Giáo án Ngữ Văn 9
các phơng châm hội thoại
(Tiếp theo)
A- Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh:
- Nắm đợc mối quan hệ chặt chẽ giữa phơng châm hội thoại và tình huống
giao tiếp.
- Hiểu phơng châm hội thoại không phải là những quy định bắt buộc trong
mọi tình huống giao tiếp; vì nhiều lý do khác nhau, các phơng châm hội thoại có
khi không đợc tuân thủ.
B- Chuẩn bị:
- Tổ chức lớp
- Kiểm tra
1. Điền các phơng châm hội thoại vào chỗ trống cho phù hợp
Phơng châm lịch sự là phải tế nhị, tôn trọng ngời khác
về chất là tránh nói những điều mình không tin là thật hay
không có bằng chứng xác thực
P. châm quan hệ là nói đúng đề tài giao tiếp, tránh lạc đề
P. châm về lợng là nói phải có nội dung, nội dung lời nói phải đáp ứng đúng
yêu cầu của cuộc giao tiếp, không thừa, không thiếu.
2. Cách nói sau đây vi phạm phơng châm nào ? Vì sao ?
Khách mua hàng hỏi ngời bán:
- Hàng này có tốt không anh ?
- Mốt mới đấy, mua đi, dùng rồi sẽ biết.
C- Bài mới:
I- Quan hệ giữa phơng châm hội thoại và tình huống giao tiếp
1. Ví dụ
? Đọc truyện cời "chào hỏi" và tình
huống sau:
An đi học về, gặp bác nông dân đang
- Chàng rể: không tuân thủ phơng châm
?
- Vi phạm phơng châm về lợng
? Vì sao Ba lại không tuân thủ phơng
châm về lợng ?
- Vì để đảm bảo phơng châm về chất
? Đọc câu hỏi 3. Bác sĩ nói với bệnh
nhân mắc bệnh nan y thì phơg châm hội
thoại nào có thể không tuân thủ ?
VD
2
:
- Phơng châm về chất
? Vì sao bác sĩ phải làm nh vậy ?
Tìm thêm ví dụ về những tình huống mà
phơng châm về chất không đợc tuân thủ
?
- Mục đích: động viên bệnh nhân yên
tâm hơn, sống thoải mái trong thời gian
còn lại việc làm nhân đạo.
VD: Ngời chiến sĩ sa vào tay giặc
Câu chuyện về em ái
(cái chết của em ái)
? Khi nói "Tiền bạc chỉ là tiền bạc" có
vi phạm phơng châm về lợng không?
VD
3
:
"Tiền bạc chỉ là tiền bạc"
Không vi phạm vì mục đích để gây sự
chú ý, nhấn mạnh 1 ý khác là tiền bạc
Các phơng châm hội thoại là những quy
định bắt buộc trong mọi tình huống giao
tiếp. Đúng hay sai ?
A. Đúng
B. Sai
D. Củng cố - Dặn dò
Thảo luận trong nhóm học tập.
1. Có hai bạn tranh luận:
A. Trong giao tiếp, không tuân thủ phơng châm hội thoại là sai.
B. Trong giao tiếp, không tuân thủ phơng châm hội thoại cha chắc đã sai.
ý kiến của em ntn ?
2. Trong bài "Bà má Hậu Giang" của Tố Hữu:
Má hét lớn: Tụi bay đồ chó
Cớp nớc tao, cắt cổ dân tao
Bà má Hậu Giang có vi phạm phơng châm hội thoại không ? Vì sao.
Chuẩn bị bài Xng hô trong hội thoại.
xng hô trong hội thoại
A- Mục tiêu cần đạt:
Giáo án Ngữ Văn 9
Giúp học sinh:
- Hiểu đợc sự phong phú, tinh tế và giàu sắc thái biểu cảm của hệ thống các
từ ngữ xng hô trong tiếng Việt.
- Hiểu rõ mối quan hệ chặt chẽ giữa việc sử dụng từ ngữ xng hô với tình
huống giao tiếp.
- Nắm vững và sử dụng thích hợp từ ngữ xng hô.
