CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ
NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ
SỞ THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
ĐÁP ỨNG NHU CẦU XÃ HỘI


- Tổng quan nghiên cứu vấn đề
- Nghiên cứu trên thế giới
Tầm quan trọng của các hoạt động giáo dục kỹ năng
sống (GDKNS) được nhiều nhà giáo dục trên thế giới quan
tâm, coi các hoạt động GDKNS giúp học sinh gắn kiến thức
với cuộc sống, HĐ này có ý nghĩa quan trọng trong công tác
giáo dục thế hệ trẻ. Quản lý các hoạt động này được xem có ý
nghĩa thiết thực trong trường phổ thông thể hiện qua các quan
điểm từ trước đến nay như sau:
Thế kỷ XIX, C.Mác (1818-1883) và F.Anghen (18201895)[3] đã xây dựng học thuyết mới trong lịch sử phát triển
loài người. Các ông không chỉ tổng kết, tìm ra quy luật của
tiến trình phát triển trong triết học, kinh tế và xã hội; hình
thành chủ nghĩa Mác Lênin có sức sống mãnh liệt qua không
gian, thời gian mà các ông còn được coi là ông tổ của nền
giáo dục hiện đại. C.Mác và F.Anghen đã xác định mục đích
nền giáo dục xã hội chủ nghĩa là tạo ra "con người phát triển
toàn diện". Quan điểm giáo dục của hai ông là phát triển nhân
cách con người về mọi mặt theo "phương thức giáo dục kết
hợp với lao động sản xuất". Chính quan điểm này đã được


Lênin kế thừa và phát triển thành hiện thực nền giáo dục xã
hội chủ nghĩa. Theo quan điểm của C.Mác và F.Anghen, kết
quả của giáo dục là con người có sức khoẻ, biết làm và có khả
năng thích ứng với sự biến đổi của nghề nghiệp. Trong những

những kỹ thuật, kỹ năng đơn giản nhưng mang tính chuyên
môn cao bao gồm kỹ năng lắng nghe tích cực, những câu hỏi
theo dạng mở - đóng và cách thảo luận tìm ra hướng giải
quyết. Chương trình này đã làm phong phú thêm vốn sống
cho các bạn trẻ, trang bị những giá trị tích cực, các kỹ năng
sống thiết thực, hữu ích trong hành trang bước vào đời.
Như vậy, với quan niệm và cách phân loại có những nét
khác nhau. Nhưng tựu chung lại hầu hết các nước đều nhận


thấy vai trò quan trọng của việc hình thành kỹ năng sống cho
người học.
- Nghiên cứu trong nước
Thuật ngữ KNS được người Việt Nam biết đến bắt đầu
từ chương trình của UNICEF (1996) “Giáo dục KNS để bảo
vệ sức khỏe và phòng chông HIV/AIDS cho thanh thiếu niên
trong và ngoài nhà trường”. Theo đó, KNS bao gồm những kỹ
năng cốt lõi như: kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng giao tiếp, kĩ
năng xác định giá trị, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng kiên định,
kĩ năng đạt mục tiêu v.v..
Trong giai đoạn hiện nay, đã có một số công trình nghiên
cứu trong nước đề cập đến vấn đề KNS nói chung và KNS
trong nhà trường nói riêng như:
Ngành giáo dục đã triển khai chương trình giáo dục
KNS vào hệ thống GD chính quy và không chính quy. Nội
dung GD của nhà trường phổ thông được định hướng bởi
nhiều mục tiêu, trong đó có mục tiêu GD KNS. Bộ GD&ĐT
cũng tăng cường công tác chỉ đạo biên soạn sách, tài liệu GD
KNS, công tác bồi dưỡng cán bộ, GV trang bị kiến thức GD
KNS cho HS.

