BỘGIÁODỤCVÀĐÀOTẠO
TRƯỜNGĐẠIHỌCSƯPHẠMHÀNỘI2

LÊTHỊNA SA

DẠYHỌCĐỌCHIỂUVĂNBẢNTRUYỆN
CHO HỌCSINHLỚP2,3
THEOĐỊNHHƯỚNG PHÁTTRIỂNNĂNGLỰC

LUẬNVĂNTHẠC SĨ KHOAHỌCGIÁODỤC

HÀNỘI – 2018


BỘGIÁODỤCVÀĐÀOTẠO
TRƯỜNGĐẠIHỌC SƯPHẠMHÀNỘI2
-------------------------

LÊTHỊNA SA

DẠYHỌCĐỌCHIỂUVĂNBẢNTRUYỆN
CHO HỌCSINHLỚP2,3
THEO ĐỊNHHƯỚNG PHÁTTRIỂNNĂNGLỰC

Chuyênngành: Giáodụchọc(Tiểu học)
Mãsố

: 8 14 01 01

LUẬNVĂN THẠCSĨKHOAHỌC


Lê Thị Na Sa


DANH MỤCCÔNGTRÌNHCỦATÁCGIẢ
1. LêThịNaSa(2018),“VềdạyhọctậpđọcởTiểuhọctheođịnh hướngphát
triểnnănglựcquatiết dạyTậpđọc“Conchónhàhàngxóm” ” TiếngViệt2,
tập1,TạpchíGiáochức,số134,tháng6, tr28, 29, 30.


MỤCLỤC
MỞĐẦU ……………………………………………………………..….….......……..1

1. Lídochọnđềtài ……………………………………………………………...……1
2. Lịchsử nghiêncứuvấnđề…………………………………………...…………….3
3.Mụcđíchnghiêncứu…………………………………………………………...….7
4.Kháchthể, đốitượngvàphạmvinghiêncứu………………………………………7
5.Giảthuyếtkhoahọc………………………………………………………………..7

6.Nhiệmvụnghiêncứu……………………………………………………………....8
7.Phươngphápnghiêncứu………………………………………………………...…8
8. Cấutrúccủaluậnvăn…………………………………………………………..…..9
PHẦNNỘIDUNG CHƯƠNG1.CƠSỞLÍLUẬNVÀTHỰCTIỄN……………………………….…..…...10

1.1 Cơsở lýluận ……………………..……………………………………….…..…10
1.1.1. Mộtsốkháiniệm……………………………………………………………....10
1.1.2. Đọc hiểuvàdạy họcđọc hiểuvănbản truyện ở tiểu họctheođịnhhướngphát
triểnnănglực ……………………………………..………………………………….19
1.1.3 Vấnđề kiểm trađánhgiáđể xác địnhnănglực đọc hiểuvănbản truyện của học
sinh lớp 2, 3……………………………………...………………………………..….34
1.2.Cơsở thực tiễn ………………………………………….………………..…..…38

………..…………………………………………………………………………..…..57
2.2 Tổ chức hoạtđộng dạy học đọc hiểuvănbản truyện cho học sinh lớp 2, 3 theođịnh
hướngphátriểnnăng lực……………………………………………….………...…61
2.2.1Quytrìnhtổ chức giờ đọc hiểuvănbản truyện………………..…….…..….….61
2.2.2 Kiểm tra đánh giá năng lực đọc hiểu văn bản truyện của học sinh lớp 2,
3…………………………………………………….……………………….…..…...78
CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯPHẠM………………….………….….…….…….....87

3.1.Mụcđíchthực nghiệm…………………………………………………….…..…87
3.2 Kế hoạch thực nghiệm…………………………………….…..………..…..…....87
3.3 Nội dung thực nghiệm………………………………………….……….….........88
3.4 Phântích, đánhgiákết quả thực nghiệm……………………………….…..…...100
KẾTLUẬN VÀKIẾN NGHỊ…………………………………………………..….........116

