ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THU HOÀI

GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO HỌC SINH
TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ CƠ KHÍ I HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THU HOÀI

GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO HỌC SINH
TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ CƠ KHÍ I HÀ NỘI
Ngành: LL&PPDH Bộ môn Lý luận chính trị
Mã số: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Ngô Thị Lan Anh

THÁI NGUYÊN - 2018


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cảm ơn anh em, bạn bè, gia đình đã động viên, giúp đỡ tôi trong
quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Tác giả luận văn

Lê Thu Hoài

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................... ii
MỤC LỤC............................................................................................................iii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ................................................................................ iv
DANH MỤC BẢNG BIỂU .................................................................................... v
DANH MỤC CÁC HÌNH ..................................................................................... vi
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1

1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài .................................................. 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài ................................................... 3
5. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 4
6. Ý nghĩa khoa học của đề tài............................................................................. 5
7. Kết cấu của đề tài............................................................................................. 5
NỘI DUNG .......................................................................................................... 6
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIÁO DỤC Ý
THỨC CHÍNH TRỊ CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ
CƠ KHÍ I HÀ NỘI ............................................................................................... 6


2.1.3. Những tồn tại, bất cập trong giáo dục ý thức chính trị cho học sinh
Trường Trung cấp nghề cơ khí I Hà Nội và nguyên nhân của những
hạn chế đó ................................................................................................ 50
2.2. Những vấn đề đặt ra đối với việc giáo dục ý thức chính trị cho học
sinh Trường Trung cấp nghề cơ khí I Hà Nội ......................................... 54
2.2.1. Sự phù hợp về hình thức và nội dung giáo dục ý thức chính trị cho
học sinh trường Trung cấp nghề cơ khí I Hà Nội trước sự tác động
mạnh mẽ của toàn cầu hóa hiện nay ........................................................ 54
2.2.2. Phẩm chất, năng lực của đội ngũ nhà giáo trong việc thực hiện công tác
giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trường Trung cấp nghề cơ khí I
Hà Nội ...................................................................................................... 56
Kết luận chương 2.............................................................................................. 59
Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC GIÁO
DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG CẤP
NGHỀ CƠ KHÍ I HÀ NỘI HIỆN NAY ............................................................. 60

iv


3.1. Nguyên tắc để đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục ý thức
chính trị cho học sinh trường Trung cấp nghề cơ khí I Hà Nội .............. 60
3.1.1. Đảm bảo tính đồng bộ ............................................................................. 60
3.1.2. Đảm bảo tính thực tiễn ............................................................................ 61
3.1.3. Đảm bảo tính khả thi, hiệu quả ................................................................ 62
3.2. Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ý thức chính
trị cho học sinh Trường Trung cấp nghề cơ khí I Hà Nội hiện nay ............... 62
3.2.1. Đổi mới nội dung, phương thức giảng dạy ý thức chính trị cho học sinh ....... 62
3.2.2. Phát huy vai trò của các chủ thể giáo dục trong công tác giáo dục ý
thức chính trị cho học sinh ...................................................................... 66
3.2.3. Rèn luyện kỹ năng và phát huy tính tự giác trong học tập các môn

: Nhà xuất bản

THPT

: Trung học phổ thông

TW

: Trung ương

iv


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1:

Qui mô đào tạo của trường năm 2016 - 2017 ............................... 27

Bảng 2.1.

Nhận thức của học sinh trường Trung cấp nghề cơ khí I Hà
Nội về tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức chính trị cho
học sinh.......................................................................................... 38

Bảng 2.2.

Đánh giá của giáo viên về tầm quan trọng và sự cần thiết của
việc giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trường Trung cấp
nghề cơ khí I Hà Nội ..................................................................... 40



Bảng 3.2:

Kết quả khảo nghiệm các giải pháp .............................................. 73

v


DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1:

Sơ đồ tổ chức bộ máy trường TCN Cơ khí I Hà Nội .................... 26

Hình 3.1.

Biểu đồ nhận thức của học sinh về sự phù hợp và thiết thực
của các nội dung việc giáo dục ý thức chính trị cho học sinh
trường Trung cấp nghề cơ khí I HN .............................................. 41

Hình 3.2.

Biểu đồ thể hiện thái độ của học sinh trường Trung cấp nghề cơ
khí I Hà Nội đối với các môn học lý luận chính trị và pháp luật ..... 45

Hình 3.3.

