BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM

TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH

ĐẶNG THỊ QUỲNH NHƢ

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHÍNH SÁCH
CỔ TỨC CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT
TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ

TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH

ĐẶNG THỊ QUỲNH NHƢ

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHÍNH SÁCH
CỔ TỨC CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT
TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
Mã số: 60 34 02 01

Ngƣời cam đoan

Đặng Thị Quỳnh Nhƣ

năm 2017


ii

LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, Tôi muốn cảm ơn đến ba mẹ tôi và gia đình tôi, đó là những
ngƣời quan trọng nhất trong cuộc đời tôi đã quan tâm, khích lệ, động viên giúp đỡ
tôi có thể hoàn thành tốt khoá học.
Và đặc biệt Tôi xin gửi lời tri ân chân thành nhất đến ngƣời hƣớng dẫn khoa
học của tôi là TS. Nguyễn Thị Thùy Linh đã tận tình hƣớng dẫn và chỉ bảo cho tôi
suốt thời gian qua thực hiện luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy Cô Khoa Sau đại học trƣờng Đại học
Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh đã tận tâm giảng dạy, truyền đạt tri thức và quan tâm
tạo mọi điều kiện cho tôi hoàn thành khoá học.
Xin cảm ơn tập thể lớp Cao học khoá XVI – Lớp CH16B2 đã quan tâm giúp
đỡ Tôi trong suốt thời gian qua.
Cuối cùng, Tôi xin chúc quý Thầy Cô, tập thể lớp Cao học khoá XVI – Lớp
CH16B2 sức khoẻ và thành đạt.
Tp. Hồ Chí Minh, ngày

tháng

năm 2017

Ngƣời viết

đề xuất các giải pháp chung và giải pháp cụ thể sẽ giúp cho các doanh nghiệp xây
dựng cho mình một chính sách cổ tức hợp lý, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động
kinh doanh, nhất là trƣớc thực trạng không ít các doanh nghiệp đang tìm cách vƣợt
qua nhiều khó khăn hiện tại.


iv

MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................................ i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................................. ii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................................ iii
MỤC LỤC ...................................................................................................................... iv
DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH VẼ .................................................................. vii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ....................................................................................... viii
CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN .................................................................... 1
1.1. Tính cấp thiết của đề tài. .......................................................................................... 1
1.2. Mục tiêu của đề tài ................................................................................................... 2
1.3. Câu hỏi nghiên cứu .................................................................................................. 2
1.4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ............................................................................ 2
1.5. Phƣơng pháp nghiên cứu .......................................................................................... 2
1.6. Đóng góp của đề tài.................................................................................................. 3
1.7. Kết cấu của luận văn ................................................................................................ 3
1.8. Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu ........................................................................... 3
CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CỔ TỨC, CHÍNH SÁCH CỔ TỨC .................. 10
2.1. Tổng quan về cổ tức và chính sách cổ tức ............................................................. 10
2.1.1. Cổ tức .................................................................................................................. 10
2.1.1.1. Khái niệm ......................................................................................................... 10
2.1.1.2. Quá trình trả tức ............................................................................................... 10

CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU................................................................28
3.1. Mô hình nghiên cứu ............................................................................................... 28
3.2. Dữ liệu và phƣơng pháp nghiên cứu ...................................................................... 30
3.2.1. Dữ liệu nghiên cứu .............................................................................................. 30
3.2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu ..................................................................................... 30
KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 ......................................................................................................32
CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ...........................................................................33
4.1. Thực trạng chi trả cổ tức của các công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng
khoán Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2014 ........................ 33
4.1.1. Số liệu cổ phiếu niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP.HCM giai đoạn
từ năm 2010 đến năm 2014 ........................................................................................... 33
4.1.2. Số liệu chi trả cổ tức của các công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán
TP.HCM giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2014 ........................................................... 35
4.1.3. Thống kê tỷ lệ lợi nhuận trả cổ tức của các công ty niêm yết trên Sở giao dịch
chứng khoán TP.HCM giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2014 ..................................... 37