TÀILIỆUTHAMKHẢO………………………………………………...………..120


DANHMỤCTỪVIẾTTẮT

Viếttắt

Viếtđầyđủ

ĐC

Đốichứng

GDTH

Giáodụctiểuhọc

Bảng 1.4: Thốngkêphânloại số lượngcâuhỏi theo 04 mứcđộ lớp 2, 3………..…..43
Bảng 1.5: Thốngkêphânloại số lượngcâuhỏiđọc hiểuvănbản lớp 2, 3………......44
Bảng 2.1: Ma trận về nội dung kiểmtrađọc hiểu lớp 2, 3 …..…..…………..….....…81
Bảng 2.2: Ma trậncâuhỏiđề kiểmtramôn Tiếng Việt lớp 2, 3 phầnđọc hiểu...........82
Bảng 3.1. ThốngkêcáctrườngTN,sĩsố họcsinhcáclớpTN,ĐC……………..…...88
Bảng 3.2. Thốngkêcácbàidạy thực nghiệm……………………………..…..……....89
Bảng 3.3: Tỉ lệ HS trả lờiđúng ở lớpTNvàĐCtheo04mức sau thực nghiệm ……106
Bảng 3.4. Tỉ lệ học sinh trả lời đúngcâuhỏi trắc nghiệmvănbản mới…....….……..112

DANH MỤCCÁCHÌNH
Hình1.1. Sơđồnănglựcpháttriển…………………………………………..….…….11
Hình1.2. Sơđồ hoạtđộng củaNănglực……………………………………………....11
Hình1.3 Môhìnhhànhđộngđọc-hiểu…………………………..….……………………..29
Hình3.1.Tỉ lệ học sinh trả lờiđúngcâuhỏi lớpTNvàĐCtrước thực nghiệm...……..98


1

PHẦNMỞĐẦU
1. Lýdochọnđềtài
1.1.Ngày 4/11/2013 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW về “Đổi mới căn bản, toàn diện
giáodụcvàđàotạo, đáp ứng yêucầucông nghiệphóa, hiện đạihóatrongđiều
kiệnkinh tếthị trường định hướngxã hộichủnghĩavàhộinhậpquốctế ”. Nghị
quyết nêu:“ Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ trang bị kiến thức sang phát
triển toàn diện năng lực, phẩm chấtngườihọc…Tiếp tục đổi mới phươngpháp
dạy và học theo hướng hiện đại; phát huytính tích cực, chủ động, sáng tạo và
vận dụng kiến thức,kĩnăngcủangườihọc;khắcphụclốitruyền thụápđặt một chiều,
ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khí ch tự học, tạocơ
sở để người học tự cập nhật vàđổi mới tri thức, kĩnăng,phát triển năng lực.”

thiếuthìphânmônTậpđọcnhư

chiếcchìakhóa

một

vịtríquantrọngvàkhôngthể

đầutiêngiúpcácem

mởcánh

cửakhotàng tri thức,khoahọc củanhânloại.Tậpđọccónhiệm vụhìnhthành năng
lựcngônngữ chohọc sinh, là đòihỏi cơbản,ban đầucủamỗingười đi học. Đọc là
công cụ học tập của các môn học khác. Thông qua đọc, học sinh hiểu và cảm
nhận được cái hay, cái đẹp của ngôn ngữ Tiếng Việt, bồi dưỡng cho học sinh
những tình cảm lành mạnh, đồng thời hình thành và phát triểnở cácem những
năng lựcvàphẩmchấttốt đẹp. Thôngquahoạt động đọc,thếhệ sau có thể tiếp
thu

