ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

LÝ KIM NGỌC

PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG BÁN LẺ CỦA THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP
KINH TẾ QUỐC TẾ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ


Hà Nội - 2015
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

LÝ KIM NGỌC

PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG BÁN LẺ CỦA THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP
KINH TẾ QUỐC TẾ

Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
Mã số: 60 31 01 06

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Nguyễn Xuân Thiên


Hà Nội - 2015

2.2.1. Phương pháp phân tích tổng hợp...................................................32
2.2.2. Phương pháp thống kê, thu thập dữ liệu........................................34


2.2.3. Phương pháp so sánh.....................................................................37
2.2.4. Phương pháp case study.................................................................39
2.2.5. Phương pháp phân tích SWOT.......................................................39
CHƯƠNG 3. PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN
HỆ THỐNG BÁN LẺ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

43

3.1. Khái quát thị trường bán lẻ tại Tp. Hồ Chí Minh..................................43
3.1.1. Đặc điểm thị trường tiêu dùng của Tp Hồ chí Minh......................43
3.1.2. Tình hình cạnh tranh trên thị trường bán lẻ TP. Hồ Chí Minh......45
3.2. Khái quát hệ thống thương mại bán lẻ tại Tp Hồ Chí Minh.................47
3.2.1. Về quy mô hệ thống thương mại bán lẻ Tp. Hồ chí Minh...............47
3.2.2.. Về các hình thức bản lẻ.................................................................50
3.3. Phân tích tình hình phát triển của hệ thống thương mại bán lẻ TP.Hồ
Chí Minh......................................................................................................52
3.3.1. Sự gia tăng số lượng chợ và mạng lưới phân bố chợ.....................52
3.3.2. Sự gia tăng số lượng siêu thị, trung tâm thương mại và mạng lưới
phân bố siêu thị, trung tâm thương mại...................................................58
3.3.3. Về chất lượng hoạt động thương mại bán lẻ TP. Hồ Chí Minh......63
3.4. Xu hướng mới của thương mại bán lẻ của Việt Nam ảnh hưởng đến
việc phát triển hệ thống thương mại bán lẻ của TPHCM............................71
3.4.1. Xu hướng mua bán, sáp nhập giữa các doanh nghiệp...................71
3.4.2. Bùng nổ thương mại điện tử...........................................................72
3.4.3. Kết hợp chức năng vừa là bán lẻ vừa là bán buôn.........................73
3.4.4. Tăng thêm các dịch vụ nhằm thỏa mãn khách hàng.......................73


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
STT
1
2
3
4
5
6
7

Chữ viết tắt
AEC
BTM
ENT
QĐ
TPHCM
TTTM
WTO

Nguyên nghĩa
Cộng đồng Kinh tế ASEAN
Bộ Thương Mại
Kiểm tra nhu cầu kinh tế
Quyết định
Thành phố Hồ Chí Minh
Trung tâm thương mại
Tổ chức thương mại thế giới

i

Bảng 3.5
Bảng 3.6
Bảng 3.7

10

Bảng 3.8

11

Bảng 3.9

Nội dung
Số lượng siêu thị của Việt Nam
Số lượng trung tâm thương mại của Việt
Nam
Dân số của TPHCM
Thu nhập bình quân đầu người của dân cư
TPHCM
Quy mô và tốc độ tăng trưởng tổng mức
bán lẻ hàng hóa thời kỳ 2000 – 2014
Mối tương quan giữa tổng mức bán lẻ hàng
hóa và GDP của TPHCM thời kỳ 2000 –
2014
Số lượng chợ phân bố tại TPHCM
Mật độ chợ theo quận, huyện của TPHCM
Danh sách các siêu thị hình thành và hoạt
động giai đoạn 1996 - 1998
Số lượng siêu thị và TTTM tại TPHCM
giai đoạn 2007 - 2013