B- Chuẩn bị:
- Tổ chức
- Kiểm tra 15'
? Những nguyên nhân nào dẫn đến không tuân thủ phơng châm hội thoại
? Trong đó, nguyên nhân nào cần khắc phục ? (3 nguyên nhân, cần khắc phục
Dế Mèn: vị thế mạnh, kiêu căng hách dịch.
Đ
2
: Xng hô bình đẳng, Dế choắt không
coi mình là đàn em.
? Vì sao có sự thay đổi về cách xng hô ?
Tình huống giao tiếp đã thay đổi
2. Ghi nhớ
? Qua ví dụ 1, em nhận xét gì hệ thống
từ ngữ xng hô của tiếng Viêt ?
- T. Việt có hệ thống từ ngữ xng hô
phong phú, tinh thế, giàu sắc thái biểu
cảm.
? Từ ví dụ 2, em thấy khi xng hô cần - Ngời nói cần căn cứ vào đối tợng và
Giáo án Ngữ Văn 9
phải lu ý điều gì ? các đặc điểm khác của tình huống giao
tiếp để xng hô cho thích hợp.
II- Luyện tập
? Đọc bài tập 1. Sự nhầm lẫn trong cách
dùng từ là ở chỗ nào ?
Bài 1:
- Thay "chúng tôi" = "chúng ta".
? Vì sao có sự nhầm lẫn đó ? - Lý do: ngôn ngữ châu Âu chỉ có 1 từ
dùng chung cho cả ngôi gộp và ngôi từ.
Còn tiếng Việt thì có nhiều từ ngữ dùng
riêng biệt.
Thảo luận theo nhóm Bài tập 3, 4, 5
Nhóm 1 bài 3
Nhóm 2, 3 bài 4
Nhóm 4 bài 5
B- Chuẩn bị:
- Tổ chức lớp
- Kiểm tra
C- Bài mới:
I- Đề bài: Cây tre ở làng quê Việt Nam
II- Yêu cầu:
- Kiểu bài: Thuyết minh
- Nội dung: Cây tre ở làng quê Việt Nam
- Sử dụng biện pháp nghệ thuật và yếu tố miêu tả phù hợp,
hiệu quả.
III- Đáp án, biểu điểm
1. Mở bài:
Giới thiệu đợc cây tre hết sức quen thuộc gần gũi với làng quê
Việt Nam.
2. Thân bài:
Thuyết minh các đặc điểm của cây tre
a. Đặc điểm của cây tre
- Cấu tạo
- Sinh trởng
- Môi trờng sống
b. Công dụng của cây tre
- Làm các đồ dùng của nhà nông
- Măng tre làm thức ăn: giòn, ngon
- Lá: nguồn thức ăn cho trâu, bò
- Trong chiến tranh: tre làm vũ khí lợi hại
c. Cây tre trong đời sống tinh thần của ngời dân quê.
- Cả cuộc đời gắn bó với tre: nhỏ nằm nôi, chơi chuyền,
đánh khăng ... tuổi cao uống trà, hút thuốc trên chiếc chõng
tre.
- Những buổi tra hè ngồi dới bóng tre xanh mát rợi
Nam qua nhân vật Vũ Nơng.
Giáo án Ngữ Văn 9
- Tìm hiểu những thành công về nghệ thuật của tác phẩm: nghệ thuật dựng
truyện, dựng nhân vật, sự sáng tạo trong kết hợp những yếu tố kì ảo ...
B- Chuẩn bị:
- Tổ chức lớp
- KTBC.
? Hãy phân tích tính chất toàn diện trong phần nhiệm vụ đã nêu ra trong
bản tuyên bố.
C- Bài mới:
I- Giới thiệu về tác giả, tác phẩm
1. Tác giả
? Em hiểu những gì về tác giả Nguyễn
Dữ ?
? Hoàn cảnh XH thế kỷ XVI ở VN?
- Quê Thanh Miện - Hải Dơng
- Học trò của NBK
- Làm quan 1 năm ở ẩn
2. Tác phẩm
? Giải nghĩa "Truyền kỳ mạn lục". Gv
giới thiệu về Truyền kỳ.
- Truyền kỳ mạn lục: ghi chép tản mạn
những điều kỳ lạ vẫn đợc lu truyền.
? Nội dung tác phẩm này thờng đề cập
đến vấn đề gì ?
