Một số giải pháp phát triển văn hóa đọc tại trường Tiểu học Tây Phong

Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU
I. Đặt vấn đề
Đọc sách có vai trò to lớn cho việc hình thành và phát triển trí tuệ và nhân
cách con người, giúp con người phát triển toàn diện cả về giáo dục và trí dục.
Những trang sách hay mở ra cho chúng ta thế giới muôn màu, hướng chúng ta
biết yêu và cảm thụ cái đẹp. Việc đọc sách không chỉ dừng lại ở chỗ tiếp thu
kiến thức mà còn tạo thói quen tự học, tự nghiên cứu của học sinh và cung cấp
cho giáo viên nhiều tư liệu quý báu, giúp họ nâng cao chất lượng giảng dạy,
thêm nhiều phương pháp truyền đạt hiệu quả. Bên cạnh đó còn rèn cho học sinh
những kĩ năng, thói quen đọc hữu ích, có lợi cho trí não và sức khỏe.
Hiện nay với sự bùng nổ của công nghệ thông tin trong xã hội đã ảnh
hưởng không nhỏ đến văn hóa đọc của mỗi con người Việt Nam đặc biệt là các
em học sinh, phần lớn các em học sinh trên cả nước nói chung và ở trường Tiểu
học Tây Phong nói riêng chưa thích đọc sách, chưa chịu khó đọc tài liệu để tìm
tòi, học hỏi. Hầu như các em hay có thói quen mỗi khi cần thông tin gì thì vào
mạng tìm kiếm và sao chép lại kết quả. Nhiều học sinh thờ ơ, lười đọc sách, lười
tìm kiếm những cuốn sách hay, mới, bổ ích cho môn học và thực tiễn đời sống.
Việc đến thư viện, miệt mài đọc sách, ghi chép lại những tri thức quan trọng dần
trở nên xa lạ đối với một bộ phận không nhỏ các em học sinh. Sự lệ thuộc vào tri
thức trên mạng kèm theo những hệ lụy tri thức không chính xác, không rõ nguồn
gốc, nguồn trích dẫn khiến việc tư duy và phương pháp học của học sinh thiếu
khoa học và sự sáng tạo…Điều đó chứng tỏ các sản phẩm văn hóa hiện đại đã
thâm nhập vào lĩnh vực giải trí của thiếu nhi khiến văn hóa đọc có nguy cơ mai
một.
Vậy làm thế nào để duy trì và phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng nói
chung và trong nhà trường nói riêng? Làm thế nào mỗi người chúng ta luôn có
thói quen đọc sách một cách tự nguyện, thường xuyên và xem sách như một sản
phẩm văn hóa luôn được đề cao, quý trọng? Đó là những điều đang được các
cấp, các ngành quan tâm, trăn trở. Trong phạm vi một trường học tôi trăn trở làm

nhà trường. Thư viện góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên, bồi
dưỡng kiến thức cơ bản về khoa học thư viện và xây dựng thói quen tự học, tự
nghiên cứu cho học sinh, tạo cơ sở từng bước thay đổi phương pháp dạy và học,
đồng thời tham gia tích cực vào việc bồi dưỡng tư tưởng, chính trị và xây dựng
nếp sống văn hóa mới cho các thành viên của nhà trường.
Công văn số 1401/SGDĐT – GDTH ngày 09/11/2017 về việc hướng dẫn
công tác thư viện trường tiểu học đã yêu cầu: Nâng cao nhận thức về vị trí, vai
trò, hiệu quả của thư viện trường học trong việc đổi mới và nâng cao chất lượng
giáo dục, trong công tác tự học, tự bồi dưỡng của giáo viên và giáo dục văn hóa
đọc trong học sinh.
Kế hoạch số 49/KH – SGDĐT ngày 30/5/ 2018 về việc triển khai thực hiện
Đề án phát triển văn hóa đọc trong các cơ sở giáo dục, đào tạo trên địa bàn tỉnh
Đắk Lắk đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 đã đưa ra mục tiêu: xây
dựng, hình thành và phát triển thói quen, nhu cầu, kỹ năng và thúc đẩy phong
trào đọc sách trong nhà trường và cộng đồng; cải thiện môi trường đọc, góp
phần nâng cao dân trí, phát triển tư duy, khả năng sáng tạo, bồi dưỡng nhân
cách, tâm hồn, tăng cường ý thức chấp hành pháp luật, hình thành lối sống lành
mạnh trong con người, xã hội Việt Nam; đẩy mạnh phong trào xây dựng xã hội
2