vi

4.1.4. Thống kê tỷ suất cổ tức của các công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng
khoán TP.HCM giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2014 ................................................ 38
4.2. Phân tích các yếu tố tác động đến chính sách chia cổ tức của các công ty niêm
yết trên Sở Giao Dịch Chứng Khoán TP Hồ Chí Minh. ............................................... 40
4.2.1. Thống kê mô tả các biến trong mô hình.............................................................. 40
4.2.2. Kiểm định hiện tƣợng đa cộng tuyến .................................................................. 41
4.2.3. Kiểm định hiện tƣợng tự tƣơng quan .................................................................. 43
4.2.4. Kiểm định phƣơng sai thay đổi ........................................................................... 43
4.2.5. Kết quả ƣớc lƣợng mô hình OLS, REM, FEM. .................................................. 44
4.2.6. Kết quả nghiên cứu. ............................................................................................ 44
KẾT LUẬN CHƢƠNG 4 ......................................................................................................50

Bảng 4.10: Kết quả ƣớc lƣợng hồi quy ......................................................................... 44
Bảng 4.11: Kết quả kiểm định Breusch – Pagan........................................................... 45
Bảng 4.12: Kết quả kiểm định Hausman ...................................................................... 45

Hình 4.1: Số lƣợng công ty niên yết trên sàn HOSE .................................................... 34
Hình 4.2: Giá trị vốn hóa niên yết trên sàn HOSE ........................................................ 34
Hình 4.3: Biểu đồ tỷ lệ chi trả cổ tức các công ty tại HOSE qua các năm ................... 36
Hình 4.4: Biểu đồ tỷ lệ lợi nhuận trả cổ tức tại HOSE qua các năm ............................ 37
Hình 4.5: Biểu đồ tỷ suất cổ tức tại HOSE qua các năm .............................................. 39


viii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt

Từ tiếng Anh

Công ty cổ phần

CTCP
GDP

Gross Domestic Product

Tổng sản phẩm quốc nội
Ngân hàng Nhà nƣớc

NHNN
ROA


HOSE

Phƣơng pháp ảnh hƣởng ngẫu
nhiên
Phƣơng pháp ảnh hƣởng cố định


1

CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN
Chƣơng 1 sẽ giới thiệu cho ngƣời đọc các sự cần thiết của đề tài chính sách
cổ tức đối với các công ty cổ phần và đƣa các nội dung cần nghiên cứu đối để làm
sáng tỏ các yếu tố tác động đến chính sách cổ tức của các công ty. Chƣơng này cũng
đề cập đến các nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nƣớc để là nguồn tƣ liệu
tham khảo trong quá trình nghiên cứu.
1.1. Tính cấp thiết của đề tài.
Cổ tức thƣờng đƣợc định nghĩa là sự phân phối thu nhập (quá khứ hoặc hiện
tại) trong tài sản thực giữa các cổ đông của công ty theo tỷ lệ sở hữu của mình
(Baker et al, 2007). Quyết định về tỷ lệ phân phối giữa lợi nhuận giữ lại và phần lợi
nhuận dùng để trả cổ tức đƣợc thể hiện thông qua chính sách cổ tức. Quyết định
chính sách cổ tức đƣợc coi là một quyết định quan trọng của quản lý tài chính từ khi
các công ty cổ phần ra đời. Chính sách cổ tức là công cụ đảm bảo lợi ích cho cổ
đông khi đầu tƣ vào công ty. Chính sách chi trả cổ tức hợp lý sẽ đem lại lợi ích cao
nhất cho cổ đông thể hiện khoản thu nhập hiện tại hữu hình và tối đa hóa giá trị
công ty thể hiện qua lợi nhuận tiềm năng của các dự án đầu tƣ tƣơng lai bằng lợi
nhuận giữ lại. Để có thể đƣa ra quyết định chi trả cổ tức hợp lý cần xem xét nhiều
yếu tố khác nhau nên cần nghiên cứu các yếu tố tác động chính sách chi trả cổ tức
thực tế.
Trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam nói chung, Sở giao dịch chứng khoán