- Tác phẩm văn xuôi chữ Hán gồm 20
truyền ngắn.
? Em hiểu "Thiên cổ kỳ bút" là gì ? - Đợc đánh giá là áng "Thiên cổ kỳ bút"
(áng văn hay của ngàn đời).
II- Đọc - Hiểu văn bản
quả ra sao ?
? Em nhận xét gì về Vũ Nơng qua
cách c xử ?
* Trong cuộc sống bình thờng (Trớc khi Tr-
ơng Sinh đi lính)
- Giữ gìn khuôn phép
- Không để bất hoà
Ngời phụ nữ nết na, đức hạnh, khéo c xử
san bằng đợc khoảng cách về "môn đăng,
hộ đối".
* Trong buổi tiễn đa
? Đọc "chàng quỳ xuống ..." - Rót chén rợu đầy Lời nói dịu
? Chi tiết nào cho thấy tình cảm
của nàng với T. Sinh ?
? Em nhậ xét gì về lời nói của Vũ
Nơng ?
- Mong 2 chữ bình yên dàng, đằm thắm, tha
thiết, cảm động T/c yêu thơng chân thành,
thắm thiết vợt ra ngoài sự cám dỗ của vinh hoa
phú quý T/c bình dị, mộc mạc mà vô cùng
cao quý của ngời phụ nữ thờng dân.
Liên hệ Chinh phụ ngâm
Chàng t tuổi vốn dòng hào kiệt
Xếp bút nghiên theo việc đao cung
Thành liền mong tiên bê rồng
D. Củng cố - Dặn dò: A. Kể v ề sự việc hoàn toàn có thật
? Nhận định nào sau đây đúng với
truyện truyền kỳ ?
B. Đan xen yếu tố có thật và hoang đờng
C. Kể về sự việc do tác giả tởng tợng ra
xác, tinh tế nỗi niềm nhớ mong T/c
của nàng hớng cả về Trơng Sinh ngoài
chiến trận.
? T/c của Vũ Nơng đối với mẹ chồng đ-
ợc thể hiện qua những chi tiết nào ?
? Đọc lời trăng trối của bà mẹ.
? Qua cách c xử và qua lời trăng trối
của mẹ chồng, em thấy Vũ Nơng là ng-
ời ntn ?
- Mẹ ốm: thuốc thang
lấy lời ngọt ngào, khôn khéo
- Mẹ mất: hết lời thơng xót
lo ma chay chu đáo
T/c yêu thơng chân thành xuất phát
từ tấm lòng của gời con hiếu thảo chứ
không phải chỉ là ý thức trách nhiệm.
Đảm đang, tháo vát.
+ Khi bị nghi oan
? Đọc thầm phần "về đến nhà ..."
? Khi bị vu oan, thái độ của Vũ Nơng
ntn ?
- Tha thiết thanh minh
- Đau xót, tuyệt vọng
- Tự vẫn
Vẫn giọng dịu dàng, tha thiết hết lòng
tìm cách níu kéo hạnh phúc gia đình nh-
ng không đợc, nang lấy cái chết để
minh chứng cho tấm lòng trong sáng,
thuỷ chung trọng nhân phẩm.
? Em đánh giá ntn về hành động tự vẫn
C. Chiến tranh phong kiến
D. Chế độ phong kiến bất công.
- Nguyên nhân:
+ Trực tiếp: Trơng Sinh
+ Sâu xa: Chế độ PK bất công, thối nát
? Đoạn truyện đợc XD nh 1 màn kịch
ngắn. Hãy tìm những chi tiết khiến ngời
đọc bất ngờ.
? Từ đó, em nhận xét gì về cách xây
dựng tình huống truyện:
- NT: xây dựng tình huống truyện bất
ngờ, hợp lý, khắc hoạ diễn biến tâm lý
nhân vật tự nhiên; nghệ thuật "thắt nút",
"gỡ nút" câu chuyện tài tình.
? Cái chết thê thảm, tức tởi của Vũ N-
ơng nói lên điều gì ?
- Cái chết oan khuất, tức tởi của Vũ N-
ơng là lời lên án đanh thép CĐPK bất
công, vô lý, coi thờng ngời phụ nữ.
c. Khi sống dới thuỷ cung
? Theo em câu chuyện có thể kết thúc ở
đâu ? Vì sao ?
