VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ CÁC
QUỐC GIA CỔ ĐẠI TRÊN LÃNH THỔ NƯỚC TA
( VẬN DỤNG PHẦN NỘI DUNG: NHÀ NƯỚC VĂN LANG - ÂU LẠC)

Nguyễn Hồng Thư
Phương pháp đóng vai là một trong những phương pháp dạy học tích cực nhằm phát
huy tính tích cực tự giác, độc lập, sáng tạo cao độ của người học. Phương pháp này đã
được phổ biến nhiều nơi trên thế giới và nhận được sự hưởng ứng tích cực của học sinh.
Tại Việt Nam, phương pháp đóng vai đã bước đầu được các nhà nghiên cứu giáo dục lịch
sử và giáo viên ở trường phổ thông quan tâm. Vận dụng phương pháp này vào quá trình
dạy học lịch sử ở trường phổ thông sẽ cùng với các phương pháp khác tạo nên sự thay đổi
hiệu quả nhằm phát triển toàn diện học sinh cả về nhận thức, tư tưởng, thái độ cũng như
năng lực đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học, chuyển từ việc học lấy giáo
viên làm trung tâm thành lấy học sinh làm trung tâm, thực hiện mục tiêu giáo dục phát
triển toàn diện học sinh.
1.Một số khái niệm
Phương pháp đóng vai là một phương pháp gây sự chú ý và thu hút người học tham
gia vào bài giảng. Đây là một phương pháp tạo bầu không khí sôi nổi với những nhân vật,
âm thanh xuất hiện. Đóng vai theo Từ điển tiếng việt của Hoàng Phê là “ Thể hiện nhân
vật trong kịch bản sân khấu lên màn ảnh bằng hành động, nói năng như thật”. (1) Đóng
vai theo cách thông dụng nhất phổ biến nhất là đóng kịch đã được sử dụng trong lớp học
và cho thấy hiệu quả rất cao nếu có sự chuẩn bị chu đáo. Theo tác giả Phan Trọng Ngọ
nhận định“phương pháp đóng kịch bản trong dạy học là giáo viên cung cấp và đạo diễn
nhóm học sinh hành động theo các vai diễn. Qua đó, họ đọc được cách suy nghĩ, thể hiện
thái độ và hành động cũng như các kĩ năng ứng xử khác của nhân vật trong kịch bản”.(2)
Còn theo PGS.TS Trần Thị Tyết Oanh”cho rằng:“đóng kịch là phương pháp dạy học,
trong đó giáo viên tổ chức quá trình dạy học bằng cách xây dựng kịch bản và thực hiện
kịch bản đó nhằm giúp học sinh hiểu sâu sắc nội dung học tập”(3). Có thể hiểu, đóng vai
là một trò chơi, trong đó giáo viên đảm nhận phần kịch bản là đạo diễn; còn học sinh sẽ thể
hiện các vai diễn đã có trong kịch bản bằng việc nhập vai vào các nhân vật. Người học sẽ
chủ động tìm hiểu chiếm lĩnh kiến thức và được hoạt động trực tiếp trong suốt hoạt động

đổi nhận thức, hành vi, thái độ theo hướng tích cực. Đó chính là cơ sở để giáo dục tư tưởng
nhân văn, tình cảm cho học sinh.
2.3. Đóng vai thông qua các hoạt động sân khấu hóa

2


Đóng vai thông qua các hoạt động sân khấu hóa là cách mà thông qua vai diễn theo
nhóm hoặc cá nhân về những hình ảnh mang tính ước lệ qua các cử động hình thể để
thể hiện những khung cảnh làng quê, hội làng, lũy tre, phong tục, tập quán những nội dung
mang tính cộng đồng, những hoạt động đại chúng ( chính trị, văn hóa, giáo dục…) trong
đó có hoạt động hoạt cảnh truyền thống tái hiện lại một sự kiện lịch sử, hình tượng nhân
vật lịch sử, quá trình hình thành một dân tộc, một vùng đất hay tổ chức xã hội… để giáo
dục truyền thống và ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp con người, đất nước. Cảnh diễn là
hình tượng của sự kiện, nhân vật lời thoại để thuyết minh cho cảnh diễn. Sân khấu hóa lễ
hội là việc tái hiện sự kiện, hình tượng nhân vật được lấy làm tinh thần của ngày lễ. Vai
diễn kết hợp với đạo cụ và những cử động sẽ mô phỏng hình ảnh tượng trưng ước lệ nhưng
đầy sáng tạo, nghệ thuật.
3. Ưu điểm của phương pháp đóng vai
Mỗi phương pháp điều có những vai trò nhất định trong quá trình dạy học. Riêng
với phương pháp đóng vai có những vai trò quan trọng trong quá trình đổi mới phương
pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông, tạo hứng thú học tập cho học sinh, nâng cao chất
lượng dạy học. Phương pháp đóng vai có những ý nghĩa to lớn trong việc phát triển toàn
diện đó là:
Phương pháp đóng vai làm phong phú thêm phương pháp dạy học cho giáo viên, góp phần
tích cực vào xu thế đổi mới phương pháp dạy học lịch sử . Phương pháp dạy học là một
tong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng lớn đến chất lượng đào tạo. Một phương pháp
dạy học khoa học, phù hợp sẽ tạo điều kiện để giáo viên và học sinh phát huy hết khả năng
của mình trong việc tuyền đạt, lĩnh hội kiến thức và phát triển tư duy; làm thay đổi vai trò
của giáo viên, đồng thời tạo nên sự hứng thú và say mê sáng tạo của học sinh. Trong khi

