1

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI
VỚI HỌC SINH SINH VIÊN TẠI CHI NHÁNH NGÂN
HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI TỈNH PHÚ THỌ

CẨM HÀ TÚ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

THÁI NGUYÊN 2015


2

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Sau hơn 9 năm triển khai thực hiện chương trình tín dụng đối với học
sinh, sinh viên (HSSV), đến nay đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, được
Đảng, Chính phủ, đánh gia cao, chính quyền địa phương và đặc biệt là con em
hộ nghèo, hộ hoàn cảnh khó khăn đồng tình ủng hộ. Nhà nước đã dành một phần
nguồn lực để cung cấp tín dụng ưu đãi cho HSSV thuộc các đối tượng này có cơ
hội để được vay vốn học tập, đảm bảo cho mọi người đều có điều kiện tiếp cận
dịch vụ giáo dục, góp phần vào sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực có trình độ
cho sự phát triển của đất nước. Để vốn tín dụng được truyền tải nhanh chóng kịp
thời đến các đối tượng được thụ hưởng, đúng chính sách, tháo gỡ kịp thời những
khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện tại địa phương. Mặc

học sinh sinh viên của ngân hàng chính sách xã hội chi nhánh Tỉnh Phú Thọ.


6

CHƯƠNG 1
LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI
HỌC SINH, SINH VIÊN CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
1.1. Cho vay đối với học sinh sinh viên của NHCSXH
1.1.1. Khái niệm và đặc điểm hoạt động
NHCSXH là tổ chức tín dụng của Nhà nước, thực hiện cho vay với lãi
suất và các điều kiện ưu đãi, hoạt động vì mục tiêu xóa đói giảm nghèo, ổn định
và phát triển kinh tế, xã hội đặc biệt của mối quốc gia, hoạt động không vì mục
đích lợi nhuận.
Đặc điểm của NHCSXH
Thứ nhất, về nguồn vốn: Nguồn vốn từ ngân sách nhà nước bao gồm vốn
điều lệ; vốn cho vay xoá đói giảm nghèo, tạo việc làm và thực hiện các chính
sách xã hội khác; vốn trích từ một phần từ nguồn tăng thu, tiết kiệm chi ngân
sách các cấp để tăng nguồn vốn cho vay trên địa bàn; vốn ODA được chính phủ
giao; vốn huy động gồm (tiền gửi có trả lãi của các tổ chức, cá nhân trong và
ngoài nước; tiền gửi của các tổ chức tín dụng Nhà nước bằng 2% tổng số nguồn
vốn huy động bằng đồng Việt nam có trả lãi theo thoả thuận; tiền gửi tự nguyện
không lấy lãi của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; phát hành trái
phiếu được chính phủ bảo lãnh, chứng chỉ tiền gửi và các giấy tờ có giá trị khác;
tiền gửi tiết kiệm của người nghèo); vốn đi vay gồm (vay từ các tổ chức tài
chính, tín dụng trong và ngoài nước; vay tiết kiệm bưu điện, bảo hiểm xã hội
Việt nam; vay Ngân hàng nhà nước; vốn nhận uỷ thác cho vay ưu đãi của chính
quyền địa phương, các tổ chức kinh tế, tổ chức chính trị-xã hội, các hiệp hội,
các tổ chức phi chính phủ, các cá nhân trong và ngoài nước và các loại vốn
khác)

định và phần chi phí quản lý được hưởng.
- Ngân hàng CSXH có trách nhiệm lập và gửi Bộ tài chính kế hoạch tài
chính gồm: Báo cáo quyết toán tài chính hàng năm của NHCSXH do chủ tịch
Hội đồng quản trị phê duyệt và gửi Bộ tài chính. Việc kiểm toán và xác nhận
báo cáo quyết toán tài chính hàng năm của NHCSXH do cơ quan kiểm toán Nhà
nước thực hiện. NHCSXH thực hiện chế độ kiểm tra kiểm toán nội bộ, công bố
kết quả hoạt động tài chính hàng năm theo hướng dẫn của Bộ tài chính và chịu
trách nhiệm về số liệu đã công bố.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