GDKNS cho HS, tác giả và cho rằng: Nhân cách được hình
thành qua hai con đường cơ bản trong nhà trường: con đường
dạy học và con đường GD NGLL. Bên cạnh việc làm rõ
những vấn đề cơ bản về GD KNS cho HS TH, PP dạy học tích
hợp KNS vào môn Khoa học tác giả đưa ra PP dạy học tích
hợp KNS vào HĐ NGLL và phân tích ý nghĩa thực tiễn của
HĐ GD NGLL trong việc rèn luyện KNS cho HS TH và chỉ
ra những yếu tố cần thiết, hiệu quả của HĐ NGLL trong việc
nâng cao chất lượng GD KNS cho HS TH [28].
- Nghiên cứu về “thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho
học sinh trung học cơ sở” (2010) của tác giả Mai Thị Kim
Oanh, Viện Khoa học giáo dục Việt Nam; đề tài này chuyên
sâu tìm hiểu thực trạng KNS của học sinh THCS và tổ chức
GDKNS cho học sinh trường THCS. Nghiên cứu về “Kỹ
năng sống của sinh viên tại trường Cao đẳng Sư phạm Nha


Trang - Khánh Hòa” (2013), tác giả đã nghiên cứu và đề xuất
các biện pháp giáo dục KNS cho người học thông qua công
tác giáo viên chủ nhiệm.
- Đề tài: “Xây dụng hệ thống bài tập thực hành để luyện
tập kỹ năng giải quyết tình huống giao tiếp cho sinh viên Sư
phạm Kỹ thuật Công nghiệp, Trường ĐHSP Kỹ thuật Hưng
Yên”. Ở đề tài này mục tiêu là nhằm rèn luyện kỹ năng giải
quyết vấn đề, nâng cao khả năng giao tiếp cho sinh viên trong
trường.
- Đề tài thạc sĩ của Huỳnh Phú Thịnh trường Đại học An
Giang (2013) “Rèn luyện KNS cho sinh viên thiệt thòi
Trường Đại học An Giang. Bài viết của Nguyễn Thị Tuấn
Anh, trường Đại học Thủ Dầu Một “Các bước chuẩn bị một

Kỹ năng sống là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ
các chức năng và tham gia vào cuộc sống hành ngày
(UNESCO). Tổ chức y tế thế giới (WTO) cho rằng, “Kỹ năng
sống là những kỹ năng thiết thực mà con người cần để có
cuộc sống an toàn khoẻ mạnh. Đó là những kỹ năng mang
tính tâm lý xã hội và kỹ năng về giao tiếp được vận dụng
trong những tình huống hàng ngày để tương tác một cách hiệu
quả với người khác và giải quyết có hiệu quả những vấn đề,
những tình huống trong cuộc sống hàng ngày” [17, tr.16].
Theo chương trình giáo dục kỹ năng sống của Quỹ nhi đồng
Liên hiệp quốc (UNICEF, 1996), “Kỹ năng sống bao gồm
những kỹ năng cốt lõi như: Kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng
giao tiếp, kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng ra quyết định, kỹ
năng kiên định và kỹ năng đạt mục tiêu” [19, tr. 29].
Các nhà giáo dục Thái Lan xem kỹ năng sống là thuộc
tính hay năng lực tâm lý xã hội giúp cá nhân đương đầu với
tất cả tình huống hàng ngày một cách có hiệu quả và có thể
đáp ứng với hoàn cảnh tương lai để có thể sống hạnh phúc,
bao gồm:
1) Kỹ năng ra quyết định một cách đúng đắn


2) Kỹ năng sáng tạo
3) Kỹ năng giải quyết xung đột
4) Kỹ năng phân tích và đánh giá tình hình
5) Kỹ năng giao tiếp
6) Kỹ năng quan hệ liên nhân cách
7) Kỹ năng làm chủ cảm xúc
8) Kỹ năng làm chủ được cú sốc
9) Kỹ năng đồng cảm

giải quyết tình huống, ứng phó với thách thức, giao tiếp hiệu
quả trong cuộc sống hàng ngày.
- Giáo dục kỹ năng sống trong trường trung học cơ sở


- Mục tiêu giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà
trường phổ thông
Mục đích của HĐGD KNS giúp học sinh hình thành các
khả năng tâm lý xã hội, để học sinh biết tiếp thu những giá trị
tinh hoa văn hóa của nhân loại, củng cố mở rộng kiến thức đã
học với đời sống thực tiễn, củng cố các kỹ năng, hình thành và
phát triển các năng lực chủ yếu (năng lực tự hoàn thiện, năng
lực thích ứng, năng lực giao tiếp ứng xử, năng lực tổ chức, quản
lý, hợp tác và cạnh tranh, năng lực hoạt động chính trị xã hội...)
giải quyết tốt các vấn đề của cuộc sống, và tự chủ, biết quyết
định các vấn đề về hành vi của bản thân.
Mục đích HĐGD KNS cho học sinh nhằm thay đổi đến
hành vi, đặc biệt giúp cho xây dựng cho HS những hành vi từ
tiêu cực, sang tích cực từ bị động sang chủ động trong tình
huống từ đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và chất
lượng cuộc sống.
- Nội dung giáo dục kỹ năng sống
Hiện nay nội dung GD KNS cho HS nói chung và HS
THCS nói riêng chưa có chương trình chuẩn, do vậy vậy xây
dựng nội dung GD KNS cho HS phụ thuộc vào trình độ đội


