ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------------

NGUYỄN PHƯƠNG OANH

TÁC ĐỘNG CỦA CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN ĐẾN VIỆC LÀM CỦA
NGƯỜI LAO ĐỘNG
(Nghiên cứu trường hợp huyện Quốc Oai, Hà Nội)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

HÀ NỘI – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------------

NGUYỄN PHƯƠNG OANH

TÁC ĐỘNG CỦA CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG
NGHIỆP, NÔNG THÔN ĐẾN VIỆC LÀM CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG
(Nghiên cứu trường hợp huyện Quốc Oai, Hà Nội)

Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
Mã số: 60 31 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ


16
1.2. Tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông
thôn đến việc làm của người lao động...................................................... 23
1.2.1. Việc làm và đặc điểm của việc làm ở nông thôn ........................... 23
1.2.2. Tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp,
nông thôn đến việc làm của người lao động
..................................................... 30
1.3. Kinh nghiệm giải quyết việc làm cho người lao động do tác động
của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn ................... 36
1.3.1. Kinh nghiệm của một số huyện...................................................... 36
1.3.2. Một số bài học rút ra cho huyện Quốc Oai .................................... 38
Chương 2: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI
HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN ĐẾN VIỆC LÀM CỦA NGƯỜI LAO
ĐỘNG TẠI HUYỆN QUỐC OAI ............................. 41


2.1. Khái quát kết quả và hạn chế của Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
nông nghiệp, nông thôn ở huyện Quốc Oai ............................................. 41
2.1.1. Những kết quả chủ yếu................................................................... 41


2.1.2. Những hạn chế chính...................................................................... 47
2.2. Phân tích tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp,
nông thôn tới việc làm của người lao động ở huyện Quốc Oai ............. 49
2.2.1. Tác động tích cực ........................................................................... 49
2.2.2. Tác động tiêu cực ........................................................................... 64
2.3. Đánh giá chung ................................................................................... 70
2.3.1. Những thành tựu cơ bản .................................................................
70
2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân ................................................................ 72

mới 81
3.2.2. Khuyến khích người lao động tự tạo việc làm ............................... 82
3.2.3. Nâng cao hiệu quả của hoạt động đào tạo nghề .............................
85
3.2.4. Cung cấp thông tn thị trường đầy đủ và kịp thời cho người lao động
.... 90
3.2.5. Phát triển thị trường lao động tại địa phương đi đôi với đẩy
mạnh xuất khẩu lao động
................................................................................... 92


KẾT LUẬN .................................................................................................... 97
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO..................................................... 99


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Số thứ tự

Ký hiệu

Nguyên nghĩa

1

CCKT

Cơ cấu kinh tế

2


KCN

Khu công nghiệp

8

KT- XH

Kinh tế- xã hội

9

NSNN

Ngân sách Nhà nước

10

TB- XH

Thương binh- Xã hội

11

TM- DV

Thương mại- Dịch vụ

12


năm 2012
3

2.3

Ngành nghề mới và việc làm được tạo ra tính đến

52

9/2012
4

2.4

Cơ cấu lao động theo ngành

53

5

2.5

Cơ cấu lao động theo trình độ chuyên môn kỹ

55

thuật
6

2.6


động huyện Quốc Oai
10

2.10

Tình hình tệ nạn xã hội trên địa bàn huyện Quốc
Oai

69


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH, HĐH) nông nghiệp, nông thôn là
một quá trình tất yếu để chuyển một nền nông nghiệp lạc hậu thành một
nền nông nghiệp hiện đại. Trên thế giới, quá trình này diễn ra và đã thành
công ở nhiều nước. Ở Việt Nam, cho đến nay, nông nghiệp vẫn là ngành kinh
tế quan trọng, đóng góp khoảng 20% trong GDP và là nguồn tạo việc làm cho
khoảng
50% lao động xã hội, và nông thôn vẫn là địa bàn sinh sống của gần 70% dân
cư. Tuy nhiên, một quốc gia không thể phát triển mạnh nếu chỉ dựa chủ yếu
vào sản xuất nông nghiệp. Chính vì vậy, Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác
định CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là nhiệm vụ chiến lược, có tầm quan
trọng đặc biệt cả trước mắt cũng như lâu dài. Tại Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp
hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X chỉ rõ: “Nông nghiệp, nông
dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm
an ninh, quốc phòng…Các vấn đề nông nghiệp, nông thôn phải được giải
quyết đồng bộ gắn với quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa đất nước…Giải

thất nghiệp, thiếu việc làm gia tăng, theo đó là sự tăng lên của các tệ nạn xã
hội.
Để giải quyết vấn đề này, chính quyền địa phương cũng đã thực hiện
nhiều giải pháp: đầu tư xây dựng các khu công nghiệp, cụm công nghiệp;
phát triển các hoạt động đào tạo nghề cho lao động nông thôn; đẩy mạnh
chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo mở việc làm mới,... Dù vậy, thất nghiệp và
thiếu việc làm đối với lao động nông thôn vẫn đang và sẽ tiếp diễn rất phức
tạp cùng với quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH. Vậy nên, việc tìm ra những
giải pháp hiệu quả để thúc đẩy các tác động tích cực, hạn chế các tác


động tiêu cực của CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là một trong những
yêu cầu cấp thiết đối với cả nước nói chung và huyện Quốc Oai nói riêng.


