GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10
TRAO DUYÊN
(Trích "Truyện Kiều")
-Nguyễn Du-

A.Mục tiêu bài học : Giúp học sinh:
-Cảm nhận được diễn biến tâm lí phức tạp của Kiều,qua đó hiểu được tình yêu sâu nặng,bi
kịch và nỗi đau của Thúy Kiều trong đêm trao duyên.
-Thấy được nghệ thuật đặc sắc của Nguyễn Du trong việc miêu tả tâm lí nhân vật,sự điêu
luyện,tinh xảo trong việc lựa chọn và sử dụng ngôn ngữ.
-Rèn luyện và bồi dưỡng kĩ năng phân tích tâm trạng nhân vật trữ tình trong thơ trung đại.

B.Phương tiện thực hiện.
-Sách giáo khoa,sách giáo viên,sách thiết kế bài giảng.
-Văn bản đoạn trích,văn bản tác phẩm,các tài liệu khác có liên quan...

C.Cách thức tiến hành.
-Giáo viên sử dụng phương pháp đọc sáng tạo,giảng bình,đàm thoại,làm việc nhóm...
-Giáo viên tổ chức giờ học theo hình thức nêu vấn đề,gợi tìm,trả lời các câu hỏi.
-Giáo viên và học sinh có sự kết hợp các kiến thức lịch sử.

D.Tiến trình dạy học.
1.Kiểm tra sĩ số.


-Giáo viên kiểm tra sĩ số của lớp theo báo cáo của cán bộ lớp.
2.Kiểm tra bài cũ.
3.Kiểm tra bài soạn :
-Giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị,soạn bài ở nhà của học sinh.
4.Nội dung bài học.
*Phần mở đầu : "Truyện Kiều" là tuyệt tác văn học của Nguyễn Du và của văn học Việt


trích.

nhẫn,tài sản bị cướp hết.Kiều buộc phải bán mình chuộc cha

-Giáo viên gọi học sinh đọc

và em.Đêm trước ngày phải theo Mã Giám Sinh,Thúy Kiều

đoạn trích và nêu cảm nhận.

đã nhờ cậy Thúy Vân thay mình trả nghĩa cho Kim Trọng.


-Vị trí : Đoạn trích từ câu 723 đến câu 756.
Câu hỏi : Em hãy cho biết vị

-Nội dung : Đoạn trích miêu tả tình cảnh trớ trêu của Kiều

trí,nội dung và thử chia bố cục

khi phải trao duyên cho em.Đồng thời làm rõ diễn biến tâm

của đoạn trích?.

trạng đau khổ tuyệt vọng của nàng khi tình yêu tan vỡ,mình

-Học sinh dựa vào tiểu

buộc phải phụ tình với Kim Trọng.

buộc phải làm trao duyên,nàng làm như vậy là thực hiện

buổi trao duyên?

một chuyện tế nhị,khó nói.

-Học sinh phát hiện chi tiết và

-Từ "Cậy" : "Cậy" chứ không phải là "Nhờ",thể hiện niềm

nêu cảm nhận.

tin cậy với sự tin tưởng tuyệt đối bằng tấm lòng biết ơn sâu
sắc.Chỉ có Thúy Vân mới là người được Kiều tin cậy
nhất.Từ "Cậy" mang sức nặng của niềm tin.Thúy Kiều
không chỉ nhờ,mong Thúy Vân giúp mình,mà đây còn là lời


-Giáo viên phân tích sự khác

nói của người ở thế yếu hơn,muốn cậy nhờ người khác giúp.

nhau của các từ ngữ "Cậy" và

-Từ "Chịu" : "Chịu lời" chứ không phải "Nhận lời",nếu nói

"Nhờ","Chịu lời" và "Nhận

là nhận lời thì người nghe có thể chối từ,còn nói "Chịu lời"