9

1.1.2 Khái niệm về cho vay học sinh sinh viên :
Ở nước ta Chương trình tín dụng học sinh, sinh viên được triển khai thực
hiện từ năm 2006 theo Quyết định số:107/2006/QĐ-TTg, đến khi Quyết định số
157/2007/QĐ-TTg ngày 27 tháng 9 năm 2007 của Thủ tướng Chính phủ được
ban hành chương trình này đã được mở rộng cả qui mô, đối tượng thụ hưởng,
tốc độ tăng trưởng dư nợ nhanh chóng. Ngoài những đặc điểm chung về tín
dụng ưu đãi của Chính phủ đối với hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác
mà Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) đang triển khai thực hiện, chương
trình tín dụng đối với HSSV còn có những đặc điểm mang tính đặc thù nhằm
đảm bảo cho vay đúng đối tượng thụ hưởng, kịp thời đáp ứng nhu cầu cho người
vay nhưng vẫn tuân thủ các qui định pháp lý, đồng thời giải đáp tháo gỡ kịp thời
những khó khăn, vướng mắc tại các địa phương thì đòi hỏi NHCSXH thường
xuyên phải nghiên cứu, tham mưu, đề xuất kịp thời chỉ đạo và hướng dẫn đảm
bảo chương trình tín dụng này phát huy hiệu quả đáp ứng thông điệp của Chính
phủ: “Không để học sinh sinh viên nào phải bỏ học vì khó khăn về tài chính”.
Cho vay HSSV là việc sử dụng các nguồn lực tài chính do nhà nước


2.Phương thức Thông qua hộ gia Giải
cho vay

ngân

đế Trực tiếp đến chủ

đình, HSSV mồ côi người vay

dự án.

cả cha lẫn mẹ được
trực tiếp vay vốn.
3.Điều

kiện Hộ

vay vốn

nghèo,

cận Hộ nghèo cư trú -Dư án CSSXKD

nghèo, khó khăn về hợp pháp tại địa phải có DA vay vốn
tài chính.
-HSSV

phương
năm


4.Thời

hạn Tính từ ngày nhận -Cho

cho vay

vay

ngăn

vốn vay đến ngày hạn 12 tháng.

Ngắn

hạn,

trung

hạn, dài hạn

trả hết nợ được ghi - Trung hạn : 12
trong hợp đồng.

tháng

đến

60



Trong hạn : 0,65% Trong hạn : 0,65%

NQH 130% lãi suất NQH
trong hạn.

thu lãi tiền vay cùng

lãi NQH 130% lãi suất
trong hạn.

suất trong hạn.

7. Định kỳ hạn Giải ngân kỳ hạn Vốn
trả nợ, thu nợ, cuối

130%
vay

phải -Thu nợ thu nợ trực

NHCSXH được hoàn trả đầy tiếp từ người vay
người

vay đủ cả gốc và lãi theo định kỳ khi đến

định kỳ hạn trả nợ.

theo đúng thời hạn hạn trả nợ do người



Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

1
0

1.1.3.1. Đối tượng HSSV được vay vốn là học sinh, sinh viên mồ côi cả
cha lẫn mẹ hoặc chỉ mồ côi cha hoặc mẹ nhưng người còn lại không có khả năng
lao động; học sinh, sinh viên là thành viên của hộ gia đình thuộc Hộ nghèo theo
tiêu chuẩn quy định của pháp luật; học sinh, sinh viên là thành viên của hộ gia
đình thuộc Hộ gia đình có mức thu nhập bình quân đầu người tối đa bằng 150%
mức thu nhập bình quân đầu người của hộ gia đình nghèo theo quy định của pháp
luật; học sinh, sinh viên mà gia đình gặp khó khăn về tài chính do tai nạn, bệnh
tật, thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh; bộ đội xuất ngũ học nghề theo Quyết định số
121/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; lao động nông thôn học nghề
theo Quyết định số
1956/QĐ-TTg ngày 27/11/2009 của Thủ tướng Chính phủ.
1.1.3.2. Phương thức cho vay. Việc cho vay đối với học sinh, sinh viên
được thực hiện theo phương thức cho vay thông qua hộ gia đình. Đại diện hộ gia
đình là người trực tiếp vay vốn và có trách nhiệm trả nợ Ngân hàng Chính sách
xã hội. Trường hợp học sinh, sinh viên mồ côi cả cha lẫn mẹ hoặc chỉ mồ côi
cha hoặc mẹ nhưng người còn lại không có khả năng lao động, được trực tiếp
vay vốn tại Ngân hàng Chính sách xã hội nơi nhà trường đóng trụ sở.
1.1.3.3. Điều kiện vay vốn : Học sinh, sinh viên đang sinh sống trong hộ
gia đình cư trú hợp pháp tại địa phương nơi cho vay. Đối với học sinh, sinh viên
năm thứ nhất phải có giấy báo trúng tuyển hoặc giấy xác nhận được vào học của
nhà trường. Đối với học sinh, sinh viên năm thứ hai trở đi phải có xác nhận của
nhà trường về việc đang theo học tại trường và không bị xử phạt hành chính trở

