ĐẠI HỌC THÁ I NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÙI XUÂN HƯNG

QUẢN LÝ CHƯƠNG TRÌNH DẠY HỌC
ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC
BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NẬM PỒ,
TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁ I NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÙI XUÂN HƯNG

QUẢN LÝ CHƯƠNG TRÌNH DẠY HỌC
ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC
BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NẬM PỒ,
TỈNH ĐIỆN BIÊN
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THÀNH KỈNH


ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ......................................................................................................ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.................................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU........................................................................ v
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích của đề tài.......................................................................................... 2
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu................................................................. 2
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 3
5. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 3
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài .....................................................
3
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 4
8. Dự kiến cấu trúc luận văn ................................................................................
4
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHƯƠNG TRÌNH DẠY
HỌC ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG THCS........................................... 6
1.1.
6

Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề ...................................................

1.1.1. Những nghiên cứu trên thế giới................................................................. 6
1.1.2. Những nghiên cứu ở trong nước ............................................................... 9
1.2.

KHXH ở trường PTDTBT THCS ........................................................... 16
1.4.1. Mục tiêu quản lý chương trình dạy học địa phương ở trường
PTDTBT THCS ....................................................................................... 16
1.4.2. Nội dung quản lý chương trình dạy học địa phương các môn KHXH
ở trường PTDTBT THCS ........................................................................ 17
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý chương trình dạy học đại phương
các môn KHXH ở trường PTDTBT THCS............................................. 19
1.5.1. Yếu tố bên ngoài...................................................................................... 19
1.5.2. Yếu tố bên trong ...................................................................................... 20
Kết luận chương 1.............................................................................................. 21
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÍ CHƯƠNG TRÌNH DẠY HỌC ĐỊA
PHƯƠNG Ở TRƯỜNG PTDTBT THCS HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH
ĐIỆN BIÊN .............................................................................................. 22

2.1.

Khái quát về giáo dục tại các trường PTDTBT THCS huyện Nậm
Pồ, tỉnh Điện Biên ................................................................................... 22
2.2. Đối tượng, phạm vi, mục tiêu, nội dung khảo sát ................................... 24
2.2.1. Đối tượng khảo sát .................................................................................. 24
2.2.2. Phạm vi khảo sát...................................................................................... 24
2.2.3. Mục tiêu, nội dung khảo sát .................................................................... 25
2.3. Thực trạng quản lý chương trình DHĐP ở trường PTDTBT THCS
huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên................................................................ 26
2.3.1. Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của chương trình dạy học
địa phương ............................................................................................... 26
2.3.2. Thực trạng quản lý chương trình dạy học địa phương ở các trường
PTDTBT THCS ....................................................................................... 27
2.4. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến QL thực hiện chương trình
địa phương ở trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ............................ 39

3.4. Khảo nghiệm các biện pháp .................................................................... 54
Kết luận chương 3.............................................................................................. 58
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 59
1. Kết luận.......................................................................................................... 59
2. Khuyến nghị................................................................................................... 60
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 62
PHỤ LỤC

v


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT

Từ viết tắt

Nội dung

1

CBQL

Cán bộ quản lí

2

CNH - HĐH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa


8

GV

Giáo viên

9

HS

Học sinh

10

HT

Hiệu trưởng

11

PTDTBT THCS

Phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở

12

QLGD

Quản lí giáo dục


Nhận thức CBQL, GV về tầm quan trọng của chương trình DHĐP ...... 27

Bảng 2.2.

Thực trạng về công tác lập Kế hoạch quản lý chương trình DHĐP ở
trường PTDTBT THCS........................................................................... 28

Bảng 2.3.

Thực trạng lập kế hoạch dạy học nội dung địa phương của GV............. 30

Bảng 2.4.
.... 32

Thực trạng tổ chức thực hiện chương trình DHĐP ở trường PTDTBT THCS

Bảng 2.5.

Thực trạng chỉ đạo thực hiện chương trình DHĐP ở trường PTDTBT
THCS....................................................................................................... 34

Bảng 2.6.

Tự đánh giá công tá quản lý chương trình DH địa phương của CBQL
trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ,tỉnh ĐB
.............................................36

Bảng 2.7.

