ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN MINH HẰNG

THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TOÁN HỌC
CHO HỌC SINH CÁC LỚP CUỐI CẤP TIỂU HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN, 2018


ĐẠI HỌC THÁ I NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN MINH HẰNG

THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TOÁN HỌC
CHO HỌC SINH CÁC LỚP CUỐI CẤP TIỂU HỌC

Ngành: Giáo dục học (Giáo dục Tiểu học)
Mã số: 8 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. TRẦN NGỌC BÍCH

THÁI NGUYÊN, 2018



Thái Nguyên, ngày 10 tháng 9 năm 2018
Tác giả

Nguyễn Minh Hằng

ii


MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ......................................................................................................ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.................................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ ..................................................
v MỞ ĐẦU .............................................................................................................
1
1. Lí do chọn đề tài .............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 2
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu................................................................. 2
4. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................... 2
5. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 2
6. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 2
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 3
8. Đóng góp của luận văn .................................................................................... 4
9. Cấu trúc của luận văn ...................................................................................... 4
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ............................................ 5
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề............................................................................ 5
1.2. Một số khái niệm nền tảng ........................................................................... 6
1.2.1. Hoạt động................................................................................................... 6

1.6.5. Chú ý của HS tiểu học ............................................................................. 35
1.6.6. Ngôn ngữ của HS tiểu học....................................................................... 35
1.7. Thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm toán học ở trường tiểu học ...... 36
1.7.1. Mục đích khảo sát .................................................................................... 36
1.7.2. Đối tượng khảo sát................................................................................... 37
1.7.3. Nội dung khảo sát .................................................................................... 37
1.7.4. Phương pháp khảo sát.............................................................................. 37
1.7.5. Kết quả khảo sát ...................................................................................... 37
Chương 2. THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TOÁN HỌC
CHO HỌC SINH CÁC LỚP CUỐI CẤP TIỂU HỌC ................................ 40
2.1. Một số yêu cầu khi thiết kế hoạt động trải nghiệm toán học ..................... 40
2.2. Thiết kế hoạt động trải nghiệm toán học cho HS lớp 4, lớp 5 ................... 41
iv


2.2.1. Thiết kế hoạt động trải nghiệm toán học trong hình thành kiến thức
mới cho HS ........................................................................................................ 41
2.2.2. Thiết kế hoạt động trải nghiệm toán học vận dụng kiến thức vào thực
tiễn ..................................................................................................................... 51
2.2.3. Thiết kế hoạt động trải nghiệm toán học qua hình thức trò chơi học tập ....
59
2.2.4. Thiết kế hoạt động trải nghiệm qua hình thức ngoại khoá toán học ....... 63
Chương 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM....................................................... 79
3.1. Mục đích thực nghiệm ................................................................................ 79
3.2. Đối tượng thực nghiệm............................................................................... 79
3.3. Thời gian thực nghiệm................................................................................ 79
3.3. Nội dung thực nghiệm ................................................................................ 79
3.4. Quy trình thực nghiệm................................................................................ 80
3.5. Phân tích kết quả thực nghiệm ................................................................... 80
3.5.1. Phân tích kết quả bài kiểm tra của HS trước khi tiến hành thực nghiệm ......

BẢNG
Bảng 1.1. Mức độ thường xuyên thực hiện hoạt động trải nghiệm toán học... 38
Bảng 3.1. Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm của lớp 4A và lớp 4B ................ 82
Bảng 3.2. Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm của lớp 5A và lớp 5B ................ 83
BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Kết quả bài kiểm tra trước thực nghiệm của lớp 4A và 4B ........ 81
Biểu đồ 3.2. Kết quả bài kiểm tra trước thực nghiệm của lớp 5A và 5B ........ 81
Biểu đồ 3.3. Tỷ lệ phần trăm kết quả bài kiểm tra sau thực nghiệm của
lớp 4A và lớp 4B ......................................................................... 82
Biểu đồ 3.4. Tỷ lệ phần trăm kết quả bài kiểm tra sau thực nghiệm của
lớp 5A và lớp 5B ......................................................................... 83

