Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.................................................................2
PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ...................................................................1
1. Lý do chọn đề tài:..........................................................................................1
2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:....................................................................2
3. Ý nghĩa của vấn đề.........................................................................................2
PHẦN THỨ HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ......................................................3
I. Cơ sở lí luận....................................................................................................3
1.1. Khái niệm về năng lực:............................................................................3
1.2 Đặc điểm của năng lực:...........................................................................3
1.3 Phân loại năng lực:..................................................................................3
1.4 Các mức độ cần đạt của một số năng lực chuyên biệt môn Địa lí:..........6
II. Cơ sơ thực tiễn..................................................................................................8
2.1. Thuận lợi.....................................................................................................8
2.2. Khó khăn.....................................................................................................9
PHẦN THỨ BA: CÁC GIẢI PHÁP.................................................................11
I. Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học theo định hướng phát triển năng
lực tư duy tổng hợp lãnh thổ............................................................................11
1.2. Khảo sát địa lí địa phương, thực địa........................................................13
1.3. Sử dụng bản đồ.........................................................................................13
1.4. Bảng số liệu:.............................................................................................14
1.5. Sử dụng tranh, ảnh địa lí (hình vẽ, ảnh chụp gần, ảnh máy bay, ảnh vệ
tinh)..................................................................................................................15
II. Đánh giá, kiểm tra định kì..............................................................................15
III. Giáo án minh hoạ..........................................................................................17
PHẦN THỨ BA: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.............................................28
1. Kết luận:..........................................................................................................28
2. Khuyến nghị:...................................................................................................28
TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................29

PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ.
I. Lý do chọn đề tài.
- Trong bối cảnh toàn cầu hoá cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội đã đặt ra
những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực
cho đất. Nền giáo dục nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo
dục tiếp cận nội dung sang định hướng phát triển năng lực của người học – từ
chỗ quan tâm tới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh
làm được cái gì qua việc học. Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi
mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, kinh viện, xa rời
thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành động,
phát huy tính chủ động, sáng tạo, phát triển năng lực của người học trên cơ sở
đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy. Trong quá
trình giảng dạy, người thầy, người giáo viên có thể chọn lựa một cách linh hoạt
các phương pháp nhằm phát triển năng lực chung và năng lực chuyên biệt, đặc
thù của môn học Để thực hiện được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công
việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy
cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và
phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về
kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết
vấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trong
quá trình học tập để có tác động kịp thời nhắm nâng cao chất lượng của hoạt
động dạy học và giáo dục. Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phương pháp nào cũng
phải đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận
thức với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”. Đó cũng là những xu hướng
quốc tế trong cải cách PPDH ở nhà trường.
- Lâu nay trong các môn học ở tiểu học, đa số giáo viên còn chú trọng nhiều ở
môn công cụ như Tiếng Việt và Toán. Do đó, giáo viên có thể dạy rất giỏi rất tốt
ở hai môn này, những môn còn lại do ít được chú trọng nên giáo viên chưa tạo
cho học sinh hứng thú trong học tập hoặc dạy qua loa nên chưa đạt được hiệu
qủa của môn học. Với chương trình mới hiện nay mục tiêu là đào tạo ra con