2) Những yếu tố đó có mức độ tác động đến chính sách cổ tức của các công
ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP.HCM ra sao ?
1.4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu là chính sách chi trả cổ tức của các công ty niêm yết
trên Sở giao dịch chứng khoán TP.HCM (HOSE).
Phạm vi nghiên cứu về thời gian: đề tài tập trung nghiên cứu giai đoạn từ
năm 2010 đến năm 2014 (dữ liệu hàng tháng, quý hay năm).
1.5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Nhằm đạt đƣợc những mục tiêu nghiên cứu đề xuất nhƣ trên, đề tài sử dụng
kết hợp các phƣơng pháp nghiên cứu thống kê, mô tả và phân tích định lƣợng theo
mô hình hồi quy bội sử dụng ƣớc lƣợng bình phƣơng nhỏ nhất (ordinary least
squares – OLS). Phƣơng pháp mô tả để đƣa ra một cái nhìn tổng quan về những
chính sách cổ tức mà các công ty niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán TP.HCM
đã áp dụng trong thời gian qua. Phƣơng pháp thống kê để tập hợp số liệu và phân
tích, đánh giá thực trạng chính sách cổ tức trong giai đoạn 2010 / 2014. Phƣơng
pháp nghiên cứu định lƣợng sử dụng mô hình hồi quy đƣợc ƣớc lƣợng theo phƣơng
pháp bình phƣơng nhỏ nhất nhằm xem xét mối quan hệ giữa chính sách cổ tức của
công ty và các yếu tố thuộc về đặc điểm của công ty (tỷ lệ cổ tức năm trƣớc, lợi


3

nhuận sau thuế, quy mô công ty, khả năng sinh lời, đòn bẩy tài chính, hình thức sở
hữu nhà nƣớc), cũng nhƣ các yếu tố thuộc về quản trị công ty (chất lƣợng kiểm
toán) và các yếu tố vĩ mô (tốc độ tăng trƣởng kinh tế, tỷ lệ lạm phát, lãi suất ngân
hàng). Để ƣớc lƣợng dữ liệu bảng, đề tài lần lƣợt sử dụng các kỹ thuật Pooled OLS
đến các kỹ thuật ƣớc lƣợng ảnh hƣởng cố định (FEM) và ảnh hƣởng ngẫu nhiên
(REM). Bởi vì hạn chế của OLS trong ƣớc lƣợng dữ liệu bảng với các hiện tƣợng bị
chệch do phƣơng sai thay đổi hay nội sinh (Kiviet,1995), do đó, ƣớc lƣợng FEM và
REM có thể đƣợc sử dụng để xử lý phƣơng sai thay đổi (Ahn and Schmidt,1995).