Mô tả phương pháp SWOT
Cơ cấu mức bán lẻ theo khu vực (% )

iii

Trang
42
49


iv


PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Năm 2007, Việt Nam chính thức gia nhập Tổ Chức Thương Mại thế
giới (WTO), chính sự kiện gia nhập WTO đã mang lại cho Việt Nam có nhiều
cơ hội trong việc phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội
và triển vọng phát triển kinh tế xã hội thì Việt Nam phải đối mặt với hàng loạt
những thách thức trong việc gia nhập WTO. Đây là sân chơi lớn, khi tham gia
vào sân chơi đó đòi hỏi các nước phải xóa bỏ các rào cản, mở cửa tự do hóa
các ngành dịch vụ trong đó có dịch vụ phân phối đặc biệt là dịch vụ phân phối
bán lẻ, điều này dẫn đến sự cạnh tranh khốc liệt giữa các doanh nghiệp bán lẻ
trong nước và ngoài nước.
Cụ thể, ở Việt Nam, ngay khi gia nhập WTO, đã có nhiều tập đoàn bán
lẻ nước ngoài đến Việt Nam điều tra, nghiên cứu, đầu tư mở rộng phát triển
thị trường như Big C, Metro cash&carry, Parkson, Lotte....các tập đoàn này
đều lựa chọn và tập trung đầu tư tại các thành phố lớn như Thành phố Hồ Chí
Minh (TPHCM) và Hà Nội. Điều này đã đặt ra cho các nhà bán lẻ Việt Nam

1. Tại sao cần phát triển hệ thống thương mại bán lẻ nói chung và hệ
thống thương mại bán lẻ của TPHCM nói riêng trong bối cảnh Việt Nam hội
nhập kinh tế Quốc tế?
2. Thực trạng hệ thống thương mại bán lẻ Thành phố Hồ Chí Minh hiện
nay như thế nào? Nó có những điểm mạnh và điểm yếu gì? Những cơ hội và
thách thức đặt ra đối với hệ thống thương mại bán lẻ Thành phố Hồ Chí Minh
là gì?
3. Ngành thương mại TPHCM cần phải làm gì để có thể phát triển hệ
thống thương mại bán lẻ phù hợp với bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế
quốc tế ngày càng sâu rộng?
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu

2


-

Nghiên cứu thực trạng hệ thống thương mại bán lẻ ở Thành phố Hồ

Chí Minh từ năm 2007 đến 2014. Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp
nhằm phát triển hệ thống thương mại bán lẻ của TPHCM cũng như nâng cao
hiệu quả năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh
đang hoạt động trên lĩnh vực bán lẻ trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế
quốc tế.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục đích nghiên cứu nêu trên, nhiệm vụ nghiên cứu của
đề tài là:
- Làm rõ cơ sở lý luận về hệ thống thương mại bán lẻ trong bối cảnh hội
nhập kinh tế quốc tế.

hệ thống thương mại bán lẻ của TPHCM, qua đó chỉ ra được những điểm
mạnh và điểm yếu của hệ thống thương mại bán lẻ, cũng như những cơ hội và
thách thức của quá trình phát triển hệ thống thương mại bán lẻ của Thành phố
-

Đề xuất một số giải pháp để phát triển hệ thống thương mại bán lẻ

của Thành phố Hồ Chí Minh trước bối cảnh Việt Nam hội nhập ngày càng sâu
rộng vào kinh tế thế giới
5. Kết cấu của luận văn:
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
gồm có 4 chương như sau:
Chương 1: tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về phát triển
hệ thống thương mại bán lẻ trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
Chương 2. Khung phân tích và phương pháp nghiên cứu.
Chương 3. Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển hệ thống thương mại
bán lẻ tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2007-2014
Chương 4: Thảo luận và kiến nghị

4


CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG BÁN LẺ TRONG BỐI CẢNH
HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Phát triển hệ thống thương mại bán lẻ là vấn đề được cả cơ quan quản lý
vĩ mô và các doanh nghiệp, cũng như các nhà nghiên cứu quan tâm. Chính vì
vậy, đã có một số công trình và tài liệu nghiên cứu đề cập về vấn đề này. Đến
nay, cả trong nước và ngoài nước đã có một số công trình nghiên cứu liên