Một số giải pháp phát triển văn hóa đọc tại trường Tiểu học Tây Phong

học tập, hướng tới mục tiêu xây dựng và phát triển toàn diện con người Việt
Nam.
II. Thực trạng
Trong những năm qua hầu hết giáo cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh
trong trường đã sử dụng các loại tài liệu của thư viện như sách nghiệp vụ giáo
viên, sách tham khảo, sách giáo khoa, sách thiếu nhi nhưng sử dụng một cách
thụ động. Chỉ khi nào cần tài liệu làm một vấn đề gì đó như tập huấn, chuyên đề,


Một số giải pháp phát triển văn hóa đọc tại trường Tiểu học Tây Phong

truyện tranh, truyện thiếu nhi chiếm 40%, sách tham khảo để phục vụ cho các
môn học chưa có.
Để khắc phục tình trạng trên chúng ta cần có những biện pháp, giải pháp cụ
thể duy trì và phát triển thói quen đọc sách của học sinh từ đó nâng cao trình độ,
kỹ năng đọc và đọc có hiệu quả.
III. Các giải pháp
Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức của bạn đọc về vai trò, tầm quan
trọng của thư viện và sách trong trường học
Đối với trường học thư viện là một bộ phận không thể thiếu trong hoạt
động giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh. Sách đã được xem là kho
tri thức của nhân loại, là món ăn tinh thần không thể thiếu của con người. Đọc
sách là cách tự học, tự bồi dưỡng kiến thức là cách giải trí lành mạnh. Sách còn
được xem là người thầy thứ hai, là người bạn tốt nhất cho mỗi chúng ta. Song
song với đó hoạt động đọc sách còn hỗ trợ rất nhiều tới quá trình dạy và học của
thầy và trò. Những cuốn sách hay sẽ mang đến cho mỗi học sinh về kỹ năng
sống cùng những kiến thức liên môn hết sức đa dạng và phong phú. Tuy nhiên
một số ít giáo viên và học sinh vẫn chưa nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng
của sách và thư viện. Vì vậy cần có những biện pháp để nâng cao nhận thức cho
đối tượng này:
Đối với giáo viên: Nhân viên thư viện tham mưu với lãnh đạo nhà trường
tuyên truyền, nhắc nhở trong các cuộc họp Chi bộ, Cơ quan, Đoàn thể khuyến
khích, động viên họ tham gia đọc sách có hiệu quả.
Hàng tháng kiểm tra sổ mượn, đọc, đánh giá tình hình đọc mượn của giáo
viên trong các cuộc họp để kịp thời động viên, nhắc nhở, thúc đẩy phong trào
đọc sách.
Phối hợp với tổ trưởng tổ chuyên môn các tổ tuyên truyền vai trò của sách,
báo trong hoạt động giảng dạy. Sau mỗi tháng họp có tuyên dương các thành