- Sống đầy đủ, quan hệ giữa ngời với
ngời tốt đẹp, thân ái.
? Đọc "Cùng làng với nàng ..." Em nhận
xét ntn về cuộc sống của Vũ Nơng dới
thuỷ cung ?
Giáo án Ngữ Văn 9
? Tình cảm của nàng với nơi trần thế đ-
ợc thể hiện qua chi tiết nào ?
tự sự, trữ tình, giữa hiện thực và kỳ ảo;
? Xây dựng câu chuyện này, tác giả
muốn gửi gắm điều gì ?
- ND: Thể hiện niềm cảm thơng với số
phận oan nghiệt, khẳng định vẻ đẹp
truyền thống của ngời phụ nữ lên án
CĐXHPK.
IV- Luyện tập
? Đọc "Lại bài Viếng Vũ Thị". Em có
đồng ý với Trần Nhân Tông cho rằng
chàng Trơng "phũ phàng" không ? Vì
sao ?
Hs thảo luận rồi trả lời
D- Củng cố - dặn dò:
Về kể lại câu chuyện theo cách hiểu của mình.
Soạn "Chuyện cũ trong phủ chua Trịnh".
Giáo án Ngữ Văn 9
cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp
A- Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh nắm đợc hai cách dẫn lời hoặc ý nghĩ:
- Cách dẫn trực tiếp
- Cách dẫn gián tiếp
Biết vận dụng vào trong giao tiếp cụ thể.
B- Chuẩn bị:
1. Tổ chức lớp
2. KTBC:
? Em nhận xét gì về hệ thống từ ngữ xng hô trong tiếng Việt ?
? Khi sử dụng từ ngữ xng hô cần lu ý những gì ?
? Dòng nào sau đây chứa từ ngữ không phải là từ xng hô trong hội thoại?
A. Ông, bà, bố, mẹ, cô, bác
- VD
2
: ý nghĩ
? Phần in đậm có đợc ngăn cách với
phần đứng trớc bằng dấu gì không ?
- Không ngăn cách bằng dấu.
? ở VD2, phần in đậm đợc ngăn cách
bằng từ gì ? Có thể thay bằng từ gì ?
- Từ rằng (là)
Cách dẫn gián tiếp
2. Ghi nhớ
? Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián
tiếp khác nhau ở chỗ nào ?
- Dẫn trực tiếp: nhắc lại nguyên văn
dùng dấu ngoặc kép
- Dẫn gián tiếp: nhắc lại có điều chỉnh,
không dùg ngoặc kép.
? Đọc to phần ghi nhớ.
III- Luyện tập
Bài 1
? Tìm lời dẫn - Là ý nghĩ
? Là lời nói hay ý nghĩ ? - Dẫn trực tiếp
? Vì sao em biết ? - Có dấu ngoặc kép
Bài 2
Chia nhóm thảo luận
Nhóm 1: a
Nhóm 2: b
Nhóm 3, 4: c
Đại diện từng nhóm lên đọc đoạn văn
lớp nhận xét. Gv kết luận.
đoạn văn trên ?
Cách chuyển:
- Bỏ gạch đầu dòng
- Viết liền với phần dẫn truyện
- Thay đổi từ xng hô ngôi 1 sang ngôi
thứ 3.
Bài 4
? Hãy chuyển cách dẫn trực tiếp thành
lời dẫn gián tiếp bằng nhiều cách khác
nhau và nêu cách chuyển ?
ở bài "Hịch tớng sĩ", Trần Quốc Tuấn
khẳng định "Từ xa các bậc trung thần
nghĩa sĩ bỏ mình vì nớc đời nào không
có"
- Cách 1:
ở bài ...... Từ xa ........ cũng có
Giáo án Ngữ Văn 9
- Cách 2:
ở bài ...... Từ xa đời nào cũng có các
bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì nớc.
? Cách 1, em đã chuyển bằng cách nào? C
1
: Thay đổi từ ngữ
? Cách 2, em chuyển ntn ? C
2
: Thay đổi cấu trúc ngữ pháp
? Hãy nhận xét về nội dung ý nghĩa của
câu văn sau khi đã chuyển ?