Paris đã đánh giá cao sự đóng góp của hệ thống phân phối đối với nền kinh tế
của Anh.
- Về qui mô và hình thức của hệ thống thương mại bán lẻ:
+ Theo Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (2012) trong báo cáo: kinh
nghiệm quốc tế về hệ thống phân phối bán lẻ đã thể hiện: các hình thức bán lẻ
và tỷ lệ của từng hình thức trong hệ thống thương mại bán lẻ của các quốc gia
Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan và liên minh Châu Âu
+ Theo Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (2012) trong bài tổng hợp phân
tích: kinh nghiệm của Hàn Quốc: mở cửa thị trường phân phối – bán lẻ theo
cam kết WTO và phát triển ngành công nghiệp bán lẻ đã phân tích rõ: các
định dạng bán lẻ, thị phần của từng loại hình bán lẻ và các nhà bán lẻ hàng
đầu tại Hàn Quốc.
+ Tương tự có Bài viết "A Retail – led Distribution Model (Mô hình bán
lẻ hàng đầu)" của Francis Kwong. Bài viết nói về mô hình và tình hình hoạt
động của một nhà bán lẻ điển hình tại Trung Quốc, đồng thời cũng cho ta biết
định dạng của siêu thị tại trung quốc về diện tích và danh mục số lượng hàng
hóa.
- Về điều kiện phát triển hệ thống thương mại bán lẻ
+ Nhóm tác giả Lưu Thanh Đức Hải và Nguyễn Quốc Nghi (2012) trong
bài viết: Giải pháp phát triển ngành thương mại & dịch vụ để thành phố Cần
Thơ trở thành trung tâm động lực phát triển Đồng Bằng Sông Cửu Long đã
nêu rõ để phát triển ngành TM&DV Thành phố Cần Thơ cần xây dựng cơ sở
hạ tầng hoàn chỉnh, tăng cường công tác tổ chức và quản lý, đào tạo nguồn
nhân lực trí thức

6


+ Bài viết "Các quy định và hoạt động trong lĩnh vực phân phối
(Regulation and Performance in the Distribution Sector)” của Dirk Pilat tài

2012, đồng thời các tác giả cũng đã nêu lên những điểm tích cực và những
điểm hạn chế của thị trường bán lẻ TPHCM
+ Tác giả Nguyễn Quốc Nghi (2011) đã nêu rõ thực trạng, cơ hội và
thách thức cho hệ thống thương mại bán lẻ ở Đồng Bằng Sông Cửu Long
trong bài viết: hệ thống thương mại bán lẻ hiện đại ở Đồng Bằng Sông Cửu
Long
+ Bài viết "Thị trường bán lẻ Việt Nam cơ hội, thách thức và giải pháp
phát triển" của Nguyễn Quốc Nghi được đăng trên tạp chí phát triển và hội
nhập kỳ số 3 (13) – tháng 3-4/2012: Bài viết đã mô tả thực trạng thị trường
bán lẻ Việt Nam từ năm 2000 - 2010, Nhận định được thời cơ, thách thức đối
với thị trường bán lẻ và đề xuất một số giải pháp phát triển thị trường bán lẻ
Việt Nam;
+ Hoặc Nghiên cứu "VietNam Retail Analysis (2008 – 2012)", xuất bản
tháng 5/2008 bởi RNCOS, nghiên cứu đã phân tích rõ tình hình phát triển thị
trường bán lẻ Việt Nam, mức bán lẻ hàng tiêu dùng và nêu lên xu hướng phát
triển của thị trường bán lẻ trong tương lai.
- Về hệ thống phân phối của một số nước thì có một loạt bài viết:
+ Bài viết "Lĩnh vực phân phối tại Anh Quốc (The Distribution Sector in
the United Kingdom)" của Ông John A. Dawson, tài liệu số 140, OECD/GD
(93) 174 của Ban Kinh Tế, OECD, Paris. Bài viết này cung cấp một cái nhìn
toàn diện về hệ thống phân phối ở Anh, nó đánh giá sự đóng góp của ngành
này đối với nền kinh tế và nêu lên các vấn đề chính sách công liên quan đến
hệ thống phân phối ở Anh.
+ Bài viết "Phân tích hệ thống phân phối của Hoa Kỳ (An Analysis of
the U.S.Distribution System)" của Roger R.Betancourt, tài liệu số 135,
OECD/GD (93) 169 của Ban Kinh Tế, OECD, Paris. Bài viết cho ta một cái
nhìn tổng quan về hệ thống phân phối của Mỹ trong những năm 1980.