vay.
- Thời gian tìm việc: Tối đa 12 tháng kể từ ngày HSSV kết thúc khoá học
Tổng quát: Thời hạn cho vay tối đa được xác định theo công thưc sau
+ Đối với các chương trình đào tạo có thời gian đào tạo đến 01 năm:
Thời hạn cho vay =

Thời hạn
phát tiền vay

Thời gian

+

tìm việc

+

Thời hạn phát tiền
vay x 2

+ Đối với các chương trình đào tạo có thời gian đào tạo trên 01 năm:
Thời hạn cho vay =

Thời hạn phát
tiền vay

+

Thời gian
tìm việc

tạo): Thời hạn cho vay = thời hạn phát tiền vay trước đây + thời hạn phát
tiền vay lần này (trong thời gian học liên thông) + 12 tháng kể từ ngày HSSV
kết thúc khoá học liên thông + Thời hạn trả nợ.
- Đối với HSSV đã vay vốn để học trung cấp nhưng năm học mới thi đỗ
trường cao đẳng, đại học chuyển sang học cao đẳng, đại học hoặc HSSV đã vay
vốn để học đại học (cao đẳng) nhưng chuyển sang học tại trường trung cấp (học
nghề): Thời hạn cho vay = thời hạn phát tiền vay trước đây + thời hạn phát tiền
vay trong thời gian học lần này + 12 tháng kể từ ngày HSSV kết thúc khoá học
tại trường học lần này + Thời hạn trả nợ.
- Trường hợp học sinh, sinh viên đang vay vốn NHCSXH nhưng bị lưu
ban hoặc ốm đau được nhà trường cho phép nghỉ học có thời hạn và được bảo
lưu kết quả học tập): Thời hạn cho vay = Thời hạn phát tiền vay + Thời gian
lưu ban hoặc ốm đau được nhà trường cho phép nghỉ học có thời hạn và
được bảo lưu kết quả học tập + 12 tháng kể từ ngày HSSV kết thúc khoá học +
Thời hạn trả nợ .
- Đối với những học sinh, sinh viên mà gia đình gặp khó khăn về tài
chính: Thời hạn cho vay = Thời hạn phát tiền vay ( tối đa không quá 12 tháng)
+ thời gian còn lại học tại trường + 12 tháng kể từ ngày HSSV kết thúc khoá
học + Thời hạn trả nợ.


Trường hợp hộ đã nhận tiền vay đủ 12 tháng nhưng hộ gia đình vẫn còn
khó khăn hoặc lại khó khăn tiếp: Thời hạn cho vay = Thời hạn phát tiền vay đợt
trước và thời hạn phát tiền vay đợt này + Thời gian còn lại học tại trường + 12
tháng kể từ ngày HSSV kết thúc khoá học + Thời hạn trả nợ.
- Trường hợp hộ gia đình đang thuộc diện gặp khó khăn về tài chính đã
được vay vốn nhưng nay thuộc diện hộ nghèo, hộ có thu nhập tối đa bằng 150%
mức thu nhập bình quân hộ nghèo. Thời hạn cho vay = Thời hạn phát tiền vay
trước trước đây + thời hạn phát tiền vay lần này + 12 tháng kể từ ngày HSSV
kết thúc khoá học+ Thời hạn trả nợ