cho học sinh các bước: tri thức- kỹ năng- thái độ- hứng thú. Theo đó, học sinh khá thụ
động trong quá trình nhận thức kiến thức mới nên mục tiêu giáo dục sẽ có sự thay đổi khác
theo các bước: thái độ, hứng thú- kỹ năng- tri thức.
Như vậy, hứng thú có vai trò quan trọng nâng cao tính tích cực của người học, tăng hiệu
quả của quá trình nhận thức. phương pháp đóng vai là phương pháp mang lại hiệu quả lớn
trong việc tạo hứng thú trong học tập cho học sinh, vì khi tham gia vào hoạt động đóng vai
học sinh được trao đổi giao lưu với giáo viên, bạn bè để thể hiện tài năng, năng khiếu, thể
hiện mình trước đám đông và hòa mình vào không khí lớp học sôi nổi, thân thiện, thỏa
mái, không nặng nề, không nhàm chán. Bên cạnh đó, phải khẳng định hứng thú học tập và
động cơ học tập có mối quan hệ mật thiết với nhau. Hứng thú là nguyên nhân hình thành
động cơ học tập cho học sinh, không thể ép buộc học sinh học tốt một môn học khi mà học
sinh không có hứng thú đối với môn học đó.
4


Phương pháp đóng vai có tác dụng lớn trong việc giáo dục kĩ năng sống cụ thể là:
- Kĩ năng giao tiếp. Đóng vai đòi hỏi học sinh phải chủ động trong quá tình học tập như
một bên liên quan trong một kịch bản tưởng tượng hay thực, quá trình tham gia đó sẽ giúp
học sinh hình thành kĩ năng giao tiếp cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với tập thể, từ đó
giúp học sinh biết cách giao tiếp, ứng xử với bạn bè cùng trang lứa và những người xung
quanh.
-Kĩ năng giải quyết tình huống. Thông qua đóng vai học sinh thể hiện nhận thức, thái độ
trong tình huống cụ thể và phải có cách ứng xử phù hợp với tình huống đó. Đồng thời, qua
các vai diễn, học sinh bộc lộ khả năng giao tiếp, tự giải quyết các vấn đề về sức khỏe, các
tình huống trong cuộc sống.
-Kĩ năng thuyết trình. Không phải ai sinh ra cũng có năng khiếu thuyết trình, hùng biện và
thực tế rất nhiều học sinh đã quen với lối truyền thụ một chiều, chỉ biết lắng nghe, lười đưa
ra ý kiến do vậy kĩ năng thuyết trình, thuyết phục người khác là yêu cầu rất cần thiết trước
xu thế đổi mới phương pháp dạy học hiện nay. Thông qua việc hóa thân vào vai diễn, học
sinh sẽ trở nên tự tin hơn khi đứng trước đám đông ( khán giả) và thấy mình cần cố gắng