8




Tóm lại, do những nhu cầu và mục đích khác nhau cũng như ở những
mức độ và phạm vi khác nhau đã có nhiều đề tài trong nước và ngoài nước
nghiên cứu về lĩnh vực bán lẻ. Nhưng nghiên cứu Phát triển hệ thống
thương mại bán lẻ của Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh hội nhập
kinh tế quốc tế thì chưa có công trình nào đề cập đến.
1.2. Cơ sở lý luận về phát triển hệ thống thương mại bán lẻ trong bối
cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
1.2.1. Khái niệm và phân loại hệ thống thương mại bán lẻ
1.2.1.1 Khái niệm hệ thống thương mại bán lẻ
Cho tới thời điểm hiện tại, học viên chưa tìm thấy một khái niệm cụ thể
nào về “hệ thống thương mại bán lẻ“ của các nhà kinh tế. Vì vậy, dựa trên
khái niệm “hệ thống là tập hợp các phần tử có quan hệ hữu cơ với nhau, tác
động chi phối lẫn nhau tuân theo quy luật nhất định để trở thành một chỉnh
thể “ [29] của Bách khoa toàn thư, học viên xin đưa ra cách hiểu về khái niệm
“hệ thống thương mại bán lẻ” như sau: Hệ thống bán lẻ là một hệ thống tập
hợp các loại hình bán lẻ trong cùng một quốc gia, một địa phương, một khu
vực nhằm phân phối hàng hóa từ người sản xuất đến tay người tiêu dùng với
mục đích cuối cùng là thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng.
1.2.1.2 Phân loại hệ thống thương mại bán lẻ
Dựa trên các tiêu chí khác nhau, người ta có thể phân loại nhiều hệ thống
thương mại bán lẻ khác nhau. Tuy nhiên, trên thực tế người ta dựa vào tiêu chí
phương thức bán lẻ để phân loại hệ thống thương mại bán lẻ, trên cơ sở đó có
hai hệ thống thương mại bán lẻ chính đang tồn tại trên thị trường đó là: hệ
thống dịch vụ bán lẻ truyền thống và hệ thống dịch vụ bán lẻ hiện đại
* Hệ thống dịch vụ bán lẻ truyền thống