Thúy Kiều hiểu hoàn cảnh của Thúy Vân,nàng ý thức
được việc mình nói ra mang tính chất rất hệ trong,việc nàng
nhờ cậy có thể làm em lỡ cả đời.
-Khung cảnh : Em ngồi,chị lạy,thưa : Đây là sự đảo lộn ngôi
vị của hai chị em trong gia đình,là một sự sắp xếp bất ngờ
của tác giả,diễn tả việc nhờ cậy là cực kì quan trọng,thiêng
liêng.
->Hai câu thơ cho thấy tâm trạng đau đớn,xót xa quặn

Câu hỏi : Hành động em ngồichị lay,thưa có gì đặc biệt?Cho
ta thấy tâm trạng của Thúy
Kiều như thế nào?

thắt.Thúy Kiều coi việc nhờ cậy có ý nghĩa cực kì quan
trọng,nàng thực hiện việc này với thái độ khẩn khoản,thiết
tha.
=>Thúy Kiều đang ở vào một hoàn cảnh éo le,bối rối và đau
khổ nhất,rất khó để vẹn toàn,nhưng nàng là người khéo
léo,thông minh,tế nhị,kín đáo,coi trọng tình nghĩa.
*Sáu câu thơ tiếp : Lời giãi bày.
"Giữa đường đứt gánh tương tư
...Hiếu tình khôn lẽ hai bề vẹn hai"

Câu hỏi : Từ bốn câu thơ đầu
tiên,em hãy chỉ ra cảnh ngộ và

cảnh đã buộc nàng phải lựa chọn.Tất nhiên,kiều phải hi sinh
tình yêu để làm tròn chữ hiếu.
-Kiều xin em hãy chắp mối tơ thừa để trả nghĩa cho chàng
Kim.Theo quan niệm của người xưa,"Tình" và "Nghĩa"
thường đi liền với nhau,Thúy Kiều trao duyên cho em cũng
có nghĩa là nhờ cậy em thay mình trả nghĩa cho Kim Trọng.

-Giáo viên rút ra tiểu kết về
tâm trạng của kiều,giải thích.

*Bốn câu cuối : Lời thuyết phục.
"Ngày xuân em hãy còn dài
...Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây"
-Thúy Kiều thuyết phục em nhờ vào lí lẽ :
+Nhờ vào tuổi xuân của em : Thúy Vân còn trẻ hơn
mình,tuổi trẻ còn dài hơn mình.
+Nhờ vào tình máu mủ chị em : Kiều mong Thúy Vân hãy
vì tình chị em ruột thịt mà tiếp tục thay mình nói "lời nước
non"-Lời tình yêu.

Câu hỏi : Thúy Kiều đã thuyết
phục Thúy Vân nhờ lí lẽ gì?

+Nếu được như vậy,dù đến chết,Kiều vẫn ghi ơn em,biết ơn
sự hi sinh của em.


->Những lời nói,lí lẽ khéo léo,tinh tế.
*Nghệ thuật :
-Sử dụng sáng tạo thành ngữ : "Tình máu mủ","Lời nước
Tăng tính thuyết phục của lời nói,tạo tính chất
lời nói thiết tha,kín kẽ,tế nhị.
-Cách ngắt nhịp thơ đem lại sắc thái trang trọng,chân thành.
->Nguyễn Du không dùng từ ngữ miêu tả Thúy Vân,nhưng
trước những lời nói của Kiều,Vân chỉ biết ngồi nghe,chỉ biết
chấp nhận như một sự hi sinh.
Câu hỏi : Tác giả đã sử dụng

2.Phần 2 : 14 câu thơ tiếp : Kiều trao kỉ vật và dặn dò

những biện pháp nghệ thuật

em.

nào để diễn tả lời trao duyên?

*Hành động trao kỉ vật :

Em hãy cho biết tác dụng của

"Chiếc vành với bức tờ mây"

các biện pháp nghệ thuật đó.

"Phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa"

-học sinh phát hiện biện pháp
nghệ thuật và phân tích.
( Hết tiết 82 ).


vật đó?