Từ cách đặt vấn đề trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Tác động của công
nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn đến việc làm của người
lao động (Nghiên cứu trường hợp huyện Quốc Oai, Hà nội)” làm luận văn
tốt nghiệp thạc sỹ kinh tế chính trị của mình.
Câu hỏi nghiên cứu của luận văn là: CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn
đã tác động thế nào đến việc làm của người lao động tại huyện Quốc Oai? Và
chính quyền Huyện đã và sẽ phải làm gì để hạn chế tác động đó?
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong những năm qua, đã có nhiều công trình, bài viết về CNH, HĐH
nông nghiệp, nông thôn cũng như về tác động của CNH, HĐH nông nghiệp,
nông thôn ở các góc độ, khía cạnh khác nhau. Trong đó, các công trình tiêu
biểu liên quan trực tiếp đến nội dung luận văn có thể chia thành 2
nhóm: Nhóm 1, gồm những bài nghiên cứu về CNH, HĐH nông nghiệp,
nông thôn và nhóm 2, là những bài viết về giải quyết việc làm cho lao động
nông thôn trong quá trình CNH ở Việt Nam và tại các địa phương.

- “ Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn từ lý luận
tới thực tiễn ở Việt nam hiện nay” của Phạm Ngọc Dũng (Chủ biên), Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011. Trong cuốn sách này, các tác giả đưa ra
khái niệm về công nghiệp hóa, chỉ ra những đặc điểm của công nghiệp hóa,
hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay. Các tác giả có một cái nhìn xâu chuỗi về
quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiêp, nông thôn từ Đại hội
đại biểu toàn quốc lần thứ III (1960) đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI
(2011). Từ định hướng của Đảng về quan hệ công – nông nghiệp, qua các Đại
hội và các Nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương, các tác giả làm rõ sự
thay đổi tư duy lãnh đạo của Đảng qua các thời kỳ.
Từ việc trình bày các chủ trương của Đảng và Nhà nước về vấn đề
công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, các tác giả cũng chỉ rõ
thực trạng một số vấn đề xã hội bức xúc nảy sinh trong thực hiện công
nghiệp hóa ở nông thôn Việt Nam như: tnh trạng thất nghiệp, thiếu việc


làm, phân hóa giàu - nghèo, bất bình đẳng xã hội, ô nhiễm môi trường và
suy thoái văn


hóa ở nông thôn. Các tác giả đã đề xuất các giải pháp chung, và các giải pháp
cụ thể để khắc phục các bức xúc trên.
- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Bắc Trung
Bộ( qua khảo sát các tỉnh Thanh- Nghệ- Tĩnh) của Mai Thị Thanh Xuân,
NXB Chính trị Quốc Gia, Hà Nội, 2004. Trong cuốn sách này tác giả đã trình
bày những vấn đề lý luận cơ bản nhất về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn.
Qua nghiên cứu thực trạng CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở các tỉnh
Thanh- Nghệ- Tĩnh, đưa ra những đánh giá chung về thành tựu cũng như hạn
chế mà các tỉnh này đạt được để từ đó đưa ra những định hướng, mục têu
và các giải pháp chủ yếu để thúc đẩy tến trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông

cơ sở số liệu thực tế đạt được tại các vùng nông thôn, bài viết đánh giá
những thành tựu căn bản đạt được ở khu vực nông nghiệp nông thôn trong
quá trình CNH, HĐH, trong đó, phân tích sâu phương diện chất lượng nguồn
nhân lực và chất lượng đời sống nông dân. Bài viết cho rằng để làm tăng
thêm hiệu quả của những chủ trương, chính sách, đề án của Đảng và Nhà
nước thì dạy nghề cho nông dân là một giải pháp cần phải đặc biệt quan tâm.
Đồng thời tác giả cũng đã đưa ra một số những khó khăn, thách thức gặp
phải khi thực hiện chủ trương này.
Nhìn chung, các công trình trên đã nêu ra được những vấn đề lý luận
và thực tiễn của CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn; việc làm và thị trường lao
động; thực trạng và những giải pháp để giải quyết vấn đề việc làm cho người
lao động ở nông thôn. Đó là nguồn tài liệu quý giá để chúng tôi kế thừa trong
quá trình thực hiện luận văn này. Tuy vậy, vấn đề tác động của quá
trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn tới việc làm của người lao động
nhất là tại địa bàn huyện Quốc Oai thì vẫn chưa có công trình nào nghiên
cứu một