hộ gia đình, tức là đại diện hộ gia đình là người trực tiếp vay vốn cho HSSV và
có trách nhiệm trả nợ NHCSXH; và cho vay trực tiếp đối với HSSV mồ côi cả
cha lẫn mẹ hoặc chỉ mồ côi cha hoặc mẹ nhưng người còn lại không có khả
năng lao động được vay vốn và trả nợ trực tiếp tại NHCSXH nơi địa bàn nhà
trường đóng trụ sở.
1.1.3.8. Tổ chức giải ngân. Việc giải ngân của NHCSXH được thực hiện
một năm 2 lần vào các kỳ học. Số tiền giải ngân từng lần căn cứ vào mức cho
vay tháng và số tháng của từng học kỳ. Giấy xác nhận của nhà trường hoặc Giấy
báo nhập học được sử dụng làm căn cứ giải ngân cho 2 lần của năm học đó. Để
giải ngân cho năm học tiếp theo phải có Giấy xác nhận mới của nhà trường.
Đến kỳ giải ngân, người vay mang Chứng minh nhân dân, Khế ước nhận
nợ đến điểm giao dịch quy định của NHCSXH để nhận tiền vay. Trường hợp,
người vay không trực tiếp đến nhận tiền vay được uỷ quyền cho thành viên
trong hộ lĩnh tiền nhưng phải có giấy uỷ quyền có xác nhận của UBND cấp xã.
NHCSXH có thể giải ngân bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản theo đề nghị
của người vay (chuyển khoản vào tài khoản thẻ ATM của HSSV)
1.1.3.9. Định kỳ hạn trả nợ, thu nợ, thu lãi tiền vay

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

Thứ nhất, định kỳ hạn trả nợ . Khi giải ngân số tiền cho vay của kỳ học
cuối cùng, NHCSXH nơi cho vay cùng người vay thoả thuận việc định kỳ hạn
trả nợ của toàn bộ số tiền cho vay. Người vay phải trả nợ gốc và lãi tiền vay lần
đầu tiên khi HSSV có việc làm, có thu nhập nhưng không quá 12 tháng kể từ
ngày HSSV kết thúc khoá học. Số tiền cho vay được phân kỳ trả nợ tối đa 6
tháng 1 lần, phù hợp với khả năng trả nợ của người vay do ngân hàng và người
vay thoả thuận ghi vào Khế ước nhận nợ.
Trường hợp người vay vốn cho nhiều HSSV cùng một lúc, nhưng thời hạn

NHCSXH thực hiện thu theo yêu cầu của người vay.
Đối với HSSV đã vay vốn sau khi tốt nghiệp đi nghĩa vụ quân sự nếu còn
dư nợ chương trình cho vay HSSV có hoàn cảnh khó khăn tại NHCSXH thì số
dư nợ đó được miễn lãi tiền vay tương ứng với thời gian phục vụ tại ngũ của
HSSV đó, nhưng tối đa không quá 24 tháng kể từ ngày HSSV nhập ngũ.
Nhà nước có chính sách giảm lãi suất đối với trường hợp người vay trả nợ
trước hạn. Hướng dẫn cụ thể về giảm lãi để khuyến khích trả nợ trước hạn được
thực hiện theo văn bản riêng của NHCSXH. Nếu HSSV đã vay vốn sau khi tốt
nghiệp đi nghĩa vụ quân sự còn dư nợ chương trình cho vay HSSV trả nợ trước
hạn vẫn được thực hiện giảm lãi tiền vay theo quy đinh hiện hành. HSSV vay vốn
đang học ở một Trường Đại học nay bỏ học chuyển sang một trường Đại học
khác, việc trả nợ vay của trường đại học cũ để vay theo trường đại học mới
không được xác định là trả nợ trước hạn, vì vậy không được giảm lãi. - Số tiền
lãi được giảm tính trên số tiền gốc trả nợ trước hạn và thời gian trả nợ trước hạn
của người vay.
Số ngày trả nợ trước hạn được tính từ ngày trả nợ đến ngày trả nợ cuối
cùng ghi trên khế ước nhận nợ. Trường hợp thời hạn trả nợ chưa ghi trên khế

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

ước nhận nợ thì ngày trả nợ cuối cùng là ngày cuối cùng của thời gian trả nợ
tối đa theo quy định tại Công văn số 2162A/NHCS-TD ngày 02/10/2007 của