chọn phương pháp “Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt
môn Địa lí cho học sinh THCS" giúp học sinh học tốt môn Địa lý và yêu thích
bộ môn này để đưa chất lượng môn Địa lý ngày càng được nâng cao.
2. Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu.
- Dạy học theo định hướng phát triển năng lực của người học là thực hiện đúng
tinh thần Nghị quyết 29 của Ban chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới căn
bản, toàn diện giáo dục. Tìm hiểu, vận dụng những biện pháp đổi mới phương
pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực của người học để góp phần
hình thành ở học sinh những năng lực nói chung và năng lực chuyên biệt của
môn Địa lí nói riêng.
- Trong phạm vi đề tài này, tôi tập trung nghiên cứu một số phương pháp dạy
học theo định hướng phát triển năng lực chyên biệt của bộ môn cho HS trung để
vận dụng vào việc dạy và học bộ môn đạt hiệu quả cao. Từ đó đưa ra những
cách tiếp cận, giảng dạy có hiệu quả làm tiền đề áp dụng rộng rãi hơn cho những
năm sau.
- Dạy học theo định hướng năng lực nói chung và năng lực chuyên biệt của môn
học nói riêng vẫn còn là vấn đề khá là mới và phức tạp, chính vì vậy nên tôi chỉ
xin được trình bày một số phương pháp và kinh nghiệm ít ỏi của bản thân.
3. Ý nghĩa của vấn đề.
Qua giảng dạy thực tế, tôi thấy việc dạy học phát triển năng lực cho HS không
chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là mục tiêu dạy học.
2


Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.
Hiện nay, một số HS học rất chăm chỉ nhưng vẫn học chưa tốt, những em này
thường học bài nào biết bài đấy, học phần sau đã quên phần trước và không biết
liên kết các kiến thức với nhau, không biết vận dụng kiến thức đã học trước đó
vào những phần sau. Phần lớn số HS này khi đọc sách hoặc nghe giảng trên lớp

1.2. Đặc điểm của phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực.
3


Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.
- Có sự tác động của một cá nhân cụ thể tới một đối tượng cụ thể (kiến thức,
quan hệ xã hội, …) để có một sản phẩm nhất định; do đó có thể phân biệt người
này với người khác.
- Năng lực là một yếu tố cấu thành trong một hoạt động cụ thể. Năng lực chỉ tồn
tại trong quá trình vận động, phát triển của một hoạt động cụ thể. Vì vậy, năng
lực vừa là mục tiêu, vừa là kết quả hoạt động.
- Giáo dục định hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy
học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng
năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho
con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp.
Khác với Phuong pháp dạy học theo định hướng nội dung, chương trình dạy học
định hướng phát triển năng lực tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra, có
thể coi là ”sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy học. Việc quản lý chất lượng
dạy học chuyển từ việc điều khiển “đầu vào” sang điều khiển “đầu ra”, tức là kết
quả học tập của HS.
Bảng so sánh một số đặc trưng cơ bản của dạy học định hướng nội dung và
dạy học theo định hướng phát triển năng lực sẽ cho chúng ta thấy ưu điểm
của chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực:

Mục
tiêu
giáo
dục
Nội

Kết quả học tập cần đạt được mô tả chi
tiết và có thể quan sát, đánh giá được; thể
hiện được mức độ tiến bộ của HS một
cách liên tục
Lựa chọn những nội dung nhằm đạt được
kết quả đầu ra đã quy định, gắn với các
tình huống thực tiễn. Chương trình chỉ
quy định những nội dung chính, không
quy định chi tiết.
– GV chủ yếu là người tổ chức, hỗ trợ HS
tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức. Chú
trọng sự phát triển khả năng giải quyết
vấn đề, khả năng giao tiếp,…
– Chú trọng sử dụng các quan điểm,
phương pháp và kỹ thuật dạy học tích
cực; các phương pháp dạy học thí
nghiệm, thực hành.
4


Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.

Hình
thức
dạy
học

Tổ chức hình thức học tập đa dạng; chú ý
Chủ yếu dạy học lý thuyết các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên

+ Năng lực công cụ, bao gồm: Năng lực tính toán; năng lực sử dụng ngôn ngữ;
năng lực ứng dụng công nghệ thông tin.
- Bên cạnh đó, phải hình thành được các năng lực chuyên biệt: là những năng
lực được hình thành và phát triển trên cơ sở các năng lực chung theo định hướng
chuyên sâu, riêng biệt trong các loại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống,
môi trường đặc thù, cần thiết cho những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu
hạn hẹp hơn của một hoạt động như Toán học, Âm nhạc, Mĩ thuật, Thể thao, Địa
lí,…
+ Năng lực chuyên biệt trong môn Địa lí là: những năng lực được hình thành
và phát triển trên cơ sở các năng lực chung theo định hướng chuyên sâu, riêng
biệt trong các loại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường đặc
thù, cần thiết cho những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu hạn hẹp hơn
của một hoạt động.