Biểu đồ Kết quả học tập môn Chính trị của học sinh khóa 39
lớp Cơ khí, lớp Hàn và lớp Điện - máy tính ................................. 46

vi


1


văn hóa lành mạnh, tích cực tham gia các hoạt động, vận động mọi người tham
gia các hoạt động vì cộng đồng, biết phê phán những tiêu cực, tệ nạn xã hội,
các hành vi trái với thuần phong và có ý chí vươn lên trong cuộc sống. Nhiều
học sinh của nhà trường đã tích cực khởi nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế
nhà trường.
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, vẫn còn một bộ phận học sinh
của nhà trường có biểu hiện sa sút về đạo đức, lối sống, thiếu trung thực, lười
lao động, thích hưởng thụ; số ít học sinh còn rơi vào tình trạng cờ bạc, rượu
bia, game, đặc biệt là nghiện điện thoại di động, đam mê với cuộc sống ảo.
Tình trạng bạo lực học đường vẫn xảy ra. Một bộ phận học sinh vẫn chưa nhận
thức được đầy đủ về vai trò, trách nhiệm của mình.
Vậy nên trong giai đoạn hiện nay, việc hoàn thiện bản thân của mỗi cá
nhân người học là rất cần thiết. Đối với học sinh trường Trung cấp nghề cơ khí
I Hà Nội vấn đề giáo dục ý thức chính trị lại càng trở nên cấp bách. Do đó, cần
phải có những giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng công tác giáo dục ý
thức chính trị cho học sinh nhà trường. Với ý nghĩa và tầm quan trọng như vậy,
em lựa chọn đề tài: “Giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trường Trung
cấp nghề cơ khí I Hà Nội hiện nay” làm luận văn Thạc sĩ chuyên ngành lí
luận và phương pháp dạy học bộ môn Lí luận chính trị.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
2.1. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Phân tích làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc giáo dục ý thức
chính trị cho học sinh trường Trung cấp nghề cơ khí I Hà Nội hiện nay, từ đó
đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác giáo dục ý thức chính
trị cho học sinh trường Trung cấp nghề cơ khí I Hà Nội trong giai đoạn tới.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

thấy được tính logic trong khi tiến hành phân tích các nội dung liên quan đến
việc triển khai nhiệm vụ của đề tài.
- Phương pháp phân tích và tổng hợp lí thuyết: trên cơ sở tập hợp dữ liệu
thu thập được từ các tài liệu nghiên cứu, luận văn tiến hành phân tích, tổng hợp

3


về mặt lý thuyết để xây dựng cơ sở lý luận cho việc đánh giá công tác giáo dục
chính trị cho học sinh các trường Trung cấp nghề cơ khí I Hà Nội hiện nay.
* Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát: Trên cơ sở tham gia làm việc trực tiếp tại các
trường Trung cấp nghề cơ khí I Hà Nội tiến hành quan sát, ghi chép các hình
thức, biện pháp, cách thức tổ chức giáo dục chính trị cho học sinh, ghi nhận lại
kết quả đã thực hiện được để có cơ sở thực tiễn khi đánh giá chất lượng giáo
dục học sinh của trường Trung cấp nghề cơ khí I Hà Nội.
- Phương pháp trò chuyện, phỏng vấn: Tiến hành gặp gỡ giáo viên, học
sinh là đối tượng được lựa chọn khảo sát để trò chuyện, phỏng vấn (thông qua
những bảng hỏi đã được chuẩn bị sẵn) nhằm thu thập cơ sở thực tiễn cho công
tác nghiên cứu của đề tài.
- Phương pháp điều tra xã hội học bằng Anket: Tiến hành xây dựng mẫu
phiếu trưng cầu ý kiến bằng việc soạn thảo hệ thống câu hỏi được chuẩn bị sẵn
trên giấy theo những nội dung xác định (gồm câu hỏi đóng và câu hỏi mở) để
khảo sát thực trạng công tác giáo dục chính trị cho học sinh trường Trung cấp
nghề cơ khí I Hà Nội làm căn cứ thực tiễn phục vụ cho quá trình nghiên cứu
của đề tài.
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Tham khảo các ý kiến của các nhà
khoa học, những người làm công tác giáo dục chính trị lâu năm, có kinh
nghiệm để xây dựng các căn cứ khoa học khi đề xuất giải pháp nhằm nâng cao
chất lượng công tác giáo dục chính trị cho học sinh Trung cấp nghề cơ khí I Hà

Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ
CƠ KHÍ I HÀ NỘI
1.1. Tổng quan hình nghiên cứu của đề tài
Giáo dục ý thức chính trị cho học sinh là một trong những vấn đề được nhiều
nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Đặc biệt là khi bước vào giai đoạn đổi mới đất
nước, vấn đề đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, nâng cao ý thức chính trị cho thế
hệ trẻ luôn được Đảng và Nhà Nước quan tâm. Đã có rất nhiều công trình của các
nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu về vấn đề này, cụ thể:
1.1.1. Các công trình nghiên cứu của nước ngoài
Ở Trung Quốc, có bài viết của tác giả Vòng Tín Nghiễn (2003), “Ba
phương pháp luận trong nghiên cứu vấn đề Trung Quốc hóa triết học mác xít”
trên tạp chí Trung Quốc, số 12. Bài viết đề cập đến những vấn đề như: mở rộng
tầm nhìn, chỉ rõ nội hàm hoàn chỉnh và ý nghĩa sâu xa của vấn đề Trung Quốc
triết học hóa mác xít, mở rộng lĩnh vực, nắm vững nội dung phong phú của vấn
đề Trung Quốc hóa triết học mác xít phương pháp sáng tạo, đưa việc nghiên
cứu vấn đề Trung Quốc hóa triết học mác xít lên tầm tổng kết quy luật.
Bài viết “Những gợi ý từ tuyến đầu giảng dạy lý luận mác xít” trên tạp
chí cầu thị số 24/2005 được tác giả Nguyễn Đức Sâm biên dịch trên tạp chí
“Những vấn đề chính trị - xã hội số 16/2006”. Bài viết đã được phản ánh những
khó khăn, hạn chế trong giáo dục LLCT ở các trường Đại học ở Trung Quốc và
nêu lên một số giải pháp nhằm thúc đẩy môn học lí luận mác xít ra khỏi tình
trạng luẩn quẩn hiện nay.
Ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, có nhiều công trình nghiên cứu về
giáo dục LLCT cho cán bộ đảng viên. Tiêu biểu là bài viết của tác giả Bun
6


Nhăng Vo Lạ Chít (2005). “Nâng cao chất lượng xây dựng bồi dưỡng đội ngũ
cán bộ lãnh đạo, quản lý để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới của Đảng”
trên tạp chí LLCT- Hành chính Lào (số 1). Luận văn thạc sĩ khoa học chính trị

Chính trị - quốc gia Hồ Chí Minh [13]. Công trình nghiên cứu đã làm sáng tỏ
vai trò to lớn của báo chí đối với việc giáo dục ý thức chính trị cho cán bộ nói
chung và cho cán bộ cơ sở ở Tây Ninh nói riêng.
“Phát triển ý thức chính trị của sinh viên trường Đại học Hàng hải Việt
Nam hiện nay”, Luận văn thạc sĩ Triết học, Trung tâm Đào tạo, Bồi dưỡng
giảng viên lý luận chính trị của tác giả Bùi Đức Hưng (2005). Ở công trình này,
tác giả đã nghiên cứu về cơ sở lý luận chung của việc phát huy ý thức chính trị
cho sinh viên. Phân tích được thực trạng phát triển lý luận chính trị của sinh
viên của trường Đại học Hàng hải, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp để nâng cao
hơn nữa chất lượng của công tác phát triển ý thức chính trị cho sinh viên của
nhà trường.
- Các công trình nghiên cứu dưới dạng bài báo tạp chí, hội thảo khoa học:
“Giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh Thủ đô cần đồng bộ các giải
pháp” của tác giả Phạm Đình Khuê, tạp chí Cộng sản điện tử [25]. Tác giả đã
đi sâu nghiên cứu và làm nổi bật được vai trò quan trọng của học sinh trên địa
bàn thành phố Hà Nội với việc xây dựng và phát triển thủ đô trong thời gian
qua. Từ đó, đề xuất các giải pháp tăng cường nâng cao công tác giáo dục chính
trị, tư tưởng cho học sinh thủ đô.
“Nâng cao nhận thức chính trị, lý tưởng sống đúng đắn, ý thức trách
nhiệm với cộng đồng trong thanh niên, xứng đáng truyền thống tự hào của cha
anh”, Nguyễn Đắc Vinh, tạp chí cộng sản số tháng 12/2015 [39]. Trong nghiên
cứu này, tác giả Nguyễn Đắc Vinh đã khái quát truyền thống vẻ vang của thế
hệ trẻ Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử, từ đó nêu bật tầm quan trọng của đối
tượng này đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời chỉ ra
những khó khăn, thách thức mà thế hệ trẻ Việt Nam đang phải đối mặt. Trên cơ
sở đó, tác giả nêu ra những giải pháp nhằm nâng cao nhận thức chính trị, lý
tưởng sống đúng đắn, ý thức trách nhiệm với cộng đồng trong thanh niên.
Ngoài ra còn rất nhiều công trình nghiên cứu là các bài báo khoa học, các
bài hội thảo, luận văn, luận án của các tác giả trong nước đề cập tới công tác
8