10



+ Siêu thị: theo Quyết định số 1371/2004/QĐ-BTM ngày 24 tháng 09
năm 2004 của Bộ trưởng Bộ Thương mại (nay là Bộ công thương) thì “siêu
thị” là loại hình cửa hàng hiện đại; kinh doanh tổng hợp hoặc chuyên doanh;
có cơ cấu chủng loại hàng hóa phong phú, đa dạng, bảo đảm chất lượng; đáp
ứng các tiêu chuẩn về diện tích kinh doanh, trang bị kỹ thuật và trình độ quản
lý, tổ chức kinh doanh; có các phương thức phục vụ văn minh, thuận tiện
nhằm thỏa mãn nhu cầu mua sắm hàng hóa của khách hàng. [4]
+ Trung tâm thương mại: theo Quyết định số 1371/2004/QĐ-BTM ngày
24 tháng 09 năm 2004 của Bộ trưởng Bộ Thương mại (nay là Bộ công
thương) thì “ Trung tâm thương mại ” là loại hình tổ chức kinh doanh thương
mại hiện đại, đa chức năng, bao gồm tổ hợp các loại hình cửa hàng, cơ sở hoạt
động dịch vụ; hội trường, phòng họp, văn phòng cho thuê... được bố trí tập
trung, liên hoàn trong một hoặc một số công trình kiến trúc liền kề; đáp ứng
các tiêu chuẩn về diện tích kinh doanh, trang bị kỹ thuật và trình độ quản lý,
tổ chức kinh doanh; có các phương thức phục vụ văn minh, thuận tiện đáp
ứng nhu cần phát triển hoạt động kinh doanh của thương nhân và thoả mãn
nhu cầu về hàng hoá, dịch vụ của khách hàng.[4]
+ Cửa hàng tiện ích: là một trong những loại hình bán lẻ hiện đại, đây là
cửa hàng nhỏ, các mặt hàng kinh doanh trong cửa hàng chủ yếu là các loại
mặt hàng thiết yếu phục vụ nhu cầu hàng ngày cho người tiêu dùng một cách
nhanh chóng và lấy sự tiện lợi làm tiêu chí hoạt động của cửa hàng.
+ Cửa hàng nhượng quyền thương mại: Đây là một hình thức bán lẻ
hiện đại mới mẻ, mô hình này xuất hiện tại Mỹ vào đầu thế kỷ 20 và ngày
càng phát triển mạnh mẽ. Hoạt động của mô hình này thường là ký hợp đồng
để được nhượng quyền kinh doanh một loại hàng hóa dịch vụ đã có thương
hiệu nổi tiếng trên thị trường từ nhà sản xuất. Các cửa hàng này sẽ nhận được
sự tư vấn, cung cấp bí quyết về marketing, tổ chức quản lý, đào tạo nguồn

12



thông hàng hóa do đó nó sẽ đảm bảo cho quá trình sản xuất được diễn ra bình
thường và quá trình tái sản xuất sẽ diễn ra liên tục.
- Hệ thống bán lẻ là cầu nối giữa người sản xuất và người tiêu dùng, nó
sẽ giúp nhà sản xuất nắm bắt được nhu cầu của thị trường một cách linh hoạt,
trên cơ sở đó nhà sản xuất sẽ sản xuất ra được sản phẩm phù hợp với nhu cầu
của người tiêu dùng.
- Giúp nhà sản xuất quảng bá sản phẩm một cách tiết kiệm chi phí nhất
thông qua cách trưng bày hàng hóa một cách đẹp mắt hoặc trực tiếp quảng bá
sản phẩm đến khách hàng.
1.2.2.3 Đối với nền kinh tế
- Điều tiết hàng hóa: nó điều tiết hàng hóa từ nơi sản xuất đến người tiêu
dùng, nó điều tiết hàng hóa ở tất cả các vùng miền từ thành phố, vùng sâu vùng xa
bất kể nơi đâu có nhu cầu. Hoạt động bán lẻ phát triển nó đảm bảo cung cấp hàng
hóa công bằng cho mọi người dân trên khắp các vùng trên cả nước. Do vậy, hoạt
động bán lẻ cũng có vai trò góp phần vào việc giảm khoảng cách giàu nghèo giữa
các khu vực.
- Tăng cường khả năng tự điều tiết của thị trường, cùng với Nhà nước kiểm
soát sự biến động của giá cả tiêu dùng và là công cụ để nhà nước điều chỉnh chỉ số
giá hàng tiêu dùng phù hợp với tăng trưởng và phát triển kinh tế.
- Hoạt động bán lẻ phát triển tốt sẽ đáp ứng được nhu cầu sản xuất, phục vụ
được nhu cầu tiêu dùng và đặc biệt là góp phần vào tăng trưởng chung của nền
kinh tế.
- Hoạt động bán lẻ góp phần giải quyết được những mâu thuẫn cơ bản
về phân phối hàng hóa của nền kinh tế thị trường. Các mâu thuẫn đó là:
+ Một: Mâu thuẫn giữa sản xuất khối lượng lớn, chuyên môn hóa sâu
với nhu cầu tiêu dùng theo khối lượng nhỏ và đa dạng.
+ Hai: Mâu thuẫn về sự khác biệt về không gian giữa sản xuất và tiêu dùng.


15