cách toàn diện và hệ thống. Đây là khoảng trống kiến thức mà luận văn
này mong muốn tm hiểu và giải đáp.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
3.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích của luận văn là từ sự nghiên cứu, phân tích tác động của quá
trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn tới việc làm của nông dân đặc biệt
là tại huyện Quốc Oai, đề xuất những quan điểm, định hướng và giải pháp
hạn chế tác động tiêu cực của CNH, HĐH đến việc làm của người lao động
trên địa bàn huyện.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa và bổ sung, phát triển, làm rõ thêm những căn cứ
lý luận, kinh nghiệm thực tiễn về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn

Hồ Chí Minh và đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật, chính sách của
Nhà nước Việt Nam.
5.2. Phương pháp nghiên cứu của luận văn
- Phương pháp chung của luận văn là sử dụng: luận văn dựa
trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy
vật lịch
sử và phương pháp trừu tượng hóa khoa học.
- Ngoài ra, tác giả cũng sử dụng một số phương pháp cụ thể khác, như:
+ Phương pháp thống kê- so sánh: Luận văn sử dụng phương pháp này
để thống kê về thực trạng lao động nông thôn trong huyện cơ cấu làm việc
trong những ngành nghề nào, trình độ lao động,…
+ Phương pháp phân tch - tổng hợp: Luận văn trên cơ sở phân
tích, chia ra thành nhiều lĩnh vực khác nhau để từ đó tổng hợp lại, đưa ra
những đánh giá khái quát tới cụ thể nhất về tình hình việc làm của lao
động nông thôn trong huyện.


6. Đóng góp mới của luận văn
- Hệ thống hóa và làm rõ thêm những vấn đề lý luận dưới góc độ kinh
tế học chính trị về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn và tác động của nó tới
việc làm của người lao động đặc biệt là đối với nông dân.
- Đánh giá tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông
nghiệp nông thôn tới việc làm của nông dân trên địa bàn huyện Quốc
Oai trong thời gian qua trên cả hai mặt: tác động tích cực và tác động tiêu
cực; những biện pháp của chính quyền địa phương trong giải quyết việc làm
cho người lao động, rút ra những hạn chế trong vấn đề này và nguyên nhân
của nó.
- Đề xuất quan điểm, định hướng và một số giải pháp hạn chế tác động
têu cực của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn
tới việc làm của nông dân và nâng cao hiệu quả công tác giải quyết việc làm

Công nghiệp hóa nông nghiệp là quá trình chuyển nền nông nghiệp
truyền thống, lạc hậu sang nền nông nghiệp hàng hóa lớn gắn với thị trường,
dưới tác động của công nghiệp còn Công nghiệp hóa nông thôn là quá trình
biến đổi nền kinh tế nông thôn thuần nông sang nền kinh tế công nghiệpdịch vụ, và cùng với nó là lối sống nông nghiệp chuyển sang lối sống công
nghiệp
Công nghiệp hóa nông nghiệp và công nghiệp hóa nông thôn là hai
phạm trù có mối quan hệ với nhau, trong đó, công nghiệp hóa nông thôn bao
hàm cả công nghiệp hóa nông nghiệp; còn công nghiệp hóa nông nghiệp
chỉ là một mặt và là mặt chủ yếu của công nghiệp hóa nông thôn. Hay nói
cách khác thì công nghiệp hóa nông nghiệp mới chỉ phản ánh được một


lĩnh vực của công nghiệp hóa nông thôn là nông nghiệp. Thực ra công
nghiệp hóa


nông thôn còn phản ánh sự phát triển của các ngành kinh tế khác trên địa
bàn nông thôn.
Hiện đại hóa nông nghiệp là quá trình ứng dụng những tến bộ
khoa học công nghệ tiên tiến vào các khâu sản xuất nông nghiệp nhằm nâng
cao năng suất, chất lượng và hiệu quả còn Hiện đại hóa nông thôn là quá
trình biến đổi cơ cấu kinh tế nông thôn từ trạng thái kinh tế thuần nông
thành khu vực nông thôn phát triển toàn diện, hiện đại dựa trên nền tảng
của sự phát triển khoa học công nghệ, phân công lao động và hợp tác quốc
tế.
Giữa hiện đại hóa nông nghiệp và hiện đại hóa nông thôn có sự khác
nhau nhất định. Nếu hiện đại hóa nông nghiệp là quá trình làm tăng năng
suất lao động, tăng chất lượng và giá trị sản phẩm nông nghiệp, thì hiện đại
hóa nông thôn, ngoài việc đó ra còn phải tạo sự phát triển của công nghiệp,
dịch vụ và mọi mặt của đời sống kinh tế- xã hội nông thôn như: phát triển hệ