BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

TÔ THỊ VÂN

TỔ CHỨC TRÕ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ
ĐỀ NHẰM GIÁO DỤC HÀNH VI ĐẠO ĐỨC
CHO TRẺ 4 - 5 TUỔI
Chuyên ngành: Giáo dục Mầm non
Mã số:

60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học
TS. Trịnh Thị Xim

HÀ NỘI, 2017


LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới TS. Trịnh Thị
Xim người cô đã nhiệt tình và tận tâm hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá
trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn.
Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới các thầy, cô giáo trong khoa Giáo
dục Mầm non, phòng Sau Đại học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tạo
điều kiện và giúp - đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu tại đây.
Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu cùng các cô giáo đã và
đang công tác tại trường mầm non Tháng Tám, Thụy Hải huyện Thái Thụy,
tỉnh Thái Bình; gia đình, các bậc phụ huynh và bạn bè đã luôn tạo điều kiện,
động viên và khích lệ tôi trong thời gian thực hiện luận văn này.

3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .......................................................................................
3
6. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................
4
7. Giới hạn và phạm vi, địa bàn nghiên cứu .......................................................
5
8. Cấu trúc luận văn ..............................................................................................
5
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC TỔ CHỨC TRÕ CHƠI ĐÓNG VAI THEO
CHỦ ĐỀ NHẰM GIÁO DỤC HÀNH VI ĐẠO ĐỨC CHO TRẺ 4 - 5 TUỔI
................................................................................................ 7
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu..................................................................
7
1.1.1. Những nghiên cứu về giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua tổ
chức trò chơi đóng vai .............................................................................. 7
1.1.2. Nghiên cứu về giáo dục đạo đức cho trẻ ........................................ 8
1.2. Đặc điểm phát triển tâm lý, nhân cách trẻ 4 - 5 tuổi ................................
11
1.3. Trò chơi đóng vai theo chủ đề của trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi .........................
12
1.3.1. Khái niệm về TCĐVTCĐ............................................................... 12
1.3.2. Đặc điểm của trò chơi đóng vai theo chủ đề ................................ 12
1.3.3. Cấu trúc cơ bản của TCĐVTCĐ ................................................... 13
1.3.4. Những mối quan hệ trong trò chơi đóng vai theo chủ đề ............. 17


1.3.5. Vai trò của TCĐVTCĐ đối với sự hình thành và phát triển tâm
lý, nhân cách của trẻ 4 - 5 tuổi ............................................................... 18
1.3.6. Đặc điểm TCĐVTCĐ ở tuổi 4 - 5 ................................................. 20

2.2.3. Nội dung điều tra .......................................................................... 35
2.2.4. Phương pháp điều tra ................................................................... 35
2.3. Kết quả điều tra thực trạng nhận thức của giáo viên về biện pháp tổ
chức TCĐVTCĐ ............................................................................................... 35


2.3.1. Thực trạng nhận thức của giáo viên MN về vai trò của tổ chức
TCĐVCCĐ nhằm giáo dục hành vi đạo đức cho trẻ 4 - 5 tuổi............... 35


2.3.2. Thực trạng biện pháp tổ chức TCĐVTCĐ nhằm giáo dục hành vi
đạo đức cho trẻ 4 - 5 tuổi của một số trường mầm non huyện
Thái Thụy................................................................................................. 38
2.3.3. Kết quả khảo sát thực trạng biểu hiện hành vi đạo đức của trẻ 4
- 5 tuổi ở một số trường mầm non...........................................................
44
Kết luận chương 2 ..............................................................................................
53
CHƯƠNG 3. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÕ CHƠI ĐÓNG VAI
THEO CHỦ ĐỀ NHẰM GIÁO DỤC HÀNH VI ĐẠO ĐỨC CHO TRẺ 4- 5 TUỔI VÀ
THỬ NGHIỆM .................................................... 55
3.1. Đề xuất một số biện pháp tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề nhằm
giáo dục hành vi đạo đức cho trẻ 4 - 5 tuổi .......................................................
55
3.1.1. Một số yêu cầu về biện pháp tổ chức trò chơi đóng vai có chủ
đề nhằm giáo dục hành vi đạo đức cho trẻ 4 - 5 tuổi ở trường
mầm non ..................................................................................................
55
3.1.2. Đề xuất một số biện pháp tổ chức TCĐVTCĐ nhằm giáo dục
hành vi đạo đức cho trẻ 4- 5 tuổi ............................................................