-Kiều dặn em hãy giữ lấy duyên để thay mình trả nghĩa cho
Kim Trọng,nhưng vật kỉ niệm thì là của chung,của chàng
Kim,của mình và của em.Qua đó,ta thấy được sự nồng
nàn,sâu sắc của tình yêu Kim-Kiều.
-Ở Thúy Kiều có sự mâu thuẫn giữa lí trí và tình cảm,nàng
vừa mong muốn em nên vợ nên chồng với người yêu
mình,vừa không mong muốn điều đó xảy ra.Nhưng vượt lên
trên mâu thuẫn và hoàn cảnh,Thúy Kiều đã nhận nỗi đau về
mình.
*Câu thơ : "Mai sau dù có bao giờ,
Câu hỏi : Tâm trạng của Kiều ở

Đốt lò hương ấy so tơ phím này".

đây như thế nào?

-Thúy Kiều nhắc lại chuyện ngày xưa,nàng sang nhà Kim
Trọng,chàng kim đốt lò hương,còn nàng đánh đàn cho chàng
Câu hỏi : Khi trao kỉ vật,Kiều
đã dặn em những ra sao?Qua
lời dặn ấy,em thấy được tâm
trạng nào của nàng?

nghe.
*Đoạn thơ : "Trông ra ngọn cỏ lá cây
...Rưới xin chén nước cho người thác oan".


phúc bị chia lìa,đó là một thực tại không thể cứu vãn.
*Câu thơ : "Trăm nghìn gửi lạy tình quân,
Tơ duyên ngắn ngủi có ngần ấy thôi".
-Từ "Lạy" : Thể hiện sự biết ơn sâu sắc của Kiều,đồng thời
cũng là lời vĩnh biệt đầy nghẹn ngào,tức tưởi.
->Thúy Kiều đối diện với thực tại để than thân trách
phận,bộc lộ tâm trạng xót xa đau đớn.Nàng tự nhận mình là
người phụ bạc,mang tội và có lỗi lớn với Kim Trọng.Qua
đó,ta thấy nỗi đau của Kiều như bị nhân đôi,dồn nén và
giằng xé.


*Cách ngắt nhịp hai câu thơ cuối :
"Ôi kim Lang !Hỡi Kim Lang !
Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây".
-Các từ ngữ cảm thán : "Ôi,hỡi,thôi thôi".Câu thơ như là
một tiếng kêu thét,một lời gọi,lời than với tiếng nấc nghẹn
ngào,diễn tả nỗi đau tuyệt vọng đã lên đến tột đỉnh.
Câu hỏi : Hoàn cảnh hiện tại
của Thúy Kiều như thế nào?

-Ở câu thơ cuối,kiều đã tự trách mình phụ bạc với người
yêu,nhưng xét cho cùng,Kiều hi sinh tình yêu vì chữ
"Hiếu",điều này phù hợp với phẩm chất đạo đức của Nho
giáo.
=>Thúy Kiều là một cô gái giàu đức hi sinh và lòng vị
tha,nàng luôn sống và nghĩ cho người mình yêu,hành động
vì hạnh phúc của người mình yêu.
III.Tổng kết.




*Hoạt động 3 : Tổng kết nội
dung và nghệ thuật đoạn
trích.
Câu hỏi : Em hãy nêu những
nét chính về nội dung và nghệ
thuật của đoạn trích?
-Học sinh trả lời tổng kết.

E.Củng cố,dặn dò.
-Qua bài học,học sinh cần nắm vững nội dung và nghệ thuật của đoạn trích,thấy được hoàn
chảnh éo le và giây phút trao duyên của Thúy Kiều.
-Tiếp tục rèn luyện cách phát hiện các chi tiết,biện pháp nghệ thuật khi phân tích một đoạn
thơ.
-Chuẩn bị bài giờ sau : "Nỗi thương mình".


Phê duyệt của giáo viên hướng dẫn

Lý Quang Lịch

Giáo sinh thực tập

Trần Tuấn Hạnh
Phê duyệt của ban chỉ đạo