cao trong những năm tới. Sự sụt giảm của tỉ lệ cổ tức tiền mặt trong năm này đối
với năm trƣớc cũng là một điều cần hạn chế trong hoạch định chính sách cổ tức.
Đồng quan điểm với Lintner (1956) đối với vấn đề nghiên cứu về cổ tức,
Jensen và các cộng sự (1992) cũng khẳng định mối quan hệ cùng chiều giữa cổ tức
và lợi nhuận hiện tại, nó đƣợc đo lƣờng bởi tỷ lệ thu nhập hoạt động và tổng tài sản
thông qua nghiên cứu thực nghiệm trong 2 thời điểm là 1982 với 565 công ty và
năm 1987 với 632 công ty.
Các nghiên cứu Lintner (1956) trong chính sách cổ tức đã tạo tiền đề để các
nhà khoa học sau này thực hiện các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hƣởng đến cổ tức
sâu rộng hơn, thể hiện thông qua nghiên cứu của Ahmed và Javid (2009) xác định
các nhân tố ảnh hƣởng đến tỷ lệ chi trả cổ tức của 320 công ty phi tài chính niêm
yết trên Sở Giao dịch chứng khoán Karachi, Pakistan trong giai đoạn 2001 – 2006.
Sử dụng mô hình cổ tức của Lintner (1956), các tác giả đã chỉ ra rằng tỷ lệ cổ tức
phụ thuộc vào EPS ở hiện tại và tỷ lệ cổ tức trong quá khứ của các công ty. Tuy
nhiên, tỷ lệ chi trả cổ tức của các công ty nhạy cảm với EPS ở hiện tại hơn là tỷ lệ
chi trả cổ tức trong quá khứ. Bên cạnh đó, kết quả của nghiên cứu này còn cho thấy
tỷ lệ chi trả cổ tức có mối tƣơng quan thuận với mức độ tập trung sở hữu và tính
thanh khoản của thị trƣờng nhƣng lại có mối tƣơng quan nghịch với cơ hội đầu tƣ,
tỷ số nợ và quy mô của các công ty.
Một nghiên cứu khác về các yếu tố ảnh hƣởng đến chính sách cổ tức thông
qua nhân tố đòn bẩy nợ thì John và Muthusamy (2010) khi nghiên cứu các công ty
ngành công nghiệp giấy ở Ấn Độ trên mẫu là 10 công ty giấy có doanh thu cao nhất
đƣợc niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Bombay với dữ liệu đƣợc thu thập từ
trung tâm điều hành kinh tế Ấn Độ CIME (center for Monitoring Indian Economy)
đã tìm thấy mối quan hệ ngƣợc chiều giữa tỷ lệ chi trả cổ tức và đòn bẩy nợ. Trái
ngƣợc với các nghiên cứu trƣớc đây của Lintner (1956), Ahmed và Javid (2009) thì
cho rằng lợi nhuận có mối quan hệ ngƣợc chiều với quyết định chi trả cổ tức nghĩa
là các công ty thực hiện sử dụng đòn cân nợ cao và chi trả cổ tức thấp sẽ tạo điều
kiện tăng lợi nhuận nhuận trong tƣơng lai.
Leon và Putra (2014) nghiên cứu chính sách cổ tức của các công ty phi tài

giải thƣởng Nobel kinh tế cho rằng chính sách cổ tức hoàn toàn không làm ảnh
hƣởng đến giá trị của doanh nghiệp trong điều kiện giả định thị trƣờng vốn hoàn
hảo với không bất thông tin cân xứng, không phát sinh chi phí giao dịch, không có
chi phí thuế...
Bên cạnh các yếu tố về vi mô, các nhà nghiên cứu tập trung phân tích các
yếu tố mang tính định tính trong hoạt động của doanh nghiệp mà tác động đến chính


6

sách cổ tức đó là thông tin bất cân xứng của doanh nghiệp. Nghiên cứu của
Deshmukh (2003) cho rằng thông tin bất cân xứng càng cao có thể đƣợc cho thấy
thông qua chất lƣợng kiểm toán thấp của các báo cáo tài chính, cổ tức thấp hơn
đƣợc chi trả cho các cổ đông. Ông cũng cho rằng thông tin mất cân xứng càng cao
có thể cho thấy bởi quy mô công ty nhỏ, xác suất đầu tƣ dƣới mức cao hơn, vì thế
cổ tức trả cho cổ đông sẽ thấp hơn. Miton (2004) cũng đã tìm ra rằng những công ty
đƣợc kiểm toán bởi 5 công ty kiểm toán hàng đầu dƣờng nhƣ trả cổ tức cao hơn.
Musa (2009) cũng nghiên cứu tác động của thu nhập, cổ tức trƣớc đó, dòng
tiền, đầu tƣ và tài sản lƣu động ròng đến chính sách cổ tức của 53 doanh nghiệp
niêm yết trên Sở Giao Dịch Chứng Khoán Nigeria (SEC) trong giai đoạn 1993 đến
2002. Kết quả của nghiên cứu này cho thấy thu nhập, cổ tức trƣớc và dòng tiền mặt
đều có ý nghĩa quan trọng tác động tích cực đến chính sách chia cổ tức của công ty.
Còn mối quan hệ với chính sách đầu tƣ không có ý nghĩa thống kê. Một hạn chế lớn
của nghiên cứu này là mô hình đƣợc sử dụng là dựa trên cách tiếp cận đặc điểm của
công ty. Điều này cách tiếp cận có khuynh hƣớng bỏ qua những biến quan trọng.
Một hạn chế khác là nghiên cứu các doanh nghiệp "lành mạnh" (nghĩa là các doanh
nghiệp có hồ sơ nhất quán thu nhập và trả cổ tức).
Mở rộng nghiên cứu của Musa (2009), Sim và Appannan (2011) đã thực hiện
khảo sát, điều tra các yếu tố chính quyết định chính sách cổ tức của các công ty
niêm yết tại Malaysia trong ngành công nghệ thực phẩm thuộc lĩnh vực sản xuất