Sơ đồ các năng lực chuyên biệt của bộ môn Địa lí ở trường THCS.

5


Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.

* Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ (đây là năng lực đặc trưng nhất
của môn Địa lí)
- Xác định được mối quan hệ tương hỗ giữa hai thành phần tự nhiên, kinh
tế, xã hội trên một lãnh thổ
- Xác định được mối quan hệ tương hỗ giữa nhiều thành phần tự nhiên,
kinh tế - xã hội trên một lãnh thổ
- Xác định được hệ quả của mối quan hệ tương hỗ giữa các thành phần tự
nhiên và kinh tế - xã hội trên một lãnh thổ

- Sử dụng bản đồ để phục vụ các hoạt động trong thực tiễn như khảo sát,
tham quan, thực hiện dự án… ở một khu vực ngoài thực địa
* Năng lực sử dụng số liệu thống kê phân tích số liệu và biểu đồ.
- Nêu các nhận xét về quy mô, cấu trúc và xu hướng hiến đổi của các đối
tượng tự nhiên và kinh tế - xã hội thông qua đọc số liệu thống kê
- So sánh về quy mô, cấu trúc và xu hướng biến đổi của các đối tượng tự
nhiên và kinh tế - xã hội thông qua đọc số liệu thống kê
- Giải thích được quy mô, cấu trúc, xu hướng biến đổi hoặc nét tương đồng
hay khác biệt của các đối tượng thể hiện qua số liệu thống kê
- Phân tích mối quan hệ của đối tượng tự nhiên và kinh tế - xã hội được thể
hiện qua số liệu thống kê với lãnh thổ chứa đựng số liệu
- Sử dụng số liệu thống kê để chứng minh, giải thích cho các vấn đề tự
nhiên hay kinh tế - xã hội của một lãnh thổ nhất định
* Sử dụng tranh, ảnh địa lí (hình vẽ, ảnh chụp gần, ảnh máy bay, ảnh vệ
tinh)
- Nhận biết được các đặc điểm của các đối tượng tự nhiên và kinh tế - xã
hội được thể hiện trên tranh, ảnh, clip…
- Tìm ra được những điểm tương đồng, khác biệt giữa các đối tượng tự
nhiên và kinh tế - xã hội được thể hiện trên tranh, ảnh…
- Nhận biết được mối quan hệ giữa các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội
được thể hiện trên tranh, ảnh…
7


Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.
- Giải thích được mối quan hệ của các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội và
hệ quả của nó tới lãnh thổ thể hiện trên tranh, ảnh…
- Sử dụng tranh, ảnh để chứng minh hay giải thích cho các hiện tượng tự
nhiên hay kinh tế - xã hội của một lãnh thổ cụ thể.

hệ
tương hỗ
giữa nhiều
thành phần
tự nhiên,
kinh tế - xã
hội
trên
lãnh thổ

Mức 3
Phân tích
được mối
quan
hệ
tương hỗ
giữa các
thành phần
tự nhiên và
kinh tế - xã
hội
trên
lãnh thổ

8

Mức 4
Xác
định
được

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.
Năng lực Mức 1
Xác định
được vị
trí, giới
hạn, các
yếu tố tự
Học
nhiên và
tập tại
kinh tế thực
xã hội của
địa
địa điểm
học tập và
nghiên
cứu.