Nội dung không thay đổi
Bài 5
? Nêu cách tóm tắt văn bản tự sự ?
C- Bài giảng:
I- Sự cần thiết của việc tóm tắt văn bản tự sự
1. Ví dụ
? Đọc 3 tình huống trong SGK
2. Nhận xét
? Căn cứ vào các tình huống trên, cho
biết mục đích của việc tóm tắt văn bản
tự sự ?
- Ngời đọc, ngời nghe dễ nắm nội dung
chính của văn bản.
- Làm nổi bật nhân vật và sự việc chính.
- Ngắn gọn, dễ nhớ.
? Nêu các tình huống khác trong cuộc
sống cần phải tóm tắt ?
VD: 1 vụ tai nạn mà em đợc chứng
kiến;
Giáo án Ngữ Văn 9
Lớp trởng tóm tắt chuyện vi phạm nội
quy của 1 thành viên trong lớp ...
II- Thực hành tóm tắt văn bản tự sự
? ở lớp 8 đã học những văn bản tự sự
nào ?
1. Tóm tắt "Chuyện ngời con gái Nam
Xơng" của Nguyễn Du.
? Từ đầu năm nay, học văn bản tự sự
nào ?
? Đọc mục (1) trang 58, 59
? Các sự việc chính đã nêu đầy đủ cha? - Thiếu chi tiết sau khi Vũ Nơng tự vẫn,
tối đèn, đứa trẻ trỏ vào các bóng và nói
nhận xét.
Bài 2
Hs tóm tắt miệng về 1 câu chuyện xảy ra trong cuộc sống (5 em tóm tắt)
D. Củng cố - Dặn dò:
Giáo án Ngữ Văn 9
Tóm tắt "chuyện ... Nam Xơng" bằng 20 dòng.
sự phát triển của từ vựng
A- Mục tiêu:
Hs nắm đợc từ vựng không ngừng phát triển.
- Sự phát triển của từng vựng đợc diễn ra theo cách phát triển nghĩa của từ
thành nhiều nghĩa trên cơ sở từ gốc. Hai phơng thức chủ yếu phát triển nghĩa là ẩn
dụ và hoán dụ.
B- Chuẩn bị:
1. Tổ chức
2. KTBC:
C- Bài mới:
I- Sự biến đổi & phát triển nghĩa của từ ngữ
1. Ví dụ
? Đọc VD
1
"Kinh tế" trong câu thơ này
nghĩa là gì ?
- Kinh bang tế thế
? Ngày nay đợc hiểu nh thế nào ? - Hoạt động của con ngời trong LĐSX
trao đổi sử dụng của cải vật chất.
? Em nhận xét gì về nghĩa của từ ? Phát triển cùng với sự phát triển của XH
Ví dụ 2
? Giải nghĩa từ "Xuân" 1 ? - Xuân
1
: chỉ mùa đầu tiên trong 1 năm,
? Nghĩa chuyển của từ "tay" hình thành
theo phơng thức nào ?
"Tay": chuyển theo phơng thức hoán
dụ.
2. Ghi nhớ
? Chủ yếu từ vựng tiếng Việt đợc phát
triển dựa trên cơ sở nào ?
- Phát triển dựa trên nghĩa gốc
? Nêu phơng thức chủ yếu để phát triển
nghĩa từ ngữ ?
- Hai phơng thức ẩn dụ
hoán dụ
? Đọc to, rõ ràng phần ghi nhớ.
II- Luyện tập
Bài 1
? Đọc bài tập 1
? Từ "chân" ở câu nào là nghĩa gốc ?
Nghĩa chuyển theo phơng thức ẩn dụ?
Hoán dụ ?
- Nghĩa gốc : a
- ẩn dụ : a, d
- Hoán dụ : b.
Bài 2
? Nhận xét về nghĩa của từ "trà" trong
các cách dùng: trà a ti sô, trà hà thủ ô ...
- Trà; chỉ thức uống đợc pha từ thực vật
đã làm khô (sản phẩm từ thực vật đợc
? Trờng hợp này chuyển nghĩa theo ph-
ơng thức nào
Bài 3
vựng không ? Vì sao ?