cả trong khi đọc sách và sau khi đọc; mục đích đọc sách, biết tìm đến những
cuốn sách có nội dung tốt, có tác dụng giáo dục cao. Qua đó các em có ý thức
hơn mỗi khi đến và sử dụng những sản phẩm của thư viện.
Giải pháp 2: Xây dựng thư viện phong phú về tài liệu, khang trang về
cơ sở vật chất, trang thiết bị.
Nguồn tài liệu phong phú về nội dung, đa dạng về hình thức, là nguồn tài
liệu gồm nhiều loại sách: sách nghiệp vụ, từ điển, cẩm nang, tài liệu theo nhiều
chủ đề khác nhau: chủ đề về lịch sử dân tộc việt Nam, chủ đề về Bác, về Phụ nữ
Việt Nam, tủ sách đạo đức, truyện tranh, thần thoại…chất lượng và số lượng tài
liệu được nâng lên, thư viện tổ chức các hoạt động như: phục vụ đọc mượn, túi
sách lưu động, tủ sách lớp học lớp học cũng dễ dàng và hiệu quả hơn, giúp cho
bạn đọc tìm tài liệu nhanh chóng, nhu cầu của bạn đọc được đáp ứng tốt hơn.
Một thư viện khang trang sạch đẹp sẽ tạo sự thích thú cho các em mỗi khi
đến với thư viện, cùng với đó cách trang trí theo mô hình thư viện thân thiện rất
bắt mắt đã kích thích, tạo niềm đam mê đọc sách của các em học sinh đặc biệt là
các em nhỏ lớp 1, 2 các em rất thích đến thư viện sau những giờ học trên lớp.
5


Một số giải pháp phát triển văn hóa đọc tại trường Tiểu học Tây Phong

Sau khi thư viện được trang trí theo mô hình mới, thân thiện hơn, gần gũi hơn,
số lượng bạn đọc đến thư viện ngày một đông. Khối học sinh lớp 4, 5 các em
đến thư viện đọc, mượn tăng lên 80 – 90%, lớp 1,2 tăng lên 50 – 60 %. Học sinh
rất thích đến thư viện và khám phá từng loại sách của thư viện theo mã màu đã
phân loại.
Có nhiều biện pháp để xây dựng thư viện phong phú về tài liệu, khang trang
về cơ sở vật chất như: Đầu năm học phụ trách thư viện tham mưu với Ban giám
hiệu nhà trường trích quỹ chi thường xuyên để bổ sung tài liệu, mua sắm cơ sở
vật chất, trang thiết bị dạy học, mỗi năm mua sắm bổ sung 2 – 3 lần. Do vậy


Với nhiều hình thức phục vụ khác nhau sẽ tạo vòng quay của thư viện càng
nhiều, tài liệu đến bạn đọc nhiều hơn và tài liệu cũng được tuyên truyền rộng rãi
hơn trong bạn đọc.
Hình thức phục vụ đọc tại chỗ: Đối với điểm trường chính và phân hiệu
buôn K62 nhân viên thư viện phân lịch đọc cho các lớp luân phiên nhau vào thư
viện đọc đầu giờ vào lớp, giờ ra chơi, cuối giờ tan học. Mỗi lớp được phân bố
lịch vào thư viện đọc sách báo ít nhất 1 – 2 lần/ tuần. Học sinh đọc tại chỗ chủ
yếu là sử dụng các loại sách tham khảo, các loại sách giáo dục, đạo đức, sách
Bác Hồ vì số lượng các loại sách này ít không đủ đáp ứng cho nhu cầu mượn về
nhà. Hình thức này giúp các em có thể lựa chọn nhiều loại tài liệu để đọc theo sở
thích của bản thân mình. Tuy nhiên với hình thức đọc tại chỗ học sinh có rất ít
thời gian để đọc, nhiều lúc học sinh chỉ tranh thủ đọc 10 – 15 phút đầu giời, đọc
giờ ra chơi, hoặc cuối buổi nên chỉ đọc được một phần của tài liệu đã hết thời
gian và các em phải bỏ dở cuốn sách mình đang đọc điều này gây ảnh hưởng rất
lớn đến hoạt động đọc của các em, làm giảm đi sự thích thú của học sinh.
Hình thức mượn về nhà: Các em vào thư viện theo lịch đọc đã được phân
bố, tìm tài liệu và ghi đầy đủ thông tin lên phiếu theo dõi mượn sách cá nhân và
đưa cho cán bộ thư viện hoặc các bạn trong đội hỗ trợ kiểm tra xong mới được
đưa tài liệu ra khỏi phòng thư viện. Khi mượn sách về nhà các em có nhiều thời
gian để đọc và đọc những tài liệu theo sở thích của mình vì vậy mà hiệu quả đọc
đạt chất lượng cao hơn. Tuy nhiên tài liệu mượn về nhà chủ yếu là các loại
truyện thiếu nhi, còn những sách đạo đức, Bác Hồ, sách tham khảo chỉ được đọc
tại chỗ vì số lượng ít không thể đáp ứng nhu cầu mượn của các em.
Do vậy thư viện cần kết hợp linh hoạt những hình thức phục vụ khác để
hoạt động đọc mượn đạt hiệu quả cao hơn.
Tổ chức thư viện lưu động: hàng tháng phụ trách thư viện vận chuyển tài
liệu đến phân hiệu, tổ chức cho học sinh đọc tại chỗ, mượn về nhằm phát triển
văn hóa đọc tại những điểm có học sinh là người dân tộc thiểu số. Hình thức
phục thư viện lưu động giúp cho cán bộ thư viện chủ động triển khai có hiệu quả