Thực trạng kiểm tra, đánh giá chương trình DHĐP ở trường PTDTBT

quả. Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình
thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định
hướng nghề nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú
trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học,
năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển
khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời…”.
Nằm trong lộ trình Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo, tháng 4
năm 2017 Bộ GD&ĐT đã đưa ra Dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông Chương trình tổng thể, trong Dự thảo nêu ra 6 phẩm chất, 10 năng lực học sinh
cần đạt được sau khi hoàn thành chương trình phổ thông. Một trong những
điểm mới của chương trình dạy học ở trường THCS là tăng cường chương trình
dạy học địa phương (DHĐP) được phân bổ lồng ghép ở các môn: Ngữ văn, lịch
sử, địa lý và giáo dục công dân. Giúp học sinh không chỉ nắm bắt được kiến
thức mang tầm rộng lớn, bao quát của Việt Nam và thế giới mà còn có cái nhìn
thực tế và có kiến thức cần thiết về địa phương như những sự kiện, hiện tượng,
con người cụ thể hiện hữu ngay trên quê hương các em.
Nhìn chung chương trình DHĐP có ỹ nghĩa to lớn trong việc giáo dục
học sinh nó góp phần giáo dục hình thành tri thức, nhân cách đạo đức tình cảm

1


cho học sinh. Để hoạt động dạy học trong trường THCS đạt hiệu quả đòi hỏi
giáo viên phải chuẩn bị tốt nội dung các tiết dạy đáp ứng yêu cầu đổi mới phù
hợp với đối tượng học sinh và điều kiện dạy học..
Tuy nhiên, nhiều năm nay việc thực hiện chương trình DHĐP ở bậc
THCS gặp không ít khó khăn thách thức hiệu quả đem lại còn rất nhiều hạn
chế. Nội dung kiến thức trong SGK, vở viết còn sơ sài đơn giản chủ yếu đặt ra
những tiêu điểm, những vẫn đề và những câu hỏi cần trả lời.. Kiến thức về văn
học, lịch sử, địa lí của các tỉnh địa phương còn rất tản mạn. Năng lực phát triển
chương trình, khai thác sử dụng kiến thức địa phương của giáo viên còn hạn

4.2. Khảo sát thực trạng quản lý chương trình dạy học địa phương ở
trường
PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh ĐB.
4.3. Đề xuất biện pháp quản lý dạy học địa phương ở các trường
PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
5. Giả thuyết khoa học
Chương trình dạy học địa phương đã được quy định trong chương trình
dạy học nhà trường từ năm học 2008 - 2009 và đã được triển khai huyện Nậm
Pồ, tỉnh Điện Biên, tuy nhiên trong quá trình triển khai thực hiện còn những hạn
chế bất cập. Nếu nghiên cứu, đánh giá được thực trạng, tìm ra nguyên nhân và
đề xuất được các hệ thống biện pháp quản lý chương trình dạy học địa phương
cho các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ góp phần cải thiện thực tiễn
quản lý chương trình dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai
đoạn hiện nay.
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài
6.1. Đề tài tập trung nghiên cứu quản lý chương trình dạy học địa
phương các môn khoa học xã hội: Môn Lịch sử, Ngữ văn, Địa lý, Giáo dục
công dân.
6.2. Việc khảo sát thực trạng quản lý chương trình dạy học địa phương ở
trường PTDTBT THCS được tiến hành trên 10 trường PTDTBT THCS thuộc
huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên; Quá trình khảo sát được tiến hành trên CBQL
(hiệu trường và PHT, tổ trưởng chuyên môn) và các GV giảng dạy các môn
KHXH tại các trường PTDTBT THCS Nậm Pồ, Điện Biên

3


6.3. Nghiên cứu đề tài được tiến hành trong năm học 2017-2018.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận

PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.