5


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Giáo dục Việt Nam đang thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện. Nghị
quyết
29 của Ban chấp hành Trung ương Đảng ghi rõ: “Phát triển Giáo dục và Đào
tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển
mạnh quá trình Giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn
diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với
thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình xã hội” [28]. Để
thực hiện Nghị quyết của Đảng, Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể
được ban hành tháng
7 năm 2017 đã xác định mười năng lực chung và năng lực chuyên môn cần hình
thành cho HS. Trong Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể đưa vào hoạt
động trải nghiệm là một hoạt động bắt buộc đối với các bậc học. Qua hoạt động
trải nghiệm giúp HS gắn lí thuyết với thực hành, vận dụng kiến thức được học

nhân GV, kế hoạch chung của nhà trường tiểu học. Chính vì vậy, khi học toán,
HS thấy rất xa lạ, khô khan và không có hứng thú nhiều với môn học.
Từ những lí do trên, chúng tôi đã lựa chọn đề tài “Thiết kế hoạt động
trải nghiệm toán học cho học sinh các lớp cuối cấp tiểu học” để nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận hoạt động trải nghiệm, trải nghiệm toán
học, nội dung môn Toán các lớp cuối cấp tiểu học và thực trạng tổ chức hoạt
động trải nghiệm toán học để thiết kế các hoạt động trải nghiệm toán học cho
học sinh lớp 4, lớp 5 nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Toán.
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động trải nghiệm toán học ở lớp 4, lớp 5
- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Toán ở lớp cuối cấp tiểu
học.
4. Phạm vi nghiên cứu
Nội dung môn Toán các lớp cuối cấp tiểu học.
5. Giả thuyết khoa học
Nếu thiết kế được hoạt động trải nghiệm toán học trong dạy học ở các lớp
cuối cấp tiểu học thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học.
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu các một số khái niệm nền tảng như hoạt động, trải nghiệm,
hoạt động trải nghiệm toán học, …
- Nghiên cứu một số phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động trải
nghiệm toán học.
3


- Nghiên cứu nội dung môn Toán lớp 4, lớp 5.
- Nghiên cứu đặc điểm tâm sinh lí của HS lớp cuối cấp tiểu học.
- Nghiên cứu thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm toán học trong dạy
học ở trường tiểu học.

- Đề xuất được 4 biện pháp thiết kế hoạt động trải nghiệm toán học trong
dạy học môn Toán ở trường tiểu học.
- Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính khả thi và
hiệu quả của các biện pháp đã đề xuất.
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, danh mục Tài liệu tham khảo thì nội dung
của luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn
Chương 2. Thiết kế hoạt động trải nghiệm toán học cho HS các lớp cuối
cấp tiểu học
Chương 3. Thực nghiệm sư phạm

5


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục bắt buộc trong chương trình
giáo dục phổ thông sau 2018. Hoạt động trải nghiệm bao gồm hoạt động trải
nghiệm ở cấp tiểu học, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở cấp trung học cơ
sở và trung học phổ thông. Nội dung cơ bản của chương trình Hoạt động trải
nghiệm xoay quanh các mối quan hệ giữa cá nhân HS với bản thân; giữa HS với
người khác, cộng đồng và xã hội; giữa HS với môi trường; giữa HS với nghề
nghiệp. Nội dung này được triển khai qua 4 nhóm hoạt động chính: Hoạt động
phát triển cá nhân; Hoạt động lao động; Hoạt động xã hội và phục vụ cộng
đồng; Hoạt động hướng nghiệp [8].
Trong Dự thảo Chương trình Giáo dục phổ thông môn Toán cấp tiểu học,
mỗi lớp đều dành một thời lượng nhất định để tổ chức các hoạt động thực hành
và trải nghiệm cho HS. Ở mỗi lớp, tổ chức các hoạt động ngoài giờ chính khoá