những tinh

hoa

của

nhân loại,

đồng


hiểu văn bản truyện lớp 2, 3 theo hướng phát triển năng lực còn là một
khoảngtrống.
Vì những lí dođãnêu ra ởtrên, chúngtôi chọn đềtài Dạy học đọchiểu văn
bản truyện ở cho họcsinh lớp 2, 3 theođịnh hướngphát triểnnănglực
vớimongmuốnthôngqua việcnghiêncứulíluận, khảo sát thựctrạng đềxuất một
số biệnphápcụ thể để góp phần nângcaohiệuquảviệcdạy họcđọchiểu vănbản
truyện chohọcsinhlớp2, 3.
2. Lịchsử nghiêncứu vấnđề
2.1Những nghiêncứuvềđọchiểuvà dạyhọcđọchiểu.
Trên thế giới, làn sóng nghiên cứu về đọc hiểu đã nổi lên mạnh mẽ từ
những năm 80,90 của thế kỉ XX và những năm đầu thế kỉ XXI. Tác giả
A.Primacốpxki [42] đãtrìnhbàysuy nghĩcủa mìnhvềcách hiểu, vẻ đẹp vàgiá trị
thẩm mĩ trongquátrìnhđọctácphẩmvănchương, nhấnmạnh kháiniệmhiểu và nội
dung cần hiểu. Một số cuốn sách: Cẩm nang nghiên cứu đọc của Andersonvà
Rearson(Hankbook of reading reseach – 1984), Siêunhậnthứcvà việc đọc hiểu
của Garner (Metacognition and Reading comprehension– 1987), Giải mã,
đọcvà

thiểunăngđọc

(Decoding,

reading

and

reading

disability)của


cuốn sáchnày, tácgiả cũng chỉ rõ khái niệm đọc hiểuvà coiđọc hiểu là một kĩ
năng. Đây là nghiên cứu mang tính hệ thống bao quát được những nội dung cốt
yếugần

gũivàtươngđồngvới

quan

điểm

líluậnvà

cách

suy

nghĩ

về

môhìnhđọchiểucủanhiều nhànghiêncứutrênthếgiới.
TácgiảPhanTrọng Luận cũngcónhữngđóng góp quantrọngvềvấn đề đọc
hiểu với cuốn Phương pháp luận giải mã văn bản văn học (2014) – NXB ĐHSP
[26].Cuốn sáchđãchỉrõquanhệ giữaVB

–

tác phẩm

và


đọchiểu,conngười sẽcókhảnăngtiếpcận với mộtnền vănhóađọcđểrồi có
họcvấnvàkinhnghiệmcầnthiết,phongphú.[14.tr 7].


5

TácgiảLêPhươngNganhấnmạnhđếncáccôngviệccầnlàmkhi

tổchức

quátrìnhđọccho học sinh tiểuhọcgồm:tìm hiểuđềtàicủa vănbản, tìmhiểu tên
bài, từ ngữ, câu, đoạn, làm rõ ý chính của văn bản, rèn lu yện kỹ năng hồi
đápvănbản[29.tr198]
TácgiảHoàngHòa Bình chỉra3 cấpđộđọc gồm:cấpđộ 1,đọc vỡ,cấp
độ2,đọc sâu,cấpđộ3,đọcsángtạo.Tácgiảcònbànvềcáchphânloạivănbản

đọc ở

tiểu học và cho rằng: Việc phân loại văn bản đọc hiểu có ý nghĩa lớn,
giúpchoviệcxácđịnhphươngphápdạyTậpđọchiệuquảcao hơn[6.tr5]
2.2Nhữngnghiêncứuvềthểloại truyệnvàđọchiểuvănbảntruyện.
Công

trìnhnghiêncứuvềthểloạitruyệnvàdạyhọcthểloại

truyệntrongnhà

trường, xuấthiệnsớm nhất ởViệt Namcóthểkểđến cuốn Phântíchtácphẩm văn
học theo loại thể của nhóm tác giả, do Trần Thanh Đạm chủ biên (NXB