với lợi ích và cuộc sống bình dị của người dân.
9


Theo Từ điển Triết học: “Chính trị là sự tham gia vào các công việc của
nhà nước, quyết định những hình thức nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà
nước, quản lý đất nước, lãnh đạo các giai cấp, vấn đề đấu tranh đảng phái...
Những lợi ích căn bản của các giai cấp và những quan hệ qua lại của các giai
cấp và những quan hệ qua lại của các giai cấp biểu hiện ra trong chính trị, chính
trị cũng biểu hiện những quan hệ giữa các dân tộc và giữa các quốc gia (chính
sách đối phó)” [34,tr.85].
Chính trị xuất hiện từ khi xã hội có sự phân chia giai cấp. Theo C. Mác:
chính trị là hoạt động thực hiện lợi ích giai cấp, khi lợi ích giai cấp khác nhau
thì mục đích chính trị khác nhau.
Lênin cho rằng: “Chính trị có tính logic khách quan của nó, nó không
phụ thuộc vào những dự tính cá nhân này hay cá nhân khác, của Đảng này hay
Đảng khác” [36, tr.246].
Ngoài ra, chính trị còn được hiểu là: những hoạt động giáo dục về mục
đích, đường lối, nhiệm vụ đấu tranh của một giai cấp, một chính đảng nhằm
nâng cao giác ngộ và tổ chức cho quần chúng thực hiện những nhiệm vụ nhất
định. Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế, đồng thời nó ảnh hưởng
lớn đến kinh tế và các lĩnh vực khác. Giai cấp nào chiếm địa vị thống trị về
kinh tế thì sẽ trở thành giai cấp thống trị xã hội về mặt chính trị. Nhà nước là
công cụ chủ yếu để thực hiện và đảm bảo lợi ích các giai cấp thống trị, trong đó
lợi ích kinh tế là khâu cơ bản và quyết định chính trị.
Cấu trúc chính trị được xem xét từ nhiều góc độ khác nhau. Theo đó,
chính trị bao gồm: ý thức chính trị và hành vi chính trị. Chính trị còn là: ý thức
chính trị, quan hệ chính trị, các tổ chức, thể chế chính trị. Như vậy, ý thức
chính trị là mặt tinh thần, mặt ý thức của chính trị.
Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng “ý thức là sự phản

bộ phận của kiến trúc thượng tầng chính trị.
Ý thức chính trị bao gồm ý thức chính trị thông thường và hệ tư tưởng
chính trị.

11


Ý thức chính trị thực tiễn thông thường nảy sinh tự phát từ hoạt động
thực tiễn và kinh nghiệm xã hội trong môi trường kinh tế - xã hội trực tiếp hàng
ngày. Nó chứa đựng những yếu tố tâm lý, kinh nghiệm cảm tính, nhận thức
theo thói quen những biểu hiện bề ngoài của hoạt động chính trị mà chủ thể
trực tiếp tham gia.
Hệ tư tưởng chính trị là hệ thống những quan điểm tư tưởng biểu hiện lợi
ích căn bản của một giai cấp. Hệ tư tưởng chính trị được hình thành một cách
tự giác, nó được các nhà tư tưởng của giai cấp xây dựng và truyền bá. Nó được
diễn tả bằng lý luận trong các học thuyết chính trị - xã hội, được cụ thể trong
đường lối, cương lĩnh của các chính đảng và các giai cấp khác nhau cũng như
trong luật pháp, chính sách của Nhà nước.
Ý thức chính trị về bản chất, là sự thể hiện cô đọng lợi ích kinh tế của giai
cấp này hoặc giai cấp khác, do đó, ý thức chính trị của giai cấp thống trị về kinh
tế là ý thức, tư tưởng thống trị trong xã hội. Bởi vì, do nắm được cơ sở kinh tế,
giai cấp thống trị cũng giữ vai trò lãnh đạo kiến trúc thượng tầng, trong đó quan
trọng nhất là bộ máy Nhà nước và sử dụng quyền lực Nhà nước để thống trị xã
hội cả về kinh tế lẫn chính trị. Mác và Ăngghen viết: “Giai cấp nào chi phối
những tư liệu sản xuất thì cũng chi phối luôn cả những tư liệu sản xuất tinh thần,
thành thử nói chung tư tưởng của những người khống có tư liệu sản xuất tinh
thần đồng thời cũng đồng thời bị giai cấp thống trị đó chi phối” [4, tr.66].
Ý thức chính trị (đặc biệt là hệ tư tưởng chính trị) có vai trò quan trọng
đối với sự phát triển của xã hội. Thông qua tổ chức nhà nước nó tác động trở lại
cơ sở kinh tế và có thể trong những giới hạn nhất định làm thay đổi cơ sở kinh

