HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT
NAM

TRẦN QUỐC LẬP

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NUÔI TRỒNG THỦY
SẢN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MỸ LỘC, TỈNH NAM
ĐỊNH

Chuyên ngành:

Kinh tế nông nghiệp

Mã số:

60 62 01 15

Người hướng dẫn khoa học:
Ninh

TS. Hồ Ngọc

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên
cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng được sử
dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được
cám ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn này đã được chỉ rõ nguồn gốc.

sản xã Mỹ Thắng, Mỹ Hà, Mỹ Thịnh đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá
trình thực hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi
điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành
luận văn./.

Hà Nội, ngày

tháng

năm 2016

Tác giả luận văn

Trần Quốc Lập

ii


MỤC LỤC

Lời cam đoan .................................................................................................................i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ...................................................................................................................... iii
Danh

mục

các


........................................................................................2

thiết

của

đề

tài

tiêu

nghiên

cứu

1.3.
Câu
hỏi
..........................................................................................3

nghiên

cứu

1.4.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ....................................................................3

1.5.


quan
sản

2.1.3.
16

Nội dung nghiên cứu các giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản ..................

2.1.4.
19

Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nuôi trồng thuỷ sản ...............................

2.2.

Cơ sở thực tiễn .............................................................................................. 24

2.2.1.
24

Phát triển nuôi trồng thuỷ sản ở một số nước trên thế giới .............................

2.2.2.
27

Phát triển nuôi trồng thuỷ sản ở Việt Nam .....................................................

2.2.3.
28

Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 41

4


3.2.1.

Chọn điểm nghiên cứu ................................................................................... 41

3.2.2.

Phương pháp thu thập số liệu ......................................................................... 41

3.2.3.

Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu .......................................................... 42

3.2.4.

Phương pháp phân tích số liệu ....................................................................... 42

3.2.5.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu ......................................................................... 43

Phần 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận ................................................................. 47
4.1.

Công tác tuyên truyền và ban hành các quy định về phát triển nuôi trồng
thủy sản của huyện Mỹ Lộc ........................................................................... 47

4.3.1.

Kết quả thát triển sản xuất thủy sản của huyện Mỹ Lộc .................................. 75

4.3.2.

Kết quả phát triển tiêu thụ sản phẩm thủy sản của hộ ..................................... 81

4.4.

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nuôi trồng thủy sản của
huyện Mỹ Lộc, Tỉnh Nam Định ..................................................................... 85

4.4.1.

Các yếu tố thuộc về các hộ nuôi trồng thủy sản .............................................. 85

4.4.2.

Các yếu tố thị trường tiêu thụ sản phẩm ......................................................... 87

4.4.3.

Các yếu tố thuộc về năng lực quản lý của cán bộ địa phương ......................... 88

4.4.4.

Ảnh hưởng của yếu tố chính sách................................................................... 91

4.4.5.


Đối với địa phương ...................................................................................... 106

Tài liệu tham khảo..................................................................................................... 108
Phụ lục .................................................................................................................... 110
4


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Nghĩa tiếng Việt

CLB

Câu lạc bộ

DN

Doanh nghiệp
Tố chức lương nông của Liên hiệp quốc (Food and

FAO

Agriculture Organization)

Giấy CN KTTT

Giấy chứng nhận kinh kế trang trại


5


DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1. Tình hình sử dụng đất đai của huyện Mỹ Lộc (2011 - 2015) ...................... 36
Bảng 4.1.