nổi

nănglựcngườihọc

trongdạy

trongthờigiangầnđâybởigiáodụcViệtNam

đangđổimớicănbản,toàndiện,chuyểntừ

tiếpcậnnộidungsangtiếpcậnnăng

lực.Nhưngthực ra,từ rấtlâu, BácHồđãnóiđện mụctiêucủagiáodụclàphát triển
năng lực và phẩmchất người học. Chỉ có điều BácHồ có cáchnói khác:
HồngvàChuyên.Hồnglàphẩmchất.Chuyênlànăng lực.
Lý thuyếtHoạtđộngdo nhàTâmlýhọc NgaVwgotxky [42]
năm1930đã

nghiêncứusâuvềbản

chấtxãhội,bảnchấthoạt

khởi xướng từ
động

củanăng

lựcngười,cấutrúccủanănglực, con đường chuyểnvàotrong, chuyểnrangoài để
tạo năng lực. Nghiên cứu về phát triển năng lực người học, Vwgotxky cho rằng,

vănbản truyện ngoài sáchgiáokhoa. Từ đó, góp phần nâng cao chất
lượngphânmônTập đọc ởTiểuhọc.
4. Đốitượng, kháchthểvàphạmvinghiên cứu
4.1Đốitượngnghiêncứu
Hoạt độngdạyhọcđọchiểuvăn bảntruyện ởlớp 2, 3 theohướngphát
triểnnănglực.
4.2.Khách thểnghiêncứu
Quátrìnhdạyhọcđọchiểuở Tiểuhọc
4.3.Phạmvinghiên cứu
Đềtàiphântíchvàlígiảivấn đề dạyhọcđọchiểu vănbản truyện ở lớp
2, 3 theo chươngtrình Tiểuhọcvàsửdụngngữ liệudạyhọcTậpđọctrongsách
giáokhoaTiếngViệtlớp2, 3 hiệnhành.
Điềutra,khảosátvàthựcnghiệmsưphạm tạicáclớp 2, 3 của03 trường
tiểuhọcquậnBaĐình,HàNội,năm học2017- 2018.
5.Giả thuyếtkhoahọc
Nếu xây dựng được biện pháp tổ chức hoạt động dạy học đọc hiểu văn
bản truyện theo định hướng phát triển năng lực phù hợp sẽ góp phần nâng cao
chất lượng, hứngthú, hiệuquả dạy họccũng như pháttriểnđượcnănglựcđọc
hiểuvănbản truyệnchohọc sinhlớp2, 3. Họcsinh sẽcó nănglựctự đọchiểu các
văn bản ngoài chương trình, ngoài sách giáo khoa, giờ Tập đọc được nâng
caochấtlượng, hiệuquả.


8

6.Nhiệmvụnghiên cứu
6.1. Tìm hiểu,hệthốnghóacơ sởlíluận củadạy họcđọchiểuvănbản
truyện chohọcsinh lớp2, 3 theohướngpháttriểnnănglực.
6.2. Xác địnhcơsởthựctiễncủadạyhọcđọchiểuvănbảntruyệncho HS lớp 2,
3 theo hướng phát triển năng lực. Điều tra, khảo sát thực trạng của dạy

văngồm3chương:
Chương 1: Cơsởlýluậnvàthựctiễncủadạyhọcđọchiểuvănbảntruyện
cho họcsinhlớp2, 3 theohướngphátriển nănglực.
Chương 2: Tổ chức hoạt động dạy học đọc hiểu văn bản truyện cho học
sinh lớp2, 3 theohướngpháttriểnnănglực.
Chương3: Thựcnghiệmsư phạm.


10

PHẦN NỘIDUNG
CHƯƠNG1. CƠSỞ LÝLUẬNVÀTHỰCTIỄN
1.1 Cơsở lýluận
1.1.1. Mộtsốkhái niệm
1.1.1.1 Nănglực
Kháiniệm nănglựchiệnnayđượchiểutheonhiềunghĩakhácnhau.
Văn bản cải cách Chương trình Giáo dục ở Indonesia đã dành hẳn một
mục để nói về “Tư tưởng cơ bản của khái niệm “ Năng lực” ”. Theo đó khái
niệm năng lực trong chương trình được hiểu như sau: Năng lực là những kiến
thức,kĩnăngvàcácgiátrịđượcphảnánh trong thóiquensuy nghĩvàhànhđộng của
mỗi cánhân. Thói quen tư duyvà hành động kiên trì , liên tục có thể giúp
mộtngườitrởnêncónănglực,vớiýnghĩalàmmộtviệcgì