đóng vai để thực hành.
5. Vận dụng phương pháp đóng vai trong dạy học chuyên đề: Các Quốc gia cổ đại
trên lãnh thổ nước ta (phần Quốc gia gia Văn Lang –Âu Lạc)
Chuyên đề các quốc gia cổ đại trên lãnh thổ nước ta được thiết kế trên phần nội
dung kiến thức của ba quốc gia cổ Văn Lang- Âu Lạc, Chămpa và quốc gia Phù Nam.
Trong phần Quốc gia Văn Lang- Âu Lạc vận dụng phương pháp đóng vai để thực hiện.
Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm hoặc 3 nhóm học sinh tùy theo số lượng học sinh được
bố trí theo đơn vị lớp để chuẩn bị các nội dung, nhiệm vụ, nhân vật, sự kiện mà nhóm cần
nghiên cứu, tìm tòi tư liệu thực hiện.
Nội dung yêu cầu của phần nội dung quốc gia Văn Lang, Âu Lạc gồm :
- Cơ sở, điều kiện hình thành nhà nước Văn Lang
- Tổ chức bộ máy nhà nước Văn Lang, Âu Lạc
- Đời sống vật chất, tinh thần của cư dân Văn Lang, Âu lạc
Sau khi giáo viên giao nhiệm vụ các nhóm tiến hành chọn lựa và phân công nhiệm vụ cho
từng thành viên trong nhóm thực hiện nhiệm vụ mà nhóm đã thống nhất.

6


5.1. Tổ chức đóng vai về nội dung cơ sở, điều kiện hình thành nhà nước Văn Lang
Nhóm 1: Thực hiện nhiệm vụ về giới thiệu cơ sở và điều kiện hình thành nhà nước Văn
Lang - Âu Lạc. Nhóm cử một thành viên đóng vai Hướng dẫn viên để giới thiệu về các di
tích khảo cổ thời văn hóa Đông Sơn với những công cụ lao động, vật dụng bằng kim
loại… đã được các nhà khảo cổ phát hiện,công bố.
Nhóm cử trưởng nhóm, để phân công cho các thành viên trong nhóm mình những phần
việc như: làm các công cụ, vật dụng bằng đồng thau …tra khảo, sưu tầm hình ảnh, clip
liên quan đến nội dung nhóm thực hiện trên mạng Internet. Có thể sử dụng kết hợp các vật
dụng nhóm đã làm được cùng trình chiếu hình ảnh, clip sưu tầm đươc trên slide phần
mềm Powerpoint.
Lớp học trở thành một đoàn tham quan theo dõi qua phần hướng dẫn của Hướng dẫn viên

Nhóm 3: Đóng vai thông qua hoạt động sân khấu hóa, có lồng nhạc và lời dẫn đễ diễn đạt
về đời sống vật chất và tinh thần của cư dân Văn Lang, Âu Lạc.
Chuẩn bị :
- Phục trang như: khố váy, yếm, trang sức…
- Đạo cụ: hoa lúa, rơm, tre, rỗ…
Phần diễn :
Cảnh 1
-

Học sinh nam và nữ tạo hình ảnh về làng nước với những lũy tre bao bọc cư dân,.
các nữ sinh di chuyển với các hành động gieo cấy bằng vài động tác hình thể ( nữ
nhuộm răn đen)

-

Học sinh nam di chuyển hình ảnh các làng tre tạo thành nhà sàn

-

Nữ sinh gieo hạt xong chuyển vào nhà sàn tượng trưng.

Cảnh 2
-

Học sinh nam và nữ quây quần tạo thành nhiều gia đình, nhiều cộng đồng…

-

Lễ cúng cầu mùa. Học sinh nam đóng vai thầy cúng các hành động hình thể miêu tả
ước lệ cầu xin các thần… cho mưa thuận gió hòa, vụ mùa tốt tươi…

sáng tạo và hợp lý sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện không chỉ về nhận thức mà còn về
kĩ năng, thái độ.
Hòa Bình, ngày 10 tháng 11 năm 2018
Giáo viên thực hiện

Nguyễn Hồng Thư

9


(1) Hoàng Phê. Từ điển tiếng Việt.NXB Đà Nẵng.2008.
(2) PhanTrọng Ngọ. Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường. NXB. ĐHSP,
HN, 2005.
(3) Trần Thị Tuyết Oanh ( chủ biên). Giáo trình giáo dục học. NXB. ĐHSP, HN,2005.
(4) Phạm Văn Đồng, Về vấn đề giáo dục- đào tạo, NXB Chính trị quốc gia, Hà
Nội,1999.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Phạm Văn Đồng, Về vấn đề giáo dục- đào tạo, NXB Chính trị quốc gia, Hà
Nội,1999.
2. PhanTrọng Ngọ. Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường. NXB. ĐHSP,
HN, 2005.
3. Trần Thị Tuyết Oanh ( chủ biên). Giáo trình giáo dục học. NXB. ĐHSP, HN,2005.
4. Phan Ngọc Liên, Phương pháp dạy học lịch sử. NXB ĐHSP, HN, 2012.
5. Nguyễn Thị Minh Phượng, Cẩm nang phương pháp sư phạm,NXB tổng hợp Tp.
HCM, 2012.

10