Trò chơi đóng vai theo chủ đề

TN

Thử nghiệm

TTN

Trước thử nghiệm

TBC

Trung bình chung


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Thực trạng về các biện pháp giáo dục nhằm giáo dục hành vi đạo
đức cho trẻ 4 - 5 tuổi ......................................................................... 38
Bảng 2.2: Biểu hiện về những hành vi văn minh trong giao tếp ứng xử của
trẻ 4 - 5 tuổi trong quá trình chơi ......................................................
47
Bảng 2.3: Biểu hiện sẵn sàng quan tâm sẵn sàng giúp đỡ bạn gặp hoàn cảnh
khó khăn (bạn có biểu hiện nhút nhát, ít giao tiếp) trong quá trình
chơi cùng chơi ...................................................................................
48
Bảng 2.4: Biểu hiện về những hành vi sẵn sàng chia sẻ nhường nhịn:
đồ chơi, kinh nghiệm chơi với bạn cùng chơi .................................. 50
Bảng 2.5: Bảng tổng hợp kết quả khảo sát thực trạng biểu hiện hành vi
đạo
đức của trẻ 4 - 5 tuổi ......................................................................... 51

cầu đặt ra khi thực hiện các nhiệm vụ với chủ trương giáo dục trên thực tế
luôn quan tâm tới phương pháp “học bằng chơi, chơi mà học”. Nghiên
cứu về hoạt động vui chơi cho trẻ của các nhà giáo dục đều nhất trí cho
rằng: “Chơi là cuộc sống của trẻ”. Các hoạt động vui chơi trong đó TCĐVTCĐ
là loại trò chơi phổ biến, là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo. Chơi đóng
vai là quá trình “tái tạo” lại hiện thực cuộc sống mà trẻ tiếp nhận dưới con
mắt trẻ thơ của mình trong đó nội dung chơi chính là khía cạnh hiện thực
được phản ánh trong trò chơi. Nguyễn Ánh Tuyết cho rằng: Khi tham gia
TCĐVTCĐ đứa trẻ trải nghiệm được những thái độ đạo đức và học tập những
hành vi ứng xử đối với người xung quanh bằng việc nhập vai của mình, qua
đó mà trẻ học làm người. Đây là một trong những lọai hình hoạt động vui
chơi vừa là để học, vừa hình thành và phát triển nhân cách con người và là
hình thức tự giáo dục và nếu trò chơi là trường học của cuộc sống thì trước
hết đó phải là trò chơi đóng vai theo chủ đề.
Khi bàn về ý nghĩa, vai trò của trò chơi các nhà khoa học giáo dục mầm
non đều cho rằng: chơi là phương tiện giáo dục hiệu quả đối với trẻ mẫu
giáo, là thời điểm thuận lợi nhất để giáo dục cho trẻ có những hành vi thói
quen tốt, bỏ qua thời kì này và không quan tâm đến việc giáo dục hành vi
cho trẻ là một sai lầm nghiêm trọng.
Trẻ mẫu giáo trong đó trẻ ở lứa tuổi 4 - 5 tuổi, nhu cầu giao tiếp với bạn
bè đang là thời kỳ phát cảm, tức là đang phát triển mạnh mẽ, khả năng ngôn
ngữ của trẻ phát triển tốt hơn rất nhiều lên quan hệ của trẻ với những
người


xung quanh được mở rộng một cách đáng kể. Do đó đời sống tình cảm của
trẻ có một bước tiến mạnh mẽ, vừa phong phú, vừa sâu sắc hơn so với lứa
tuổi trước: trẻ muốn được sống và làm việc như người lớn, các mối quan hệ
của trẻ cũng được phát triển mở rộng, trẻ dễ đồng cảm, dễ xúc cảm. Lúc này
xuất hiện những động cơ đạo đức có một ý nghĩa hết sức quan trọng trong

