể hiểu rằng:
Trò chơi đóng kịch là dạng trò chơi sáng tạo, đặc trưng của lứa tuổi
mẫu giáo, trong đó trẻ đóng vai các nhân vật trong tác phẩm văn học (chủ
yếu là chuyện cổ tích, ngụ ngôn,…) bằng trí tưởng tượng sáng tạo, trẻ tái
hiện lại các hình tượng nhân vật yêu quý của mình qua cử chỉ, điệu bộ, sắc
thái nét mặt và qua lời nói.

các cơ, xương của trẻ phát triển tốt hơn. Trẻ không những được tham gia vào
21


việc rèn luyện các vận động nhịp nhàng để phối hợp một cách ăn ý với các
bạn mà trẻ còn được học cách nói chuyện, cách diễn đạt ngôn ngữ vừa dễ
hiểu, vừa biểu cảm và khả năng tư duy logic chính xác. Cơ thể trẻ khỏe mạnh
cả về thể chất và tinh thần làm cho trẻ thêm yêu đời, yêu cuộc sống, biết tri
giác cái đẹp sâu sắc hơn, tinh tế hơn và trẻ có khả năng tạo ra cái đẹp trong
mọi hoạt động sáng tạo cũng như trong hoạt động hàng ngày.
* Đặc điểm phát triển tâm lý xã hội:
Từ lọt lòng đến 1 tuổi: Trẻ dần biết tin người khác về việc thõa mãn các
nhu cầu của mình và do đó phát triển được các cảm xúc về giá trị của bản
thân. Những trẻ nào không được chăm sóc đầy đủ sẽ có thể mất tin tưởng ở
những người sống xung quanh. Trẻ biết bẽn lẽn, không theo người lạ…
Trẻ từ 1 – 3 tuổi: Trẻ tập tự chủ, tập đi, tập ăn một mình, tập rửa mặt,
tập tự mặc quần áo và bắt đầu tập tuân theo các quy tắc xã hội. Những trẻ nào
không tự chủ được là do không tin tưởng ở khả năng của mình trong việc đối
phó với thế giới bên ngoài và cảm thấy xấu hổ về chuyện này.
Trẻ từ 3 – 6 tuổi: Trẻ nâng cao khả năng tự chủ đã có ở giai đoạn trước,
chơi trò chơi ĐVTCĐ, nhận làm một số việc trong nhà giúp người lớn. Đôi khi
hành động của trẻ xung đột với người lớn, trẻ có thể tập tránh xa các xung đột
bằng cách điều hòa ý muốn của mình với các yêu cầu của người lớn, của cha mẹ.
Khi tham gia trò chơi đóng kịch trẻ nhận thức được cuộc sống với
những vẻ đẹp phong phú, muôn hình muôn vẻ, mỗi tác phẩm lại mở ra cho trẻ
một cái nhìn mới, một nhận thức mới về cuộc sống. Trẻ lại được trực tiếp thể
nghiệm những nhận thức đó nên vốn hiểu biết của trẻ không chỉ tăng lên mà
còn được củng cố, được chính xác hóa.
TCĐK còn giúp trẻ phát triển các năng lực hoạt động trí tuệ. Để tham
gia trò chơi, trẻ phải ghi nhớ nội dung tác phẩm, hành động của nhân vật một

phú. Qua TCĐK, trẻ tự hoàn thiện mình về mặt đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ,
ngôn ngữ… Đặc biệt, trò chơi đóng kịch phát triển tính độc lập, sáng tạo
trong lao động nghệ thuật.
23


Trò chơi đóng kịch là sự kết hợp giữa văn học và nghệ thuật biểu diễn.
Tuy nhiên, không giống với các tác phẩm văn học, yếu tố miêu tả trong tác
phẩm kịch gần như không có. Nghĩa là, nếu có thì chỉ có trong lời thoại của
nhân vật. Khi trẻ tham gia vào TCĐK thì không phải là trẻ nói y nguyên lại
nội dung của một câu chuyện, hay nói cách khác là trẻ biểu diễn lại giống
với những gì có trong tác phẩm văn học. Như vậy, để trẻ tham gia vào trò
chơi đóng kịch ta phải chuyển thể tác phẩm văn học thành một kịch bản có
nhiều tình tiết cụ thể hơn và lời thoại cho nhân vật phải nhiều và rõ ràng
hơn. Tác phẩm kịch phải thể hiện được rõ từng hành động, ngôn ngữ, thái
độ của mỗi nhân vật.
Để có một tác phẩm kịch hay, hấp dẫn, phù hợp với đặc điểm tâm,
sinh lý… của trẻ mẫu giáo thì việc lựa chọn TPVH để dựng kịch là rất quan
trọng. Tác phẩm kịch với đặc trưng là những hành động, những lời nói,
những xung đột được xâu chuỗi, dẫn dắt và phát triển đến đỉnh điểm, ch ín
muồi. Kịch tạo ra một sự căn thẳng cao độ và sau đó là cỡi nút bằng cách
này hoặc cách khác. Chính vì thế, cần có một tác phẩm văn học với tình tiết
hấp dẫn, tính cách nhân vật rõ ràng, nhiều hành động, diễn cảm và giàu đối
thoại … để chuyển thể sang kịch.
TCĐK có vai chơi, chủ đề chơi, nội dung chơi và hoàn cảnh tưởng tượng.
Vai chơi là các nhân vật trong tác phẩm kịch mà trẻ đóng. Vai chơi có
những hành động ngôn ngữ tương ứng với chúng và giữa các vai chơi có mối
liên hệ gắn bó với nhau. Tuy nhiên, nếu như vai chơi trong trò chơi đóng vai
theo chủ đề, trẻ thường phản ánh những ấn tượng mà trẻ cảm nhận được trực
tiếp từ cuộc sống xung quanh thì ở TCĐK vai chơi của trẻ hóa thân vào nhân

TCĐK là một hoạt động đòi hỏi sự phối hợp giữa các vai trong trò chơi
với nhau. Đầu tiên trẻ phải thỏa thuận những vai chơi, phân công vai chơi.
Khi thực hiện trò chơi các vai có sự phối hợp, liên kết thực hiện những hành
25