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

Tổng giám đốc NHCSXH về Hướng dẫn thực hiện cho vay đối với học sinh,

đã trả. Đối với các khoản nợ quá hạn, thu nợ gốc đến đâu thì thu lãi đến đó;
trường hợp người vay thực sự khó khăn có thể ưu tiên thu gốc trước, thu lãi sau.
Thứ tư, gia hạn nợ. Đến thời điểm trả nợ cuối cùng, nếu người vay có khó
khăn khách quan chưa trả được nợ thì được NHCSXH xem xét cho gia hạn nợ.
Người vay viết Giấy đề nghị gia hạn nợ (theo mẫu số 09/TD) gửi NHCSXH nơi
cho vay xem xét cho gia hạn nợ. Thời gian cho gia hạn nợ tuỳ từng trường
hợp cụ thể, ngân hàng có thể gia hạn nợ một hoặc nhiều lần cho một khoản
vay, nhưng thời gian gia hạn nợ tối đa bằng 1/2 thời hạn trả nợ.
Thứ năm, chuyển nợ quá hạn. Trường hợp, người vay không trả nợ đúng
hạn theo kỳ hạn trả nợ cuối cùng và không được NHCSXH cho gia hạn nợ thì
chuyển toàn bộ số dư nợ sang nợ quá hạn.
Các khoản nợ đến hạn phát sinh trước ngày giao dịch xã (phường, thị
trấn) tức là các trường hợp hộ vay có nợ đến hạn trong khoảng thời gian từ sau
ngày giao dịch cố định lần trước (tháng trước) đến ngày giao dịch cố định liền kề
lần sau (tháng sau), thì cho phép kéo dài thời hạn xử lý nợ đến hạn vào thời điểm
ngày giao
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

dịch cố định liền kề lần sau (tháng sau). Trong thời gian được phép kéo dài thời
hạn xử lý nợ đến hạn này (tức là số ngày tính từ ngày đến hạn trả nợ cuối cùng
đến ngày giao dịch cố định) được coi là thời gian nợ trong hạn và áp dụng lãi
suất nợ trong hạn theo quy định. Đến cuối ngày giao dịch cố định, nếu hộ vay
không trả nợ và không được cho gia hạn nợ hoặc không thuộc diện bị rủi ro lập
hồ sơ đề nghị xử lý thì phải chuyển sang nợ quá hạn tính từ ngày giao dịch cố
định.
- Trường hợp hộ vay đề nghị và có đủ điều kiện cho gia hạn nợ thì ngày
hộ vay đề nghị và ngày Ngân hàng phê duyệt trên Giấy đề nghị gia hạn nợ chậm
nhất là ngày giao dịch cố định tại xã (phường, thị trấn) nơi hộ vay cư trú. Đối

Thứ hai, xét về phía Ngân hàng chính sách xã hội. Để thực hiện cho vay
HSSV, NHCSXH huy động nguồn vốn trên thị trường đặc biệt là nguồn trái
phiếu được Chính phủ bảo lãnh để đáp ứng đủ nhu cầu vay vốn cho đối tượng
thụ hưởng theo qui định.
Trong quá trình tổ chức thực hiện chương trình, NHCSXH ban hành văn
bản về hướng dẫn quy trình, thủ tục cho vay, thu nợ theo hướng đơn giản, dễ thực
hiện, tạo thuận lợi cho người vay; chủ động trong việc xin ý kiến của các Bộ,
ngành đề xuất với Chính phủ kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong
quá trình triển khai để chương trình đảm bảo thực hiện đúng chính sách, đến
đúng đối tượng thụ hưởng. Do đó làm cho công tác quản lsy ngày càng hoàn
thiện
Thực hiện tốt công tác thông tin, tuyên truyền, công tác quản lý và thu hồi
nợ đến hạn. Việc NHCSXH chuyển phương thức cho vay trực tiếp HSSV sang
cho vay thông qua hộ gia đình HSSV, tổ chức tốt cho vay, thu nợ, thu lãi tại các
điểm giao dịch xã đã giúp hộ gia đình có ý thức dành dụm từ nguồn thu nhập
tổng hợp của gia đình để trả nợ ngân hàng.


NHCSXH đã phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền địa phương, các
cấp, các ngành, các tổ chức Hội, Đoàn thể nhận ủy thác và đặc biệt là Tổ


TK&VV để thường xuyên động viên hộ vay vốn phải ý thức trách nhiệm trong
việc tiết kiệm, tận dụng mọi nguồn thu nhập từ gia đình để trả nợ khi đến hạn.
Triển khai thực hiện tốt chính sách giảm lãi tiền vay đối với người vay trả
nợ trước hạn, nên động viên khuyến khích được trách nhiệm trả nợ của người
vay. Do vậy, nhiều hộ vay đã chủ động và tự nguyện trả nợ trước hạn để được
hưởng chính sách giảm lãi suất tiền vay. Việc trả nợ trước hạn cũng đã góp phần
giảm gánh nặng cho hộ vay khi đến hạn trả nợ cuối cùng đồng thời NHCSXH có
nguồn vốn bổ sung cho vay quay vòng.