2. Mục đích nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tễn của việc tổ chức TCĐVTCĐ
nhằm giáo dục hành vi đạo đức cho trẻ 4 - 5
tuổi.
- Đề xuất một số biện pháp tổ chức TCĐVTCĐ nhằm giáo dục hành vi
đạo đức cho trẻ 4 - 5 tuổi và góp phần nâng cao chất lượng của hoạt động
này ở trường mầm non đồng thời nâng cao nghiệp vụ của giáo viên mầm non.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình tổ chức TCĐVTCĐ nhằm giáo dục hành vi đạo đức cho trẻ
4-5 tuổi.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Quan hệ giữa trò chơi đóng vai theo chủ đề với việc giáo dục giáo dục
hành vi đạo đức cho trẻ 4 - 5 tuổi ở một số trường mầm non.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu các hoạt động giáo dục hành vi đạo đức cho trẻ 4-5 tuổi được
thiết kế và tổ chức dưới dạng các trò chơi đóng vai theo chủ đề và sử dụng
chúng một cách linh hoạt, hợp lý thì có thể nâng cao được chất lượng giáo
dục hành vi đạo đức cho trẻ, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục ở trường
mầm non.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc tổ chức TCĐVTCĐ nhằm giáo dục
hành vi đạo đức cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi.


5.2. Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của việc tổ chức trò chơi đóng vai theo
chủ đề nhằm giáo dục hành vi đạo đức cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi ở một số
trường mầm non trong huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình.
5.3. Đề xuất một số biện pháp tổ chức TCĐVTCĐ nhằm giáo dục hành
vi đạo đức cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi ở một số trường mầm non và TN sư

6.8. Phương pháp thử nghiệm sư phạm
Tiến hành thử nghiệm sư phạm trên trẻ 4 - 5 tuổi để xác định tnh khả
thi và hiệu quả của mô hình đề xuất
6.9. Phương pháp xử lí và phân tích số liệu
Sử dụng các công thức toán học để xử lí số liệu và phân tích kết quả
nghiên cứu.
7. Giới hạn và phạm vi, địa bàn nghiên cứu
7.1. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
- Khảo sát thực trạng về tổ chức TCĐVTCĐ nhằm giáo dục hành vi đạo
đức cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi ở một số trường mầm non trong huyện
Thái Thụy, Tỉnh Thái Bình.
- Biện pháp tổ chức tổ chức TCĐVTCĐ nhằm giáo dục hành vi đạo đức
cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi ở một số trường mầm non trong huyện Thái Thụy,
Tỉnh Thái Bình.
- Đề tài được thử nghiệm đối với 40 trẻ 4 - 5 tuổi, 30 giáo viên ở một số
trường mầm non tại địa bàn Huyện Thái Thụy, Tỉnh Thái Bình.
7.2. Địa bàn nghiên cứu: 2 trường mầm non tại địa bàn Huyện Thái Thụy,
Tỉnh Thái Bình gồm có: trường mầm non Tháng Tám (trường trọng điểm của
huyện), trường mầm non Thụy Hải.
8. Cấu trúc luận văn
- Chương 1: Cơ sở lí luận về việc tổ chức TCĐVTCĐ nhằm giáo dục hành
vi đạo đức cho trẻ 4 - 5 tuổi.


- Chương 2: Thực trạng tổ chức TCĐVTCĐ nhằm giáo dục hành vi đạo
đức cho trẻ 4 - 5 tuổi của một số trường mầm non trong huyện Thái
Thụy, Tỉnh Thái Bình.
- Chương 3: Đề xuất một số biện pháp tổ chức TCĐVTCĐ nhằm giáo dục
hành vi đạo đức cho trẻ 4 - 5 tuổi ở một số trường mầm non và thử nghiệm.