toán học cho HS tiểu học nói chung và HS các lớp cuối cấp nói riêng trong dạy
học môn Toán.
1.2. Một số khái niệm nền tảng
1.2.1. Hoạt động
- Theo Từ điển tiếng Việt, hoạt động là thực hiện một chức năng nào đó
trong một chỉnh thể; hoạt động là tiến hành những việc làm có quan hệ chặt chẽ
với nhau nhằm một mục đích chung, một lĩnh vực nhất định [26].
Theo A.N.Leontiev "Hoạt động là một tổ hợp các quá trình con người tác
động vào đối tượng nhằm đạt mục đích thỏa mãn một nhu cầu nhất định và
chính kết quả của hoạt động là sự cụ thể hóa nhu cầu của chủ thể" [5].
Chủ thể của hoạt động trong quan điểm trên là con người. Con người chủ
động, tích cực tổ chức, điều khiển hoạt động để tác động vào đối tượng (sự vật,
tri thức, …). Hoạt động của loài người được phân biệt với hoạt động của loài
vật ở mục đích của hoạt động.

7


*) Đặc điểm của hoạt động [23]
- Tính đối tượng của hoạt động: Để sống được trong thế giới xung quanh
mình con người phải tiến hành các hoạt động với thế giới đó. Hoạt động là quá
trình tác động vào điều gì đó. Tính đối tượng được hiểu là quá trình chủ thể
nhằm vào đối tượng như là cái trong đó có nhu cầu được đối tượng hóa. Hoạt
động là hoạt động có đối tượng không phải chỉ với nghĩa là hoạt động bị xác
định bởi thế giới khách quan.
- Tính chủ thể: Hoạt động có đối tượng thực hiện mối liên hệ giữa chủ thể
và thế giới xung quanh bao giờ cũng là hoạt động có chủ thể. Tính chất chủ thể
sống biểu hiện trong tính tích cực của chủ thể. Chủ thể vươn tới chiếm lĩnh đối
tượng trong hoạt động sống của mình, nhằm tồn tại và phát triển.
1.2.2. Trải nghiệm

sinh dựa trên sự huy động tổng hợp kiến thức và kĩ năng từ nhiều lĩnh vực giáo
dục khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình và xã hội,
tham gia hoạt động hướng nghiệp và hoạt động phục vụ cộng đồng dưới sự
hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó hình thành những phẩm chất chủ
yếu, năng lực chung và một số năng lực thành phần đặc thù của hoạt động này
như: năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp,
năng lực thích ứng với những biến động trong cuộc sống và các kĩ năng sống
khác [8].
Như vậy, có thể hiểu hoạt động trải nghiệm đề cập đến ở đây là hoạt động
giáo dục ngoài giờ lên lớp, ngoài hoạt động dạy học các môn học trong giờ lên
lớp. Hoạt động trải nghiệm có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động giảng
dạy và giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu đào tạo ra các thế hệ công dân phát
triển toàn diện về năng lực, phẩm chất, biết vận dụng một cách tích cực các kiến
thức đã học vào thực tiễn cuộc sống, biết chia sẻ và quan tâm đến mọi người
xung quanh. Hoạt động trải nghiệm về cơ bản là hoạt động mang tính tập thể,
ngoại khóa trên tinh thần tự chủ cá nhân, trải nghiệm cá nhân nhằm phát triển
tốt nhất khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân trong tập thể.
1.2.3.2. Yêu cầu cần đạt của hoạt động trải nghiệm
a) Yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực chung đối với hoạt động
trải nghiệm

9


- Yêu đất nước, con người: Tích cực tham gia vào các hoạt động chính
trị, xã hội, các hoạt động từ thiện, các hoạt động bảo vệ môi trường, di sản văn
hoá; tham gia các hoạt động lao động, sinh hoạt trong gia đình, nhà trường, ...