ngũ đến tài chính, cơ sở vật chất đến văn hoc, tập quán của
đọa phương phương. Mặc dù vậy, có thể khái quát giáo dục
KNS cho học sinh THCS bao gồm giáo dục các KNS cơ bản

cho các em hiệu quả nhất.
- Phương pháp, con đường giáo dục kỹ năng sống cho
học sinh Trung học cơ sở
Phương pháp tổ chức các HĐGD trong trường THCS rất
đa dạng, có thể kết hợp GDKNS với HDDH trên lớp, và các
HĐTN, cùng với đó là tự giáo dục. Trong phạm vi cho phép
có thể đề cập đến một số phương pháp sau:


- Phương pháp tiếp cận cùng tham gia: Tạo sự tương tác
giữa GV với HS, HS và HS và tăng cường sự tham gia của
học sinh trong học tập, thực hành kĩ năng.
- Phương pháp tiếp cận hướng vào người học: Dựa
vào kinh nghiệm sống và đáp ứng nhu cầu của học sinh.
- Phương pháp tiếp cận hoạt động: Tạo tình huống để
HS tham gia các hoạt động để xây dựng hành vi/ thay đổi
hành vi.
Với các phương pháp tiếp cận trên, các phương pháp
dạy học cụ thể được sử dụng trong giáo dục KNS cho học
sinh THCS là: Phương pháp động não, phương pháp thảo
luận nhóm, phương pháp đóng vai, phương pháp nghiên
cứu tình huống, phương pháp trò chơi...
Ngoài ra có thể sử dụng một số phương pháp khác như
phương pháp giao nhiệm vụ, dự án, Đàm thoại, chia sẻ, trò
chuyện; Động viên, khích lệ, khen thưởng; Sử dụng những
câu chuyện đời sống; Thông qua hoạt động trải nghiệm;
Thông qua các cuộc thi; Phương pháp giao việc...


Trên đây là một số phương pháp chủ yếu trong tổ chức

dục KNS cần có điều kiện về nguồn lực tài chính, CSVC gồm
các trang thiết bị, tài liệu để hoạt động đạt hiệu quả cao nhất,
cụ thể như:
Để thực hiện mục tiêu, điều kiện đảm bảo tổ chức các
hoạt động giáo dục kỹ năng sống ngoài công tác chỉ đạo bằng
văn bản hướng dẫn, nguồn lực cán bộ, sự quan tâm, đầu tư về
cơ chế, chính sách … thì một trong những điều kiện không
thể thiếu đó chính là cơ sở vật chất. Theo thông tư
04/2014/TT-BGDĐT ngày 28/2/2014 của Bộ trưởng Bộ Giáo
dục và Đào tạo quy định tại điều 4 và điều 6 như sau:
Điều 4. Cơ sở vật chất


1. Có phòng học, phòng chức năng có đủ ánh sáng, đảm
bảo các yêu cầu về vệ sinh trường học theo quy định.
2. Thiết bị dạy học phải bảo đảm an toàn, phù hợp với
nội dung dạy học, hoạt động và tâm lý lứa tuổi người học.
Điều 6. Giáo trình, tài liệu
Có đủ giáo trình, tài liệu do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban
hành hoặc phê duyệt. Nếu giáo trình, tài liệu tự lựa chọn hoặc
tự xây dựng thì phải được cơ quan có thẩm quyền cấp phép
hoạt động hoặc cơ quan xác nhận đăng ký hoạt động theo quy
định tại Điều 7, Điều 8 của Quy định này chấp thuận; đảm
bảo yêu cầu, có nội dung phù hợp với thuần phong mỹ tục
Việt Nam, không trái với các quy định của pháp luật.
- Giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động trải
nghiệm trong trường trung học cơ sở
- Hoạt động trải nghiệm
Cuốn Kỹ năng xây dựng và tổ chức các hoạt động trải
nghiệm sáng tạo trong trường trung học [41, tr.19], của tác