Các biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm:
Tổ chức tuyên truyền, giới thiệu sách nhân các ngày lễ đến các em học
sinh trong tiết hoạt động tập thể nhằm thu hút bạn đọc đến thư viện. Cuối mỗi
tháng cán bộ thư viện tổng hợp thống kê bạn đọc và chọn mỗi tháng 1 em học
sinh của mỗi điểm trường có lượt đọc, mượn nhiều nhất và đọc mượn nhiều thể
loại truyện, báo nhất để tuyên dương, khen thưởng kịp thời nhằm tạo phong trào
thi đua đọc sách trong nhà trường, nâng cao chất lượng, hiệu quả chung trong
học tập. Phong trào thi đua tuyên dương khen thưởng đã kích thích sự hăng hái
tích cực trong các em học sinh, hiệu quả của phong trào đọc được nâng lên rõ
rệt.
Ngoài ra hằng tuần thư viện luân phiên tổ chức tiết đọc ngoài trời cho học
sinh cả 3 điểm trường vào các giờ hoạt động tập thể. Tiết đọc đã thu hút 100%
học sinh cùng tham gia. Các em được tạo môi trường đọc thân thiện, rộng rãi,
thoáng mát, không gian đọc thoải mái và được tự do lựa chọn những quyển sách
mà mình thích để đọc, được giao lưu, trao đổi trong quá trình đọc, tạo sự thích
thú cho các em.
Một số hình ảnh học sinh đọc sách ngoài trời:
8


Một số giải pháp phát triển văn hóa đọc tại trường Tiểu học Tây Phong

Học sinh đọc ngoài trời tại phân hiệu B.Cuê

Học sinh đọc ngoài trời (điểm trường chính, phân hiệu K62)

Thư viện còn phối hợp với Đoàn, Đội tổ chức các cuộc thi cho học sinh: thi
đọc sách, truyện; thi diễn kịch theo sách…
Cán bộ thư viện xây dựng kế hoạch trình Ban giám hiệu phê duyệt và triển
khai đến giáo viên chủ nhiệm các lớp và các bộ phận liên quan trước 1tháng.