đótrêncơsởcó

kiến

thức,kĩnăngvàcácgiátrịcơ bản. [4]
Từ gócđộ tâm lí học, một số tác giả có quan điểm chung vềNănglực :
Nănglựclàtổ

Năng lực Làm

Nănglực Hiểu

Trithức – trítuệ

Kĩnăng– Kĩxảo

Nănglực Cảm

Tình cảm- Giátrị

Hình1.1.SơđồNănglựcPháttriển
Nănglực đượchìnhthành vàphát triển ởtrongvàngoài nhàtrường.Năng lực
và các thành tố của nó không bất biến mà có thể thay đổi từ năng lực sơ đẳng,
thụđộng tớinănglực bậccao mangtínhtự chủ cánhân.Nănglựcchỉ có thể quan
sátđượcqua hoạtđộng củacánhân ởcáctình huống nhấtđịnh.Năng lựcthể hiệnsự
tổnghợp

củakiếnthức,kĩnăng,

độngcơ,tháiđộ,

ýchí,…Năng

lựcđượchìnhthànhvàcảithiệntrongsuốt cuộcđờiconngười.
PGS.TS Hoàng HoàBình, trongbài viếtNănglựcvà cấutrúccủanănglực
[6], cho rằngnănglựccó2đặctrưngcơbản:
1) Đượcbộclộquahoạtđộng:


mônhọc

kháclạisẽcómụctiêuhìnhthànhvàpháttriển

mộtsốnănglựcchungcốtlõi,đồngthờihướngtớinănglựcchuyênbiệtbộmôn.
1.1.1.2 Dạyhọctheođịnhhướngpháttriểnnănglực.
Chương trình dạy học truyền thống được xem là chương trình giáo dục
định hướng nội dung, định hướng đầu vào, chú trọng vào việc truyền thụ kiến
thức,trangbịchongườihọchệthốngtrithứckhoahọckháchquanvềnhiềulĩnh
vựckhácnhau. Chương trìnhdạyhọctheođịnhhướngpháttriểnnănglựclàdạy học
định hướng kết quả đầu ra, chú trọng năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn.


13

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là mô hình dạy học nhằm
phát triểntốiđanănglực của ngườihọc, trongđóngười họctựmìnhhoànthành
nhiệm vụ nhận thứcdưới sự tổ chức,hướng dẫn của người dạy. Quátrình giáo
dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm
chất người học là thựchiện đầy đủtheo phương châm: Học đi đôivới hành; lý
luậngắnvới thựctiễn;giáodụcnhàtrườngkếthợpvớigiáodụcgiađìnhvàgiáo dụcxãhội
8nănglựccốtlõi cầnđượchìnhthànhchohọcsinhtiểuhọcgồm:
+3 năng lựcchung: Nănglựcchung lànhữngnănglựccơ bản, thiết yếu
hoặc cốt lõi… làmnền tảng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và
laođộng nghề nghiệp.Nănglực nàyđược hìnhthànhvà phát triển donhiều
mônhọc,liênquanđến nhiềumônhọc

như: Năng lựctự chủ,nănglựchợptác,

nănglựcsángtạo.

dựngchuẩnnăng

giáodụcphổthôngsau2015
đọchiểu.