Sử
dụng
bản đồ

Sử
dụng
số liệu
thống
kê

Xác định

tự nhiên và
kinh tế - xã
hội của địa
điểm học
tập
và
nghiên
cứu.
Mô
tả
được đặc
điểm về sự
phân bố,
quy
mô,
tính chất,
cấu
trúc,động
lực của các
đối tượng
tự nhiên và
kinh tế - xã
hội được
thể
hiện
trên
bản
đồ.
Qua bảng
số

đặc điểm tự
nhiên
và
kinh tế - xã
hội của địa
điểm học tập
và nghiên
cứu.

Mức 5
Đánh
giá
được những
thuận lợi và
khó
khăn
đối với sự
phát
triển
kinh tế - xã
hội của địa
điểm học tập
và
nghiên
cứu.

So
sánh
được
sự

tập và trong
các
hoạt
động thực
tiễn
như
khảo
sát,
tham quan,
thực hiện dự
án…
ở
ngoài thực
địa có hiệu
quả.

Phân tích
được mối
quan
hệ
giữa các
đối tượng
tự nhiên và

Giải thích,
chứng minh
được
quy
mô, cơ cấu,
xu

xu
hướng biến
đổi của các
đối tượng
tự nhiên và
kinh tế - xã
hội

Mức 3
kinh tế - xã
hội
của
một lãnh
thổ được
thể
hiện
qua bảng
số
liệu
thống kê

Mức 4
các
đối
tượng
tự
nhiên
và
kinh tế - xã
hội thể hiện

ràng, chính xác.
- Các câu hỏi hoặc các yêu cầu hoạt động được in nghiêng ở giữa bài gợi
ý cho giáo viên tổ chức các hoạt động cho học sinh khai thác thông tin dể dàng.
- Câu hỏi cuối bài giúp giáo viên kiểm tra việc thực hiện mục tiêu bài và
củng cố kiến thức.
- Phần tóm tắt trọng tâm bài được đóng khung.
* Sách giáo viên: có phần bổ sung thông tin, giúp GV mở rộng kiến thức.
10


Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.
* Về giáo viên:
- Đông đảo giáo viên có nhận thức đúng đắn về đổi mới phương pháp dạy
học. Nhiều giáo viên đã xác định rõ sự cần thiết và có mong muốn thực hiện đổi
mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá.
- Một số giáo viên đã vận dụng được các phương pháp, kĩ năng sử dụng
thiết bị dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông trong tổ chức
hoạt động dạy học được nâng cao.
* Tăng cường cơ sở vật chất và thiết bị dạy học.
- Cơ sở vật chất phục vụ đổi mới phương pháp dạy học những năm qua đã
được đặc biệt chú trọng.
Với những tác động tích cực từ các cấp quản lý giáo dục, nhận thức và
chất lượng hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá của các
trường trung học cơ sở đã có những chuyển biến tích cực, góp phần làm cho chất
lượng giáo dục và dạy học từng bước được cải thiện.
2.2. Khó khăn.
- Trước đây một thời gian dài trong dạy học Địa lí, GV chủ yếu sử dụng
các phương pháp dạy học như phương pháp dùng lời, phương pháp sử dụng các
phương tiện trực quan (mô hình, bản đồ, tranh ảnh, các loại biểu bảng…). Có

? Nhận xét về các đảo và quần đảo nước ta?
12


Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.
VD: Trong phần I – Bài 38, có Hình 24.6. Sơ đồ mặt cắt khái quát các vùng
biển Việt Nam.