Một số hình ảnh tổ chức cuộc thi diễn kịch theo sách:

10


Một số giải pháp phát triển văn hóa đọc tại trường Tiểu học Tây Phong

Tại điểm chính

Tại phân hiệu K62

Tại phân hiệu B.Cuê

Phát thưởng sau cuộc thi

Các cuộc thi thu hút 100% học sinh tham gia qua đó giúp các em có kỹ
năng đọc, đọc đúng, đọc diễn cảm hơn đồng thời giúp cho các em học sinh có
những trải nghiệm theo những cuốn sách đã đọc, tạo sự tự tin, mạnh dạn của các
em trước đám đông, nâng cao kĩ năng đọc và cảm nhận sâu sắc được những câu
chuyện cổ tích, những bài thơ, câu chuyện mà hàng ngày các em đã đọc qua đó
cụ thể hóa bằng hành động và làm theo sách, báo của thư viện tạo cho các em
niền ham mê, hứng thú đọc sách, học sinh đến thư viện ngày một đông hơn và
sử dụng có hiệu quả các loại sách, báo của thư viện.
IV. Tính mới của giải pháp:
Các năm học trước thư viện chỉ tổ chức hình đọc tại chỗ và hình thức mượn
về nhà, tổ chức thư viện lớp học cho học sinh, trang trí thư viện theo bạn đọc
theo mô hình truyền thống, không gian chật hẹp do tủ sách chiếm nhiều diện
tích, cách bài trí chưa khoa học, sách xếp chung trong một tủ nên bạn đọc chọn
tài liệu mất nhiều thời gian và đôi lúc không phù hợp với trình độ đọc, nhu cầu

V. Hiệu quả sáng kiến kinh nghiệm:
Khi áp dụng đề tài trên vào đơn vị đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Qua thực
hiện những giải pháp trên cán bộ giáo viên, học sinh đến thư viện rất thích thú,
thường xuyên đặc biệt là các em học sinh rất tích cực, hăng hái đến thư viện đọc,
mượn sách báo tạo nên phong trào thi đua đọc sách trong toàn trường, văn hóa
đọc luôn được duy trì và nhân rộng:
Cụ thể tỷ lệ giáo viên và học sinh đọc thường xuyên đạt được trong 2 năm
qua như sau:

12


Một số giải pháp phát triển văn hóa đọc tại trường Tiểu học Tây Phong

Học sinh
Năm học

Giáo viên
Khối 1,2

Khối 3, 4, 5

2016 - 2017

50 – 60%

30 - 40%

60 – 65%


thêm phong phú, đa dạng.
Thường xuyên mở lớp tập huấn về nghiệp vụ thư viện cho cán bộ thư viện
giao lưu học hỏi kinh nghiệm.
2. Đối với nhà trường
13


Một số giải pháp phát triển văn hóa đọc tại trường Tiểu học Tây Phong

Trích nguồn kinh phí theo quy định để bổ sung tăng cường các loại tài liệu
quý hiếm, các loại từ điển, cẩm nang tra cứu để tạo ra nguồn tài liệu đa dạng về
hình thức, phong phú về nội dung, nâng cao số lượng và chất lượng kho tài liệu
để bạn đọc thường xuyên được đọc những tài liệu mang tính mới để thu hút sự
quan tâm, sử dụng hiệu quả tài liệu của thư viện hơn nữa.
3. Đối với đội ngũ cán bộ viên chức và học sinh
Tăng cường hơn nữa đến việc tìm hiểu, sử dụng tài liệu của thư viện; duy
trì phong trào đọc sách báo trong nhà trường.
Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của bản thân kính mong sự đóng góp ý
kiến của Ban lãnh đạo, đồng chí, đồng nghiệp để bổ sung cho bài viết được hoàn
thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Băng Adrênh, ngày 20 tháng 02 năm 2019
Người viết

Trần Thị Lan

14


Một số giải pháp phát triển văn hóa đọc tại trường Tiểu học Tây Phong


NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

16


Một số giải pháp phát triển văn hóa đọc tại trường Tiểu học Tây Phong

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
TT

Tên tài liệu

Tác giả

1

Cẩm nang nghề thư viện

Lê Văn Viết

Sở Giáo dục và Đào tạo

17