mãn nguyện vọng được sống và hoạt động giống như người lớn, thỏa mãn
nhu cầu độc lập của bản thân. Bên cạnh đó, trẻ tham gia trò chơi với những
động cơ nhỏ hơn - như hứng thú được hoạt động với các đồ vật, các sự
kiện, cố gắng vươn tới những hành động chung trong xã hội bạn bè cùng lứa
tuổi. [23],[24]
Từ những nghiên cứu của mình, tác giả Lê Minh Thuận đã làm rõ vai trò
của TCĐVTCĐ đối với sự hình thành và phát triển đạo đức trẻ Mẫu giáo đã
chỉ ra rằng: thời điểm thuận lợi nhất để giáo dục đạo đức cho trẻ là ở lứa
tuổi Mẫu giáo. Giai đoạn này trái tm của trẻ rất nhạy cảm, tâm hồn trẻ rất dễ
xúc động, dễ đồng cảm với nỗi buồn vui của người khác. Sự đồng cảm này có
thể được củng cố và phát triển các hành vi chuẩn mục nếu được trải nghiệm
thường xuyên. Tác giả cũng nhấn mạnh TCĐVTCĐ là phương tện quan
trọng để giáo dục đạo đức cho trẻ. Trong trò chơi, thông qua các vai chơi hấp
dẫn, trẻ dễ dàng hướng tới cái đẹp trong hành vi của các bạn mình nhất,
dễ tếp thu cái đẹp trong quan hệ người với người nhất vì khi đóng các vai
chơi trẻ dễ dàng phục tùng các quy tắc đạo đức ẩn kín sau các vai đó [25].
1.1.2. Nghiên cứu về giáo dục đạo đức cho trẻ
Nói về giáo dục đạo đức và giá trị của việc giáo dục đạo đức thì nhiều
nhà Tâm lí học và Giáo dục học Xô Viết như N.K.Crúpxkaia; A.X.Macarencô;
Xukhômlinxki. A.V.Đapôrôdet; T.A.Marcôva; v.G.Nhechieva đã khẳng định
tầm quan trọng của việc giáo dục hành vi đạo đức cho trẻ nhỏ. Trong các tác
phẩm của mình, các tác giả xây dựng những vấn đề lí luận cơ bản về quá trình
giáo dục đạo đức cho trẻ. Trong một loạt các công trình nghiên cứu của các
nhà Tâm lí học - Giáo dục học Xô Viết khác như Đ.B. Encônhin; A.N.Leônchép;
A.I.Xôrôkhina đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục hành vi đạo
đức cho trẻ nhỏ thông qua hoạt động vui chơi. Đ.B.Encônhin đã cho rằng, trò
chơi là trường học về hành vi, là trường học đạo đức trong hành động [36].


Nhà sư phạm nổi tiếng Jan Amos Komensky trong cuốn “Thiên đường

của hành vi đạo đức trong trò chơi. Tác giả cho rằng: Giáo dục giá trị đạo đức
cho trẻ có thể thông qua nhiều con đường nhưng đặc biệt hơn cả là
TCĐVCCĐ bởi nó giúp trẻ tiếp thu, lĩnh hội được những yêu cầu về chuẩn
mực, hành vi của con người trong các mối quan hệ ứng xử. Tác giả đã chỉ ra,
dưới sự hướng dẫn của người lớn, trẻ lĩnh hội được giá trị xã hội bằng việc
thực hiện đúng các hành vi và hiểu được mặt trái của việc không thực hiện
đúng những hành vi đó. Nhờ được khen ngợi về việc thực hiện đúng chuẩn
mực hành vi trẻ sẽ có niềm tn và động lực khi thực hiện những hành vi đạo
đức đó [18].
Tác giả Hoàng Thị Phương cũng nhấn mạnh: Hành vi đạo đức và hành vi
văn hóa có mối liên hệ mật thiết với nhau. Chúng đều là những biểu hiện bên
ngoài của hoạt động được điều chỉnh bởi cấu trúc bên trong cơ thể. Do
đó, theo tác giả cần giáo dục cả hình thức biểu hiện bên ngoài và phẩm chất
bên trong của hành vi [21].
Tác giả Trần Thị Trọng đã có những phân tích sâu sắc về vấn đề giáo dục
đạo đức cho trẻ mẫu giáo tác giả đã xác định rõ các nhiệm vụ, nội dung,
phương pháp, hình thức, giáo dục đạo đức cho trẻ ở MG theo từng độ tuổi
đặc biệt là môi trường giáo dục [27].
Theo tác giả Huỳnh Khái Vinh nhận định: Giáo dục đạo đức là quá
trình tác động tới người học để hình thành cho họ ý thức, tình cảm và niềm
tn đạo đức, đích cuối cùng quan trọng nhất là tạo lập được những thói quen
hành vi đạo đức [28]. Phạm Thị Châu, Nguyễn Thị Oanh, Trần Thị Sinh cho
rằng “Giáo dục đạo đức” ở mầm non là quá trình tác động có mục đích, có
kế hoạch nhằm trang bị cho trẻ những hiểu biết về những nguyên tắc, chuẩn
mực đạo đức, rèn cho trẻ những hành vi đạo đức phù hợp với yêu cầu xã hội
mà trẻ


đang sống. Trên cơ sở đó hình thành cho trẻ những phẩm chất đạo đức,
những nét tính cách của con người Việt Nam mới [12].