cũng như khuynh hướng phát triển bản thân; bổ trợ và cùng
với các hoạt động dạy học trong CTGD thực hiện tốt nhất
mục tiêu giáo dục. Hoạt động này nhấn mạnh sự trải nghiệm,
thúc đẩy năng lực sáng tạo của người học và được tổ chức
một cách linh hoạt, sáng tạo.
Nhìn chung, từ các phân tích trên có thể đưa ra: coi hoạt
động trải nghiệm là hoạt động giáo dục, được tổ chức theo
phương thức trải nghiệm, qua đó phát triển tình cảm, đạo
đức, phẩm chất nhân cách, các năng lực thực tiễn…, từ đó
tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng
tạo của cá nhân mình [39].
- Giáo dục kĩ năng sống thông qua hoạt động trải
nghiệm
-Khái niệm
Các hoạt động GDKNS thông qua hoạt động trải nghiệm
thực chất là các HĐGD KNS được tổ chức cho HS thâm nhập
vào các hoạt động thực tế, những việc làm cụ thể, và bằng


việc thông qua các hành động của mình, HS có cơ hội và điều
kiện thuận lợi để phát triển, nâng cao các tố chất và tiềm năng
của bản thân. Tuy nhiên để có hiệu quả cao trong GDKNS
cho HS, người GV cần tạo điều kiện để các em chủ động tham
gia vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động; được trải
nghiệm, từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh
giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả
năng của bản thân.
Như vậy, dựa trên quan niệm về GD KNS và HĐTN:
Giáo dục KNS thông qua hoạt động trải nghiệm về cơ bản
mang tính chất của hoạt động thực tế, được nhà trường và



THIÊN NHIÊN VÀ MÔI TRƯỜNG SỐNG ĐƯỢC HÌNH THÀNH.
GD KNS THÔNG QUA HĐTN LÀ MÔI TRƯỜNG TỐT CHO VIỆC
PHÁT TRIỂN TOÀN DIỆN NHÂN CÁCH CHO HỌC SINH, LÀ ĐIỀU
KIỆN TỐT NHẤT ĐỂ CÁC EM PHÁT HUY VAI TRÒ CHỦ THỂ, CHỦ
ĐỘNG, SÁNG TẠO TRONG QUÁ TRÌNH RÈN LUYỆN VÀ HỌC
TẬP, GÓP PHẦN HÌNH THÀNH TÌNH CẢM VÀ NIỂM TIN ĐÚNG
ĐẮN.
THỨ HAI: HĐTN GÓP PHẦN NÂNG CAO, RÈN LUYỆN,
PHÁT TRIỂN KNS
TRONG QUÁ TRÌNH TỔ CHỨC GD KNS THÔNG QUA
HĐTN, MỘT LƯỢNG LỚN THÔNG TIN CÓ THỂ ĐƯỢC TRUYỀN
QUA LẠI VỚI NHAU TRONG MÔI TRƯỜNG KIẾN TẠO XÃ HỘI,
CÁC KỸ NĂNG CÓ THỂ ĐƯỢC HÌNH THÀNH VÀ CỦNG CỐ BỞI
CHÍNH SỰ KHÁM PHÁ CỦA NGƯỜI HỌC HOẶC BỞI SỰ
TRUYỀN THỤ KIẾN THỨC TỪ NGƯỜI HỌC HIỂU BIẾT HƠN
(ĐÓNG VAI TRÒ NHƯ CHUYÊN GIA) SANG NGƯỜI HỌC CÒN
CHƯA BIẾT (ĐÓNG VAI TRÒ NHƯ NGƯỜI HƯỞNG THỤ,
NGƯỜI ĐƯỢC GIÚP ĐỠ). NHƯ VẬY, KỸ NĂNG ĐƯỢC RÈN
LUYỆN VÀ CHIẾM LĨNH BỞI CHÍNH CÁ NHÂN NGƯỜI HỌC


HOẶC ĐƯỢC XÂY DỰNG VÀ CỦNG CỐ TRONG MÔI TRƯỜNG
KIẾN TẠO XÃ HỘI THÔNG QUA HĐTN.
Thứ ba: phát triển nhân cách, năng lực cá nhân toàn
diện
Giáo dục kỹ năng sống thông qua HĐTN giúp học sinh
tăng cường sự hiểu biết và tiếp thu các giá trị tốt đẹp, nâng
cao ý thức trách nhiệm với bản thân, gia đình, nhà trường và