5


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHƯƠNG TRÌNH DẠY HỌC ĐỊA
PHƯƠNG Ở TRƯỜNG THCS

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Những nghiên cứu trên thế giới
Bàn về chương trình giáo dục có thừa hưởng kiến thức địa phương nhiều
tác giả đã chia sẻ: sự hình thành các dân tộc, đất nước. Sau này người châu Âu
nhận ra tính khu biệt của văn hóa vì thế vấn đề nghiên cứu địa phương học và
khu vực học rất phát triển. Các thuyết “khuếch tán văn hóa” ở Tây Âu thế kỉ
XIX (A.Bradford, Perxisk), trường phái văn hóa lịch sử ở Đức Áo (W.Schmit,
F.Rats), trường phái “Age and Area” của Bắc Mĩ, lí thuyết vùng văn hóa của
nhân chủng học hoa kì (F.Boas), khu vực lịch sử văn hóa (Xô Viết)… đã tạo
nền tảng lí luận cho việc nghiên cứu địa phương học, khu vực học. Qua đó,
chương trình giáo dục cũng thừa hưởng thành quả và ý thức được việc tạo dựng
nội dung học về địa phương [24].
Tiên phong trong lĩnh vực giáo dục về địa phương học là ngành địa lí.
L.Berg (1925) gọi địa phương học là môn địa lí quê hương. Bộ môn địa
phương học xem địa lí là trung tâm nhưng rất cần thiết với tất cả các ngành
khác, do đó địa phương học được chia ra thành địa phương học của nhà nước,
địa phương học nhà trường, địa phương học quần chúng, Trong đó địa phương
học nhà trường được hiểu là những hoạt động, nội dung do học sinh tiến hành
nghiên cứu dưới sự chỉ đạo của giáo viên [7].
Tác phẩm Cẩm nang quốc tế về nghiên cứu chương trình đã tổng hợp các
kết quả nghiên cứu chương trình thế giới và giới thiệu chương trình tiêu biểu

Chương trình 2009 cho phép các trường tổ chức chương trình, cấu trúc
giờ học riêng từ 20-35%. Do đó các trường có thể kéo dài thêm chương trình
bằng cách tăng giờ cho âm nhạc, nghệ thuật và giáo dục thể chất hoặc tăng giờ
cho những học sinh kém. Họ cũng dành cho âm nhạc, nghệ thuật, dân tộc học 1
giờ /tuần. Phụ huynh và học sinh có thể chọn những môn học thiết kế, sử dụng

7


thời gian tăng cường cho việc học hoặc tham gia các hoạt động động đồng phụ
thuộc vào nhu cầu cá nhân [16].
Trong bài viết Sự liên hệ giữa sáng tạo và đổi mới: trường hợp chương
trình Hàn Quốc tác giả Kim Jin Sook đã mô tả sự thay đổi chương trình địa
phương theo chương trình quốc gia 2009 bằng mô hình vị trí của chương trình
quốc gia, địa phương và chương trình nhà trường như sau:
Chương trình quốc gia:
Bộ giáo dục, khoa học và công nghệ
Tổ chức và hướng dẫn bổ sung (17 đơn vị Sở giáo dục Thủ đô và tỉnh,
tổ chức điều hành dạy học địa phương)
Chương trình cơ bản của nhà trường (11360 trường phổ thông
và 8538 trường mầm non)
Chương trình quốc gia được quyết định và ban hành bởi Bộ Giáo dục,
chương trình giáo dục cấp độ địa phương thiết lập bởi người quản lí, giám sát
của dạy học địa phương. Năm 2009 ban hành chương trình quốc gia của Bộ
giáo dục. Tuy nhiên điểm thay đổi quan trọng ở chương trình địa phương: Mở
rộng khuyến khích chương trình nhà trường. Cách thức tổ chức của Hàn Quốc
như sau: Bộ giáo dục có 2 người phụ trách chương trình địa phương. Mỗi Sở
giáo dục tỉnh có khoảng 20 cố vấn cho trường trung học, trong đó cố vấn cho
chương trình nhà trường có 2 người, từ đó ở cấp phòng cũng sẽ có nhân sự phụ
trách như vậy tạo nên một hệ thống từ trên xuống chịu trách nhiệm giám sát

các hiểu:
Curriculum là những gì được giảng dạy trong nhà trường.
Curriculum là những gì xảy ra trong nhà trường bao gồm cả các hoạt
động ngoại khóa, quá trình giảng dạy và các mỗi quan hệ giữa các cá nhân với
nhau.
Chương trình là văn bản do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành trong đó
ghi rõ “vị trí môn học, yêu cầu nội dung chi tiết, thời gian thực hiện, hướng dẫn
thực hiện chương trình [16, tr.65].