mà chƣa đi sâu nghiên cứu các nhân tố về quản trị công ty, các nhân tố vĩ mô. Một
hạn chế khác của nghiên cứu này là mẫu nghiên cứu tƣơng đối nhỏ.
Tiếp theo nghiên cứu Trƣơng Đông Lộc (2013) trên Sở Giao dịch chứng
khoán Hà Nội (HNX), Trƣơng Đông Lộc và Phạm Phát Tiến (2015) nghiên cứu các
nhân tố ảnh hƣởng đến chính sách cổ tức của các công ty niêm yết trên Sở Giao
dịch chứng khoán TP.HCM (HOSE). Số liệu sử dụng trong nghiên cứu là số liệu
dạng bảng đƣợc thu thập chủ yếu từ các báo cáo tài chính của 236 công ty phi tài
chính trong giai đoạn 2010/2012. Kết quả nghiên cứu trái ngƣợc với nhiều nghiên
cứu đã đƣợc công bố, nghiên cứu này không tìm thấy mối quan hệ có ý nghĩa thống
kê giữa tỷ lệ chi trả cổ tức với các nhân tố thời gian niêm yết, tỷ số nợ, khả năng
thanh toán, tốc độ tăng doanh thu, sở hữu nhà nƣớc và quy mô công ty. Các nhân tố
ảnh hƣởng đến tỷ lệ chi trả cổ tức là: thu nhập trên mỗi cổ phần, khả năng kiểm
soát, cổ tức bằng tiền. Hạn chế của nghiên cứu này là giai đoạn nghiên cứu ngắn,
đặc biệt năm 2012 với tình hình nền kinh tế Việt Nam phải đối mặt với muôn vàn
khó khăn và chỉ nghiên cứu các công ty phi tài chính. Cũng chƣa đề cập đến các
nhân tố vĩ mô nhƣ lạm phát, lãi suất ngân hàng, tốc độ tăng trƣởng vĩ mô…
Đinh Bảo Ngọc và Nguyễn Chí Cƣờng (2014) nghiên cứu các nhân tố ảnh
hƣởng đến chính sách cổ tức của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trƣờng chứng


8

khoán Việt Nam. Tác giả sử dụng dữ liệu bảng dựa trên số liệu từ báo cáo tài chính
của 95 doanh nghiệp niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam giai đoạn
2008/2013 (554 quan sát). Kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố tác động đến
chính sách cổ tức là: thu nhập trên mỗi cổ phần, khả năng sinh lợi ROA, Chính sách
cổ tức giai đoạn liền trƣớc, tốc độ tăng trƣởng kinh tế, lãi suất ngân hàng. Nghiên
cứu này đã có đề cập đến các yếu tố vĩ mô tuy nhiên chƣa thấy đƣợc những nét
riêng trong chính sách cổ tức của những doanh nghiệp niêm yết trên sở giao dịch
chứng khoán TP.HCM.