Trong bài chỉ cung cấp sơ đồ mà không có thông tin bổ sung, nhưng đòi
hỏi HS khi quan sát sơ đồ này phải hiểu và trình bày được các bộ phận của nước
ta. Vì thế nên đối với một số học sinh yếu khi quan sát sơ đồ này sẽ không hiểu
được khái niệm của từng bộ phận đó.
VD trong mục II – Bài 38:
? Tại sao phải phát triển tổng hợp KT biển?
? Tại sao phải ưu tiên phát triển khai thác hải sản xa bờ?
? Công nghiệp chế biến thủy sản phát triển sẽ có tác động như thế nào tới
ngành đánh bắt và nuôi trồng thủy sản?
? Vì sao nói tiềm năng du lịch biển nước ta rất lớn nhưng phát triển chưa
xứng tầm?
=> Giúp học sinh tư duy tổng hợp được:
+ Xác định được mối quan hệ giữa hai thành phần tự nhiên, kinh tế - xã
hội cấu tạo nên một bộ phận lãnh thổ: Vùng biển Việt Nam (Mức 1).
+ Xác định được mối quan hệ tương hỗ giữa nhiều thành phần tự nhiên,
kinh tế - xã hội (Nhiều ngành kinh tế tương hỗ lẫn nhau tạo thành tổng hợp kinh
tế biển) (Mức 2)
+ Phân tích được mối quan hệ tương hỗ giữa các thành phần tự nhiên,
kinh tế - xã hội (Sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến thủy sản tác động
đến ngành đánh bắt và nuôi trồng thủy sản) (Mức 3).
13

đỡ các em học yếu (Kết hợp dưới sự hướng dẫn của GV) sẽ hình thành cho HS
kĩ năng khai thác kiến thức từ bản đồ.
Giáo viên hướng dẫn HS tiến hành khai thác kiến thức qua trình tự 5 bước
sau:
Bước 1: Đọc tên bản đồ để biết nội dung.
HS phải xác định được tên bản đồ. Sau khi HS đọc tên bản đồ sẽ định hướng
được nôi dung và phạm vi cần tìm hiểu.
Ví du: “ Lược đồ các đới cảnh quan tự nhiên Châu Á “
Sau khi HS đọc xong tên lược đồ sẽ định hướng được nội dung cần tìm hiểu
là các đới cảnh quan tự nhiên và phạm vi là ở Châu Á.
Bước 2: Đọc bản chú giải để biết cách thể hiện nội dung của bản đồ.

14


Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.
- Sau khi HS đọc tên bản đồ thì đọc bản chú giải để biết nội dung đối tượng
địa lí trên bản đồ được mã hóa như thế nào (các kí hiệu gì, màu sắc gì…)
(Bảng chú giải - Hệ thống kí hiệu bản đồ (ngôn ngữ bản đồ) bao gồm các
dạng đồ hoạ, màu sắc, chữ cái, con số và cả từ ngữ để ghi nhận vị trí không gian
của các đối tượng, đồng thời phản ánh quy luật phát triển của hiện tượng theo
thời gian.)
- GV định hướng HS bước đầu làm quen & ghi nhớ một số đối tượng địa lí
với các loại kí hiệu, màu sắc thường gặp. (Về tự nhiên: Địa hình, khoáng sản;
Về kinh tế – xã hội: cây trồng, vật nuôi, các ngành công nghiệp…)
Ví du: Đối với dạng bản đồ địa hình
Các loại địa hình trên bản đồ thường được biểu hiện bằng thang màu tương
ứng với các độ cao:
+ Địa hình đồng bằng (màu xanh lá mạ): độ cao dưới 500m

+ Những điều kiện gì làm cho chúng xuất hiện (hoặc không xuất hiện) ở địa
danh, khu vực đó hoặc ảnh hưởng, tác động đến chúng?
Ví du: HS đọc bản đồ (lược đồ) phân bố cây trồng, vật nuôi ở Châu Á:
( Hình 8.1/ SGK Địa 8)
GV yêu cầu HS liên kết các kí hiệu địa lí, xác lập mối quan hệ địa lí giữa
cây lương thực lúa nước với vùng khí hậu gió mùa ở khu vực Đông Á, Đông
Nam Á, Nam Á:
Lúa gạo phân bố nhiều ở khu vực đồng bằng Đông Á, Đông Nam Á, Nam Á
(vùng khí hậu gió mùa)
 Vì có diện tích ĐB châu thổ rộng lớn nằm trong khu vực khí hậu gió mùa
thuận lợi trồng cây lương thực lúa nước
 Điều kiện tác động đến cây lúa nước: Địa hình, thổ nhưỡng.