Thực trạng chuyển đổi nuôi trồng thủy sản của huyện Mỹ Lộc
(2011- 2015) ............................................................................................. 50

Bảng 4.2. Vốn đầu tư cho nuôi trồng thủy sản huyện Mỹ Lộc (2011- 2015) .............. 54
Bảng 4.3. Đánh giá của hộ nuôi trồng thủy sản về cơ sở hạ tầng................................ 55
Bảng 4.5. Thực trạng vay vốn của các hộ nuôi trồng thủy sản ................................... 65
Bảng 4.6. Tình hình tập huấn nuôi trồng thủy sản (2011 - 2015)................................ 68
Bảng 4.7. Đánh giá mức độ tiếp cận KHKT của hộ nuôi trồng thủy sản .................... 69
Bảng 4.8. Đánh giá của hộ nuôi trồng thủy sản về tiêu thụ sản phẩm ......................... 71
Bảng 4.9. Đánh giá của hộ nuôi trồng thủy sản về tác động môi trường ..................... 74
Bảng 4.10. Biến động diện tích đất nông nghiệp và đất nuôi trồng thủy sản huyện
Mỹ Lộc (2011 - 2015) ............................................................................... 76
Bảng 4.11. Năng suất, sản lượng NTTS huyện Mỹ Lộc ( 2011 - 2015) ........................ 76
Bảng 4.12. Một số chỉ tiêu đánh giá hiệu quả NTTS (2011 - 2015) .............................. 78
Bảng 4.13. So sánh hiệu quả kinh tế các hình thức NTTS năm 2015 ............................ 79
Bảng 4.14. Kết quả và hiệu quả kinh tế của hộ nuôi trồng thủy sản theo quy mô
nuôi (tính bình quân/1 sào/năm) ................................................................ 80
Bảng 4.15. So sánh hiệu quả kinh tế các mô hình NTTS năm 2015 ............................. 81
Bảng 4.16. Thực trạng tiêu thụ sản phẩm của hộ NTTS năm 2015............................... 82
Bảng 4.17. Giá một số loại cá thương phẩm ................................................................ 83
Bảng 4.18. Thông tin chung của các hộ nuôi trồng thủy sản........................................ 85
Bảng 4.19. Thống kê lao động nuôi trồng thủy sản huyện Mỹ Lộc .............................. 86
Bảng 4.20. Thông tin về cán bộ phụ trách nuôi trồng thủy sản..................................... 90

Hộp 4.4.

Khó khăn của xã về đầu tư thủy lợi ...........................................................58

Hộp 4.5.

Khó khăn về kiểm soát chất lượng giống ...................................................60

Hộp 4.6.

Thức ăn .....................................................................................................61

Hộp 4.7.

Ý kiến của cơ quan quản lý về giám sát thức ăn.........................................63

Hộp 4.8.

Khó khăn trong vay vốn của hộ nuôi trồng thủy sản ..................................67

Hộp 4.9.

Chúng tôi muốn…nhưng…. ......................................................................67
Hộp 4.10. Hiệu quả các lớp tập huấn còn hạn chế
......................................................70

Hộp 4.11. Còn lúng túng trong tháo gỡ khó khăn này cho dân ...................................71
Hộp 4.12. Chúng tôi phải tự sản tự tiêu......................................................................72
Hộp 4.13. Vừa sạch, vừa rẻ lại hiện đại…..................................................................73
Hộp 4.14. Chúng tôi không được ăn cả đâu................................................................84

Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp và sơ
cấp; phương pháp xử lý và tổng hợp số liệu; phương pháp thống kê mô tả, và phương
pháp so sánh.
Kết quả chính và kết luận: Qua thực hiện đề tài nghiên cứu “Giải pháp phát
triển nuôi trồng thủy sản trên địa bàn huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định”, một số kết
quả và kết luận chính của luận văn được rút ra như sau:
Những năm qua, nghề nuôi trồng thuỷ sản của huyện Mỹ Lộc triển khai trong điều
kiện có nhiều khó khăn, nhất là ảnh hưởng tiêu cực của biến đổi khí hậu. Song được
sự quan tâm chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền, các ngành các cấp trong huyện cùng với
sự nỗ lực cố gắng của người dân, nuôi trồng thủy sản của huyện tiếp tục phát triển
sôi động. Tổng sản lượng thuỷ sản năm 2015 đạt 2.384 tấn, tăng 48% so với năm 2011.
Tốc độ giá trị sản xuất thủy sản (theo giá hiện hành) tăng bình quân 12,3%/năm, giá
trị sản phẩm thủy sản tăng gấp 2,1 lần. Mức thu nhập trên lao động và trên 1ha nuôi
trồng thủy sản tính theo giá trị cũng tăng nhanh từ 85,32 triệu đồng/lao động và
71,28 triệu đồng/ha năm
2011 lên mức 128,48 triệu đồng/lao động và 146,84 triệu đồng/ha vào năm 2015.
Một số giải pháp thúc đẩy phát triển nuôi trồng thủy sản trên địa bàn huyện
Mỹ Lộc đã và đang triển khai gồm: quy hoạch được các vùng nuôi; đầu tư cơ sở hạ
tầng; giải pháp hỗ trợ các yếu tố đầu vào sản xuất (vốn,..); giải pháp khuyến nông
khuyến ngư. Sau 4 năm thực hiện chương trình nông thôn mới, đã cơ bản hoàn
thành công tác dồn điền đổi thửa, hạ tầng kỹ thuật phục vụ sản xuất nông nghiệp và
nông thôn được nâng cấp. Đây là cơ sở và điều kiện cho việc phát triển nghề nuôi trồng
thủy sản của huyện. Tuy nhiên, sự phát triển nuôi trồng thuỷ sản của huyện chưa
9


tương xứng với tiềm năng và lợi thế của huyện, phát triển nhanh nhưng chưa bền
vững và còn nhiều khó

10



THESIS ABSTRACT

Author: Tran Quoc Lap.
Thesis title: Measures to develop aquaculture sector in My Loc district, Nam
Dinh province.
Advisor: Dr. Ho Ngoc Ninh
Major Field: Agricultural Economics

Code: 60 62 01 15

University: Vietnam National University of Agriculture
General research objective: it aims to provide policy measures to promote the
development of aquaculture sector in My Loc district in the near future based on the
analysis and assessment of implementing solutions for aquaculture development of the
district.
Data collection methods (secondary and primary data); processing and
aggregating data; descriptive statistics, and statistic comparison methods were used
in this study to complete the proposed objectives.
The main results and conclusions of the study are drawn as follows:
In recent year, aquaculture in My Loc district has been deployed in hard
conditions, especially negative effect of climate change. However, because of
concern and guidance of district authorities with eforts of district people, aqua
culture has developed remarkably. Total amount of aquaculture products in 2015
reached to 2.384 tons, increased 48 percent compared to these in 2011. The pace
of aquaculture production value (current price) grew 12,3 percent per year, value
of aquaculture products rose 2,1 times. Value of aquaculture products per labor
and per hectare increased from 85,32 million VND and 71,28 million VND in 2011 to
128,48 million VND and 146,84 million VND in 2015, respectively.

in the district, especially rural planning in period of 2016-2020; (ii) Encourage all social
resources, especially investment capital for infrastructure construction of farming
area to develop aquaculture stably implemented hand to hand by government and
citizen; (iii) refine and promulgate some support policies in field of aquaculture such as
enhance aquaculture extension, transfer technologies, apply advanced science
technologies, control and reduce environmental pollution; (iv) Strengthen training
activities to qualifications of local officers. Improve regularly quality of extension and
district plant protection officers to support, transfer and apply technologies better to
farmers in agricultural production and aquaculture.