Chang và Rhee
(1990)
Chen, Jian và Xu (2009)
Gugler (2003)

Các nhân tố

Ảnh hƣởng

Lợi nhuận sau thuế năm t

+

Cổ tức chi trả năm t/1

+

Lợi nhuận sau thuế năm t

+

Thu nhập năm t

+

Cổ tức năm t/1

+


+

Dòng tiền tự do

Không ảnh hƣởng

Tỷ lệ nợ

Không ảnh hƣởng

Tỷ lệ nợ

+

Cơ hội tăng trƣởng

/

Tỷ lệ sở hữu nhà nƣớc

+


9

8

9

Deshmukh (2003)

Mehta
(2012)

Không ảnh hƣởng

Thu nhập năm t

+

Quy mô

+

Chính sách đầu tƣ

+

Tỷ lệ nợ

/

Cổ đông lớn

/

Lợi nhuận ROE

+

Rủi ro kinh doanh PE


Tỷ lệ sở hữu nhà nƣớc

Không ảnh hƣởng

Quy mô

Không ảnh hƣởng

(2015)

13

+

Thu nhập trên mỗi cổ phần

+

Khả năng kiểm soát

+

Thu nhập trên mỗi cổ phần

+

Khả năng sinh lời ROA

+

CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CỔ TỨC, CHÍNH SÁCH CỔ TỨC
Chương 2 sẽ giới thiệu cho người đọc các khái niệm căn bản xoay quanh về
vấn đề cổ tức, đề cập đến các chính sách chi trả cổ tức mà các công ty thường áp
dụng và chỉ ra các ưu nhược điểm các phương pháp chi trả cổ tức. Bên cạnh đó,
Chương này cũng đề cập đến các yếu tố tác động đến chính sách chi trả cổ tức để
làm tiền đề nghiên cứu cho các chương tiếp theo.
2.1. Tổng quan về cổ tức và chính sách cổ tức
2.1.1. Cổ tức
2.1.1.1. Khái niệm
Cổ tức đƣợc hiểu là sự phân phối phần lợi nhuận sau thuế của công ty dành
để chi trả cho các cổ đông (chủ sở hữu công ty). Nó đƣợc quyết định bởi ban giám
đốc công ty và sự thống nhất của cổ đông. Cổ tức có thể đƣợc chi trả dƣới nhiều
hình thức khác nhau nhƣ tiền mặt, cổ phần hay tài sản khác...( O'Sullivan, A. and
Sheffrin, Steven M. 2003)
Theo Luật Doanh nghiệp năm 2014 định nghĩa Cổ tức là khoản lợi nhuận
ròng đƣợc trả cho mỗi cổ phần bằng tiền mặt hoặc bằng tài sản khác từ nguồn lợi
nhuận còn lại của công ty cổ phần sau khi đã thực hiện nghĩa vụ về tài chính
(Khoản 3 Điều 4 Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13 ngày 26/11/2014).
2.1.1.2. Quá trình trả tức
Dựa vào tình hình sản xuất kinh doanh trong năm và chính sách cổ tức đƣợc
thông qua trong năm trƣớc, hội đồng quản trị sẽ đề xuất việc trả cổ tức của cả năm,
và kế hoạch dự kiến trả cổ tức của công ty trong năm tiếp theo. Cổ tức đƣợc chi trả
cho các cổ đông thông qua tài khoản lƣu ký của cổ đông tại Trung tâm lƣu ký chứng
khoán của công ty, hoặc tại công ty.Theo CFA Level 1, thông thƣờng trình tự chi trả
cổ tức có bốn mốc thời gian quan trọng nhƣ sau:
Ngày công bố: Là ngày hội đồng quản trị của công ty công bố về quyết định
trả cổ tức cho các cổ đông (CFA Level 1). Nội dung công bố bao gồm số cổ tức trên
mỗi cổ phiếu đƣợc nhận, ngày ghi sổ, ngày không hƣởng quyền, ngày chi trả cổ tức
và phƣơng thức thanh toán. Khi cổ tức đƣợc công bố thì công ty có trách nhiệm
pháp lý phải thanh toán nó. Đây là ngày quan trọng bởi vì thông qua việc công bố

ngày 26/11/2014).
2.1.2. Chính sách cổ tức
2.1.2.1. Khái niệm
Chính sách cổ tức là chính sách ấn định phân phối giữa lợi nhuận giữ lại tái
đầu tƣ và chi trả cổ tức cho cổ đông. Lợi nhuận giữ lại đem đến cho các nhà đầu tƣ
một nguồn tăng trƣởng lợi nhuận tiềm năng trong tƣơng lai thông qua tái đầu tƣ,
trong khi cổ tức cung cấp cho họ một khoản thu nhập hiện tại (Simon S P Lee,
2009). Nó ấn định mức lợi nhuận sau thuế của công ty sẽ đƣợc đem ra phân phối