16


Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.
Khí hậu (gió mùa ) H 8.1 - SGK Địa 8
Bước 5: Dựa vào bản đồ, kết hợp kiến thức địa lí đã học để tìm ra những đặc
điểm của đối tượng địa lí không trực tiếp thể hiện trên bản đồ hoặc giải thích các
đặc điểm của đối tượng địa lí.
Sau khi HS liên kết, xác lập các mối quan hệ địa lí được thể hiện trực tiếp
trên bản đồ mà đặc điểm đối tượng địa lí chưa được giải thích thỏa mãn. Hoặc
GV yêu cầu HS giải thích, tìm ra đặc điểm các đối tượng địa lí khác không thể
hiện trực tiếp trên bản đồ.HS sẽ phải trả lời các câu hỏi:
+ Đối tượng địa lí đó có mối quan hệ gì các sự vật, hiện tượng địa lí khác
không ?
+ Còn điều kiện gì tác động đến đối tượng địa lí đó? hoặc đối tượng địa lí
đó còn tác động đến vấn đề nào khác ?

sinh trung học cơ sở.
Sản lượng thủy sản ở Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ năm
2002 (Nghìn tấn).
Bắc Trung Bộ
Duyên Hải Nam Trung Bộ
Nuôi trồng
38,8
27,6
Khai thác
153,7
493,5
So sánh số liệu và rút ra nhận xét.
+ Sản lượng nuôi trồng Bắc Trung Bộ lớn hơn Duyên hải Nam Trung
Bộ.
+ Sản lượng khai thác Duyên hải Nam Trung Bộ lớn hơn BắcTrung Bộ.
+ Vì sao có sự chênh lệch về sản lượng thủy sản nuôi trồng và khai thác
giữa hai vùng?.
1.5. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực sử dụng tranh, ảnh địa lí
(hình vẽ, ảnh chụp gần, ảnh máy bay, ảnh vệ tinh)
? Nhận xét về hình thái của đỉnh núi, sườn núi và thung lũng giữa núi già và núi
trẻ trong hình 35 (Địa lí 6, Bài 13)
? So sánh về hình thái của đỉnh núi, sườn núi và thung lũng thông qua quan sát
hình 35 (Địa lí 6, Bài 13)
II. Đánh giá, kiểm tra định kì theo định hướng phát triển năng lực.
- Xây dựng ma trận đề kiểm tra với những yêu cầu về kiến thức, kĩ năng và
năng lực cần kiểm tra đánh giá HS.
- Đánh giá được các năng lực chung và năng lực chuyên biệt. GV cần xác
định rõ ràng mỗi câu hỏi sẽ hướng tới đánh giá năng lực nào và mức độ cần đạt
được.
- Chú trọng đánh giá dựa trên những tình huống gắn với thực tiễn. Việc chú

* Các kĩ năng sống cơ bản được giáo dục :
- Tư duy : Tìm kiếm và xử lí thông tin, phân tích, so sánh
- Giao tiếp : Lắng nghe - phản hồi tích cực, trình bày suy nghĩ - ý tưởng, hợp
tác, giao tiếp khi làm việc nhóm.
1.3 Thái độ:
- Nghiêm túc, tự giác chú ý tìm hiểu và phát biểu xây dựng bài, vận dụng vào
bài và thực tế.
- Có ý thức bảo vệ môi trường, ứng phó với BĐKH toàn cầu.
1.4. Định hướng phát triển năng lực.
- Năng lực chung: Đọc hiểu văn bản, giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ, giải quyết vấn
đề, năng lực hợp tác trong học tập và làm việc, năng lực tự học…
- Năng lực chuyên biệt: + Tư duy tổng hợp theo lãnh thổ.
+ Sử dụng bản đồ, sơ đồ, số liệu thống kê .
+ Sử dụng hình vẽ, tranh ảnh, video clip …
II. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
2.1 Chuẩn bị của giáo viên
- Bản đồ khí hậu VN, Atlat địa lí VN.
- Bảng số liệu bảng 31.1, bảng số liệu nhiệt độ trung bình các tỉnh tư Bắc vào
Nam
2.2 Chuẩn bị của học sinh
- Nghiên cứu bài học trước ở nhà.
- Atlat địa lí VN.
19


Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.
- Tư liệu liên quan đến bài học.
- Sách giáo khoa, tập bản đồ.
III. Hoạt động dạy và học.