xii


PHẦN 1. MỞ ĐẦU

1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Sau 30 năm thực hiện đường đối đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông
nghiệp, nông dân, nông thôn nước ta đã đạt được thành tựu khá toàn diện và
to lớn. Nông nghiệp tiếp tục phát triển với tốc độ khá cao theo hướng sản xuất
hàng hoá, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả; đảm bảo vững chắc
an ninh lương thực quốc gia; một số mặt hàng xuất khẩu chiếm vị thế cao trên
thị trường thế giới.
Bên cạnh việc nâng cao năng suất, đa dạng hóa cơ cấu cây trồng vật
nuôi trên các diện tích canh tác nông nghiệp hướng đến nền sản xuất hàng hóa
tạo ra giá trị cao, nền nông nghiệp chúng ta đã có những chính sách quan
trọng nhằm đa dạng hóa các sản phẩm nông nghiệp. Đảng và Nhà nước chủ
trương khuyến khích phát triển nghề nuôi trồng thủy sản nên phòng trào
ngày càng được mở rộng. Nhiều địa phương đã mạnh dạn chuyển dịch cơ cấu
sản xuất nông nghiệp, chuyển đổi từ ruộng trũng trồng lúa, năng suất thấp
sang nuôi trồng thủy sản. Nuôi thủy sản theo hộ gia đình, nuôi thủy sản theo

nông nghiệp và bước đầu đã hình thành các trang trại, gia trại, các khu nuôi trồng
thủy sản trên đất trũng với các mô hình kết hợp như VAC, tôm, cá kết hợp chăn
nuôi lợn... Sản phẩm chính là cá các loại như trắm, trôi, chép, chuối, cá
cảnh....góp phần ổn định và phát triển kinh tế địa phương.
Tuy nhiên, vẫn còn một số tồn tại như việc chỉ đạo, triển khai thực hiện một
số chính sách hỗ trợ phát triển nuôi trồng thủy sản chưa được quan tâm; đặc
biệt là việc xây dựng quy hoạch, cơ sở hạ tầng vùng nuôi chưa được đầu tư.
Nhiều địa phương đã có quy hoạch, song việc giám sát, thực hiện quy hoạch
còn hạn chế, tình trạng cơ sở nuôi trồng đào đắp ao, đầm chưa theo quy hoạch,
không có thiết kế kỹ thuật vẫn diễn ra phổ biến. Quy mô các trang trại, mô hình
còn nhỏ, phân tán, diện tch nuôi thâm canh, bán thâm canh còn thấp so với tổng
diện tích nuôi dẫn tới năng suất, sản lượng chưa cao; đầu ra của các sản phẩm
chưa được bao tiêu; trình độ kỹ thuật của người nuôi trồng còn hạn chế (Uỷ ban
nhân dân huyện Mỹ Lộc, 2015).
Xuất phát từ những vấn đề thực tiễn nêu trên, tôi đã lựa chọn nghiên cứu
và thực hiện đề tài "Giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản trên địa bàn
huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định".
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1.2.1. Mục tiêu chung
Trên cơ sở phân tích và đánh giá thực trạng triển khai các giải pháp phát
triển nuôi trồng thủy sản của huyện Mỹ Lộc, từ đó đề xuất hoàn thiện các giải
pháp nhằm thúc đẩy phát triển nuôi trồng thủy sản trên địa bàn huyện đến năm
2020.
1.2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nuôi trồng thủy
sản và các giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản.

3



1.4.2.1. Phạm vi nội dung nghiên cứu
Nghiên cứu tập trung đánh giá thực trạng phát triển nuôi trồng thủy sản và
triển khai các giải pháp pháp triển nuôi trồng thủy sản của huyện Mỹ Lộc, từ đó
đề xuất hoàn thiện các giải pháp nhằm phát triển nuôi trồng thủy sản của
huyện Mỹ Lộc phục vụ tái cơ cấu ngành nông nghiệp.
5