9


“Chương trình là tổ hợp các kinh nghiệm và hoạt động được tổ chức trong
một môi trường sư phạm nhất định nhằm hình thành và phát triển ở học sinh
những năng lực trí tuệ, đạo đức, thẩm mĩ, thể lực và lao động. Nó thể hiện mục
tiêu giáo dục mà học sinh đạt được trong một khoảng thời gian xác định, đồng
thời xác định rõ nội dung dạy học, các phương pháp và hình thức tổ chức dạy
học, các hình thức đánh giá kết quả học tập cũng như những điều kiện nhằm đạt
được các mục tiêu giáo dục đã đề ra”.
Chương trình dạy học:
Chương trình học được hiểu là tất cả các hoạt động học tập được nhà
trường lên kế hoạch và hướng dẫn, cho dù các hoạt động này diễn ra trong các
nhóm hay với từng cá nhân, bên trong hay bên ngoài lớp học.
Chương trình học phác họa những kỹ năng, thành tích, thái độ, và giá trị
mà học sinh-sinh viên được mong đợi là sẽ đạt được từ việc đi học. Nó bao
gồm những phát biểu về những kết quả học tập theo như mong đợi, như mô tả
tài liệu học tập, và trình tự sẽ được sử dụng để giúp người học đạt được kết quả
học tập.
Tác giả Nguyễn Ngọc Bảo “Chương trình dạy học là văn kiện do Nhà
nước ban hành, trong đó quy định một cách cụ thể: vị trí, mục đích môn học,

Trong lịch sử phát triển của xã hội, khoa học quản lý xã hội ra đời muộn
hơn khoa học quản lý kinh tế do cách nhìn nhận giáo dục ở góc độ không đồng
nhất nên cần đến khái niệm về quản lý giáo dục có nội dung rộng hẹp khác
nhau. Có rất nhiều định nghĩa về quản lý giáo dục của các tác giả trong và ngoài
nước, sau đây là một số định nghĩa:
Tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “QLGD, quản lý trường học có thể hiểu là
một chuối tác động quản lý (có mục đích, có hệ thống, có kế hoạch) mang tính
tổ chức sư phạm của hệ thống quản lý đến toàn thể giáo viên và học sinh, đến
những lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường nhằm huy động họ cùng
hợp tác, phối hợp tham gia vào hoạt động của nhà trường làm cho quá trình này
vận hành một cách tối ưu với việc hình thành các mục tiêu dự kiến. Quản lý giáo

11


dục là một bộ phận của quản lý xã hội. QLGD bao gồm toàn bộ các bộ phận là
hệ thống giáo

12


dục từ Trung ương đến địa phương, gồm tất cả các ngành học, cấp học, các phần
hệ thống giáo dục đặc biệt là các trường học với mục đích “Thày dạy tốt, trò học
tốt, cán bộ phục vụ tốt” [18, tr.65].
Theo tác giả Trần Kiểm có thể hiểu QLGD ở hai cấp độ:
Ở cấp độ vĩ mô QLGD được hiểu là những tác động tự giác (có mục
đích , có ý thức, có kế hoạch, có hệ thống hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến
tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến cấp cơ sở giáo dục là nhà
trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục
đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục.

quá trình dạy học địa phương, các điều kiện vận hành quá trình dạy học địa
phương nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục của bậc học nói riêng, mục tiêu giáo
dục nhân cách học sinh nói chung.
1.3. Một số vấn đề cơ bản về chương trình dạy học địa phương các
môn
KHXH cấp THCS
1.3.1. Vị trí, vai trò của chương trình dạy học địa phương ở trường THCS
Mục tiêu giáo dục là: Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện,
có đạo dức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý
tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách,
phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng
và bảo vệ Tổ Quốc” [Luật Giáo dục được Quốc hội của nước Cộng hòa Xã hội
chủ nghĩa Việt Nam thông qua năm 2005]. “Hoạt động giáo dục phải được thực
hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản
xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục
gia đình và giáo dục xã hội”.
Mục tiêu giáo dục theo quan điểm của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh là
mục tiêu giáo dục toàn diện cho người học để đào tạo lớp người có đạo đức, tri

14


thức, sức khỏe, thẩm mỹ, “vừa hồng , vừa chuyên”. Nghị quyết Trung ương lần
thứ V (khóa VIII) và các nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX và X tiếp tục
khẳng định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là
động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội”; Nghị quyết số 29-NQ/TW
ngày 4/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về “đổi mới
căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, trong
điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”
tiếp tục khẳng định vị trí then chốt của giáo dục, đào tạo trong sự nghiệp