12

nhƣ thế nào, bao nhiêu phần trăm đƣợc giữ lại để tái đầu tƣ và bao nhiêu dùng để
chi trả cổ tức cho các cổ đông. Nên chính sách cổ tức sẽ có ảnh hƣởng đến số lƣợng
vốn cổ phần trong cấu trúc vốn (thông qua lợi nhuận giữ lại) và chi phí sử dụng vốn
của doanh nghiệp.
2.1.2.2. Tầm quan trọng của chính sách cổ tức
Trong một công ty cổ phần, việc quyết định phân chia lợi tức cổ phần cho
các cổ đông là điều rất quan trọng, nó không chỉ là việc phân chia lãi cho các cổ
đông, mà nó còn là vấn đề quan trọng trong quản lý tài chính với mục tiêu cuối
cùng là tối đa hóa giá trị công ty. Cụ thể nhƣ sau:
Thứ nhất, chính sách cổ tức là công cụ đảm bảo lợi ích cho cổ đông. Cổ tức
mang lại cho cổ đông một nguồn thu nhập hữu hình thƣờng xuyên khi họ đầu tƣ vào
công ty nên chính sách phân chia cổ tức ảnh hƣởng trực tiếp đến lợi ích của các cổ
đông. Do vậy, việc công ty có duy trì trả cổ tức ổn định hay không ổn định, đều đặn
hay dao động thất thƣờng sẽ ảnh hƣởng trực tiếp đến sự biến động giá trị cổ phiếu
của công ty trên thị trƣờng chứng khoán cũng nhƣ tâm lý của nhà đầu tƣ.
Thứ hai, chính sách cổ tức có mối liên hệ chặt chẽ đến chính sách tài trợ của
công ty. Vì việc phân chia cổ tức quyết định số lợi nhuận giữ lại nhiều hay ít, điều
này ảnh hƣởng đến nguồn vốn bên trong tài trợ cho các nhu cầu mở rộng sản xuất

nhập thực tế mà họ nhận đƣợc trong hiện tại. Khi cổ tức một cổ phần thƣờng tăng
lên sẽ mang lại hiệu ứng tốt trong tâm lý của các nhà đầu tƣ và ngƣợc lại khi nó bị
sụt giảm. Nếu chỉ dựa trên chỉ tiêu này để đo lƣờng chính sách cổ tức của một công
ty thì vẫn chƣa đủ vì dựa vào chỉ tiêu này, nhà đầu tƣ chỉ biết họ nhận đƣợc bao
nhiêu tiền cổ tức từ một cổ phần thƣờng họ nắm giữ, chứ họ không biết công ty đã
trích bao nhiêu phần trăm từ lợi nhuận sau thuế để chia cổ tức cho các cổ đông, và
bao nhiêu phần trăm để giữ lại cho đầu tƣ. Vì thế có một chỉ tiêu khác có thể đo
lƣờng đƣợc yêu cầu này đó là tỷ lệ chi trả cổ tức.
b. Tỷ lệ chi trả cổ tức (Dividend payout ratio)
Tỷ lệ chi trả cổ tức là tỷ số phản ánh mức cổ tức mà các cổ đông của công ty
cổ phần đƣợc hƣởng chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong thu nhập một cổ phần thƣờng mà
công ty tạo ra trong kỳ và đƣợc tính nhƣ sau:
Tỷ lệ chi trả cổ tức =