Dùnhìntừ

lựcđọchiểuchomônNgữ
ởViệtNam”

[15]

văncủachươngtrình

đãkháiquátquanniệmchungvề

gócđộnào,cáctácgiảcũngthốngnhấtvới

nhaunhữngdấu

hiệucốtlõicủakháiniệmđọchiểu.Đólà:
Đọc hiểu là một hoạt động nhận thức. Đối tượng của đọc hiểu là ý
nghĩacủavănbản.Hoạt độngđọchiểu làhoạt độngtương tác giữangườiđọcvà
văn bản.
Mục đích của đọc hiểu là nhằm phát triển tri thức, liên kết cá nhân
người đọc với môi trường sống để mỗi người đọc học tập và làm việc chuyên
môn,duytrìcuộcsống.
Đọc hiểu cũng có yếu tố cấu thành như những năng lực khác.Nó bao
gồm cácyếu tố:Trithứcvềvănbản, vềchiếnlượcđọchiểu;Kĩnăngthựchiện các hành
động, thao tác đọc hiểu; sự sẵn sàng thực hiện các nhiệm vụ học tập,

a/ Đó là khả năng thực hiện đúng hành động, hoạt động phù hợp với
nhữngmụctiêuvàđiềukiệncụ thểđểtiến hànhđọc hiểumỗivănbản.Kĩnăng đọc
hiểubao gồmchuỗi thao tác,hànhvi củangười đọc đượcsắpxếp theocấu
trúchaymộttrìnhtựnhấtđịnh: đọcthầm,đọclướt,đọcquét.
b/ Tiếpđólà các hành độngghi nhớvànhận biết thông tin. Đểthực hiện
hành động này, học sinh phải trải qua một hoặc một số thao tác sau: nhắc lại
nguyên văn thông tin có trongvăn bản, nhắclạithông tin bằng lờikhác so với lời
trong văn bản, điền thông tin trong văn bản vào chỗ trống, chọn thông tin
trongvănbản ởbốicảnhcónhiễu(câuhỏicónhiềucâutrảlờiđểlựachọn)...
c/ Tiếptheolànhữnghànhđộng hiểu nghĩacủavănbản.Loại hànhđộng này
được thựchiệnbằngcácthaotác:hiểunghĩa củatừ,hiểunghĩa tườngminh và nghĩa
hàm ẩn của các thông tin,giải thích, cắt nghĩa, phân tích,phân loại, kết
nối,sosánhthông tin,nắm đượcý chính củađoạntrongvănbản,dànýhóa văn bản,
hiểumốiquanhệgiữacácthôngtintrong

vănbản,nêu

được

cácthủ

phápnghệthuật kiếntạoýnghĩa củavănbảnvănchương...
d/ Sau hànhđộnghiểuvănbản lànhững hànhđộngáp dụng văn bảnvào
nhữngnhiệmvụnhằmthayđổi nhậnthức,tình cảm, quanđiểm củachínhngười
đọc- hànhđộngvậndụngvănbảnbậc thấp. Hànhđộng này đượcthựchiệnbằng
cácthao tác:đưara ý kiếncánhâncủangười đọcvềmộthoặcmột sốthôngtin


16



làmchomỗingườiđọccó thể thamgiavàoxãhộibằngcáchthayđổi nhậnthức, tình
cảm, hànhvi của chínhmình,bằngcách đưa racácgiảipháp đểgiảiquyết vấn đề
trong đời sống mà mình đã học được từ các văn bản đọc hiểu. Để thực hiện hoạt
động vận dụng này, học sinh phải tiến hành một số hành động, thao tác: suy luận
để bàn luận về

những vấn đề trong cuộc sống có thể giải quyết

bằngsựhọchỏitừ nội dungvăn bản,trình bàynhữnggiải phápgiải quyết một vấn
đềcụ thể (làmộtnhiệmvụtrong học tập,trongđời sống) từ sự họctậpnội
dungcủa vănbản...
Trongtài liệu[31,tr 23,24] tácgiảLêPhươngNgacũngđãchỉrabảnchất của
quá trình đọc hiểu chính là tính khả phân (khả năng phân tích rathành các yếu
tốnhỏhơn)

củavăn

quátrìnhcủamột

bản.Việcsảnsinhvănbảnvà

tiếpnhậnvănbản

hoạtđộnggiaotiếp.Trongquátrìnhtiếp

làhai

nhận,ngườiđọcphải