người học theo hướng tích cực. Nghĩa là góp phần hoàn thiện nhân cách người
học bằng những tác động có ý thức từ bên ngoài, góp phần đáp ứng các nhu cầu
tồn tại và phát triển của con người trong xã hội đương đại.
Giáo dục bao gồm việc dạy và học, nó cũng mang ý nghĩa như là quá
trình truyền thụ, phổ biến tri thức, truyền thụ sự suy luận đúng đắn, truyền thụ
sự hiểu biết. Giáo dục là nền tảng cho việc truyền thụ, phổ biến văn hóa từ thế
hệ này đến thế hệ khác. Giáo dục là phương tiện để đánh thức và nhận ra khả
năng, năng lực tiềm ẩn của chính mỗi cá nhân, đánh thức trí tuệ của mỗi người.
13


Dưới góc độ triết học, giáo dục được xem là một quá trình hai mặt, một
mặt là sự tác động từ bên ngoài vào đối tượng giáo dục, mặt khác là thông qua
sự tác động này làm cho đối tượng tự biến đổi bản thân mình, tự hoàn thiện, tự
nâng mình lên qua giáo dục. Trong giáo dục chính trị tư tưởng cho học sinh,
Lênin nhấn mạnh: “Về mặt phương châm của toàn bộ công tác giáo dục của
chúng ta, chúng ta không thể cố giữ quan điểm cũ rích cho là giáo dục không
cần chính trị, chúng ta không thể tổ chức công tác giáo dục tách rời chính trị
được, lối nói giáo dục “tách rời chính trị” hoặc “không cần đến chính trị” đó là
lối nói giả dối của giai cấp tư sản…Trong tất cả các nước tư sản, mối quan hệ
giữa bộ máy chính trị với giáo dục đều hết sức vững chắc, tuy xã hội tư sản
không thể công khai thừa nhận điểm đó” [35, tr.473].
Như vậy, giáo dục là một hiện tượng xã hội, là quá trình tác động có mục
đích, có kế hoạch, ảnh hưởng tự giác, chủ động đến con người đưa đến sự hình
thành và phát triển tâm lý, ý thức, nhân cách. Các phương tiện hợp thành của
nó là: giáo dục chính trị, tư tưởng; giáo dục đạo đức, giáo dục pháp luật, giáo
dục thẩm mỹ… Giáo dục ý thức chính trị là một bộ phận trong công tác tư
tưởng của Đảng.
Giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trường trung cấp nghề là quá trình
tác động vào đối tượng giáo dục bằng cách giải thích, tuyên truyền những

chính trị còn bộc lộ ở sự hiểu biết nhu cầu và lợi ích chính trị để trên cơ sở đó
định hướng, biến thành động lực cho hành vi và hoạt động trong lĩnh vực chính
trị. Người ta nhận biết nó thông qua tâm trạng, thái độ và hành vi chính trị ở
mỗi con người.
1.2.2. Vai trò và đặc trưng của giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trường
trung cấp nghề
* Vai trò của giáo dục ý thức chính trị cho học sinh trường trung cấp nghề
Thứ nhất, giáo dục ý thức chính trị cho học sinh góp phần phát triển con
người toàn diện
Giáo dục ý thức chính trị cho học sinh các trường trung cấp nghề là một
trong những nội dung quan trọng trong công tác giáo dục toàn diện, bởi ngoài
15