đới
khí
hậu
trên
Trái Đất?
20


Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.
- Vị trí địa lí nước ta? Nước ta nằm trong
đới khí hậu nào?
( Nước ta nằm trong vĩ độ từ 8 034’B đến
23023’B, đới khí hậu nhiệt đới gió mùa nửa
cầu Bắc).
GV: Vậy tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm của
nước ta thể hiện như thế nào chúng ta cùng tìm
hiểu phần 1
Bước 2: GV giới thiệu bản số liệu (31.1)
Nhiệt độ và lượng mưa các trạm khí tượng Hà
Nội, Huế và TP Hồ Chí Minh.
? Quan sát nhiệt độ một số địa điểm trên bản
đồ khí hậu Việt Nam, em có nhận xét gì về
nhiệt độ trung bình và sự thay đổi nhiệt độ từ
Bắc vào Nam của các địa điểm đó?
GV chia lớp thành các nhóm nhỏ, yêu cầu HS
tìm hiểu mục 1, SGK trang 110 – 111, bảng
31.1 và bản đồ khí hậu Việt Nam, hoàn thành
phiếu học tập số 1
Đặc điểm khí Biểu Tính

bắc xuống nam
b. Tính chất gió mùa
- Khí hậu chia làm 2 mùa
rõ rệt, phù hợp với 2 mùa
gió:
+ Mùa đông lạnh, khô với
gió mùa Đông Bắc.
+ Mùa hạ nóng, ẩm với
gió mùa Tây Nam.
c. Tính chất ẩm
- Lượng mưa TB năm lớn
từ 1500 - 2000mm/năm.


Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.
? Vì sao 2 loại gió mùa trên lại có đặc tính
trái ngược nhau như vậy?
? Vì sao các địa điểm như Bắc Quang (Hà
Giang), Hoàng Liên Sơn (Lào Cai), Huế….
Lại có lượng mưa rất cao ?
? Giải thích vì sao Việt Nam cùng vĩ độ với
các nước TNÁ, Bắc Phi, Ấn Độ…nhưng
không bị khô nóng?
(Do chịu ảnh hưởng của gió mùa Tây Nam từ
đại dương thôi vào).
Bước 5: HS trả lời từng câu hỏi, nhận xét, bổ
xung.
Bước 6: GV bổ sung, chuẩn kiến thức.


22


Dạy học theo định hướng phát triển năng lực chuyên biệt môn Địa lí cho học
sinh trung học cơ sở.
khí hậu
Miền Bắc
Miền Nam
Đông
Trường Sơn
Biển Đông
Bước 2: các nhóm HS trao đổi, hoàn thành
phiếu học tập
Bước 3: Các nhóm trình bày nhận xét và
bổ sung
Bước 4: GV nhận xét, đánh giá, cho điểm
và chuẩn kiến thức:
GV đưa ra một số câu hỏi cho HS thảo
luận
+ Những nhân tố chủ yếu nào đã làm
cho thời tiết, khí hậu nước ta đa dạng?
+ Tính đa dạng của thời tiết ảnh hưởng
như thế nào đến sản xuất?
Bước 5: HS thảo luận, trả lời và nhận xét
bổ sung y kiến. GV chuẩn kiến thức
Bước 6: GV yêu cầu HS đọc SGK kết hợp
với những hiểu biết của bản thân hãy cho
biết:
+ Tính thất thường khí hậu nước ta được
thể hiện như thế nào?