- Ôi, Bác Hồ ơi, những xế chiều
Nghìn thu nhớ Bác biết bao nhiêu
- Ngời mẹ già kia tuổi đã nhiều
Đã từng đau khổ biết bao nhiêu
Mà nay còn khóc thêm lần nữa
Nớc mắt còn đâu buổi xế chiều.
Giáo án Ngữ Văn 9
chuyện cũ trong phủ chúa trinh
(Phạm Đình Hổ)
A- Mục tiêu:
Giúp học sinh:
- Thấy đợc cuộc sống xa hoa của vua chúa, sự nhũng nhiễu của quan lại thời
Lê - Trịnh và thái độ phê phán của tác giả.
- Bớc đầu nhận biết đặc trng cơ bản của thể loại tuỳ bút đời xa và đánh giá
đợc giá trị nghệ thuật của những dòng ghi chép đầy tính hiện thực này.
B- Chuẩn bị:
- Tổ chức lớp
- KTBC:
1. Từ số phận của Vũ Nơng em cảm nhận đợc điều gì về thân phận ngời phụ
nữ trong XHPK.
C- Bài mới:
I- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
1. Tác giả
? Trình bày những nét chính về tác giả. - Sinh 1768 - 1839
- Quê Đờng An (Bình Giang) HD
? Ông sống trong giai đoạn lịch sử ? - Sống cuối XVIII đầu XIX, chế độ PK
khủng hoảng trầm trọng
- Ông làm quan từ chức bị triệu ra
- Sáng tác nhiều tác phẩm bằng chữ Hán
- Thích ngự ở "li cung" xây dựng
đinh đai liên miên
? Các li cung đặt ở Tây Hồ, núi Tử
Trầm, Dùng Thuý gợi lên cho em những
suy nghĩ gì ?
Việc XD li cung, đền đai vô cùng
tốn kém chỉ nhằm mục đích giải trí cho
chúa Trịnh.
? Đọc đoạn văn miêu tả cảnh vui chơi ở
cung Thuỵ Liên mỗi tháng 3, 4 lần ?
- Cảnh vui chơi
Binh lính hầu 4 mặt hồ
Bịt khăn, mặc áo đàn bà bán hàng
Tạo cảnh buôn bán sầm uất giả tạo
Nhạc công
? Em nhận xét gì về cảnh vui chơi, giải
trí của chúa ?
Cảnh vui chơi giải trí xa hoa, tốn
kém và hết sức lố lăng.
? Trong vờn chúa đợc bài trí ntn ?
* Cảnh trong vờn
- Hình núi non bộ
- Trân cầm dị thứ
- Cổ mộc quái thạch
Bài trí cầu kỳ, công phu bằng những của
quý, hiếm thu của dân.
? Qua các chi tiết trên, em đánh giá ntn
về hành vi của chúa và quan lại.
Hành vi cớp đoạt hết sức trắng trợn,
ngang nhiên.
trung đờng" ?
? Tìm những chi tiết nói lên sự nhũng
nhiễu của bọn quan lại ?
- Nhờ gió bẻ măng
- Biên chữ "phụng thủ" lấy đi
buộc tội, doạ để lấy tiền.
? Em hiểu thế nào về câu thành ngữ
"nhờ gió bẻ măng" ?
Hành vi, thủ đoạn cớp bóc trắng trợn
tàn tệ của bọn lính.
? Em nhận xét gì về thủ đoạn của bọn
lính ?
? Hành động ấy đã khiến ngời dân phải
ứng phó ntn ?
- Dân, gia đình tác giả: tự phá huỷ đồ
quý giá tránh tai vạ.
Sự thực hết sức đau lòng, bất công vô
lý.
? Kết thúc truyện bằng 1 câu chuyện có
thực trong gia đình tác giả có ý nghĩa gì
?
Tăng tính thuyết phục, tính khách
quan của chuyện.
III- Tổng kết
? ấn tợng sâu sắc nhất của em sau khi
đọc truyện này ? Hs thảo luận nhóm rồi
phát biểu suy nghĩ của mình ?
ND- Lối sống xa hoa, hởng lạc vô độ
của chúa và sự nhũng nhiễu đến tột
cùng của quan lại
Copyright: Tài liệu đại học ©