1
0

tinh thần, thể hiện sự tham gia nhiệt tình vào các hoạt động thể dục, thể thao và
luôn có suy nghĩ, sống tích cực, ...
1
1


b) Yêu cầu cần đạt về năng lực đặc thù
Nhóm năng lực

Cấu phần

Chỉ số (yêu cầu cần đạt)
1.1.1. Tham gia tích cực

1.1. Năng lực tham
gia hoạt động

1.1.2. Hiệu quả đóng góp
1.1.3. Mức độ tuân thủ
1.1.4. Tinh thần trách nhiệm

1. Năng lực hoạt

1.1.5. Tinh thần hợp tác

động và tổ chức

1.2.1. Thiết kế hoạt động

hoạt động


2.2.1. Lập kế hoạch chi tiêu
2.2.2. Sử dụng hiệu quả, hợp lí tài
chính
2.2.3. Phát triển tài chính
3.1.1. Nhận ra một số phẩm chất và
năng lực chính của bản thân

3. Năng lực tự
nhận thức và tích
cực hoá bản thân

3.1. Năng lực tự
nhận thức

3.1.2. Tiếp nhận và có chọn lọc
những phản hồi về bản thân
3.1.3. Xác định vị trí xã hội của
bản thân trong ngữ cảnh giao tiếp
3.1.4. Thay đổi hoàn thiện bản thân

10


Nhóm năng lực

Cấu phần

Chỉ số (yêu cầu cần đạt)
3.2.1. Suy nghĩ tích cực


nghiệp, yêu cầu của nghề

thân
4.2. Hoàn thiện

4.2.2. Tham gia các hoạt động phát

năng lực và phẩm

triển bản thân (liên quan đến yêu

chất theo yêu cầu

cầu của nghề)

nghề nghiệp đã

4.2.3. Tìm kiếm các nguồn lực hỗ

định hướng hoặc

trọ phát triển năng lực cho nghề
nghiệp

lựa chọn

4.2.4. Đánh giá được sự tiến bộ của
bản thân
4.2.5. Tính

sử dụng thuật ngữ "Hoạt động trải nghiệm toán học".
1.2.4. Hoạt động trải nghiệm toán học
Hoạt động trải nghiệm toán học có thể hiểu là hoạt động trải nghiệm
được tổ chức trong các giờ học toán, dưới sự tổ chức, hướng dẫn của GV, HS
được tìm tòi, khám phá để kiến tạo kiến thức cho bản thân hoặc trực tiếp tham
gia giải quyết các tình huống trong thực tiễn bằng việc huy động các kiến thức
toán học đã biết.
Hoạt động trải nghiệm toán học phải đảm bảo các yêu cầu sau:
- Đảm bảo tính chính xác, khoa học: Hoạt động trải nghiệm toán học giúp
HS chiếm lĩnh tri thức toán học thông qua trải nghiệm. Do đó các hoạt động trải
nghiệm phải định hướng vào phát triển năng lực tư duy, giúp HS kiến tạo kiến
thức toán học một cách chính xác, khoa học và lô gic.
- Đảm bảo mục tiêu dạy học: Hoạt động trải nghiệm toán học được thiết
kế cần phải đảm bảo mục tiêu bài học, mục tiêu của chủ đề hoặc của chương,
mục tiêu môn học. Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh lĩnh hội các tri thức
toán học một cách tự nhiên, dễ hiểu và dễ ghi nhớ. Học tập thông qua trải
nghiệm sẽ góp phần phát triển năng lực tư duy, năng lực giao tiếp và hợp tác,
năng lực tự chủ và tự học, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, …
- Đảm bảo tính thực tiễn: Hoạt động trải nghiệm toán học giúp HS vận
dụng các kiến thức toán học đã được học vào giải quyết các tình huống thực
tiễn. Do đó, các hoạt động trải nghiệm được thiết kế cần phải gắn với thực tiễn
và có tính ứng dụng cao trong cuộc sống. Qua hoạt động trải nghiệm toán học,
học sinh được học trong thực tiễn và bằng thực tiễn.
12


- Đảm bảo tính sư phạm: Hoạt động trải nghiệm toán học phải đảm bảo
tính sư phạm, tính chuẩn mực của hoạt động dạy học, hoạt động giáo dục. Các
hoạt động trải nghiệm toán học góp phần hình thành, rèn luyện và củng cố tri
thức toán học, kích thích hứng thú học tập, gắn lí luận với thực tiễn.