Cổ tức mỗi cổ ph ần
Thu nh ập mỗi cổ ph ần

Tỷ lệ chi trả cổ tức cũng cho biết công ty dành ra bao nhiêu phần trăm từ thu
nhập một cổ phần thƣờng để tái đầu tƣ. Tỷ lệ chi trả cổ tức càng cao phản ánh công
ty đã sử dụng đại bộ phận lợi nhuận sau thuế để chi trả cổ tức cho các cổ đông, đồng
thời chỉ có một phần nhỏ lợi nhuận giữ lại để tái đầu tƣ. Và ngƣợc lại với tỷ lệ chi
trả cổ tức thấp.
Những nhà đầu tƣ nào muốn tìm kiếm thu nhập cho những nhu cầu tiêu dùng
trong hiện tại sẽ thích một công ty có tỷ lệ chi trả cổ tức cao. Ngƣợc lại, những nhà
đầu tƣ chƣa có nhu cầu nhận thu nhập từ cổ tức ngay trong hiện tại và mong chờ
một sự gia tăng giá trị cổ phần thƣờng trong tƣơng lai thì họ lại thích các công ty có
tỷ lệ chi trả cổ tức thấp và giữ lại lợi nhuận nhiều hơn để tái đầu tƣ.


14

trong giá cổ phiếu của công ty một lƣợng đúng bằng cổ tức đƣợc chia. Ví dụ, nếu
công ty công bố chi trả cổ tức tiền mặt là 5% giá chứng khoán thì các cổ đông cũng
sẽ nhìn thấy có sự sụt giảm đúng bằng 5% trong giá trị cổ phần của mình. Điều này
là kết quả của sự chuyển giao giá trị kinh tế. Một điểm đáng lƣu ý của chi trả cổ tức
bằng tiền mặt đó là các cổ đông nhận đƣợc cổ tức theo dạng này sẽ phải đóng thuế
trên giá trị đƣợc chia đó, do vậy giá trị đƣợc nhận cuối cùng sẽ ít hơn mức cổ tức


15

công bố.
Bên cạnh đó, cổ tức đƣợc chi trả từ tài khoản tiền mặt của công ty với một
bút toán đối ứng trong tài khoản lợi nhuận giữ lại. Trả cổ tức bằng tiền mặt sẽ làm
giảm lƣợng tiền mặt dẫn đến giảm tài sản và giảm lợi nhuận chƣa phân phối trên
bảng cân đối kế toán, tức giảm nguồn vốn chủ sở hữu. Nhƣ vậy việc trả cổ tức bằng
tiền mặt sẽ ảnh hƣởng trực tiếp tới khả năng thanh toán và nguồn tài trợ cho các nhu
cầu đầu tƣ trong tƣơng lai của công ty.
b. Trả bằng cổ phiếu
Trả cổ tức bằng cổ phiếu là công ty chi trả thêm cổ phần thƣờng cho các cổ
đông nắm giữ cổ phần thƣờng theo tỷ lệ nhất định và công ty không nhận đƣợc
khoản tiền thanh toán nào từ phía cổ đông. Thực chất, đây là việc phân bổ theo tỷ lệ
các cổ phần bổ sung của một công ty cho các cổ đông hiện hữu. Nó liên quan đến
việc chuyển tiền từ tài khoản lợi nhuận giữ lại sang các tài khoản vốn cổ phần
thƣờng khấc của các cổ đông công ty. Tác động ròng của giao dịch này là tăng số cổ
phần đang lƣu hành, và tái phân phối vốn giữa các tài khoản vốn của doanh nghiệp.
Tổng số vốn thƣờng và trái quyền của mỗi cổ đông đối với lợi nhuận của doanh
nghiệp đƣợc giữ nguyên không đổi. Các công ty tiến hành trả cổ tức bằng cổ phần
vì những lý do sau đây:
Thứ nhất, vì các cổ đông thƣờng bán cổ phần mà họ nhận đƣợc từ cổ tức nên
một cổ tức cổ phần làm thoáng hơn quyền sở hữa các cổ phần của một doanh