1.4.2.2. Phạm vi về thời gian
- Số liệu thứ cấp phục vụ nghiên cứu được thu thập trong 5 năm, từ 20112015. Số liệu điều sơ cấp về thực trạng phát triển nuôi trồng thủy sản của các
hộ dân trong huyện được thu thập năm 2015.
- Thời gian thực hiện đề tài: Từ tháng 5/2015 đến tháng 5/2016.
1.4.2.3. Phạm vi không gian
Nghiên cứu được tiến hành trên địa bàn huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định,
trong đó 3 xã tiêu biểu về nuôi trồng thủy sản được lựa chọn làm điểm
nghiên cứu gồm: xã Mỹ Thắng, xã Mỹ Hà, xã Mỹ Thịnh.
1.5. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN
- Nghiên cứu đã góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát
triển nuôi trồng thủy sản và các giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản. Về
cơ sở lý luận: đã làm rõ một số khái niệm liên quan đến giải pháp phát triển
và nuôi trồng thủy sản; về vai trò và đặc điểm của nuôi trồng thủy sản; xác định
những nội dung nghiên cứu và những yếu tố ảnh hưởng đến việc triển khai
các giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản. Về cơ sở thực tiễn: đã phân
tch, so sánh việc phát triển nuôi trồng thủy sản của một số nước trên thế
giới; của một số tỉnh trong nước; đặc biệt là của huyện Hải Hậu trong cùng tỉnh
Nam Định; từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm trong phát triển nuôi trồng
thủy sản của huyện Mỹ Lộc.
- Luận văn đã đánh giá thực trạng việc triển khai các giải pháp nuôi trồng
thủy sản huyện Mỹ Lộc trong giai đoạn 2011 - 2015, chỉ ra những thiếu sót, bất
cập trong thực hiện các giải pháp hiện tại đồng thời bổ sung các giải pháp

trù triết học dùng để chỉ sự vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản
đến phức tạp, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện của sự vật (Nguyễn Ngọc Long
và Nguyễn Hữu Vui, 2006).
Theo quan điểm này, phát triển không bao quát toàn bộ sự vận động nói
chung. Nó chỉ khái quát xu hướng chung của sự vận động - xu hướng vận động
đi lên của sự vật, sự vật mới ra đời thay thế cho sự vật cũ. Sự phát triển chỉ
là một trường hợp đặc biệt của sự vận động. Trong quá trình phát triển của
mình trong sự vật sẽ hình thành dần dần những quy định mới cao hơn về chất, sẽ
làm thay đổi mối liên hệ, cơ cấu, phương thức tồn tại và vận động, chức năng vốn
có theo chiều hướng ngày càng hoàn thiện hơn.
7


Theo quan điểm kinh tế học: Phát triển kinh tế là quá trình chuyển biến về
mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kì nhất định bao gồm sự tăng lên về sản
lượng hoặc thu nhập của nền kinh tế, sự hoàn thiện của cơ cấu kinh tế và
việc nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư.
Theo MalcomGills: “Phát triển bao gồm sự tăng trưởng và thay đổi cơ bản
trong cơ cấu nền kinh tế, sự tăng lên của sản phẩm quốc dân do ngành
công nghiệp tạo ra, sự đô thị hóa, sự tham gia của các dân tộc của một quốc gia
trong quá trình tạo ra các thay đổi trên”.
Tuy rằng có nhiều quan niệm khác nhau về phát triển. Nhưng các ý kiến
đều cho rằng đó là phạm trù vật chất, phạm trù tinh thần, phạm trù về hệ
thống giá trị trong cuộc sống của con người. Mục tiêu chung của phát triển là
nâng cao các quyền lợi của con người, quyền bình đẳng, tự do ngôn luận,
quyền lợi về kinh tế chính trị văn hóa xã hội và quyền tự do công dân.
Như vậy, trong nghiên cứu này tôi cho rằng nội hàm của phát triển là
làm thay đổi hay hoàn thiện về căn bản cái đã có để có cái tốt hơn, tiến bộ
hơn. Cái mới, cái được hoàn thiện (tức phát triển) có thể có hai khía cạnh chính:
Phát triển về số lượng và phát triển về chất lượng. Trong thực tiễn, phát triển